این که از چند روز پیش مدام در رسانه‌ها از مسئولین نظام در سطوح مختلف می‌شنویم که برای ما مهم نیست چه کسی در آمریکا رأی بیاورد حرف عاقلانه‌ای نیست. سیاست عرصۀ جولان تعقل است نه بروز احساسات و احکام کلّی و قطعیِ کودکانه. مگر می‌شود کسی که می‌گوید من به پیمان برمی‌گردم با کسی که نقض پیمان می‌کند برابر باشد؟ قل هل یستوی...؟ به گمانم این جمله را سالها پیش از آلبر کامو خواندم و با وجود آنکه در صغر سن به سر می‌بردم در آن تشکیک کردم. نوشته بود (نقل به مضمون): "در نظر یک هنرمند هیچ جلادی از جلاد دیگر برتر نیست." پیش خودم گفتم برای هنرمند در مقام تماشاگر، شاید، اما اگر زیر شلاق آن جلاد باشد چه؟ قطعاً یک ضربه کمتر یا اندکی ملایم‌تر کلّی توفیر دارد. حالا برای مسئولین و قشری که در این چند سال هیچ تفاوتی را احساس نکردند شاید اما برای مردمی که زیر فشار تورم و تحریم و تبعیض له شده‌اند تفاوت بسیار است. در ابتدای تذکرة الاولیاء عطار حکایتی عبرت‌آموز درج است. بخوانیم:

نقل است که صادق (ع) از ابو حنیفه پرسید که عاقل کیست؟
گفت: آنکه تمییز کند میان خیر و شر.
صادق (ع) گفت: بهایم نیز تمییز توانند کرد، میان آنکه او را بزنند و آنکه او را علف دهند.
ابو حنیفه گفت: نزدیک تو عاقل کیست؟
گفت: آنکه تمییز کند میان دو خیر و شر تا از دو خیر، خیر الخیرین اختیار کند و از دو شر، خیر الشرین برگزیند.

رضا موسوی طبری


#فرهیختگان، ندای آگاهی

چرا آتئیست‌ها به کاخ سفید راه پیدا نمی‌کنند؟


همه گروه‌های اقلیت امریکایی تقریباً تاکنون نماینده‌ای در عرصه سیاسی آمریکا معرفی کرده‌اند، اما چرا هنوز برای آتئیست‌ها دشوار است که در عرصه سیاست ملی آمریکا به منصب مهمی دست یابند؟

امسال کامالا هریس، زنی سیاه‌پوست با پیشینه هندی در کنار جو بایدن برای بالاترین مناصب سیاسی امریکا رقابت می‌کند. هیلاری کلینتون نیز نخستین زنی بود که در امریکا بیشترین رأی مردم را در انتخابات ۲۰۱۶ کسب کرد و باراک اوباما اولین رئیس‌جمهور سیاه‌پوست این کشور بود. همچنین در سال‌های اخیر، پت باتیگیگ نخستین کاندید همجنس‌گرا و تد کروز اولین شخص با پیشینه لاتین در امریکا بودند که توانستند در انتخابات ابتدایی ریاست‌جمهوری برنده شوند و به مرحله بعدی راه پیدا کنند. برنی سندرز اولین امریکایی-یهودی راه پیدا کرده به رقابت اصلی کاندیدای ریاست جمهوری در حزب دموکرات و رشیدا طالب و ایلهان عمر نخستین زنان مسلمانی بودند که به کنگره امریکا راه پیدا کردند.

با این میزان از گسترش تنوع نژادی، قومی و مذهبی و رفع موانع سیاسی-جمعیتی در ایالات متحده امریکا، در سال‌های اخیر هیچ امریکایی آتئیستی در سیاست ملی امریکا نقش‌آفرینی نکرده‌است و به طور کلی، در طول تاریخ امریکا نیز فقط پتر شارک، آتئیست عضو حزب دموکرات را می‌توان به یاد آورد که موفق شد به کنگره راه پیدا کند...

پیوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین



#فرهیختگان، ندای آگاهی

اتود افشاری برای عود
ساخته‌ی آرش آقایی


جان آگه با #فرهیختگان

مسخِ روحی
و انحطاطِ عقلانی و سیاسی جامعهٔ ایران


حق این است که نسل مشروطیت، با همه نقاط ضعف که در زندگی اغلب مردانش می‌توان یافت، نسلی است سربلند. بعد از شهریور ۱۳۲۰ و به‌ویژه بعد از کودتای ۱۳۳۲ و به‌ویژه‌تر بعد از اصلاحات ارضی و انقلاب سفید و همین‌طور بیا تا بعد و بعدتر، ایران به‌لحاظ اجتماعی دچار یک نوع مسخ روحی و انحطاط عقلانی و سیاسی شده است و چنان خود را در چنبرهٔ نفوذ مادی و معنوی اجانب می‌بیند که هیچ‌گاه به فکر اصلاح خود از درون نیست. روشنفکران ما از بعد از شهریور ۱۳۲۰، روز‌به‌روز در این اندیشه راسخ‌تر می‌شوند که ایرانی خود هرگز به صلاح وضع خویشتن قادر نیست و باید، مثل مهرهٔ شطرنجی منتظر بماند تا دست بازیگری از بازیگران، بر رقعهٔ شطرنج جهانی و منطقه‌ای درباره‌اش تصمیم بگیرد.
از روزگار نوجوانی من، همیشه به ما و شاید هم نسل قبل از ما، چنین تلقین شده است که منتظر این باشیم که حزب محافظه‌کار در انگلستان روی کار خواهد آمد یا حزب کارگر، در آمریکا دمکرات‌ها برنده خواهند شد یا جمهوری‌خواهان و آنگاه منتظر بمانیم که سیاست آن حزب دربارهٔ «خاورمیانه» و «خلیج فارس» چه خواهد بود و دربارهٔ نظام حکومتی ایران چه تصمیمی خواهد گرفت.
از اندیشه‌های نادر و استثنایی در این باب، باید چشم‌پوشی کرد و آن فکری را تعقیب کرد که به قول قدما، «اَعَمّ اغلب» است. حق این است که در این پنجاه و چند سالهٔ بعد از سقوط رضاشاه، و شاید هم اندکی بعد از روی کار آمدن او، به‌تدریج این اندیشه مثل موریانه حیثیتِ تاریخی ما را از درون تباه کرده است؛ ولی اقرار نکردن به وجود این بیماری روانی اجتماعی، مسلماً به بهبود آن نخواهد انجامید.
تمام قضایا از همین‌‌جا شروع می‌شود. نسل مشروطه شعارش این بود که:
دفع اجانب را جدّی شویم
لازم اگر شد، متعدی شویم
ولی نسل‌های بعد و بعد‌تر، تصوّر چنین روحیه‌ای را هرگز ندارند و در جهتِ عکس، شعاری دادند در این حدود که:
«وضع» اجانب را «ناظر» شویم
بهر «مقاصد»شان «حاضر» شویم
تمام مشکل ایران در این روحیه است و سیاستِ جهانی هم در این هفتاد سال تمام سعی‌اش، بر این بوده است که روحیهٔ دوم و لوازم آن را در ایران گسترش دهد و همواره در بزنگاه‌های تاریخی که رشتهٔ کار از دستش بیرون رفته، به انواع جنایات و ترور‌ها و سپردن کارها به دستِ قدّاره‌بند‌ها و چاقو‌کش‌ها و اوباش و اراذل و متعصّبان و هوچی‌ها، متوسل شده است تا اندک‌اندک بتواند با ابزارهایی «شسته‌رُفته‌تر» و با «بسته‌بندی» بهتر، اوضاع را در کنترل خویش درآورد و با موادّ فرهنگی و سر و صورتِ دلپذیری، به همان روحیه و پرورش آن، ادامه دهد و ما در همین عمر کوتاه پنجاه و چند سالهٔ خودمان چندین بار شاهد این احوال بوده‌ایم.

