▪️آیا تریاک را مهاجمان عرب به ایران آوردند؟
در آثار نگاشته شده دربارۀ تاریخ تریاک در ایران، روایت و ادعایی تکرار شده و آن اینکه این عربان مهاجم به ایران در سدۀ نخست هجری بودند که تریاک را به ایران آوردند.
گویا نخستین بار حسین کوهی کرمانی در تاریخ تریاک و تریاکی در ایران این سخن را پراکنده: «در قرن هفتم میلادی که اعراب ایران را تسخیر کردند تریاک هم با آنها وارد ایران میشود چون خود اعراب نظر بسختی معیشت و دوری راه‌های عربستان آنرا استعمال میکردند و حتی برای رفع خستگی و تولید نشاط و فعالیت بچهارپایان نیز میدادند، پس از تصرف ایران که اعراب شروع به ترجمه کتب طبی سریانی نمودند و ایرانی‌ها را بخواص پزشکی این ماده آشنا ساختند دو تن از بزرگترین اطباء ایرانی موسوم بمحمد زکریای رازی و ابوعلی سینا فوائد آنرا مفصل بیان و طریقه بکاربردنش را مشروحاً و بوسیله کتب یونانی و عربی و پزشکان بعامه شناسانده شد سراسر قرون وسطی را فراگرفت و بهمه جا سرایت کرد. پس از اینکه اعراب از ایران بیرون رفتند این سوغات شوم آنها بجای ماند» (کوهی کرمانی، ۱۳۳۴: ۱۳۶- ۱۳۷).
ابراهیم پورداود نیز در مقالۀ «کوکنار» در هرمزدنامه نیز چنین آورده: «افیون که یکی از گزندهای اهریمنی است در همان نخستین سدۀ هجری با عربها بایران درآمد» (پورداوود، ۱۳۳۱: ۱۱۶).
نصرالله فلسفی در زندگانی شاه عباس این ادعا را البته با قید «ظاهراً» تکرار کرده: «نام افیون یا شیرهٔ کوکنار (خشخاش)، که اکنون بیشتر تریاک معروف است، از سه قرن پیش از میلاد، در آثار یونانی رومی دیده میشود. این سم کشنده، که زمانی فقط داروی دردها و زخم‌های تریاک‌ها و پادزهرها بود، ظاهراً در قرن اول هجری با حملهٔ عرب از مصر و عربستان با ایران آمده و از همان عهد خوردنش، به‌طوریکه تسکین‌دهندهٔ دردها و نیروبخش جسم و علاج بیخوابی است، متداول گشته است»( فلسفی، ۱۳۴۷: ۲/ ۲۷۱).
سپهرداد مجدزاده در بخش دوم مدخل «تریاک: تاریخچه تریاک در ایران» در دانشنامۀ جهان اسلام (۱۳۸۲، ج ۷) با تاکید بر اینکه این گفتۀ پورداود است، چنین نگاشته: «به‌گفتهٔ پورداود (ص ۱۱۶)، عربها تریاک را به ایران آوردند. عربها از طریق مصریان با تریاک آشنا شده بودند و در سفرهای طولانی خود، برای رفع خستگی، آن را می‌خوردند و به شترهای خود نیز می‌خوراندند».
مریم صادقی نیز در مدخل «تریاک» در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی (۱۳۸۷، ج ۱۵) با ارجاع به پورداود چنین آورده: «گزارش دیگری که از رواج مصرف تریاک در دست است، مربوط به سپاهیان عرب در ایران است. چنین می‌نماید که ایشان در ابتدا برای رفع خستگی ناشی از سفرهای طولانی و جنگ تریاک می‌خوردند و بعدها به منظور تجارت همیشه آن را همراه خود داشته‌اند».
این ادعا از کجا آمده؟ در هیچ یک از این آثار، هیچ ارجاع یا استنادی به منابع و متون تاریخی اسلامی یا غیراسلامی دیده نمی‌شود. جستجوی نگارنده در تواریخ عربی که فتوح عربی در ایران را روایت می‌کنند از جمله فتوح‌البلدان بلاذری و تاریخ طبری و دیگر تواریخ سدۀ سومی و چهارمی نیز نتیجه‌ای در بر نداشت. البته اگر ردی و نشانی از این ادعا در منابع متقدم عربی یافت می‌شد، خود نویسندگان این دو مدخل و یا ارزیابان و ویراستاران این دو دایرةالمعارف که مو را از ماست بیرون می‌کشند، حتماً بدان اشاره میکردند.
گفتنی است در آن دو مدخل دانشنامه‌ای افزون بر پورداود، به دو مأخذ خارجی نیز ارجاع داده شده؛ یکی آلن کوهن/ کوئن، فرهنگ مواد مخدر، ترجمۀ حسن حاج سید جوادی، تهران ۱۳۷۳ ش؛ و دیگری، مارتین بوث، تاریخ تریاک، ترجمۀ منوچهر نوایی، تهران، ۱۳۸۰ش. که این دو اثر نیز آثاری عمومی هستند، نه منبع معتبر تاریخی!
