‍ ▪️همه از اوییم و بازگشت همه به سوی اوست.

▪️درگذشت غیرمنتظره سهیل گوهری از جوانان با ایمان و با اخلاق، دوست‌دارانش را در اندوهی عمیق فرو برد.

▪️این ضایعه طاقت‌فرسا را به خانواده محترم و همسر گرامی وی تسلیت می‌گوییم.

▪️از خداوند مهربان برای سهیل عزیز بخشش و آرامش ابدی و برای بازماندگان داغدارش صبر و پاداش نیکو خواستاریم.

مرضیه آذرافزا، محسن آرمین، زهره آقاجری، محمد آقایی‌تبریزی، حجت اسماعیلی، علی‌اصغر اسفندیارپور، غلامرضا انصاری، ابراهیم اصغرزاده، علی‌محمد احمدی، جواد امام، محسن امین‌زاده، رضا امینی، نعمت ایزدی، محسن باستانی، مسعود باستانی، علی باقری، رضا باوفا، رویا بلوری، حسین بی‌غم، سعید پورعزیزی، عاطفه پهلوان، علی تاجرنیا، سیدمصطفی تاجزاده، وفا تابش، محسن ترکاشوند، رضا تهرانی، خسرو تهرانی، مهدی تحققی، علی تقی‌زاده، زهرا توحیدی، هدی توحیدی، علی‌اکبر جعفری، جلال جلالی‌زاده، حمیدرضا جلایی‌پور، محمدرضا جلایی‌پور، احمد جمی، مهرداد حجتی، سیدغلامحسین حسن‌تاش، سعید حجاریان، سیدحسن حسینی، محمد حسینی‌نیا، داود حشمتی، سیدمحمدرضا خاتمی، همایون خسروی، حسین خرسندی، حمید خزایی، علیرضا خوشبخت، مصطفی درایتی، مهدی دریس‌پور، جواد قدیمی‌ذاکر، زهرا ربانی‌املشی، ویدا ربانی، حسین رزاق، مصطفی رسته‌مقدم، عبدالله رمضان‌زاده، محمدجواد روح، حسن رسولی، زهرا رحیمی، علی‌اکبر رحمانی، غلامعلی رجایی، علیرضا رجایی، نفیسه زارع‌کهن، محمود زمانی‌قمی، مصطفی سبطی، محمد ستاری‌فر، عیسی سحرخیز، محمود سرآبادانی، حسین سربندی، پروانه سلحشوری، علی سلیمی، حامد سیاسی‌راد، غلامرضا شافعی،بهروز شاهرخ‌نیا، احمد شجاعی، سجاد شجاعی، زهرا شجاعی، مریم شربتدارقدس، حجت شریفی، مطهره شفیعی، اصغر شفیعیان، سعید شریعتی، محمد شریعتی‌‌دهاقانی، جعفر شاپورزاده، محمدحسین شریف‌زادگان، احمد شیرزاد، مهدی شیرزاد، محسن صادقی، سیدمحمد صحفی، نادر صدیقی، حسین صادقی، علی اصغر صباغ‌پور، محسن صفایی‌فراهانی، علی‌اکبر طاهری، مصطفی طاهری‌نجف‌آبادی، ریحانه طباطبایی، غلامرضا ظریفیان، رحیم عابدان‌زاده، عباس عباسی، حمیدرضا عراقی، فیض‌الله عرب‌سرخی، کریم عابدی، احمد عظیمی، محمدتقی فاضل‌میبدی، پروین فهیمی، اردشیر فتحی‌نژاد، هادی قابل، ابوالفضل قدیانی، محمد قوچانی، بابک قناد، محمد قره‌تپه، حسین کروبی، حسین کاشفی، محمد کیانوش‌راد، ساجده کیانوش‌راد، مهدی کیانی، الهه کولایی، کتایون گلرخ، مرتضی مبلغ، محمد گوهری، فخرالسادات محتشمی‌پور، اروجعلی محمدی، مهدی محمودیان، الهه مجردی، محمدجواد مظفر، محمود مقدم، احمد منتظری، سیدسراج‌الدین موسوی، مرضیه موسوی‌خامنه، عبدالله مومنی، آذر منصوری، علی مزروعی، محمدمهدی مجاهدی، مصطفی معین، سیدعلی میرموسوی، اکبر منتجبی، محسن میردامادی، شهیندخت مولاوردی، قاسم محب‌علی، علی مجتهدزاده، ناصر مهدوی، سیدفرید موسوی، قاسم میرزایی‌نیکو، حسین موسویان، الهام ناسوتی، عبدالله ناصری، صادق نوروزی، کامبیز نوروزی، علی نیک‌جو، علی‌محمد نمازی، محمد نعیمی‌پور، محمدحسین نعیمی‌پور، حسین واله، سیداحمد هاشمی، رضا یوسفیان.

#فرهیختگان صدای فرزانگان

برکناری علی‌ ططری، از ریاست مرکز اسناد کتابخانه مجلس از اشتباهات بزرگ و ضدفرهنگی مجلس یازدهم به‌ریاست محمدباقر قالیباف است

💠 برکناری جوان متدین، خدوم، دانشمند متواضع و احیاگر مرکز اسناد مجلس دکتر علی ططری که آن همه اسناد را ترمیم و آزادسازی کرد از ریاست این مرکز از بزرگ‌ترین اشتباهات و اقدامات نادرست و ضدفرهنگی مجلس یازدهم به ریاست محمدباقر قالیباف است!

جان آگه با #فرهیختگان

صادق سرمدشاعر وکیل دادگستری و وکیل مجلس بود سرمد از مخالفین حزب توده بود
بعد از کشف سازمان افسری حزب توده دادگاههای نظامی تشکیل شد
افسران و درجه داران توده ای را که متجاوز از ۶۰۰ نفر بوده هر روز در گروههای ۱۰ نفری به دادگاه نظامی می بردند تا ظهر حکم اعدام صادر عصر حکم در دادگاه تجدید نظر تایید و۴۸ ساعت بعد به جوخه اعدام سپرده میشدند
سرمد با وجود انکه مخالف توده ایها بود شعر
بس کنید نکشید را سرود این شعر جامعه را تکان داد . شاه دستور توقف اعدامها را صادر کرد . سرمد بعد از ان مغضوب دربار و محبوب مردم شد
با اینهمه، سرمدِ ضدّچپ، که خود چپ‌ها سایه‌اش را با تیر می‌زدند، مردانگی کرد و قدم پیش گذاشت تا با دم گرم و جادوی شعر جلو خون‌ریزی را بگیرد. لحنِ محتاطِ لرزانش، حالا و بعد از اینهمه سال، هنوز از حال و هوای شعر هویداست:

شهریارا بگو دگر نکشند
زانچه کشتند، بیشتر نکشند
بس بود آنچه پیش از این کشتند
بازگو بعد از این دگر نکشند
تو بشردوستی و می‌دانی
که بشردوستان بشر نکشند
گرچه خیر بشر به دفع شر است
بشر از بهر دفع شر نکشند
من ز قلب تو آگهی دارم
که تو خواهی که یک نفر نکشند
ما که ضد رژیم کشتاریم
دوست داریم بی‌ثمر نکشند
کشتن بی‌شمار بی‌ثمر است
حکم فرما که بی‌ثمر نکشند
می‌کشند از سران شر و فساد
ولی البته سربه‌سر نکشند
این جگرگوشگان پدر دارند
پیش چشم پدر پسر نکشند
این پدر کشتگان پسر دارند
پیش چشم پسر پدر نکشند
اصل فتنه بود فساد محیط
فتنه تا هست، فتنه‌گر نکشند
فاسد ار کشتنی بود برگوی
که چرا دزد سیم و زر نکشند؟
دزد بدتر ز خائن است، از چیست
دزد از خائنان بتر نکشند؟
کشتن خائن وطن چه ثمر
دزد مال وطن اگر نکشند؟
این خیانت اثر از آن دزدی است
تا مؤثر بود اثر نکشند
شجر ظلم بار کفر آرد
بار باقی است تا شجر نکشند
ریشۀ ظلم باید از بن کند
ریشه تا هست برگ و بر نکشند

محمدعلی اعلایی


جان آگه با #فرهیختگان

آیا هشتگ زدن فایده‌ای دارد؟

تأملی داده‌کاوانه در دلایل همه‌گیری هشتگ #اعدام_نکنید و کنشگری ِ هشتگی
محمد رهبری پژوهشگر شبکه‌های اجتماعی مجازی- منتشر شده در روزنامه اعتماد

🔹در روزهای اخیر، با اعلام خبر تأیید حکم اعدام سه جوان دستگیر شده در حوادث آبان ۹۸، کاربران فضای مجازی به این حکم با هشتگ #اعدام_نکنید اعتراض کردند. اعتراضاتی که با بیش از ۴ میلیون توئیت و ریتوئیت به ترند اول توئیتر تبدیل شد و خیلی زود به اینستاگرام و تلگرام نیز تسرّی پیدا کرد و پست‌های مربوط به آن میلیون‌ها بار در شبکه‌های اجتماعی دیده شد.