محمدرضا شفیعی کدکنی
با چراغ و آینه، ص ۴۰۴



#فرهیختگان، ندای آگاهی

با #فرهیختگان بمانیم

آغاز تسطیح و تخریب حریم یکی از مهمترین زیگورات‌های جهان  / محوطه جهانی چغازنبیل قربانی کارخانه قند می‌شود؟ / آیا استاندار خوزستان مانع از این اتفاق خواهد شد؟
 
مجتبی گهستونی روزنامه نگار و فعال میراث فرهنگی

بررسی‌های انجام شده حکایت از آن دارد که ساخت یک کارخانه قند در حریم درجه یک و دو میراث جهانی چغازنبیل و روی طاقدیس سردارآباد از برخی دستگاههای متولی مجوز گرفته اما تاکنون هیچ مجوزی از سوی وزارت میراث فرهنگی و پایگاه جهانی چغازنبیل صادر نشده است.

گفته می‌شود، با وجود نبود صدور مجوزهای لازم برای ساخت این کارخانه، بهره‌بردار با وجود دریافت تذکرهای متعدد از سوی پایگاه جهانی چغازنبیل، در اقدامی قسمت‌هایی از اراضی ملی واقع در حریم جهانی چغازنبیل را تسطیح کرده است. 


#فرهیختگان، راهی به رهایی

جان پدر کجاستی ... !

#فرهیختگان درسوگ گلهای پرپر دانشگاه کابل، با خانواده‌های این عزیزان همدلی می‌کند

مشروطیت، آزادی‌خواهی و ستیز با استبداد در اندیشۀ دهخدا

نویسندگان
رضا افسرده، حامد عامری گلستانی (نویسنده مسئول)، لنا عبدالخانی، حامد محقق‌نیا

پژوهش‌هایِ تاریخِ ایران و اسلام، دورهٔ 15، شمارهٔ 27، پاییز و زمستان 1399.

چکیده
دهخدا، یکی از تأثیرگذارترین نخبگانِ سیاسی ادبی ایران در روزگارِ مشروطیت است. او، با قلمی توانمند و نگاهی نافذ، در طولِ سالیانِ دراز، به مهم‌ترین مسائلِ سیاسی ایرانِ روزگارِ مشروطه پرداخته بود. در میانِ اهلِ ادب و فرهنگ، شاید، کمتر کسی به‌اندازۀ دهخدا پیدا می‌شد که هم در عرصۀ اندیشه و هم در عرصۀ عمل به‌عنوانِ ناظری آگاه و ناقد، وضعیتِ موجود را بشناسد. شناختِ ایده‌هایِ مهمِّ سیاسیِ او، ورایِ شخصیتِ ادبی و فرهنگیِ والایش، نقشِ مهمّی در فهمِ درست از مشروطیت دارد. او، یک «ترقّی‌خواهِ» تمام‌عیار بود که نگاهی ملّی و ایرانی به این مقوله داشت که نمودِ مهمِ آن را در لغت‌نامۀ ارجمندش می‌توان دید. بر مبنایِ این ترقّی‌خواهی، او مشروطیت را، در وجهِ ایجابی، نظامی سیاسی ‌حقوقی و مبتنی بر آزادی می‌دانست و در وجهِ سلبی، آن را مُضادِّ «استبداد» تعریف می‌کرد. دهخدا را باید در تداومِ اندیشه‌گرانِ رده اوّلِ عصرِ قاجار دانست، که از آنان گامی فراتر می‌نهد و به‌سویِ فهم و درکِ متفاوتی از آن گام برمی‌دارد. این مقاله، سعی در تبیینِ درکِ دهخدا از مشروطیت، با در نظر داشتنِ جایگاهِ او در تاریخِ فکرِ جدید ایران‌زمین است.

https://jhr.usb.ac.ir/article_5644_4fa3992127aa2fc849f1eb993b779e71.pdf


#فرهیختگان، ندای آگاهی

آسیب کرونا به استوانه های تفکر و دانش در ایران: دکتر فیرحی در بستر بیماری کوید- ۱۹