▫️ معصومعلی پنجه
سه‌شنبه، ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | در کوی اخلاص
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
در آثار نگاشته شده دربارۀ تاریخ تریاک در ایران، روایت و ادعایی تکرار شده و آن اینکه این عربان مهاجم به ایران در سدۀ نخست هجری بودند که تریاک را به ایران آوردند.
گویا نخستین بار حسین کوهی کرمانی در تاریخ تریاک و تریاکی در ایران این سخن را پراکنده: «در قرن هفتم میلادی که اعراب ایران را تسخیر کردند تریاک هم با آنها وارد ایران میشود چون خود اعراب نظر بسختی معیشت و دوری راه‌های عربستان آنرا استعمال میکردند و حتی برای رفع خستگی و تولید نشاط و فعالیت بچهارپایان نیز میدادند، پس از تصرف ایران که اعراب شروع به ترجمه کتب طبی سریانی نمودند و ایرانی‌ها را بخواص پزشکی این ماده آشنا ساختند دو تن از بزرگترین اطباء ایرانی موسوم بمحمد زکریای رازی و ابوعلی سینا فوائد آنرا مفصل بیان و طریقه بکاربردنش را مشروحاً و بوسیله کتب یونانی و عربی و پزشکان بعامه شناسانده شد سراسر قرون وسطی را فراگرفت و بهمه جا سرایت کرد. پس از اینکه اعراب از ایران بیرون رفتند این سوغات شوم آنها بجای ماند» (کوهی کرمانی، ۱۳۳۴: ۱۳۶- ۱۳۷).
ابراهیم پورداود نیز در مقالۀ «کوکنار» در هرمزدنامه نیز چنین آورده: «افیون که یکی از گزندهای اهریمنی است در همان نخستین سدۀ هجری با عربها بایران درآمد» (پورداوود، ۱۳۳۱: ۱۱۶).
نصرالله فلسفی در زندگانی شاه عباس این ادعا را البته با قید «ظاهراً» تکرار کرده: «نام افیون یا شیرهٔ کوکنار (خشخاش)، که اکنون بیشتر تریاک معروف است، از سه قرن پیش از میلاد، در آثار یونانی رومی دیده میشود. این سم کشنده، که زمانی فقط داروی دردها و زخم‌های تریاک‌ها و پادزهرها بود، ظاهراً در قرن اول هجری با حملهٔ عرب از مصر و عربستان با ایران آمده و از همان عهد خوردنش، به‌طوریکه تسکین‌دهندهٔ دردها و نیروبخش جسم و علاج بیخوابی است، متداول گشته است»( فلسفی، ۱۳۴۷: ۲/ ۲۷۱).
سپهرداد مجدزاده در بخش دوم مدخل «تریاک: تاریخچه تریاک در ایران» در دانشنامۀ جهان اسلام (۱۳۸۲، ج ۷) با تاکید بر اینکه این گفتۀ پورداود است، چنین نگاشته: «به‌گفتهٔ پورداود (ص ۱۱۶)، عربها تریاک را به ایران آوردند. عربها از طریق مصریان با تریاک آشنا شده بودند و در سفرهای طولانی خود، برای رفع خستگی، آن را می‌خوردند و به شترهای خود نیز می‌خوراندند».
مریم صادقی نیز در مدخل «تریاک» در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی (۱۳۸۷، ج ۱۵) با ارجاع به پورداود چنین آورده: «گزارش دیگری که از رواج مصرف تریاک در دست است، مربوط به سپاهیان عرب در ایران است. چنین می‌نماید که ایشان در ابتدا برای رفع خستگی ناشی از سفرهای طولانی و جنگ تریاک می‌خوردند و بعدها به منظور تجارت همیشه آن را همراه خود داشته‌اند».
این ادعا از کجا آمده؟ در هیچ یک از این آثار، هیچ ارجاع یا استنادی به منابع و متون تاریخی اسلامی یا غیراسلامی دیده نمی‌شود. جستجوی نگارنده در تواریخ عربی که فتوح عربی در ایران را روایت می‌کنند از جمله فتوح‌البلدان بلاذری و تاریخ طبری و دیگر تواریخ سدۀ سومی و چهارمی نیز نتیجه‌ای در بر نداشت. البته اگر ردی و نشانی از این ادعا در منابع متقدم عربی یافت می‌شد، خود نویسندگان این دو مدخل و یا ارزیابان و ویراستاران این دو دایرةالمعارف که مو را از ماست بیرون می‌کشند، حتماً بدان اشاره میکردند.
گفتنی است در آن دو مدخل دانشنامه‌ای افزون بر پورداود، به دو مأخذ خارجی نیز ارجاع داده شده؛ یکی آلن کوهن/ کوئن، فرهنگ مواد مخدر، ترجمۀ حسن حاج سید جوادی، تهران ۱۳۷۳ ش؛ و دیگری، مارتین بوث، تاریخ تریاک، ترجمۀ منوچهر نوایی، تهران، ۱۳۸۰ش. که این دو اثر نیز آثاری عمومی هستند، نه منبع معتبر تاریخی!