🔸اما دلیل چنین اقبالی به این هشتگ در میان کاربران فضای مجازی چه بود؟
🔻از منظر فنی و تکنیکی، گسترش این هشتگ خیلی سریع انجام شده است. اولین توئیت با هشتگ #اعدام_نکنید در ساعت ۱۲:۴۰ دقیقه زده شده و فقط تا ۷ ساعت پس از آن یعنی تا ساعت ۱۹:۴۰، تعداد بیش از ۵۵ هزار توئیت با این هشتگ زده شده که حدود ۸۶۳هزار بار ریتوئیت شده است. نحوه رشد تعداد توئیت‌های مربوط به این هشتگ را در نموداری که در تصویر آمده است می‌توان دید.

این یافته نشان می‌دهد که این هشتگ خیلی زود فراگیر شده است و همان‌گونه که مارگتس و همکارانش در کتاب «آشفتگی سیاسی» نشان داده‌اند، اگر یک کمپین مجازی خیلی زود در میان بخشی از مردم مورد اقبال واقع شود، آن کمپین به احتمال فراوان، بسیار فراگیر خواهد شد. بنابراین یکی از دلایل همه‌گیری این کمیپن را باید در توجه خیلی سریع بخشی از کاربران به آن دانست.

🔻از منظر سیاسی، باید گفت که شرایط سخت اقتصادی و گرانی‌های افسارگسیخته، روز به روز از یک سو خشم و عصبانیت مردم را تشدید کرده و از سوی دیگر به استیصال آن‌ها می‌افزاید و مردم را به شهروندان عاصی تبدیل می‌کند. به همین جهت مردم از هر فرصتی برای بیان خشم خود علیه مسئولان و دولتمردان، به صورت دست جمعی استفاده می‌کنند؛ محتوای بسیاری از مطالب منتشر شده با هشتگ #اعدام_نکنید نیز گویای همین است که موضوع فقط سه جوان محکوم به اعدام نیست بلکه موضوع اعراض به محدودیت‌های سیاسی و ناکارآمدی‌های اقتصادی نیز هست و مردم این موضوع را بهانه‌ای برای بیان نارضایتی‌های خود قلمداد کرده‌اند. این بهانه باعث می‌شود که مردم ناراضی و شهروندان عاصی، تصور می‌کنند که خطرات و هزینه‌های اعتراض می‌توان کم باشد و شرایطی فراهم می‌شود که «کورزمن» از آن با نام «فرصت متصور» یاد می‌کند. زمانی که چنین فرصتی فراهم گردد، مردم ناراضی با احتمال بیشتری به صورت آشکار اعتراض خواهند کرد.

🔻از منظر اجتماعی، این نکته اهمیت دارد که وقایع تلخ آبان ۹۸ در خاطره جمعی ایرانیان باقی مانده و همچون زخمی ترمیم نشده، هنوز ذهن آنان را می‌آزارد. واقعیت آن است که نحوه برخورد با معترضین و قطعی اینترنت در آن مقطع زمانی، دوگانه میان مردم و مسئولان را تشدید کرد و به بی‌اعتمادی‌ها دامن زد. این بی‌اعتمادی تا به امروز نه تنها ترمیم نشده که تقویت نیز شده است. در این شرایط، به صورت طبیعی با معترضان در حوادث آبان‌ماه همدلی می‌شود.

🔹آیا این نوع کنشگری ِ هشتگی اثرگذار است؟
در مورد کنشگری در فضای مجازی، بدبینی‌هایی وجود دارد و برخی آن را اسلکتیویسم و یا مبارزه از زیر لحاف می‌دانند و کسانی نظیر گلدوِل معتقدند فعالیت‌های توئیتری هیچ‌گاه نمی‌توانند یک رابطه قوی مبتنی بر جنبش شهروندی را تولید کنند (Gladwell, 2010). اما امروزه، زندگی بیش از همیشه آمیخته به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی است و دولت‌ها و رسانه‌ها به آنچه درون شبکه‌ها و در میان مردم می‌گذرد اهمیت می‌دهند و حتی اگر با خواسته جمعی که در آنجا شکل گرفته مخالفت کنند، برای تغییر نظر مردم تلاش می‌کنند.

🔸می‌توان شبکه‌های اجتماعی را میدانی تصور کرد که در آن افکار عمومی شکل می‌گیرد و اگرچه فرایند شکل‌دادن به افکار عمومی در این میدان با معایبی روبه‌رو است، اما به هر حال هر کنش کوچک ولو در حد یک توئیت باشد، می‌تواند بر جامعه و محیط افراد فرد اثر گذاشته و در صورت گسترش ِ ویروسی آن، دامنه تأثیرات می‌تواند فراتر رفته و بر تعداد بیشتری از افراد اثر بگذارد. به همین جهت همه بازیگران سیاسی، چه در سطح فردی و چه در سطح نهادی، تلاش می‌گنند تا این عرصه را به تسخیر خود در آورده و بیشتر اثر را بر افکار عمومی بگذارند. از این حیث، کنشگری ِ هشتگی را می‌توان اثرگذار بر افکار عمومی تلقی کرد.


برای مطالعه کامل یادداشت بر روی دکمه "INSTANT VIEW" بزنید:
https://bit.ly/2OANhn8

جان آگه با #فرهیختگان

«میرزا در پطرزبورگ»


تا این‌جا را همه می‎دانند که امیرکبیر یکی از بزرگ‌ترین اصلاحگرانی است که تاریخ ایران به خود دیده است، اما اینکه شخصیت او و توجهش به نوگرایی و اصلاح از کجا آمده، چندان نه مورد پرسش است و نه بحثی درباره‌اش می‌شود. دانش و دانایی دولتمردانۀ او و درک عمیقش از نیاز ایران به اصلاح طبعاً چیزی نبود که کسی در پر قنداق او گذاشته باشد، بلکه او با پشت سر گذاشتن مسیر سیاسی خاصی به این درک و تربیت سیاسی رسیده بود. بنابراین یکی از پرسش‌های مهم این است که امیرکبیر چگونه نوگرا و اصلاح‌طلب شد و از کجا فهمید کشتی ایران بدون اصلاحات به گل خواهد نشست. در این نوشتار به این پرسش می‌پردازیم و اندکی در این باره تأمل می‌کنیم.

پیش از هر چیز باید به یاد داشت که وقتی در سده‌های اخیر به عقب می‌رویم، نخستین بانی اصلاحات و ورود دانش و فناوری جدید به ایران کسی مگر عباس میرزا نیست که پیشتر درباره‌اش قدری گفته‌ایم و در آینده باز خواهیم گفت. امیرکبیر نیز کاملاً در همان سنتی که عباس میرزا پایه‌گذاری کرده بود، رشد کرد. مجموعه‌ای از عوامل باعث شد روشن‌اندیشی غربی به امیرکبیر نیز سرایت کند. در نیمۀ اول قرن نوزدهم آذربایجان ــ یعنی دم و دستگاه ولیعهد ایران ــ کانون اصلی ورود ایده‌های نوین به ایران بود. اما یکی از عوامل مؤثر بر روان و فهم سیاسی امیرکبیر سفرهای خارجی او بود. او از وقتی پیشکاری ساده بود تا وقتی به مقام صدارت رسید سه سفر خارجی داشت: سفری به مسکو و پترزبورگ در جوانی، سفری به ایروان و بعد اقامتی چهار ساله در ارزروم (ارزنة‌الروم) برای کنفرانس ارزروم و بستن عهدنامه با ترکان عثمانی.