حمید بهلولی
۱۵ آبان ۱۳۹۹

خبر امد که استاد ممتاز و نازنین دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران جناب دکتر داوود فیرحی در ای سی یو بدلیل بیماری کوید ۱۹ بستری هستند . خبر نگران کننده ای که بر نگرانیهای قبلی افزود . هر ایرانی که امروز با این بیماری دست به گریبان است و هر افزایشی که در میزان مرگ و میر ناشی از کرونا رخ می دهد باری بر دوش ایران دوستان می نهد و نگرانی را مضاعف می کند و خصوصا زمانی که چهره های بی بدلیل حوزه علم و هنر و فرهنگ این مرزو بوم با شدت بیماری مرز میان رفتن و ماندن را طی می کنند نفس نهاد دانش و فرهنگ و هنر این کشور نیز با نفس انها که به ونتیلاتور وصل می شوند به شماره می افتد.
مگر می شود استوانه های فضیلت این جامعه را که نتیجه قرنها انباشت دانش و حداقل نیم قرن عصاره تلاش و جهد و زهد این مملکت است را به همین راحتی از دست داد و خاموش نشست و نظاره کرد و دلخوش معجزه از دست نادانی کسانی شد که این شرایط وخیم را ایجاد کرده اند.
مگر این جامعه که نفس نهاد علم اصیل و فلسفه وزین در ان خود سالهاست که به شماره افتاده است چقدر امثال فیرحی ها دارد که انها را اینچنین در اوج شکوفایی علمی در بستر بیماری خردکننده ای ببیند که می توانست چنین اتفاقی تا به این حد دهشتناک نیافتد همانگونه که در بسیاری از کشورها که تمسک به عقل و راهبرد معقول کردند نیفتاد.
دکتر فیرحی جزو نوادر اساتید نظریه پرداز در ایران حداقل در حوزه دانش اندیشه سیاسی است که پل چشم نوازی بین علوم معقول سنتی و علوم سیاست اندیشی و سیاست ورزی مدرن زده است . او را می توان نه یک نواندیش دینی که یک دیندار دین اندیش نوآور دانست که نوع نگاه و سخنانش متفاوت است. او جزو نوادر اساتید کشور است که در امر تفسیر استعارات دینی و شناخت متافورها و تطبیق ان با نیازهای این جهانی کارهای ارزنده ای کرده است. فیرحی هنوز در ابتدای راهی است که شکوفه های تدبر و تعقل ان میوه های شیرین انسانی تری از دین ورزی در مقابل تلخی سلفی گری دین منجمد از خود به یادگار خواهد نهاد و از قضا او فقه را به رسمیت می شناسد و تلاش دارد آن را از چهارچوب تنگی که که در همه مذاهب اسلامی برایش تدارک دیده اند رها نماید.
اینجانب در مدت حضور در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران افتخار ان را داشتم که در مصاحبت و تلمذ از حضور ایشان به قدر وسع اندک خویش یاد بگیرم و با ابعاد اندیشه ایشان از نزدیک آشنا گردم و از اخلاق حسنه و تواضع علمی ایشان درس بگیرم. بیایید همه برای سلامتی همه انسانها و همه هموطنان و همه دانشمندان، هنرمندان و راهنمایان جامعه بشری و جناب دکتر فیرحی عزیز از عمق جان دعا کنیم و اما بدانیم که سیاست سازان و سیاستگزاران نظام سلامت کشور بیش از دعا کردن مسئولیت دارند و در هر بیماری و خدای ناکرده اتفاق ناگواری که برای تک تک ایرانیان و خانواده هایشان و رهبران فکری و اجتماعی کشور بدلیل ضعف یا جهل سیاستی انها روی می دهد عمیقا در پیشگاه خداوند و ملت مسئول اند و روزی جوابگو خواهند بود و اگر سیاست و اقدام بموقع انها بتواند این آسیب فردی و ملی را کم تر نماید ماجور خالق و مورد سپاس خلق خواهند گردید .


#فرهیختگان، ندای آگاهی

آموختنی‌ها از انتخابات آمریکا

محمد فاضلی

✅ انتخابات آمریکا آموختنی‌های زیادی دارد.

⭕️ یک. استقلال نظام قضائی
آقای ترامپ رئیس‌جمهور و قدرتمندترین مقام اجرایی و فرمانده کل ارتش آمریکاست. آقای ترامپ اما نمی‌تواند استقلال قضایی قاضی ایالت را مخدوش کند. چندین تقاضای ستاد ترامپ برای متوقف کردن شمارش آراء در ایالت‌ها رد شده است.

⭕️ دو. استقلال رسانه‌ها
توئیتر از روز انتخابات تاکنون بارها همراه با توئیت‌های ترامپ عبارت «گمراه کننده» را منتشر کرده و هشدار داده که توئیت‌های او درباره تقلب در انتخابات یا پیروزی‌اش گمراه‌کننده است. یک شبکه آمریکایی سخنرانی ترامپ را که حاوی اطلاعات نادرست بوده قطع کرده است. ترامپ هم نمی‌تواند از قوه قضائیه یا نیروهای امنیتی بخواهد در این رسانه‌ها را گل بگیرند.

⭕️ سه. نظام انتخابات قائل اعتماد
نظام انتخابات چنان مستحکم و قابل اعتماد طراحی شده و انتخابات چنان دقیق برگزار می‌شود که مردم از چند هفته قبل از روز انتخابات توانسته‌اند برگه‌های رأی را گرفته و پست کنند. قریب به صد میلیون رأی از طریق پست ارسال شده و این میزان جمعیت آمریکا نگرانی از بابت رسیدن و خوانده شدن رأی‌شان نداشته‌اند.

⭕️ چهار. دقت در شمارش آرا
میزان دقت انتخابات در شمارش آراء به اندازه‌ای است که هزار رأی یا کمتر هم می‌تواند تعیین‌کننده باشد. شمرده شدن تا آخرین برگه رأی معنا دارد. لازم نیست فاصله آرای برنده تا بازنده چند میلیون شود تا مردم و کاندیداها خیال‌شان از بابت صحت انتخابات راحت باشد. نهاد انتخابات با جزئیات فنی آن به دقت و با فناوری مناسب طراحی شده است.