▫️ معصومعلی پنجه
سه‌شنبه، ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | در کوی اخلاص
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤8👍5🔥2
▪️نقش گاندی در پیدایش پاکستان
«در هند پای دین به سیاست را مهاتما گاندی (۱۸۶۹-۱۹۴۸) باز کرد؛ سیاست‌های او زمینه‌ساز جدایی پاکستان از هند شد.¹ گاندی خواهان دولتی سکولار بود و می‌گفت دولت در هند باید نسبت به دین‌های گوناگون آن سرزمین بی‌طرف باشد. او ملت را یک باهماد سیاسی چندگانه می‌دانست نه پدیده‌ای همگون و یکپارچه. از دید او هندوها یا مسلمانانی که می‌خواستند هند سرزمین هندوها یا مسلمان‌ها باشد خیالی ناپخته در سر می‌پروراندند. اما رهبری که حزب کنگره ملی هند را سیمایی هندو داد جز گاندی نبود. به‌رغم ادعاها یا خواست او، ناسیونالیسم هند در عمل با آئین هندو درآمیخت؛ زیاده‌خواهی آن و هواداریِ جواهر لعل نهرو یکی از سران بلندپایه آن جنبش از یک دولت مقتدر مرکزی زیر سایهٔ حزب کنگره که اکثرت نزدیک به اتفاق اعضایش هندو بودند، سبب شد محمدعلی جناح - مسلمان سکولاری که همسری پارسی (زردشتی) گرفت- و خواهان سهمی منصفانه از قدرت برای مسلمانان و در عمل خواهان نوعی فدرالیسم و همزیستی هندو و مسلمان بود, به هواداری از جدایی‌خواهی و تشکیل «پاکستان» ناگزیر شود.²»
1. Achin Vanaik, Rise of Hindu Authoritarianism (Verso, 2017) pp. 37- 38.
2. Perry Anderson, Indian Ideology (Verso, 2013), p. 19.
📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۳۲۲.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«در هند پای دین به سیاست را مهاتما گاندی (۱۸۶۹-۱۹۴۸) باز کرد؛ سیاست‌های او زمینه‌ساز جدایی پاکستان از هند شد.¹ گاندی خواهان دولتی سکولار بود و می‌گفت دولت در هند باید نسبت به دین‌های گوناگون آن سرزمین بی‌طرف باشد. او ملت را یک باهماد سیاسی چندگانه می‌دانست نه پدیده‌ای همگون و یکپارچه. از دید او هندوها یا مسلمانانی که می‌خواستند هند سرزمین هندوها یا مسلمان‌ها باشد خیالی ناپخته در سر می‌پروراندند. اما رهبری که حزب کنگره ملی هند را سیمایی هندو داد جز گاندی نبود. به‌رغم ادعاها یا خواست او، ناسیونالیسم هند در عمل با آئین هندو درآمیخت؛ زیاده‌خواهی آن و هواداریِ جواهر لعل نهرو یکی از سران بلندپایه آن جنبش از یک دولت مقتدر مرکزی زیر سایهٔ حزب کنگره که اکثرت نزدیک به اتفاق اعضایش هندو بودند، سبب شد محمدعلی جناح - مسلمان سکولاری که همسری پارسی (زردشتی) گرفت- و خواهان سهمی منصفانه از قدرت برای مسلمانان و در عمل خواهان نوعی فدرالیسم و همزیستی هندو و مسلمان بود, به هواداری از جدایی‌خواهی و تشکیل «پاکستان» ناگزیر شود.²»
1. Achin Vanaik, Rise of Hindu Authoritarianism (Verso, 2017) pp. 37- 38.
2. Perry Anderson, Indian Ideology (Verso, 2013), p. 19.
📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۳۲۲.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍11
🖋استاد ابراهیم پورداود در آغاز مقالهٔ «کوکنار»:
«از روزی که افیون هماورد سهمگین بنگ از حجلهٔ خشخاش بدر آمد گروهی از دلدادگان بنگی، وارفتگان تریاکی شدند. این پادزهر باستانی امروزه زهر جانستانی است.»
📕 ابراهیم پورداود، «کوکنار»، در هرمزدنامه، تهران، ۱۳۳۱، ص ۱۰۷.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«از روزی که افیون هماورد سهمگین بنگ از حجلهٔ خشخاش بدر آمد گروهی از دلدادگان بنگی، وارفتگان تریاکی شدند. این پادزهر باستانی امروزه زهر جانستانی است.»
📕 ابراهیم پورداود، «کوکنار»، در هرمزدنامه، تهران، ۱۳۳۱، ص ۱۰۷.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍8🔥1
«سال اول دبستان بود. کلاس بزرگ بود: یک اطاق پنجدری. و روشن بود. آفتاب آمده بود تو. بیرون پاییز بود. دست ما به پاییز نمی‌رسید. شکوه بیرون کلاس بر ما حرام بود. سرهای ما تو کتاب بود. معلم درس پرسیده بود. و گفته بود: دوره کنید. نمی‌شد سربلند کرد. تماشای آفتاب تخلف بود. دیدن کاج حیاط جریمه داشت: از نمره گرفته، دو نمره کم می‌شد.»