در این میان آنچه بر شخصیت خام میرزا تقی‌خان در بیست‌ودوسالگی بسیار تأثیرگذار بود، سفرش همراه با هیئتی بلندپایه به روسیه بود. اگر بخواهیم همه چیز را در یک جمله خلاصه کنیم می‌توانیم بگوییم: سفر یازده‌ماهه به روسیه مانند دانشگاهی تمام‌عیار میرزا تقی‌خان جوان را با دستاوردهای روشن‌اندیشی غربی و مدرنیتۀ متقدم آشنا کرد. پیش‌تر در نوشتاری دیگر شرح داده‌ام که وقتی گریبایدوف، سفیر روسیه در تهران، به قتل رسید، هیئتی بلندپایه از رجال سیاسی با حضور خسرومیرزا، پسر عباس‌میرزا، برای دلجویی و عذرخواهی از تزار نیکلای به روسیه رفتند. میرزاتقی‌خان در این هیئت حضور داشت و احتمالاً حضورش به این دلیل بود که قائم‌مقام فراهانی (وزیر عباس میرزا) می‌خواست این جوان چشم و گوش او (یا به تعبیری دیگر، جاسوس او) در میان آن هیئت باشد.

روس‌ها در همه‌جا، از قفقار و مسکو تا پترزبورگ، از هیئت ایرانی بسیار به گرمی پذیرایی کردند و تزار روسیه هم با آن‌ها مهربانانه برخورد کرد. او قضیۀ قتل گریبایدوف را بخشید و یک کرور از دو کرور غرامت جنگی ایران را هم به خاطر قدم خسرو میرزا بخشید. اما نکتۀ مهم برای ما این است که در این سفر هیئت ایرانی از مهمترین نقاط علمی و فنی روسیه دیدن کرد: مدارس و کارخانه‌ها و دانشگاه‌های متعدد. اعضای هیئت ایرانی بهت‌زده پیشرفت‌های روس‌ها را می‌دیدند، از مدارس برای دختران و کرولال‌ها تا کارخانه‌هایی که با نیروی بخار کار می‌کرد. نظام آموزشی پیشرفتۀ روسیه آن‌ها را به شگفت آورده بود و نگاه حسرت‌بار آن‌ها در روایتشان از آن سفر به خوبی بازتاب یافته است.

اما خود روسیه نیز آن زمان خوشه‌چین اصلاحاتی بود که صدواندی سال پیش از آن پتر کبیر کرده بود. پتر پیش از آن‌که زمامدار روسیه شود به غرب رفت و درک کرد که روسیه به اصلاحات گسترده نیاز دارد. در واقع دلیل شکست‌های گرانبار ایران از روسیه هم همین بود که وقتی ایران در سدۀ هجدهم دچار کشاکش‌های درونی بود، اصلاحات پتر جهشی بزرگ به روسیه بخشید. در نوشتاری دیگر به اصلاحات پتر کبیر خواهم پرداخت و فقط این نکته را باید یادآوری کرد که عباس‌میرزا هم می‌خواست پتر کبیر ایران باشد.

سفر بلندمدت در هیئتی بلندپایه به روسیه فرصتی بی‌نظیر برای میرزاتقی‌خان جوان (امیرکبیر آتی) فراهم آورد تا در جوانی چیزهایی را ببیند که بسیاری از دیگر دولتمردان و شاهزادگان در خواب هم نمی‌دیدند. بنابراین یکی از سرچشمه‌های اصلاح‌طلبی و نوگرایی امیرکبیر را مواجهۀ مستقیمش با دستاوردهای غربی می‌توان دانست. البته این عامل را در کنار عوامل و تجربه‌های دیگر باید مورد توجه قرار داد.

پی‌نوشت: میرزا مصطفی افشار، از دبیران وزارت خارجۀ ایران که در این سفر حضور داشت، شرح مبسوط و زیبایی از این سفر نوشته است که در نوشتاری دیگر آن را تقدیم می‌کنم تا گوشه‌هایی از آن را مرور کنیم.

مهدی تدینی

جان آگه با #فرهیختگان

نگرش بلاغی استادهمایی

سخنان دکتراصغردادبه استاددانشگاه وحافظ شناس درباره نگرش بلاغی استادجلال الدین همایی وتحقیقات همایی دراین زمینه با نگاه به دوکتاب " صناعات ادبی" و" معانی وبیان". نگاه بلاغی ومبتکرانه وعالمانه همایی دررفع مشکلات برخی ازدشواریهای فهم شعرحافظ بسیارموثروراهگشاست.



جان آگه با #فرهیختگان

حسن محدثی نقدی به ملکیان کرده و دوباره شاهد علم شدن بحث «اخلاق گفتگو» هستیم. تحمیل سلیقه در به‌کارگیری یک سری واژگان و اصطلاحات اسمش ترویج اخلاق گفتگو نیست. اخلاق گفتگو برای یک عده خلاصه شده در به‌کاربردن یک سری عبارات کلیشه‌ای.

شاید شما هم سخنرانی غلامحسین دینانی را دیده باشید که گفته اینکه بگوییم نظر همه محترم است پفیوزی است. دینانی از «پفیوزی» استفاده کرده و یک عده باعقل نارس خود دوره افتاده‌اند که دینانی ادب گفتگو ندارد. چیزی شبیه به واکنش کودکان در کلاس درس «آقا اجازه دینانی حرف بد زد». یک مقدار باید بزرگ شویم و ننر بودن خود را حمل بر ادب گفتگو نکنیم. دینانی انسان شیادی نیست و صادقانه نظرش را می‌گوید و این ادب گفتگو است؛ اینکه می‌گوید «پفیوزی است» یا «درست نیست» فرع ماجراست و سلیقه‌ای و بی‌اهمیت.

برخی استدلالی در چنته ندارند و با به‌کارگیری کلمات قلمبه و به‌ظاهر ادیبانه سعی دارند دستان خالی خود را پنهان کنند. این اسمش شیادی است نه ادب گفتگو.

در ژورنال مقاله نوشتن اصولی دارد ولی دلیلی ندارد سخنرانی، متن تلگرامی، کتاب و غیره هم از همان اصول پیروی کند و در هیچ جای دنیا هم چنین توقعی نیست.

اگر نقدهای فیلسوفان آلمانی به هم را بخوانید ممکن است بخواهید به آقا یا خانم معلم چغولی کنید ولی در دنیا کمتر انسان عاقلی درگیر "ادب گفتگوی" نیچه و شوپنهاور و... است در عوض به استدلالها و دلایل آنها می‌پردازند.

اگر گمان دارید سخن محدثی غلط است اشتباهش را نشان دهید درگیری بر سر اینکه از فلان واژه بهره برده ارتباطی به ادب گفتگو ندارد. فضای بحث را با بچه‌بازی تنزل نبخشید. /فلسفه