⭕️ پنج. استقلال نسبی نظام اقتصادی
توسعه بخش خصوصی، تنظیم‌گری دقیق اقتصاد مطابق قواعد اقتصادی، ثبات نسبی سیاست‌ اقتصادی، استقلال بانک مرکزی، مداخله بسیار اندک دولت در اقتصاد، شفافیت و سایر مشخصات اقتصاد آمریکا سبب شده ، علی‌رغم تأثیرگذاری دولت‌ها در درازمدت بر اقتصاد و مهم بودن سیاست اقتصادی دولت‌ها و البته تفاوت عملکردشان، تغییر دولت‌ها اقتصاد را دچار بی‌ثباتی، بحران و تغییرات شدید نمی‌کند.

✅ آمریکایی‌ها برای بنا کردن چنین نظامی، راه درازی پیموده‌اند. ممکن است مشکلات ساختاری یا اثر سیاست‌های دوقطبی‌کننده دونالد ترامپ سبب بروز تنش‌هایی در آمریکا شود، اما انتخابات این دوره نشان داد آمریکایی که پدران بنیان‌گذار بنا نهاده‌اند، بنیان‌های ساختاری و حقوقی مستحکمی دارد.

#فرهیختگان راهی به رهایی

باخت ترامپ و برد ترامپیسم!

همه قرائن و شواهد نشانگر یک دوره‌ای شدن ریاست جمهوری ترامپ و پیروزی جو بایدن است؛ اما فعلا دعوا میان دو طرف ادامه دارد و احتمالا کار به دیوان عالی کشیده ‌شود و چند هفته‌ای طول بکشد تا نتیجه نهایی اعلام شود. اما تا اینجای کار بنا را بر باخت ترامپ و پیروزی بایدن می‌گذاریم و به تحلیل نتایج انتخابات می‌پردازیم.
صرف نظر از بحث‌ها پیرامون برنده و بازنده انتخابات، به سادگی نمی‌توان از کنار نتایج این انتخابات گذشت. این نتایج از آن جهت حائز اهمیت است که برآمدن فردی چون دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۶ با آن تفکر و گفتمان جنجالی تحولی عادی نبود و چهار سال گذشته هم در تاریخ آمریکا سال‌های معمولی نبودند. برآیند این وضعیت هم شکل‌گیری دو قطبی تاریخی و بی‌سابقه‌ در درون آمریکا بود که انتخابات ۲۰۲۰ را به بحث‌برانگیزترین و پرمناقشه‌ترین انتخابات تاریخ این کشور تبدیل کرد. تقلیل دادن دلیل این دو قطبی تنها به شخص ترامپ سخت اشتباه است؛ بلکه دو قطبی حول محور مکتب ترامپیسم و جبهه مخالف آن است. خود ترامپ خالق این مکتب نیست، بلکه محصول آن است که وی را در سال ۲۰۱۶ بالا کشید و به قدرت رساند.
از این جهت، نتایج آرای مردمی و نه الکترال انتخابات آمریکا خیلی حرف‌ها برای گفتن دارد و کیس مطالعاتی و سنجه‌ جامعه شناختی مهمی برای شناخت عمق تحولات اجتماعی و سیاسی درون جامعه آمریکاست که در چند دهه اخیر اتفاق افتاده و در سال‌های اخیر به این شکل ظهور و بروز پیدا کرده است.
تا لحظه کتابت این نوشتار جو بایدن حدود ۷۴ میلیون رای مردمی دارد و ترامپ هم حدود ۷۰ میلیون. نامزد دموکرات‌ها تنها ۴ میلیون رای بیشتر از ترامپ دارد. در دوره پیش هم ترامپ حدود ۳ میلیون رای مردمی از کلینتون عقب بود ولی بر اساس آرای کالج الکترال رئیس جمهور شد. اینجا هم با توجه به پیروزی شکننده بایدن در چند ایالت‌ تعیین کننده "میدان نبرد" با صرفا چند هزار رای، اگر ترامپ در مجموع یک میلیون رای مردمی بیشتر داشت، به احتمال زیاد همان سناریوی ۲۰۱۶ تکرار می‌شد و دوباره رئیس جمهور بود.
مقایسه آرای اکتسابی ترامپ در این دوره با آرای مردمی وی در سال ۲۰۱۶ نشان می‌دهد که وی حدود ۷ میلیون رای بیشتر به دست آورده است. این افزایش آرا به چند دلیل شگفت‌آور است. نخست این که در وضعیتی به دست آمده است که کرونا آمریکا را با بحران بهداشتی و اقتصادی بزرگ و بی‌سابقه در چند دهه اخیر مواجه کرده است. بیش از ۲۳۰ هزار نفر فوت کرده و نرخ بیکاری به سطح خیلی بالایی رسیده و میلیون‌ها نفر کار خود را از دست داده‌اند و تقریبا می‌توان گفت که کرونا کارنامه اقتصادی چشمگیر ترامپ در طول چهار سال گذشته را کان لم یکن کرد. همین یک عامل به تنهایی کافی بود تا شکستی تاریخی برای رئیس جمهور آمریکا رقم بزند و رویکرد جنجال برانگیز وی هم در مواجهه با کرونا می‌توانست این شکست را تاریخی‌تر کند.
دوم این که ترامپ در حالی آرای خود را افزایش داد که دموکرات‌ها با همه توان خود به میدان آمده و نهایت پتانسیل و توان اجتماعی خود را به نمایش گذاشتند. تا به حال چنین اتحادی میان نیروهای چپ، لیبرال دموکرات‌ها و سوسیال دموکرات‌ها و غیره مسبوق به سابقه نبوده است.
سوم این که این انتخابات زیر سایه سنگین‌ نظرسنجی‌ها و حملات سهمگین رسانه‌ای علیه ترامپ برگزار شد. نتایج بیشتر این نظرسنجی‌ها بر پیروزی بایدن با فاصله ۷ و ۸ درصدی تاکید داشت و همین خود کافی بود تا طرفداران ترامپ را نومید و از رفتن به پای صندوق رای منصرف کند. اگر حداکثر حاشیه خطا را هم برای نتایج نظرسنجی‌ها در نظر بگیریم، باز ناکارآمدی آن‌ها در این دوره مشهود است.
حال در سایه چنین عواملی، آرای مردمی متفاوت‌ترین رئیس جمهور تاریخ آمریکا با آن ادبیات و گفتمان ناسیونالیستی افراطی و نژادپرستانه نسبت به قبل نه تنها کاهش نیافته است، بلکه افزایش ۷ میلیونی هم داشته است که این افزایش بیشتر مربوط به اقبال فزاینده سفیدپوستان طبقه کارگر است. در مجموع، دو فاکتور باعث شد که با وجود سه عامل پیشگفته، اقبال به ترامپ نسبت به قبل افزایش یابد: نخست کارنامه اقتصادی موفق ترامپ در سال‌های گذشته و دیگری رشد ناسیونالیسم افراطی و نژادی.
از این رو، باید گفت که ترامپیسم برنده و این تنها شخص ترامپ است که به دلایل غیر مرتبط با تفکرش باخته است. این باخت هم معطوف به نوع مواجهه وی با ویروس کروناست. در واقع اگر ترامپ اندکی در سیاست رسانه‌ای خود در مقابله با کرونا تجدید نظر می‌کرد، این باخت وی قابل اجتناب بود.
اکنون ترامپیسم و ناسیونالیسم افراطی تقویت شده و اگر هم این ترامپ از سپهر سیاست کنار رود، انتظار ظهور ترامپ‌های دیگری بسیار محتمل است.