📗 سهراب سپهری، اطاق آبی، ص ۴۵.
✓ امروز زادروز سهراب سپهری است (۱۵ مهر ۱۳۰۷).
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
📗 سهراب سپهری، اطاق آبی، ص ۴۵.
✓ امروز زادروز سهراب سپهری است (۱۵ مهر ۱۳۰۷).
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤8👍3👏1💔1
▪️جلال آل‌احمد: مهدی اخوان ثالث و هوشنگ ایرانی [بخشی از روزنوشت ۱۵ فروردین ۱۳۳۹]
«دیگر اینکه این پسرک اخوان ثالث در شمارهٔ اخیر «اندیشه و هنر» به عنوان مقاله‌ای دربارهٔ نیما، برداشته حق‌وحساب‌خرده‌هایش را با [هوشنگ] ایرانی پاک کرده. مقداری خوشمزگی و مقداری اظهار فضل‌های جسورانه از سرِ جوانی و مقداری حساب‌خرده با ایرانی! بدم آمد. بچه‌ای است زیاده از حد پادرازکرده.»
📙 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۵۶.
✓ در زمان نگارش یادداشت بالا جلال آل‌احمد ۳۷ ساله بوده و مهدی اخوان‌ثالث [«این پسرک»] ۳۳ ساله!
✓ هوشنگ ایرانی که در آن زمان ۳۵ ساله بوده، همانی است که «جیغ بنفش» را ساخته و با این شناخته میشود.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«دیگر اینکه این پسرک اخوان ثالث در شمارهٔ اخیر «اندیشه و هنر» به عنوان مقاله‌ای دربارهٔ نیما، برداشته حق‌وحساب‌خرده‌هایش را با [هوشنگ] ایرانی پاک کرده. مقداری خوشمزگی و مقداری اظهار فضل‌های جسورانه از سرِ جوانی و مقداری حساب‌خرده با ایرانی! بدم آمد. بچه‌ای است زیاده از حد پادرازکرده.»
📙 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۵۶.
✓ در زمان نگارش یادداشت بالا جلال آل‌احمد ۳۷ ساله بوده و مهدی اخوان‌ثالث [«این پسرک»] ۳۳ ساله!
✓ هوشنگ ایرانی که در آن زمان ۳۵ ساله بوده، همانی است که «جیغ بنفش» را ساخته و با این شناخته میشود.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
😁7👍3
🟣 «جیغ بنفش» از اینجا درآمده!
📕 هوشنگ ایرانی، از بنفش تند تا به تو می‌اندیشم، با مقدمهٔ منوچهر آتشی، تهران: نشر نخستین، ۱۳۷۹، ص ۸۷. [ این شعر نخستین بار در کتاب بنفش تند بر خاکستری در ۱۳۳۰ منتشر شده]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
📕 هوشنگ ایرانی، از بنفش تند تا به تو می‌اندیشم، با مقدمهٔ منوچهر آتشی، تهران: نشر نخستین، ۱۳۷۹، ص ۸۷. [ این شعر نخستین بار در کتاب بنفش تند بر خاکستری در ۱۳۳۰ منتشر شده]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍7❤3
«روز ۱۶ مهر ۱۳۰۴ زاده شده‌ام. نام ماماچه من مادام بالک بود. فرانسوی بوده است. دکتر یوسف میر او را به پدرم معرفی کرده بود. مادرم می‌گفت پروردن من در اختیار او و دایه‌اش رقیه نبود. هر چه دکتر میر می‌گفت بر آن آداب می‌بایست رفتار بشود. دکتر میر گفته بود ساعات معینی به بچه شیر بدهند، او را دائم بغل نکنند، بگذارند در جای خود گریه کند و از این قبیل رفتارها. پدرم در آن ایام تحت تاثیر تربیت فرنگی‌مآبی بود.»
📗ایرج افشار، این دفتر بی معنی: یادگار نمای فرهنگی از ایرج افشار، به کوشش بهرام، کوشیار و آرش افشار، تهران: نشر سخن، ۱۴۰۲.
✓ از دیدگاه من ایرج افشار خوشبخت‌ترین ایرانی قرنِ چهاردهم/ بیستم بود.
✓ عکس ایرج افشار در خردسالی همراه پدرش دکتر محمود افشار یزدی، سال ۱۳۰۷ را از تارنمای مجلهٔ بخارا برداشته‌ام.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
📗ایرج افشار، این دفتر بی معنی: یادگار نمای فرهنگی از ایرج افشار، به کوشش بهرام، کوشیار و آرش افشار، تهران: نشر سخن، ۱۴۰۲.
✓ از دیدگاه من ایرج افشار خوشبخت‌ترین ایرانی قرنِ چهاردهم/ بیستم بود.