جان آگه با #فرهیختگان

آیا نیست‌انگاری مصداقی کاملاً ایرانی ندارد؟

گفته‌اند در قرن هجدهم این اصطلاح نخستین بار (nihilism) به معنای رایج امروز به کار رفته است. منادی نیست‌انگاری در اواخر قرن نوزدهم از انواع و اقسام آن، که از ۱۰ تجاوز می‌کند، سخن گفته است. بعضی از اقسام را در ادیان شرقی یافته است (در مسیحیت و بودیسم، فی‌المثل) و بعضی را در فلسفه و هنر غربی و ... .
اما قسم مهمی از نیست‌انگاری وجود داشته است که از دید دیگران پنهان مانده، یا لااقل چندان بر آن تاکید نشده: نیست‌انگاری ایرانی. این نیست‌انگاری هرگز صاف و ساده و بی‌ابهام و بی‌آلایش نبوده است، هرگز در مقام چیزی همچون نیست‌انگاری روسی ظهور نکرده است، بلکه همواره خود را پشت ظواهری از دین و علم و سیاست و جز آن پنهان کرده است. هرچند، ماهیت‌اش همان است: جز من و آنچه مُمِد حیات و قدرت من است هیچ ارزشی وجود ندارد. این نیست‌انگاری است، زیرا غیریت را نیست و نابود و هیچ و بی‌ارزش تلقی می‌کند. در واقع در این نوع نیست‌انگاری نوعی "غیر"انکاری هست، یعنی نوعی سولیپسیسم. من ما نیست و ما من نیست. دست‌کم تا امروز که نبوده است، هرچند آن را بسیار تبلیغ کرده‌اند، اما هرگز تحقق نیافته است. این منِ تنها در یک‌یک بروزات منِ ایرانی قابل مشاهده است، اما از همه بیشتر در اهل سیاست دیده می‌شود. تا وقتی با اهل سیاست به منزله‌ی نیست‌انگار مواجه نشویم، نمی‌توانیم اندیشه و رفتار و اعمال او را درست تحلیل کنیم، یعنی ممکن است به جای مشاهده و بررسی نیروهای دست‌اندرکار در وضع سیاسی کشور، به تحلیل‌های نامربوط روی بیاوریم. در مقابل، به محض آنکه ایرانی را در چهره‌ی راستین‌اش - من‌ای که هرگز ما نشده است، من‌ای که غیر را هیچ و نیست تلقی می‌کند و چنانچه "غیر" به نحوی عرض اندام کند جز با اشکال گوناگون نفی از سوی من مواجه نمی‌شود - مشاهده کنیم، به نظرم از بسیاری از تحلیل‌های نادرست رها می‌شویم. نیست‌انگار ایرانی غیر را نشناخته و نمی‌شناسد: غیر به معنای اعم، یعنی غیر در مقام انسان، غیر در مقام اراده‌ی دیگری و خواست دیگری، غیر در مقام دشمن (نیست‌انگار ایرانی اگرچه هر دم، دم از حمله‌ی دشمن می‌زند، اما اصولا دشمن را در مقام دشمن نمی‌شناسد، چه‌بسا دشمن امروز، دوست فردا باشد، برای او مصدر صدور ارزش همواره من تنها و عوامل تداوم و گسترش حیات و قدرت این من است) غیر در مقام وطن، غیر در مقام طبیعت. غیر تا جایی به رسمیت شناخته می‌شود که من شود، در من جذب و هضم شود.
این نیست‌انگاری در اهل سیاست آشکارتر است، اما همه جا دیده می‌شود. خلاصه، در نیست‌انگاری پیچیده‌ی ایرانی، من ما نیست، غیر منزلت اعتباری و عَرَضی دارد، هرگز در مقام غیریت به رسمیت شناخته نمی‌شود، بلکه به‌وجهی آسان‌تر با آن‌ برخورد می‌شود: نادیده گرفته می‌شود، فریب داده می‌شود، سرکوب می‌شود.
توصیف درست وضعیت مقدم بر و مهم‌تر از غلبه بر وضعیت است، هر قدر هم که اغلب در پی دومی‌ باشند تا اولی. توجیه این باور، این است که تا وضعیت بر کسانی که دچار وضعیت‌اند معلوم نباشد، هرگونه تلاش برای حفظ یا غلبه بر وضعیت اقدامی عجولانه است. نیست‌انگار ایرانی در فهم وضعیت نیز غیر را نمی‌شناسد، در من خویش که برای خود او شفاف است می‌ماند، شفاف بودن من خویش را با شفافیت وضعیت یکی می‌گیرد، و از این‌جا تا تصمیمات بعدی راه درازی نیست. بسیاری مواقع توصیف نسبتا دقیق وضعیت خود به خود عینِ برگذشتن از وضعیت است. معنی‌اش این است که معنای "فعل" هم از سوی نیست‌انگار ایرانی با عجله تعریف می‌شود. فعلِ توصیف، اگر به وضعیت اصابت کند، از سایر افعال به ماهیت فعل نزدیک‌تر است. توصیف شفاف وضعیت می‌تواند به معنای مرگ آن وضعیت باشد، زیرا بسیاری از وضعیت‌ها دوام حیات خود را در ظواهری دارند که شفافیت وضعیت را به تیرگی می‌کشانند. نیست‌انگار ایرانی در برابر نیست‌انگار ایرانی قرار می‌گیرد: اما این وضعیت هرگز بر خودش غلبه نمی‌کند. ماهیت این مواجهه بر عدم شفافیت، بر مبارزه با نیروهای موهوم، بر مشت زدن به دشمن پوشالی استوار است.

متن کامل یادداشت سیدمسعودحسینی را در instant view بخوانید:
http://bit.do/nihilismiran

جان آگه با #فرهیختگان

پرسشی از ریاست قوۀ قضائیه
اعتراض چیست و اغتشاش کدام است؟

رئیس قوۀ قضائیه برای چندمین بار تأکید کرده است که بین اعتراض و اغتشاش فرق قائل است. به گفتۀ وی، اعتراض را باید شنید، اما اغتشاش و ناامنی و به هم ریختن کشور خط قرمز است.
این سخنی است که به لحاظ نظری کاملاً درست است. در واقع فرق بین یک کشور دمکراتیک با غیردمکراتیک این است که اولی حق اعتراض هر بخشی از مردم به سیاست‌های حاکم را به رسمیت می‌شناسد و با آن مدارا می‌کند، اما دومی اصولاً چیزی به عنوان حق اعتراض برای مردم قائل نیست و هر نوع اعتراضی را سرکوب می‌کند. ایجاد ناامنی هم روشن است که در هیچ نظامی امر پذیرفته شده‌ای نیست، هر چند که نوع برخورد و میزان مجازات عوامل ناامنی در کشورهای دمکراتیک و غیردمکراتیک با هم فرق اساسی دارد.
مشکل سخنان رئیس قوۀ قضائیه اما به جنبۀ عملی ماجرا مربوط می‌شود. به عبارت دیگر، نظام جمهوری اسلامی و به تبع آن دستگاه قضایی، هنوز مرز روشنی برای تفکیک اعتراض از اغتشاش تعریف نکرده‌اند تا مردم تکلیف خود را در این دو مورد بدانند.
فرض کنیم فرد یا افرادی به بخشی از سیاست‌های جاری کشور و یا تمام آن، معترض باشند. در آن صورت از چه راهی باید اعتراض خود را به گوش مسئولان برسانند که از آن تعبیر به اغتشاش نشود؟
مثلاً آیا مجازند که مصاحبه یا سخنرانی یا راهپیمایی یا تحصن کنند؟
اضافه بر این، از نگاه آقای رئیسی، آیا حق اعتراض، همۀ سیاست‌های جاری و عملکرد هر یک از نهادهای حاکم را شامل می‌شود و یا فقط مختص سیاست‌های اقتصادی و قوۀ مجریه است؟
در حقیقت، بدون پاسخ شفاف به این نوع پرسش‌ها، سخن از به رسمیت شناختن اعتراض مردم، فقط بر دامنۀ ابهامات می‌افزاید و سبب سرگردانی جامعه می‌شود.
اگر برخی مسئولان واقعاً به این نتیجه رسیده‌اند که باید حق اعتراض مردم را به رسمیت شناخت، پیش از هر چیز باید قوانین مدون و روشن و بدون ابهامی را در این زمینه به تصویب برسانند. بدون وجود چنین قوانینی نمی‌توان از پذیرش اعتراض و نفی اغتشاش سخن گفت چرا که طبق قوانین موجود، ریش و قیچی در این زمینه به دست ضابطان قضایی و قضات دادگاه‌های انقلاب است تا طبق میل و علاقه و تفسیر شخصی خود، اقدام مشخصی را اعتراض یا اغتشاش تشخیص دهند! به طوری که مثلاً هر عمل اغتشاش‌انگیز "خودی‌ها" را اعتراض و هر اعتراضِ مسالمت‌آمیز "غیرخودی‌ها" را اغتشاش بنامند و بر اساس آن تصمیم بگیرند!
به نظرم به رسمیت نشناختن هر نوع اعتراض، به این وضعیت ترجیح دارد، زیرا در آن صورت، کسی که واقعاً معترض است می‌داند که به محض اعتراض، مجازاتی در انتظار اوست، اما در وضع موجود، فرد با تصورِ مصونیت از مجازات، دست به اعتراض می‌زند اما در عمل سر و کارش به دادگاه و محاکمه و زندان و غیره می‌افتد!


احمد زیدآبادی


#فرهیختگان صدای فرزانگان

قدم در طریقت تفسیر
۳۰ تیر ۱۳۹۹

قرآن به عنوان متنِ متینِ ما، سندِ مسلمانیِ ما، مهجور واقع شده است. پیامبر مکرّم(ص) هم از این امر گلایه کرده بود که: یا ربِّ اِنَّ قَومی اِتَّخَذُوا هَذا القُرآنَ مَهجُورا. (فرقان- ۳۰) این گلایه را بسیاری دیگر هم انجام دادند.