صابر گل عنبری


#فرهیختگان، ندای آگاهی

مصاحبه با جوان ۱۵ سالۀ ایرانی در بارۀ انتخابات آمریکا!!

س: به نظر شما کی برندۀ انتخابات می‌شه؟
ج: اگه بایدن بتونه با همین فاصله نوادا را ببره آرای الکترالش به ۲۷۰ تا می‌رسه و دیگه کار تمومه!
س: چطور مگه؟
ج: چون میشیگان و وینکانسین رو الان دیگه می‌شه به حساب او گذاشت و حتی نیازی هم به رأی پنسیلوانیا نداره!
س: رأی پنسیلوانیا فکر می‌کنی به ترامپ برسه؟
ج: نه لزوماً! چون کانتی‌هایی که هنوز رأیشون به طور کامل شمرده نشده و همینطور رأی‌های پستی، نزدیک شصت درصدش به بایدن می‌رسه و این اگه نتیجۀ نهایی را هم تغییر نده خیلی به هم نزدیک می‌کنه!
س: به نظرت ترامپ دیگه شانسی نداره؟
ج: می‌شه گفت نه! مگه معجزه بهش کمک کنه! او اگه کارولینای شمالی و جرجیا و حتی پنسیلوانیا را هم به راحتی ببره، باز به رأی نوادا نیاز داره و رأی آلاسکا هم کمکی بهش نمی‌کنه!
س: چی تو این انتخابات موجب تعجب تو شد؟
ج: راستش رأی فلوریدا برای من خیلی تعجب‌انگیزشد چون طبق نظرسنجی‌ها، بایدن اونجا حدود ۱۲ درصد از ترامپ جلو بود اما با اختلاف ۴ درصد به او باخت! عجیب بود که اسپانیایی‌تبارها به ترامپ رأ ی دادن البته شاید به دلیل سیاست او نسبت به کوبا و ونزوئلا و نیکاراگوئه خیلی هم عجیب نبود!
س: دیگه چی؟
ج: آریزونا هم به نظرم به ترامپ خیانت کرد! اگه اونجا به بایدن رأی نداده بودند ترامپ به دردسر نمی‌افتاد!
س: راستی تو تا حالا بیرجند رفتی؟
ج: نه! خیلی اهل مسافرت نیستم!
س: می‌دونی کجاست؟
ج: اسمش را که حتماً شنیدم! به گوشم آشناست! ببینم! تو لرستان نیست؟
س: نه اون بروجرده!
ج: خب راستش من هیچوقت جغرافیم خوب نبوده! تو راه مشهد به شمال نیست؟
س: نه اون بجنورده!
ج: چه اسمایی گذاشتن رو شهرا! همه شبیه همن! کی می‌تونه این همه اسم را حفظ کنه و از هم تشخیص بده؟

احمد زیدآبادی

#فرهیختگان راهی به رهایی

وقتی که بزرگترین دمکراسی جهان حکایتی شرقی را بازتابانید که گفت: هرگز الاغی را بر بالای بام نبرید که جز بخرابی و خسارت نمی‌توان او را بزیر کشید !

با #فرهیختگان بمانیم

تکفیر و تشیع

سیری اجمالی در رئوس دیدگاههای شیعه اثنی عشری درباره پدیده نامبارک تکفیر

بعد از ادعای آقای سیدکمال حیدری مبنی بر تکفیری دانستن تشیع، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در واکنشی قابل نکوهش به جای نقد علمی حکم به «انحراف، فساد عقیدتی و گمراهی» گوینده داد.

آقای حیدری در سال ۱۳۷۳ از مرجعیت آقای خامنه ای حمایت کرده، و از مدافعین نظریه ولایت فقیه آقای خمینی است. وی در سالهای اخیر از برخی دیدگاههای رسمی دینی حاکم فاصله گرفته است.

یک.
شیعیانی که دیگر مسلمانان را در آخرت کافر دانسته و فلاح اخروی را منحصر به مذهب خود دانسته اند، تفاوتی با رویکرد انحصارگرایی رایج (نظریه قاطبه پیروان ادیان دیگر) ندارند.
این امر اختصاصی به برخی شیعیان ندارد تا توسط آقای حیدری برجسته شود.
انحصارگرایی رویکردی قابل مناقشه است.

دو.
محل نزاع، تکفیرمصطلح، فقهی، دنیوی، یا ظاهری است که پیامدهای تلخی مانند سلب حقوق حیات، مالکیت و کرامت انسانی دارد.
تکفیر باطنی، اخروی یا کلامی که اهل عذاب دانستن پیروان دیگر ادیان و مذاهب در آخرت است از محل نزاع بیرون است.
دخالت فقه (علم «احکام ظاهری») در حکم به «کفر باطنی» مطلقا موجه نیست.
از کفر باطنی و کلامی تکفیر مصطلح (یا کفر ظاهری) استنتاج کردن مغالطه سهمگینی است.