✓ عکس ایرج افشار در خردسالی همراه پدرش دکتر محمود افشار یزدی، سال ۱۳۰۷ را از تارنمای مجلهٔ بخارا برداشته‌ام.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤8👍3🔥1
▪️کی و چگونه شجریانی شدم؟
پایِ صدای استاد محمدرضا شجریان را برادرم احمد به خانه ما باز کرد. احمد دههٔ چهلی بود و می‌دانید که بیشترینهٔ هواداران و شنوندگان صدای شجریان دههٔ چهلی‌ها و دههٔ پنجاهی‌ها هستند. متولدان دههٔ سی و پیش از آن، بیشتر ایرج و بنان و گلپا و دلکش و مرضیه و شهیدی گوش می‌دهند.
میانهٔ دههٔ شصت بود و تازه شرکت دل‌آواز آلبوم آستان جانان را روانهٔ بازار کرده بود. برادرم احمد نسخهٔ اصلی آن را خریده و به خانه آورده بود. برای منِ روستازاده بزرگ‌شده در میان «شَروه»خوان‌ها، پدرم و دیگران، «آستان جانان» بهترین گزینه برای آغاز آشنایی با شجریان بود.
آوازخوانی استاد با دوبیتی‌های باباطاهر، برای من یادآور همان شروه‌خوانی‌ها بود، با همان سوزوگذار. تنها این نبود؛ دو تصنیفی که استاد در این آلبوم خوانده هم بسیار گوش‌نواز و دل‌انگیز هستند، حتّی برای کودکان - دست‌کم در آن‌زمان. بر اینها بیافزایید نوای شورانگیز سنتور استاد پرویز مشکاتیان و صدای طربناک تنبک استاد ناصر فرهنگفر را که گوش‌ها را می‌نوازند و سرها را به جنبش وامی‌دارند.
در کودکی و نوجوانی با «آستان جانان» و «یادم ایام» شجریانی شدم و در جوانی در خوابگاه کوی دانشگاه تهران با «بیداد» و «نوا مرکب‌خوانی» و «دستان» و ... زندگی کردم! اگر پرسیده شود که کجای ایران و کی بیش از هر زمان دیگری صدای استاد محمدرضا شجریان پخش و شنیده شده، خواهم گفت: کوی دانشگاه تهران در امیرآباد شمالی از ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۵.
✓ امروز، ششمین سال‌روز درگذشت استاد محمدرضا شجریان است ( ۱۷ مهر ۱۳۹۹).
▪️معصومعلی پنجه
نیم‌روز آدینه، ۱۷ مهر ۱۴۰۵ | اندر جنت‌آباد
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
پایِ صدای استاد محمدرضا شجریان را برادرم احمد به خانه ما باز کرد. احمد دههٔ چهلی بود و می‌دانید که بیشترینهٔ هواداران و شنوندگان صدای شجریان دههٔ چهلی‌ها و دههٔ پنجاهی‌ها هستند. متولدان دههٔ سی و پیش از آن، بیشتر ایرج و بنان و گلپا و دلکش و مرضیه و شهیدی گوش می‌دهند.
میانهٔ دههٔ شصت بود و تازه شرکت دل‌آواز آلبوم آستان جانان را روانهٔ بازار کرده بود. برادرم احمد نسخهٔ اصلی آن را خریده و به خانه آورده بود. برای منِ روستازاده بزرگ‌شده در میان «شَروه»خوان‌ها، پدرم و دیگران، «آستان جانان» بهترین گزینه برای آغاز آشنایی با شجریان بود.
آوازخوانی استاد با دوبیتی‌های باباطاهر، برای من یادآور همان شروه‌خوانی‌ها بود، با همان سوزوگذار. تنها این نبود؛ دو تصنیفی که استاد در این آلبوم خوانده هم بسیار گوش‌نواز و دل‌انگیز هستند، حتّی برای کودکان - دست‌کم در آن‌زمان. بر اینها بیافزایید نوای شورانگیز سنتور استاد پرویز مشکاتیان و صدای طربناک تنبک استاد ناصر فرهنگفر را که گوش‌ها را می‌نوازند و سرها را به جنبش وامی‌دارند.
در کودکی و نوجوانی با «آستان جانان» و «یادم ایام» شجریانی شدم و در جوانی در خوابگاه کوی دانشگاه تهران با «بیداد» و «نوا مرکب‌خوانی» و «دستان» و ... زندگی کردم! اگر پرسیده شود که کجای ایران و کی بیش از هر زمان دیگری صدای استاد محمدرضا شجریان پخش و شنیده شده، خواهم گفت: کوی دانشگاه تهران در امیرآباد شمالی از ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۵.
✓ امروز، ششمین سال‌روز درگذشت استاد محمدرضا شجریان است ( ۱۷ مهر ۱۳۹۹).