 حتی در حوزه های علمیه هم تفسیر قرآن امری محوری نبود و تا مدتها گرایش به آن با مشقّاتی همراه بوده است. علامه طباطبایی در اعتراضی به این رَویّه گفته بود که در حوزه های علمیه، طلبه‌ای می­‌تواند به مرتبه اجتهاد نیز برسد ولی حتی نتواند قرآن را به درستی قرائت کند و یا حتی ممکن است دست به قرآن هم نزده باشد.(المیزان، ج۵، ص ۴۵۰)

در این میان برخی از متفکران اسلامی کوشیدند تا تأملات خود را معطوف به قرآن کرده و آن را به محور فعالیت‌های تحقیقی خود وارد کنند.

برخی کوشیدند تا نگاهی بشری به این متن داشته و آن را به محک و معیارهای دانشهای امروز بشری مورد ارزیابی قرار دهند، بعضی دگر اما همچنان به رویکردهای سنتی دل بسته‌اند و طریقت صحیح را در آموزه های سنتی می‌جویند.

برخی هم بر آنند تا قرآن را به میدان اجتماع آورده و در راه اصلاح جامعه اسلامی از آن مدد گیرند. بعضی دگر، می‌کوشند تا مخاطب امروز وحی قرار گیرند و حظ و بهره خود را از این گوهر قرآنی ببرند و به دیگران هم توصیه کنند.

دین‌آنلاین در این پرونده به تأملات برخی از این متفکران پرداخته است:

🔹آمنه ودود؛ تفسیر قرآن بر پایه حقوق زنان

✍میلاد طالبی

🔹محمد شحرور؛ رویکردهای جدید قرآنی و پاسداشت مقام زن

✍علی اصغر هادی‌پور

🔹نصر حامد ابوزید؛ صبغه بشری بر کلام الهی

✍علی‌رضا مسیحی

🔹سید محمود طالقانی؛ اصلاح اندیشه دینی با محوریت قرآن

✍هادی باقری

🔹آیت‌الله جوادی آملی؛ مواجهه با ایده‌های نواندیشانه در تفسیر قرآن

✍مهدی دلیر

🔹سروش دباغ؛ قدم در طریقتِ تفسیر

✍سیدهادی طباطبایی

دسترسی به همه محتویات این پرونده در سایت دین‌آنلاین


جان آگه با #فرهیختگان

#فرازی در کتاب "سید ضیا عامل کودتا" هست که به نظرم ارزش جامعه شناختی دارد. صدر الدین الهی از سید ضیاء الدین طباطبایی می پرسد

"قبل از اینکه به اصل مطلب بپردازیم میخواهم بدانم که به نظر سرکار وضع عمومی روحی اداره کننده های مملکت، در ظرف این صد سال یا دویست سال قبل از کودتا ... چی بوده و چه عواملی ملت را به یک فرج غیرمنتظره به اصطلاح دعوت می کرده؟" (۱۳۹۷. ۲۱۱)

سید ضیاء الدین به این پرسش پاسخ قابل تاملی می دهد و می گوید

"بر اثر روزنامه نویسی و تماسی که در مدت چند سال با مصادر امور و اداره کنندگان مملکت حاصل کردم، به این نتیجه رسیدم در ایران تمام طبقات و تمام افراد بدون استثناء - این که عرض می کنم بدون استثناء مبالغه نیست- همه طرفدار ظلم هستند، اختلاف سر این است که ظالم کی باشد، در نتیجه ی این روحیه به این شکل، چیزی که هیچ وقت مورد توجه و مطرح نبود، مصالح عمومی مملکت بود" (۱۳۹۷. ۲۱۲).

نکته مهمی در سخنان سید ضیاء الدین طباطبایی است که "روانشناسی جمعی ایرانیان" را به زیبایی صورتبندی می کند و اگر جامعه شناس باشید و ساختارها و بافت کنشگری ایرانیان را از این منظر مورد تدقیق قرار دهید به نتایج خوبی خواهید رسید.


سیدجوادمیری


#فرهیختگان صدای فرزانگان

#معرفی_کتاب

چرا با این وفور سرمایه، با این‌همه منابع، این‌همه تحصیل کرده ما در سیاست و اقتصاد ناکامیم؟ چرا به رغم سیاست‌های تعدیل و خصوصی‌سازی که از کشورهای پیشرفته اروپای غربی و آمریکای شمالی الگو برداری شده است، ما با نتایج متفاوتی از آنها مواجه‌ایم؟ پاسخ به این سوالات و سوالاتی از این دست را نباید روانشناسانه و اخلاقی بررسی کرد. نتایج متفاوت است و به صورت تقلیل‌گرایانه پاسخ را به افراد فروکاست. اینکه در آلمان می‌بینیم اقتصاد به طرز چشمگیری خوب کار می‌کند و فقر در پایین‌ترین حد قرار دارد و دموکراسی و آزادی بیان بخوبی رعایت می‌شود، برای این نیست که مرکل صدراعظم آنجاست.
“موفقیت در اقتصاد و توسعه‌ی سیاسی در درجه اول به بهبود نهادها بستگی دارد”. این پاسخی است که در طول سه دهه اخیر میان اقتصاددانان و سیاست‌شناسان و پژهشگران توسعه نهادگرا به اجماع رسیده است.
پیش از دولت‌سازی و توسعه نهادی، استقرار دموکراسی نابهنگام خواهد بود. همان مشکلی که بعد از مشروطه با آن مواجه بودیم و الان در کشورهای همسایه میبینیم(عراق و افغانستان).
داگلاس نورث (نوبلیست نهادگرا) به همراه همکارانش در کتاب «در سایه خشونت»، می‌کوشد چارچوبی جایگزین در جهت درک تعاملات پویا میان نیروهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در کشورهای در حال توسعه ارائه دهد.
آنها دو دسته جوامع را شناسایی می‌کنند: اولی «جوامع با دسترسی محدود به حقوق مالکیت و قانون» و دومی «جوامع با دسترسی همگانی به قانون(یا جوامع با دسترسی باز)». توسعه را معمولا گذر از جامعه نوع اول به جامعه نوع دوم تعریف می‌کنند. البته واضح است که چنین تحولی ساده نیست و باید در این میان مراحل مختلی طی شود. نورث و همکارانش تاکید می‌کنند که کپی برداری از نهادهای جوامع با دسترسی باز برای جوامع توسعه نیافته ممکن است به فروپاشی درونی جوامع منتهی شود و جوامع را در معرض خشونت فراگیر قرار دهد. توصیه‌هایی مانند خصوصی سازی، شکل گیری بازار آزاد و احزاب و انتخابات آزاد در کشورهای با دسترسی محدود یا قابلیت اجرایی ندارند یا با محتوایی کاملا مغایر اجرا می‌شوند و یا در صورت اجرا نظم‌های اقتصادی و سیاسی را مختل میکنند.
نورث و همکارانش در این کتاب علاوه بر ارائه یافته‌های تئوریک، به صورت کیس‌استادی هشت کشور را هم بررسی میکنند از جمله هند، کره‌جنوبی، مکزیک و...
این اثر یکی از تحسین شده‌ترین کتاب‌های دو دهه اخیر در زمینه توسعه است.

#در_سایه_خشونت
#انتشارات_روزنه
#توسعه #کتاب

برای خرید اینترنتی کتاب اینجا کلیک کنید


جان آگه با #فرهیختگان

آن تیر آتشین و مصدق

فریدون مجلسی

📌قیام ملی ۳۰ تیر سه متولی داشت. مصدقی‌های متعلق به نخبگان جامعه ولی متشتت و فاقد سازماندهی منسجم. نیروهای مذهبی که پیاده نظام اصلی قیام را از میان جوامع مردمی و مساجد و زورخانه‌ها فراهم کرده بودند و حزب توده که با توجه به شعارهای جدید ضداستعماری و هیجان معاون جوان دولت با گرایش‌های چپ، برای نخستین بار با تغییر موضع به طرفداری از مصدق و با شعارهای غرب‌ستیزانه وارد عرصه شده بود. ورود حزب توده و قدرت‌نمایی‌های بعدی آنان خوشایند نیروهای مذهبی و نظامیان رضاشاهی طرد شده و ضدکمونیست نبود که اکنون زاهدی رهبری آن‌ها را بر عهده گرفته داشت.