سه.
اخباریون شیعه حقیقتا تکفیری بوده اند. آنها دیگر مسلمانان را ناصبی، نجس و کافر دنیوی می دانسته اند. این تفکر با مجاهدت علمی اصولیون منقرض شده است.

چهار.
قول مشهور شیعیان اصولی تکفیر ناصبیها است، که نتیجه آن مهدورالدم بودن آنهاست. به نظر نگارنده فرد با اعتقاد باطل و ابراز آن مهدورالدم نمی شود.

پنج.
شیعیان اصولی در عدم جواز تکفیر دیگر مسلمانان اتفاق نظر دارند. یعنی هیچ شیعه اصولی یافت نمی شود که قائل به کفر مسلمانان اهل سنت باشد به نحوی که جان و مال آنها را محترم نشمارد.
مسلمانی در حدوث و بقا جز شهادتین شرطی ندارد.

شش.
دیگر مسلمانان از نظر شیعیان اثنی عشری اصولی «ظاهرا و واقعا» مسلمانند.
بر خلاف نظر آقای حیدری، قول به اسلام ظاهری و کفر واقعی دیگر مسلمانان «نظر مشهور شیعه» نیست.
جمع قابل توجهی از فقهای شیعه معاصر قائل به اسلام واقعی و ظاهری دیگر مسلمانان هستند از جمله آقایان وحید خراسانی و سیستانی.
مرجع اخیر نظر خود را مشخصا در پاسخ به استفتایی درباره رای سید حیدری صادر کرده است.

هفت.
فریضه اخوت اسلامی و محرماتی از قبیل غیبت، بهتان، و سبّ کلیه مسلمانان را در برمی گیرد، بلکه حرمت ارتکاب محرمات مذکور در مورد هر انسانی ولو غیرمسلمان جاری است. از جمله فقهای قائل به این رویکرد مترقی مرحوم استاد منتظری است.


متن کامل:
https://t.me/arshivefarhikhtegan/451?single


#فرهیختگان، ندای آگاهی

سومین جشنواره بین المللی ایران‌نما


جان آگه با #فرهیختگان

عدالت، آزادی و نفی الیگارشی

دهه پنجم انقلاب اسلامی از راه رسیده است. در شرایط کنونی که تجربه ای چهل و یک ساله روبروی دیدگان ماست
اگر بخواهیم عناصر محوری استقلال، آزادی و عدالت تحت حاکمیت اسلام را به عنوان شعارهای اساسی انقلاب اسلامی، سنگ محک ارزیابی وضعیت موجود و عملکرد چهل سال گذشته نشان دهنده یک دوگانه و تضاد مدرن عارض شده بر جمهوری اسلامی هستیم. تضاد عدالت و آزادی شاید مهمترین دو گانه مدرن عارضی بر جمهوری اسلامی باشد. دو جریان حاکم بر کشور یکی بر کوس آزادی دمیده و دیگری عدالت را شعار خویش قرار داده است. اما باید گفت بحران کنونی بحرانی در دو جهت عدالت و آزادی است. سیاست های تعدیل ساختاری و سرمایه داری پولی تجاری حاکم موجب شکل گیری طبقات ممتازه و بسط الیگارشی گشت. از سوی دیگر گفتمان عدالت گرا به دلیل فقدان چارچوب تئوریک و استراتژی مشخص نتوانست شعارها و آرمان های خود را محقق سازد و جریان آزادی گرای ملهم از لیبرالیسم سیاسی آزادی را توام با ابتذال و به شکلی میان تهی و با تصویری خام اندیش که آزادی را تنها در پیوند با توسعه سیاسی معنا کرده و رشته اتصال منطقی آزادی و عدالت را با رجوع به یک لیبرالیسم سطحی و مبتذل از هم گسست. از سوی دیگر دو گروه عدالت شعار و آزادی شعار بر طبل تضاد عدالت، آزادی کوبیده و فضای دو قطبی کاذب را در عرصه سیاسی گسترش دادند. حال آنکه حاکمیت الیگارشی آزادی و عدالت را تومان به محاق برد. آزادی های اجتماعی که گوهر اصلی آنها مطالبه بود و به تبع آنکه عدالت بزرگترین مطالبه عمومی است. می‌بایست بسترساز مطالبه عدالت باشند. با بسط الیگارشی و عیان شدن روح سرمایه داری نئولیبرال در عرصه قدرت به محاق رفت. شوربختانه عمق آلودگی لیبرالیسم ایرانی به مناسبات الیگارشیک در حدی است که هنوز هم به اصلاح رویکرد خود به عدالت و تصحیح نگاه اجتماعی خود وقعی نمی نهند تا آنجا که شعارهایی مانند جامعه مدنی، توسعه سیاسی، آزادی و اخیرا حاکمیت قانون را به ژست مضحک از محتوا تهی شده بدل نموده اند. با توجه به این شرایط تصحیح رابطه عدالت و آزادی و درک این مهم که عدالت منهای آزادی و آزادی منهای عدالت هرگز محقق نخواهد شد. اولا به تصحیح این دو قطبی کاذب پرداخته. ثانیا بپذیرند که جمهوری اسلامی با وجود مناسبات الیگارشیک و مناسبات اقتصاد سیاسی موجود نمی تواند در اصلاح الگوی حکمرانی و بهبود شرایط کشور طرفی ببندد.

علیرضا کیانپور
پژوهشگر حقوق اساسی و مردم سالاری دینی


جان آگه با #فرهیختگان

قیاسِ خنده‌دار!