▪️معصومعلی پنجه
نیم‌روز آدینه، ۱۷ مهر ۱۴۰۵ | اندر جنت‌آباد
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤12🔥4👍2
«دیگر اینکه قرار بود این سید انوار¹ جد کمرزده بیاید با هم این قصیدهٔ فرزدق² را ترجمه کنیم برای کتاب که نیامد. حالا خودم می‌روم و می‌نشینم با کمک الکنجد³ این کار اتمام می‌کنم. بدتر از فنارسه و انگریزی که نیست.»
۱. عبدالله انوار (۱۳۰۳- ۱۴۰۱) نسخه‌شناس و فهرست‌نویس.
۲. فَرَزدَق (۳۸ - ۱۱۰ق) شاعر برجسته و سرشناس عرب.
۳. الکنجد، تعبیر طنزآمیز برای «المنجد» که فرهنگ لغت مشهوری است به زبان عربی.
📙 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۷۰. [بند آخر یادداشت روز دوشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۳۹]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
۱. عبدالله انوار (۱۳۰۳- ۱۴۰۱) نسخه‌شناس و فهرست‌نویس.
۲. فَرَزدَق (۳۸ - ۱۱۰ق) شاعر برجسته و سرشناس عرب.
۳. الکنجد، تعبیر طنزآمیز برای «المنجد» که فرهنگ لغت مشهوری است به زبان عربی.
📙 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۷۰. [بند آخر یادداشت روز دوشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۳۹]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
😁13
▪️از مسگری تا شیره‌کش‌خانه‌داری: رونق ظروف پلاستیکی و تغییر شغل لطفعلی
📕 بریده‌ای از روزنامه اطلاعات در یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۹۰.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
📕 بریده‌ای از روزنامه اطلاعات در یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۹۰.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
😁9❤1🔥1🤔1
▪️ آقابزرگ تهرانی و پسرش [محمدرضا منزوی]
«دیگر اینکه نمی‌دانم نوشتم یا نه که شیخ آغا بزرگ طهرانی صاحب «الذریعه» آمده است پس از بیست سال به تهران. شاید هم بیشتر. من بچه بودم که آمد و با بابام رفتیم شابدولزیم پیشوازش. حالا باز آمده. چنان خم شده و دو تا که نهایت ندارد. با آن داغ پسرش که در قضایای توده‌ای‌بازی زیر شکنجه رفت و سربه نیست شد و عاقبت هیچ‌کس نفهمید که نفهمید که جسدش را چه کردند. تعجب است که چطور دوام آورده. پیرمرد درست اندازهٔ یک جوجه شده است. ترحم می‌انگیزد و احترام و اصلا آیا «رحم» و «حرم» از یک ماده نیستند؟ در مورد این پیرمرد که مسلماً هر دو از یک ماده‌اند.»
📕 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۴۱۱ [چهارشنبه ۲۹ تیر ۱۳۳۹].
✓ آقابزرگ تهرانی که کتاب‌شناس و رجال‌شناس بزرگی بود، دایی مادر جلال آل‌احمد بود.
✓ از فرزندان علمای شیعه، شماری به حزب توده پیوستند. خود جلال آل‌احمد که پیش از آنکه دیر شده باشد، از آن جدا شد؛ و آن دیگر پسر آقابزرگ، علینقی منزوی که او هم زندگی پرفرازونشیبی داشت، هم در روزگار پهلوی و هم در روزگار جمهوری اسلامی.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«دیگر اینکه نمی‌دانم نوشتم یا نه که شیخ آغا بزرگ طهرانی صاحب «الذریعه» آمده است پس از بیست سال به تهران. شاید هم بیشتر. من بچه بودم که آمد و با بابام رفتیم شابدولزیم پیشوازش. حالا باز آمده. چنان خم شده و دو تا که نهایت ندارد. با آن داغ پسرش که در قضایای توده‌ای‌بازی زیر شکنجه رفت و سربه نیست شد و عاقبت هیچ‌کس نفهمید که نفهمید که جسدش را چه کردند. تعجب است که چطور دوام آورده. پیرمرد درست اندازهٔ یک جوجه شده است. ترحم می‌انگیزد و احترام و اصلا آیا «رحم» و «حرم» از یک ماده نیستند؟ در مورد این پیرمرد که مسلماً هر دو از یک ماده‌اند.»
📕 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۴۱۱ [چهارشنبه ۲۹ تیر ۱۳۳۹].
✓ آقابزرگ تهرانی که کتاب‌شناس و رجال‌شناس بزرگی بود، دایی مادر جلال آل‌احمد بود.