📌تیر ۱۳۳۱ را با آنکه ۸ ساله بودم به یاد دارم، شاید یک دلیل آن شنیدن تکراری آن مسائل و وقایع از اطرافیان در سال‌های بعد بوده است. از همان آغاز کار مصدق یعنی اجرایی شدن قانون نفت ملی شدن تا پایان حکومت او، روزی نبود که کشور از بحران و آشوب در امان باشد. بحران‌آفرین حزب توده بود که در واقع با بهره‌مندی از تدارکات و پشتیبانی دولت شوروی برنامه نفوذ و استیلای تدریجی آن کشور را مرحله به مرحله اجرا می‌کرد.

📌حزب توده از آغاز اشغال ایران توسط نیروهای شوروی، از بقایای ۵۳ نفر کمونیست‌هایی که در زندان رضاشاه بودند در سال ۱۳۲۰ تشکیل شد و در آن شرایط حاد توانست گروهی از جوانان تحصیلکرده و عدالتخواه و اهل علم و ادب و هنر را در ساختار خود جلب کند و به همین دلیل عضویت در آن حزب نوعی اعتبار فرهنگی و شخصیتی تلقی می‌شد و کسان بیشتری را جلب می‌کرد. اما رهبری حزب به سرعت مجری برنامه‌های توسعه‌طلبانه دولت شوروی شد که خواهان دستیابی به منابع نفت ایران و محروم کردن رقبای غربی از آن منابع بود. هنوز جنگ به پایان نرسیده بود که فرقه دموکرات را در آذربایجان تشکیل دادند و دست دولت مرکزی را کوتاه کردند. این امر منجر به اعتراض ایران و دخالت ترومن شد که دولت شوروی را وادار به خارج کردن نیروهایش از ایران کرد و سیاست قوام کمک کرد که بلافاصله نیروهای دولتی با استقبال مردم وارد تبریز و ارومیه شوند و نیروهای فرقه به شوروی گریختند.

📌حزب دو سال بعد در بهمن ۱۳۲۷ اقدام به ترور شاه کرد که ناموفق ماند و کوشید آن کار را به گردن رزم‌آرا بگذارد که فرماندهی بیرون راندن قوای فرقه را بر عهده داشت. حزب توده غیرقانونی شد، اما کوشید به توسعه نفوذ در شبکه نظامی راه دیگری برای روی کار آوردن دولتی تابع شوروی بگشاید. زمانی که مصدق رهبری اعتراض به ادامه بهره‌برداری سودجویانه انگلیس را از منابع نفت ایران بر عهده گرفت . حزب توده که نگران توسعه موج ناسیونالیستی در میان نخبگان جامعه ایران بود و آن را مغایر برنامه‌های نفوذی خود می‌دانست، از همان آغاز به بهانه‌های مختلف بنای مخالفت با نهضت ملی نفت ایران را گذاشت.

📌هنوز سه ماه از روی کار آمدن مصدق نگذشته بود که حزب توده که مصدق را بازیچه امپریالیسم می‌نامید در ۲۳ تیر ۱۳۳۰ نیروهای کارگری و دانشجویی برای در صفوف ۱۰ هزار نفری بسیج کرد و برای قدرت‌نمایی به میدان فردوسی و بهارستان گسیل داشت. در بهارستان به درگیری با برخی از جناح‌های تندرو نهضت ملی و به تیراندازی عناصری از حزب به پلیس و کشتن یک افسر و چند پلیس منجر شد.با اینکه تظاهرات در هم شکسته شد، برکناری و تعقیب رئیس و معاون شهربانی از سوی مصدق پیروزی بزرگی برای حزب توده بود؛ زیرا این کار موجب اعتراض سرلشکر زاهدی، وزیر کشور بود که خواهان آزادی افسران تحت امر خود شد. پذیرفته نشدن این درخواست موجب استعفا و جدایی زاهدی از نهضت ملی شد.

📌بعد از آن ماجرا، در تیر ۱۳۳۱ تغییر اوضاع موجب شکایت انگلیس از ایران به شورای امنیت ملل متحد و به دادگاه لاهه شد. انگلیسی‌ها که منافع مهمی را از دست داده بودند فسخ یکجانبه قرارداد شرکت نفت خودشان را غیرقانونی می‌دانستند و به آن دو مرجع شکایت کردند. امریکایی که ضمناً با بریتانیا نیز دوست بودند، کوشیدند پیشنهادهای مرضی‌الطرفینی ارائه دهند که مصدق پذیرای آن نشد و شخصاً در جلسه رسیدگی به شکایت انگلیس در شورای امنیت حضور یافت.

📌بازگشت مصدق مصادف بود با معرفی دولت جدید. مصدق خواهان وزارت دفاع و فرماندهی قوا برای خود بود که شاه موافق نبود. مصدق استعفا کرد. قوام از سوی شاه مامور تشکیل کابینه شد. اما شورش عمومی ملت در زمانی که مصدق در اوج محبوبیت بود، شاه را ناچار به تجدیدنظر کرد و مصدق پنج روز بعد با اقتدار ریاست دولت جدید و فرماندهی کل قوا را بر عهده گرفت. یک روز بعد از ۳۰ تیر حکم دادگاه لاهه در تایید نظر ایران صادر شد و بر شور مردم افزود. مصدق می‌گوید اگر آن رای زودتر ابلاغ شده بود، استعفا نمی‌کردم! /اعتماد

جان آگه با #فرهیختگان

مردم ما امروز رهبرانند

علیرضا بهشتی شیرازی

https://t.me/iv?rhash=70c4a7bdae1671&url=http://www.kaleme.com/1399/04/31/klm-280627/?i=1


جان آگه با #فرهیختگان

سهم خواجه طوسي در کلام اهل سنت

دانش کلام اهل سنت در طی هفتصد سال گذشته به انحای مختلف تحت تأثير شخصيت و آثار کلامی و فلسفی خواجه نصير طوسي، از مهمترين نمايندگان تفکر فلسفی اسلام و کلام شيعی بوده است. تعدادی از شاگردان خواجه از اهل سنت بودند و از طريق همان شاگردان و نيز از طريق آثار خود او و همه شاگردانش مکتب و شيوه کلامی خواجه به مهمترين نمايندگان کلام اهل سنت در سده های بعدی منتقل شد. بسياری از اهل سنت در طی اين دوران شروح و حاشيه هایی بر آثار فلسفی و کلامی خواجه نوشتند. مهمترين اين نوع ادبی را می توان در مکتب شيراز ديد. آنچه در دوران عثمانی و يا در طی دوران های مختلف سير فکر کلامی در ايران و شامات و مصر و شبه قاره بعد از سده های هفتم و هشتم در ميان اهل سنت نوشته شده به نحوی ريشه اش به انديشه و کارنامه خواجه طوسي می رسد و در حاشيه آن نوشته شده. شايد مهمترين شخصيت هایی که نام آنان در ادبيات کلامی اهل سنت تا امروز ديده می شود را بتوان مير سيد شريف جرجانی و جلال الدين دوانی و شارحان و يا ناقدان آن دو در عصر عثمانی دانست. اين دو شخصيت آنچه دارند به نحوی ميراثی است از خواجه طوسي. سهم خواجه در کلام اهل سنت بسی بيش از فخر رازي است.


حسن انصاری


جان آگه با #فرهیختگان

‍ ‍ ‍ برترین علم ،علمِ خودشناسی است

جان جمله علمها اینست این

که بدانی من کیم در یوم دین

قُرَّةُ عَيْنِهِ فيما لايَزُولُ، وَ زَهادَتُهُ فيما لايَبْقى.
متقین در امور فانی زاهدنند ولی در امور باقی مشتاقند

معنای تفکر در نگاه اهل حقیقت چیست؟

پلورالیزم مثبت و منفی به چه معناست؟


بخشی از سخنرانی دکتر سروش " دین شناسی مولانا " جلسه چهارم

امریکا کالیفرنیا دانشگاه استنفورد2015

لینک مستقیم کامل صوتی سخنرانی👇👇👇

https://iutbox.iut.ac.ir/index.php/s/MBL7R5seki2PG9s

لینک مستقیم مشاهده کامل سخنرانی👇👇👇

https://www.youtube.com/watch?v=wY-14hFUGEg&list=PLWSxgHM7OHeeh_92kgl5c96WLI-_kDZpY&index=4

#فرهیختگان صدای فرزانگان

"بایدن فانتزی در دنیای ما"

هادی خسروشاهین، روزنامه‌نگار و تحلیلگر روابط بین‌الملل، در یادداشتی برای "راهبرد" نوشت:

اول ژانویه‌۲۰۲۱ است؛ بایدن کلید کاخ سفید را از ترامپ تحویل گرفته است و هنوز چند ساعتی از شروع ریاست‌جمهوری‌اش نگذشته که در فرمانی بازگشت ایالات‌متحده به برجام را اعلام می‌کند. همه‌ی تحریم‌هایی که در چارچوب کمپین فشار حداکثری در دوره‌ی ترامپ اعمال شد، به کنار می‌نهد.