احمد زیدآبادی

اصولگرایان اعلام پیروزی زودهنگام دونالد ترامپ در انتخابات اخیر آمریکا را با اقدام مهندس میر حسین موسوی در سال 88 مقایسه می‌کنند!
حالا فرض بگیریم این قیاس اصلاً درست باشد و خلق را هم به خنده نیاندازد، اما آنچه متعاقب این دو اقدام در دو کشور رخ داد چه؟

آیا در آمریکا هم بلافاصله اعضای ستاد ترامپ و هر کس دیگری را که از او کینه‌ای به دل داشتند، شبانه دستگیر و راهی سلول‌های انفرادی کردند تا با اعمال فشار بر آنها، در دادگاهی از هر جهت نمایشی علیه خود اعتراف کنند که مثلاً از خارج دستور گرفته‌اند و بعد هم اغلب به حبس‌های بلندمدت محکوم شوند؟

از این گذشته آیا قرار است در آمریکا هم کاندیدای مدعی پیروزی، حصر خانوادگی شود و بعد از گذشت دوازده سال و سپید شدن تمام موهای سر و صورتش، همچنان در حصر باقی بماند؟

از این هم که بگذریم، هیئت‌های ایالتیِ مسئول برگزاری انتخابات و شمارش آراء در ایالات متحدۀ آمریکا و دیوان عالی آن کشور واقعاً چه شباهتی به وزارت کشور دولتِ محمود احمدی‌نژاد و شورای نگهبان دارند که پای چنین قیاسی به میان آمده است؟


#فرهیختگان، ندای آگاهی

عاقبت ترامپیسم در دوران پساترامپ

مجید تفرشی
روزنامه ایران ۱۷ آبان ۱۳۹۹

با وجود جنجال‌های فرسایشی کنونی بر سر شمارش آرا و انتخاب برنده انتخابات ریاست جمهوری امریکا، به نظر می‌رسد که بخت جو بایدن دموکرات برای ورود به کاخ سفید، به مراتب بیشتر از دونالد ترامپ، رئیس جمهوری کنونی است. با این همه به نظر نمی‌رسد که حتی با خروج احتمالی ترامپ از ریاست جمهوری، فرهنگ و آموزه‌های ترامپیسم با سپهر سیاسی و اجتماعی امریکا و جهان وداع کند. در جریان مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوری امریکا، سوای روش و منش حامیان داخلی او، شاهد حمایت‌های گروه‌های تندرویی از ترامپ بودیم که در ادعا شاید خود را پایبند موازین و اصول می‌خواندند، ولی در عمل پا به پای ترامپ در اخلاق‌ستیزی به هر وسیله‌ای در جهت حفظ یا کسب قدرت پیش رفتند. در بین گروه‌ها و اقشار ایرانی حامی ترامپ در خارج و داخل کشور، از جناح‌های مختلف بعضاً دشمن، دست‌کم یک فصل مشترک و ویژگی یکسان وجود دارد: عزم رسیدن به هدف، تغییر ساختار کنونی حکومت در ایران و کسب قدرت به هر بهایی، با کمک هر کسی در هر کجای جهان و بی‌توجه به عواقب و هزینه‌های فاجعه بار ملی و راهبردی این روش. از این رو عجیب نیست که گروه‌های ساختارشکن و ایران‌ستیز ایرانی‌نما در خارج در حمایت بی دریغ از ترامپ با برخی دوستان، هواداران و مشاوران محمود احمدی‌نژاد هم‌رأی و همگام شدند.

نباید خیلی خوشبین بود که با شکست قطعی ترامپ و تثبیت نهایی پیروزی بایدن، ترامپیسم نیز به سرعت و سادگی از سپهر سیاسی امریکا و جهان غایب شود. این واقعیت که با وجود عقب ماندن در این انتخابات، تعداد آرای ترامپ در مجموع بیشتر از دوره قبل بوده، نشانگر دامنه و عمق حضور ترامپیسم است. البته که مشارکت بسیار بالای امریکایی‎ها در این دوره از انتخابات می‌تواند دلیل اصلی این افزایش آرا، برای هر دو سو باشد، ولی این واقعیت، از اهمیت تعداد غیرقابل انکار حامیان ترامپ کم نمی‌کند. ترامپ نه تنها در امریکا، که در اروپا، کانادا، استرالیا و دیگر نقاط جهان همگرایانی دارد که بعضاً و فعلاً به صورت بالقوه، حتی از خود او هم خطرناک‌ترند.

مسأله دیگر، تلاش هوشمندانه و هدفمند ترامپ و همکاران او طی چهار سال اخیر برای یارگیری و چینش همفکران خود در سطوح مختلف قوه قضائیه امریکا از قضات شهرستان و ایالت گرفته تا دادستان‌های عالی کل کشور است. هیچ رئیس جمهوری در یک سده اخیر در امریکا در دور نخست ریاست جمهوری خود؛ اینگونه موازنه قضایی در کشور را به سود خود و آرای خود تغییر نداده است. این چینش تدریجی آنقدر وسیع و عمیق است که دست‌کم یک نسل طول خواهد کشید تا عرصه قضایی امریکا از ترامپ‌گرایی و دیدگاه راست افراطی رهایی یابد. این مسائل البته سوای شهوت سیری‌ناپذیر ترامپ برای حفظ قدرت به هر قیمتی و حتی بازگشت مجدد به قدرت در آینده، حتی در صورت مجبور شدن ترک کاخ سفید در 20 ژانویه 2021 است.
در روزهای اخیر حامیان و سخنگویان ترامپ به صراحت عنوان کرده‌اند که به فرض شکست و قبول شکست، او از هم اکنون آماده است تا برای شرکت در مبارزات انتخاباتی 2024 خود را آماده و نامزد کند. مواجهه و مقابله با ترامپیسم، فقط با مقابله سیاسی و مشارکت انتخاباتی به دست نمی‌آید. انحطاط فکری ترامپ و ترامپیسم در میان جوامع مختلف شرقی و غربی وجود دارد و منحصر به امریکا نیست. تلاش برای زوال انحطاط ترامپیسم نیازمند کار فرهنگی، فکری و اجتماعی مستمر و بهره بردن از تاریخ، درس تجربه و سیلی روزگار است. نباید بگذاریم انحطاط ترامپیسم از یاد نسل‌های کنونی و بعدی برود.