✓ از فرزندان علمای شیعه، شماری به حزب توده پیوستند. خود جلال آل‌احمد که پیش از آنکه دیر شده باشد، از آن جدا شد؛ و آن دیگر پسر آقابزرگ، علینقی منزوی که او هم زندگی پرفرازونشیبی داشت، هم در روزگار پهلوی و هم در روزگار جمهوری اسلامی.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍6😱2
▪️فرجام هولناک محمدرضا منزوی
«محمدرضا منزوی (زاده ۱۳۰۸ در سامرا - درگذشته بهمن ۱۳۳۳ در تهران) سومین پسر شیخ آقابزرگ تهرانی بود. او که عضو حزب توده ایران بود پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ دستگیر و ۱۱ ماه زندانی شد ولی بدلیل عدم کشف سازمان نظامی حزب توده، تبرئه و آزاد گردید. با کشف سازمان نظامی حزب توده، وی به قصد مهاجرت به بیروت رفت که به درخواست حکومت پهلوی (سرهنگ مبصر رئیس ساواک [در آن زمان ساواک نبود]) و موافقت کمیل شمعون، رئیس جمهور لبنان، در فرودگاه بیروت دستگیر و به دولت ایران تحویل شد. او در بهمن ۱۳۳۳ در زندان قزل قلعه زیر شکنجه بدست زیبائی و امجدی کشته شد.»
در تارنمای خاندان منزوی که محمد ابراهیم ذاکر نوهٔ آقابزرگ تهرانی آن را ساخته و می‌گرداند، از نوشته‌های پراکندهٔ خویشان و دیگران، شرح‌حالی از محمدرضا منزوی گردآمده است. گزارش چگونگی کشتن او را، آقابزرگ خود در الذریعه آورده [تصویر سمت چپ] و برادرش علینقی نیز روزهای پایانی زندگی و مرگ او را روزنوشت کرده است [ تصویر سمت راست].
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«محمدرضا منزوی (زاده ۱۳۰۸ در سامرا - درگذشته بهمن ۱۳۳۳ در تهران) سومین پسر شیخ آقابزرگ تهرانی بود. او که عضو حزب توده ایران بود پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ دستگیر و ۱۱ ماه زندانی شد ولی بدلیل عدم کشف سازمان نظامی حزب توده، تبرئه و آزاد گردید. با کشف سازمان نظامی حزب توده، وی به قصد مهاجرت به بیروت رفت که به درخواست حکومت پهلوی (سرهنگ مبصر رئیس ساواک [در آن زمان ساواک نبود]) و موافقت کمیل شمعون، رئیس جمهور لبنان، در فرودگاه بیروت دستگیر و به دولت ایران تحویل شد. او در بهمن ۱۳۳۳ در زندان قزل قلعه زیر شکنجه بدست زیبائی و امجدی کشته شد.»
در تارنمای خاندان منزوی که محمد ابراهیم ذاکر نوهٔ آقابزرگ تهرانی آن را ساخته و می‌گرداند، از نوشته‌های پراکندهٔ خویشان و دیگران، شرح‌حالی از محمدرضا منزوی گردآمده است. گزارش چگونگی کشتن او را، آقابزرگ خود در الذریعه آورده [تصویر سمت چپ] و برادرش علینقی نیز روزهای پایانی زندگی و مرگ او را روزنوشت کرده است [ تصویر سمت راست].
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍4😱2
ديدگاهها_و_محدوديتهای_مطالعه_تاريخي_سيره_محمد.pdf
804.6 KB
📕 گورکه، آندریاس (۱۴۰۱). «دیدگاه‌ها و محدودیت‌های مطالعه تاریخی [سیره] محمد». ترجمۀ محمد تقوی، مطالعات اسلامی در جهان معاصر [تغییر نام داده به: اسلام‌شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر]، ۱(۱)، ۱۰۷ - ۱۲۶.
مقاله‌ای جمع‌وجور و مروری، امٌا خواندنی و آموزنده که شایسته است در جلسه‌های نخست در کلاس‌های تاریخ صدر اسلام مطالعه و بررسی شود. آندریاس گورکه در این مقاله گزارشی فشرده از دیدگاه‌های اسلام‌شناسان غربی در سدۀ بیستم دربارۀ مسئلۀ اعتبار منابع سیره پیامبر، از گلدزیهر و شاخت گرفته تا کرون، کوک و هویلند و در آخر موتسکی و گورکه به دست داده است. او نخست محدودیت‌ها و کاستی‌های منابع مکتوب تاریخی اسلامی برای نگارش تاریخ زندگانی محمد (ص) را برشمرده و سپس چهار دیدگاه/ روش را شناسانده که می‌توان با بهره‌گیری از آنها دست‌کم به بخشی از واقعیت‌های تاریخی از زندگی پیامبر از دل منابع مکتوب اسلامی دست یافت.پذیرفته‌شده‌ترین و پرکاربردترین این روش‌ها، روش «سند-متن» است که نخستین بار موتسکی از آن بهره گرفت و پسان‌تر پژوهشگران مسلمان نیز آن را در مطالعات خود به کار بستند.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
مقاله‌ای جمع‌وجور و مروری، امٌا خواندنی و آموزنده که شایسته است در جلسه‌های نخست در کلاس‌های تاریخ صدر اسلام مطالعه و بررسی شود. آندریاس گورکه در این مقاله گزارشی فشرده از دیدگاه‌های اسلام‌شناسان غربی در سدۀ بیستم دربارۀ مسئلۀ اعتبار منابع سیره پیامبر، از گلدزیهر و شاخت گرفته تا کرون، کوک و هویلند و در آخر موتسکی و گورکه به دست داده است. او نخست محدودیت‌ها و کاستی‌های منابع مکتوب تاریخی اسلامی برای نگارش تاریخ زندگانی محمد (ص) را برشمرده و سپس چهار دیدگاه/ روش را شناسانده که می‌توان با بهره‌گیری از آنها دست‌کم به بخشی از واقعیت‌های تاریخی از زندگی پیامبر از دل منابع مکتوب اسلامی دست یافت.پذیرفته‌شده‌ترین و پرکاربردترین این روش‌ها، روش «سند-متن» است که نخستین بار موتسکی از آن بهره گرفت و پسان‌تر پژوهشگران مسلمان نیز آن را در مطالعات خود به کار بستند.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍4
Görke,_A_2011_Prospects_and_limits_in_the_study_of_the_historical.pdf
640.6 KB
📕 Görke, A. (2011). Prospects and limits in the study of the historical Muhammad. In The transmission and dynamics of the textual sources of Islam: Essays in honour of Harald Motzki. Liden: Brill, pp. 137-151.