در گام بعدی، احتمالا فردی در قد و قواره‌ی جک سولیوان را مامور گفت‌و‌گو و مذاکره با ایران می‌کند تا همه چیز به ۱۴ ژوئیه‌۲۰۱۵ یعنی زمان امضای برجام در وین بازگردد.

این جملات روایتی از آینده‌ی در دسترس و امکان‌پذیر نیست؛ بلکه اینها همه ساخته و پرداخته‌ی ذهن ایرانی است، تفاوتی هم نمی‌کند که این فرد در چه مقام و موقعیتی قرار داشته باشد.

همه در آفرینش و خلق این دنیای فانتزی با یکدیگر اشتراک‌نظر دارند. اما بی‌گمان، هزینه‌ی چنین تصوراتی از آمریکای پس از ترامپ وقتی افزون می‌شود که فرد خیال‌پرداز در جایگاهی مهم در حیطه‌ی تصمیم‌گیری سیاسی قرار داشته باشد. ازهمین‌رو، ضروری است قدری این دنیای فانتزی را برهم زد و خواب و خیال‌ها را آشفته کرد.

بهتر است در گام اول به سراغ آن ستون محوری‌ای برویم که همه‌ی این خواب و خیال‌ها به آن تکیه داده‌اند. آن مفروضه‌ی بنیادین این است که دولت اوباما و به‌طورکلی دموکرات‌ها همواره از سر آشتی با ایران درآمده‌اند.

البته، مولفه‌ها و نشانه‌هایی نیز وجود دارد که تا حدی این ادعا را تایید می‌کند؛ ازجمله برجام. اما آنچه در این میان مورد غفلت قرار می‌گیرد تا دنیای مطلوب ایرانی ساخته و پرداخته شود، تحولات قبل و بعد از توافق جامع هسته‌ای است.

از نظر دیپلمات‌ها و سیاستمداران ارشد دولت اوباما، آنچه ایران را در نوامبر۲۰۱۳ به پشت میز مذاکرات آورد، موازین و هنجارهای اخلاقی و پرنسیبی نبود؛ بلکه تحریم‌هایی بود که حداقل از ژانویه و مارس۲۰۱۲ به‌طور جدی مورد پیگیری قرار گرفت (تحریم نفت و بانک مرکزی ایران). 

اما صرف‌نظر از این مساله آنچه مهم است، هدفگذاری دولت اوباما از به سرانجام رساندن برجام بود. واقعیت این است که پس از انقلاب۱۹۷۹، ایران به یک معمای همیشگی و چالش‌ساز در سیاست‌خارجی آمریکا تبدیل شده است. به همین دلیل، هر دولتی در واشنگتن تمام تلاش خود را می‌کند که مطابق با ایده‌ها و نظریات استراتژیست‌های خود این معما را حل کند.

اما راهکار خاص دولت اوباما حل تدریجی و گام‌به‌گام معمای چهار دهه‌ای ایران بود. این دولت پروژه‌ی خود را از فوری‌ترین و اضطراری‌ترین بخش این معمای سخت یعنی برنامه‌ی هسته‌ای آغاز کرد؛ اما به این امید که پس از رفع و رجوع این بخش، وارد فازهای دیگر حل معما شود.

درواقع، برنامه‌ی موشکی، نقش منطقه‌ای، تروریسم و غیره به ترتیب در مراحل دیگر این استراتژی کلان دموکرات‌ها قرار داشتند.

اوباما در نامه‌ای که اسفند سال۱۳۹۴ یعنی تقریبا ۹ماه پس از امضای برجام خطاب به حسن روحانی نوشته بود، از این برنامه‌ی خود به‌طور رسمی رونمایی کرده بود.

مفاد این نامه هیچ‌گاه علنی نشد؛ ولی منابع مطلع در آن مقطع زمانی این نکته را بیان می‌کردند که اوباما در این نامه از آمادگی واشنگتن برای حل سایر مسائل باقیمانده با ایران خبر داده بود. مجید تخت‌روانچی در گفت‌و‌گویی که در سال۱۳۹۷ با وی داشتم، به‌طور ضمنی اصل وجود این نامه را تایید کرد.

احتمالا در راستای محتویات همین نامه بود که روحانی در پیام نوروزی سال۱۳۹۶ در لفافه از برجام ۲ و ۳ سخن گفت؛ اما واکنش رهبری طی سخنرانی سالیانه در مشهد در همان برهه‌ی زمانی هرگونه طرح و برنامه برای تداوم مذاکرات میان ایران و آمریکا را مسدود کرد.

چنین انسدادی برای استراتژیست‌های دولت اوباما معنای مهم و درعین حال ناامیدکننده‌ای داشت: «معمای ایران به طور تدریجی و گام‌به‌گام حل‌شدنی نیست». اما این نتیجه‌گیری در مقطع زمانی‌ای حاصل شده بود که حداقل بخشی از تحریم‌های ایران ازجمله در زمینه‌ی نفت، بانک مرکزی و کشتیرانی تعلیق شده بود.

به همین دلیل، اوباما تلاش کرد در یک سال باقیمانده به پایان دولتش رفتار کج‌دارومریزی را در قبال اجرای برجام اتخاذ کند؛ یعنی تا آنجا که ممکن بود در حوزه‌ی لغو تحریم‌های ثانویه تعلل بورزد تا اهرم فشار را برای بازگرداندن ایران به میز مذاکرات به‌طور کامل از دست ندهد.

به‌طور مثال، صدور مجوز فروش ایرباس و بوئینگ تا جایی که ممکن بود به تعویق انداخته شد و سرانجام پس از ۱۱ماه موافقت با این فروش عملیاتی شد. اما کار به همین‌جا نیز ختم نشد..

🔅متن کامل یادداشت را در لینک زیر بخوانید:

https://telegra.ph/بایدن-فانتزی-در-دنیای-ما-07-21

♦️حجت‌الاسلام صدّیقی و یا مصطفی ملکیان؛ تفاوت نمی‌کند.

✍️ حجت‌الاسلام دکتر مهراب صادق‌نیا


🔻این سال‌ها فیلسوفانی چون استاد مصطفی ملکیان، عبدالکریم سروش، آرش نراقی و یا حتی، محمود سریع‌القلم بیش و کم در نقش معلمان اخلاق ظاهر می‌شوند. آن‌ها نسخه‌های فلسفی-روان‌شناختی‌ای از اخلاق می‌پیچند و به مخاطبان خود ارائه می‌دهند. و البته، این نسخه‌ها برای نسلی که به هر دلیل از معلمان سنتیِ اخلاق روی‌گردان و گریزان شده است، تا اندازه زیادی کِشش هم دارد. به همین دلیل، توصیه‌‌های اخلاقی و تربیتی این اساتید دست به دست در فضای مجازی می‌چرخد و از این پیج به آن پیج کپی پِیست می‌شود.

🔻با این حال، به همان دلیلی که موعظه‌های روحانیان سنتی‌ای چون صدیقی، عالی، کاشانی، و رفیعی کاری از پیش نمی‌برند و گِرهی از وضعیّتِ فروبسته‌ی اخلاق در جامعه باز نمی‌کنند، از این توصیه‌ها نیز آبی گرم نخواهد شد.

🔻بزرگ‌ترین مشکل این بیانیه‌های اخلاقی آن است که تفاوت انسان سنتی و مدرن را نمی‌دانند.

شعار "خودسازی کنید تا جامعه ساخته شود" و یا گمان این که جامعه‌ی اخلاقی محصول انسان‌های اخلاقی است، مبنای نظری تعلیم اخلاق برای انسان سنتی بود؛ ولی حالا چند دهه است که آن اندیشه جای خود را به رویکرد جدیدی به انسان داده است. علوم انسانی جدید انسان را سکّه‌ای معلّق در آسمان ندانسته، و بر خلاف نگاه‌های سنّتی معتقد‌اند که انسان فرآورده‌ی جامعه‌ی خویش است و نه سازنده‌ی آن. علم جدید معتقد است که کلیّت جامعه چیزی بیش از افراد آن است. خودسازی همه‌ی افراد یک جامعه، اگر آن را یک شوخی سرگرم‌کننده معلمان اخلاق ندانیم، نمی‌تواند به دگرگونی سیستم و نظم اجتماعی کمک کرده و آن را اخلاقی کند.