#فرهیختگان، ندای آگاهی

«چرا طبقه متوسط مرکزنشین در تحقق آرمان‌هایش ناکام است؟»

یادداشتی از عقیل دغاقله منتشر شده در وب‌سایت مشق‌نو

🖊طبقه متوسط مرکزنشین حداقل از زمان مشروطه تاکنون به‌دنبال تحقق قانون، دموکراسی و آزادی‌خواهی بوده است. اما همچنان در تحقق این اهداف ناکام مانده است. به نظر می‌رسد که دموکراسی‌خواهان همیشه بازی را در میانه راه باخته‌اند؛ چه در مشروطه، چه پس از انقلاب ۵۷، چه بعد از اصلاحات ۷۶، و چه در میانه ۸۸.

🖊می‌خواهم این سؤال را با درسی از انتخابات آمریکا پاسخ دهم. این سؤال که چه عاملی باعث شد آمریکا تداوم اقتدارگرایی ترامپ را غیرممکن سازد (یا حداقل دشوار سازد)؟ واقعیت این است که طبقه متوسط سفیدپوست دلِ خوشی از ترامپ نداشتند، اما این آنان نبودند که اقتدارگرایی را غیرممکن ساختند. در کنار نهادهای قدرتمند و ریشه‌دار در آمریکا، این اتحاد اقلیت‌ها بود که دموکراسی آمریکایی را در وسط مهلکه‌ای سهمگین نجات دادند: زنان، جریانات فمنیستی، جریانات چپ، لیبرال، اتحادیه‌های کارگری، جنبش سیاه‌پوستان، بومی‌های آمریکا، اقلیت‌های دینی غیرمسیحی،‌ و طرفداران محیط‌زیست.

🖊همه و همه کنار هم آمدند تا از خود دفاع کنند. و البته که حزب دموکرات و طبقه متوسط سفیدپوست پلتفرمی شد تا هر کدام از این گرو‌ه‌ها- به‌رغم مبانی تئوریک متفاوت و گاه متضاد- در کنار هم ایستادند. در این میان طبقه متوسط و تحصیل‌کرده سفیدپوست بود که با قدرت و نفوذی که داشت شکل‌گیری این جبهه و جنبش را ممکن ساخت. و این‌گونه شد که چهل‌تکه‌های به‌ظاهر مجزا از هم و اقلیت‌ها کنار هم آمدند و نقشه سیاسی آمریکا را درهم ریختند و باعث شدند تا در ایالت‌های قرمز جورجیا، آریزونا و نورث کارولینا و حتی تگزاس سد مانع و محکمی در برابر اقتدارگرایی شکل دهند. این‌بار حتی جریان چپ که در انتخابات ۲۰۱۶ و بعد از حذف برنی سندرز دست از مشارکت برداشته بود، به صحنه آمد تا نگذارد اقتدارگرایی ریشه بدواند.

🖊این همان نقطه‌ای است که ما در آن می‌لنگیم. طبقه متوسط مرکزنشین در ایران خواستار دموکراسی و عدالت و آینده‌ای بهتر است اما متوجه نیست که به‌تنهایی نمی‌تواند این کار را به سرانجام برساند. در مقاله «اقلیت‌ها و هراس دموکراسی» مفصل توضیح داده‌ام که چگونه راه دموکراسی و آینده‌ای بهتر و صلح‌آمیزتر برای ایران از دل حاشیه می‌گذرد و نه با دور زدن حاشیه. دموکراسی در ایران با اتحاد با اقلیت‌هایی که در ساخت مدرن دولت ایران به حاشیه رانده شده‌اند ممکن می‌شود، با بازخوانی مجدد از تاریخ مدرن، با یاری گرفتن از محذوفان، با شنیدن صدای آنان، با نقد استعمار داخلی و با ویران کردن دیوارهایی که ما را از هم جدا می‌کند. بدون تن دادن به این پیش‌زمینه‌ها، طبقه متوسط مرکزنشین محکوم به تکرار تاریخ و بازتولید چرخه مستدام استبداد است. به همین دلیل است که برخی از نمایندگان این طبقه حتی آنگاه که به خارج از کشور مهاجرت می‌کنند راهی نمی‌یابند جز آنکه دوباره دنبال یک «اعلیحضرت» و «شاهنشاه» دیگر بروند.

🖊استراتژی جایگزین برای دستیابی به آن گوهر گمشده دموکراسی، عدالت و آینده بهتر برای ایران تنها با کنار هم آمدن اقلیت‌ها ممکن می‌شود. با کنار هم آمدن زنان، کارگران، اقلیت‌های قومی-بومی، اقلیت‌های زبانی، اقلیت‌های دینی، اقلیت‌های جنسی، جریانات چپ، جریانات عدالت‌خواه و آزادی‌خواه و جریانات دانشجویی و تشکیل یک جبهه پیشرو. جبهه پیشرو البته که نه ساختار است و نه حزب. جریان پیشرو یک دیدگاه است. دیدگاهی که باور دارم وجود دارد و در تحولات معاصر ایران نقش مهمی ایفا کرده است، اما به دلیل تشتت نتوانسته است دستاوردهای خود را حفظ کند.

🖊تداوم و موفقیت جریان پیشرو در گرو بازخوانی گذشته و گفت‌وگو و پاسخ دادن به نکات و سؤالاتی است که بالا مطرح شده است. تنها با مطرح شدن جدی این سؤالات است که طبقه متوسط مرکز‌نشین می‌تواند راهی نو به آینده بگشاید. طبقه‌ای که آرزوی دموکراسی‌خواهی و عدالت‌طلبی دارد و باید بنیان مرکزی شکل‌گیری و کنار هم آمدن این جریان باشد. طبقه‌ای که به نظر می‌رسد به‌دلیل نداشتن نقشه راه برای مسئله قومی در ایران، ناتوانی در بازخوانی تاریخ مدرن، و هراس موهوم «تجزیه‌طلبی» مدام از ایفای این نقش محوری خود باز می‌ماند و در میانه راه دستاوردهای ممکن را به فنا می‌دهد.

پایان

#فرهیختگان، ندای آگاهی