✓ متن انگلیسی مقاله بالا.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
✓ متن انگلیسی مقاله بالا.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍2
▪️«آرامش و آسایش»: دوران حکمرانی کریم‌خان زند از دیدگاه استاد عبدالحسین نوایی (د. ۱۳۸۳)
«اين دورۀ نسبتاً ممتد چهارده ساله مرهم شفابخشى بود كه بر جراحات التيام‌ناپذير ملت ايران نهاده شد. پس از آنهمه بيداد و ظلم دستگاه نادرى و بعد از آن دورۀ بیست سالۀ هرج‌ومرج و خان‌خانى و لشكركشيها و غارتها و كشتارهاى گردنكشان و زورگويان، حقاً مردم ايران احتياج به دورۀ آرامش و آسايش داشتند تا بار ديگر بتوانند به زراعتهاى از دست رفته، به قناتهاى پر شده فكر كنند و فرصت يابند كه چند صباحى نيز در زمين و ملک و آب خود يا ارباب خويش بيلى به زمين بزنند و تخمى بكارند و دیگر مجبور نباشند هر روز «ملازم رکابی» این خان باشند یا به دست افراد آن خان اسیر شوند یا گوش و بینی خود را از دست بدهند.»
📗 عبدالحسین نوایی، کریم‌خان زند، تهران: انتشارات کتابخانۀ ابن سینا، ۱۳۴۸، ص ۹۹.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«اين دورۀ نسبتاً ممتد چهارده ساله مرهم شفابخشى بود كه بر جراحات التيام‌ناپذير ملت ايران نهاده شد. پس از آنهمه بيداد و ظلم دستگاه نادرى و بعد از آن دورۀ بیست سالۀ هرج‌ومرج و خان‌خانى و لشكركشيها و غارتها و كشتارهاى گردنكشان و زورگويان، حقاً مردم ايران احتياج به دورۀ آرامش و آسايش داشتند تا بار ديگر بتوانند به زراعتهاى از دست رفته، به قناتهاى پر شده فكر كنند و فرصت يابند كه چند صباحى نيز در زمين و ملک و آب خود يا ارباب خويش بيلى به زمين بزنند و تخمى بكارند و دیگر مجبور نباشند هر روز «ملازم رکابی» این خان باشند یا به دست افراد آن خان اسیر شوند یا گوش و بینی خود را از دست بدهند.»
📗 عبدالحسین نوایی، کریم‌خان زند، تهران: انتشارات کتابخانۀ ابن سینا، ۱۳۴۸، ص ۹۹.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤5🔥2👍1👎1
▪️ کریم‌خان زند و عظمت و آبادی ایران: دیدگاه کنسول فرانسه
«كنسول فرانسه در بغداد در گزارش ۷ سپتامبر ۱۷۶۳ ميلادى خود به پاريس، دربارۀ كريم خان چنين مى‌نويسد:
اين كشور مدتها در هرج‌ومرج كامل به سر مى‌برد و در ايالات آن، حكام ستمگر و خودمختار حكومت مى‌كردند. چنين به نظر مى‌رسد كه امروز عظمت و آبادى سابق خود را تحت لواى كريم خان و رفتار عاقلانه و ارزش شخصى او به دست آورده است.»
📗عبدالحسین نوایی، کریم‌خان زند، ص ۳۱۱.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«كنسول فرانسه در بغداد در گزارش ۷ سپتامبر ۱۷۶۳ ميلادى خود به پاريس، دربارۀ كريم خان چنين مى‌نويسد:
اين كشور مدتها در هرج‌ومرج كامل به سر مى‌برد و در ايالات آن، حكام ستمگر و خودمختار حكومت مى‌كردند. چنين به نظر مى‌رسد كه امروز عظمت و آبادى سابق خود را تحت لواى كريم خان و رفتار عاقلانه و ارزش شخصى او به دست آورده است.»
📗عبدالحسین نوایی، کریم‌خان زند، ص ۳۱۱.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤6🔥2👍1