🔻این فیلسوفان واژگان سنتی را لباسی تازه پوشانده‌اند و شراب کُهنه را در جامی نو ریخته‌اند. آن‌ها به جای منبر تریبون دارند و گرنه حرف همان حرف است. جان کلام هر دو در توصیّه‌های جذّاب و البته عامیانه «مشغول خویشتن شدن» است؛ غافل از این که خویشتن آدم‌ها در جامعه‌ای ریشه دارد که از آن سر برآورده‌اند. آدم‌ها حتّی اگر بخواهند خود را بسازند و چیزی بهتر از آنی باشند که هستند، "مفهوم بهتر بودن" را نیز از همان جامعه‌ای دارند که در آن رشد کرده‌ و به آن پیوستگی دارند. انسان جدید، فکرش، فهم‌اش، نظام اخلاقی‌اش، آرمان‌ها و ایده‌آل‌هایش همه و همه فرآورده‌ی جامعه هستند و نباید امیدوار بود که بدون دگرگونی در ساختار و نظم جامعه، تغییری در او پدید بیاید.

🔻برای ساختن یک جامعه‌ی اخلاقی باید مفهومِ انسان جدید را شناخت. نمی‌توان اخلاق را با شیوه‌های سنتی در جوامع مدرن تعلیم داد. اگر نخواهیم خوش‌بین باشیم، بیانیه‌های اخلاقی فیلسوفانی که با تمرکز بر خویشتنِ انسان‌ها آن‌ها را موعظه می‌کنند، کارکردی جز "تخدیر" آدم‌ها و مایوس کردن‌شان ندارد.


مهراب صادق‌نیا

#فرهیختگان صدای فرزانگان

اشتراک و افتراق منافع با چین!

هنوز بحث و جنجال پیرامون توافق‌نامه همکاری جامع میان چین و ایران داغ بود که به دنبال سخنان وزیر خارجه مساله توسعه توافقنامه همکاری با روسیه نیز تنور این بحث‌ها داغ‌تر و چشم‌انداز پازل شرقی شدن رویکرد سیاست خارجی کشور نیز روشن‌تر شد. با کنکاش آرای موافقان و مخالفان این رویکرد، به نظر می‌رسد که غالب جهت‌گیری‌ها از خاستگاهی سوگیرانه و نه واقع‌بینانه بر می‌خیزد و توجیهات هر دو طیف نیز بیشتر منبعث از دو گانه غرب‌ستیزی و شرق‌ستیزی است تا برگرفته از واقعیت‌های سیاست و الزامات روابط بین‌الملل در جهان معاصر و ضرورت توسعه مناسبات خارجی. در وهله اول، این رویکرد سیاست خارجی ایران منعکس کننده نوعی همسویی ناچاری میان دو طیف طرفدار روابط با شرق و غرب در حاکمیت به دنبال شکست برجام و سست شدن موقعیت طیف طرفدار بهبود روابط با آمریکاست.
در درجه بعدی نیز، پر واضح است که کاربست رویکرد به شرق در سیاست خارجی نتیجه طبیعی شدت گرفتن کارزار با غرب و به ویژه آمریکا است و به نظر می‌رسد همین بالا گرفتن تنش و گره خوردن هر نوع گشایشی در روابط با غرب به مابازاهای کلان، نزدیکی بیشتر به چین و روسیه را به الزامی ناگزیر مبدل ساخته که جدا از اهداف راهبردی بلندمدت، گویا هدف مقطعی یافتن گریزگاهی در مقابل سیاست فشار حداکثری آمریکا در بعد اقتصادی آن برای عبور از این دوره دشوار است.
پیداست که ایران همذات‌پنداری سیاسی و امنیتی با دو قدرت شرقی در تقابل با غرب و شدت گرفتن اختلافات میان دو بلوک را محملی طبیعی برای نزدیکی به اجماع شرق و توسعه روابط با آن به ویژه در شرایط کنونی می‌داند و از این رهگذر منافعی را به ویژه در بعد اقتصادی برای تاب‌آوری در مواجهه با آمریکا جستجو می‌کند.
واقعیت اما این است که تقابل میان جمهوری اسلامی و غرب به ویژه آمریکا با تنش میان دو اجماع شرق و غرب از یک جنس نیست، بلکه اولی از خاستگاه عداوت و دشمنی است و دیگری از جنس رقابت است که در چارچوبی متعارف و بر پایه پذیرش نظم جهانی برآمده از جنگ جهانی دوم، جنگ سرد و فروپاشی شوروی صورت می‌گیرد. در این میان، چین بر عکس روسیه که همچنان به ماهیت سخت‌افزاری و نظامی رقابت باور دارد، زود دریافت که اقتصاد مهم‌ترین فاکتور در این رقابت است و برنامه توسعه اقتصادی مدونی به اجرا گذاشت كه بر اساس آن، روابط اقتصادی خود را با رقیب آمریکایی به طرز چشمگیری توسعه داد؛ تا جایی که از 4 میلیارد دلار صادرات در سال 1985 به هم اکنون حدود 300 میلیارد دلار رسانده و همین هر نوع مواجهه با چین را برای آمریکا بسیار پرهزینه کرده است.
اما از طرف دیگر، چنان منافع اقتصادی چین با آمریکا در هم تنیده شده که عملا تشدید جنگ اقتصادی آمریکا علیه کشور به همان اندازه که مشوق ایران برای نزدیکی به چین است، مانع پکن برای تجارت با ایران و دور زدن تحریم‌هاست و توقع این که این ائتلاف برآیند اقتصادی چشمگیری در این شرایط تحریم داشته باشد، واقع‌بینانه نیست.
تالی منطقی چنین مساله‌ای هم این است که بدون کاهش تنش با غرب و آمریکا که آن هم فعلا متصور نیست، نزدیکی به شرق و هر توافق‌نامه‌ای برگردان اقتصادی ملموسی نخواهد داشت؛ هر چند در دیگر زمینه‌های سیاسی و امنیتی می‌تواند همگرایی میان ایران و این دو قدرت شرقی را بیشتر کند. البته نباید غافل از این مساله هم شد که این نزدیکی در عین حال می‌تواند قدرت چانه‌زنی پکن و مسکو در تنش با غرب بالا برد.
اما فارغ از این‌ها، هم چین و هم روسیه سیاست خاورمیانه‌ای متوازنی را دنبال می‌کنند و عملا در بلوک‌بندی‌های ژئوپلیتیک منطقه‌ای (میان تهران و ریاض) که آن هم در حقیقت تابعی از تنش مرکب میان آمریکا و ایران شده است، از قرار گرفتن له یا علیه طرفی خودداری، ولی در عین حال بجد منافع اقتصادی خود را پیگیری کرده و شرایط را برای توسعه مناسبات اقتصادی با رقبای منطقه‌ای ایران به ویژه عربستان مهیاتر می‌دانند و اساسا حجم مبادلات تجاری چین با آنها بسیار بیشتر است؛ به عنوان مثال اکنون بزرگ‌ترین شریک تجاری عربستان با حدود 80 میلیارد دلار مراوده تجاری سالیانه شده که یک همپیمان مهم آمریکا در منطقه است؛ در حالی که مبادلات تجاری عربستان با آمریکا 46 میلیارد دلار است.
مخلص کلام این که توسعه روابط خارجی به ویژه با قدرتی اقتصادی مثل چین یک امر مطلوب و ضرورت است؛ اما تحقق همزمان آن در همه زمینه‌ها الزامات، ظرافت‌ها و شرایط خاصی را می‌طلبد. امروزه هر چند روابط اقتصادی کشورها متاثر از فاکتورهای سیاسی و امنیتی وغیره است، اما تا حدود زیادی مسیر جداگانه‌ای را طی می‌کند و بیشتر تابع منافع اقتصادی است. از این رو، اشتراک منافع سیاسی و امنیتی لزوما نمی‌تواند به معنای اشتراک منافع اقتصادی هم باشد؛ چه بسا کشورهایی در عین تعارض منافع ژئوپلیتکی و سیاسی، اما منافع اقتصادی در هم تنیده‌ای دارند.

صابر گل‌عنبری