با #فرهیختگان بمانیم

آغاز تسطیح و تخریب حریم یکی از مهمترین زیگورات‌های جهان  / محوطه جهانی چغازنبیل قربانی کارخانه قند می‌شود؟ / آیا استاندار خوزستان مانع از این اتفاق خواهد شد؟
 
مجتبی گهستونی روزنامه نگار و فعال میراث فرهنگی

بررسی‌های انجام شده حکایت از آن دارد که ساخت یک کارخانه قند در حریم درجه یک و دو میراث جهانی چغازنبیل و روی طاقدیس سردارآباد از برخی دستگاههای متولی مجوز گرفته اما تاکنون هیچ مجوزی از سوی وزارت میراث فرهنگی و پایگاه جهانی چغازنبیل صادر نشده است.

گفته می‌شود، با وجود نبود صدور مجوزهای لازم برای ساخت این کارخانه، بهره‌بردار با وجود دریافت تذکرهای متعدد از سوی پایگاه جهانی چغازنبیل، در اقدامی قسمت‌هایی از اراضی ملی واقع در حریم جهانی چغازنبیل را تسطیح کرده است. 


#فرهیختگان، راهی به رهایی

جان پدر کجاستی ... !

#فرهیختگان درسوگ گلهای پرپر دانشگاه کابل، با خانواده‌های این عزیزان همدلی می‌کند

مشروطیت، آزادی‌خواهی و ستیز با استبداد در اندیشۀ دهخدا

نویسندگان
رضا افسرده، حامد عامری گلستانی (نویسنده مسئول)، لنا عبدالخانی، حامد محقق‌نیا

پژوهش‌هایِ تاریخِ ایران و اسلام، دورهٔ 15، شمارهٔ 27، پاییز و زمستان 1399.

چکیده
دهخدا، یکی از تأثیرگذارترین نخبگانِ سیاسی ادبی ایران در روزگارِ مشروطیت است. او، با قلمی توانمند و نگاهی نافذ، در طولِ سالیانِ دراز، به مهم‌ترین مسائلِ سیاسی ایرانِ روزگارِ مشروطه پرداخته بود. در میانِ اهلِ ادب و فرهنگ، شاید، کمتر کسی به‌اندازۀ دهخدا پیدا می‌شد که هم در عرصۀ اندیشه و هم در عرصۀ عمل به‌عنوانِ ناظری آگاه و ناقد، وضعیتِ موجود را بشناسد. شناختِ ایده‌هایِ مهمِّ سیاسیِ او، ورایِ شخصیتِ ادبی و فرهنگیِ والایش، نقشِ مهمّی در فهمِ درست از مشروطیت دارد. او، یک «ترقّی‌خواهِ» تمام‌عیار بود که نگاهی ملّی و ایرانی به این مقوله داشت که نمودِ مهمِ آن را در لغت‌نامۀ ارجمندش می‌توان دید. بر مبنایِ این ترقّی‌خواهی، او مشروطیت را، در وجهِ ایجابی، نظامی سیاسی ‌حقوقی و مبتنی بر آزادی می‌دانست و در وجهِ سلبی، آن را مُضادِّ «استبداد» تعریف می‌کرد. دهخدا را باید در تداومِ اندیشه‌گرانِ رده اوّلِ عصرِ قاجار دانست، که از آنان گامی فراتر می‌نهد و به‌سویِ فهم و درکِ متفاوتی از آن گام برمی‌دارد. این مقاله، سعی در تبیینِ درکِ دهخدا از مشروطیت، با در نظر داشتنِ جایگاهِ او در تاریخِ فکرِ جدید ایران‌زمین است.

https://jhr.usb.ac.ir/article_5644_4fa3992127aa2fc849f1eb993b779e71.pdf


#فرهیختگان، ندای آگاهی

آسیب کرونا به استوانه های تفکر و دانش در ایران: دکتر فیرحی در بستر بیماری کوید- ۱۹

حمید بهلولی
۱۵ آبان ۱۳۹۹

خبر امد که استاد ممتاز و نازنین دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران جناب دکتر داوود فیرحی در ای سی یو بدلیل بیماری کوید ۱۹ بستری هستند . خبر نگران کننده ای که بر نگرانیهای قبلی افزود . هر ایرانی که امروز با این بیماری دست به گریبان است و هر افزایشی که در میزان مرگ و میر ناشی از کرونا رخ می دهد باری بر دوش ایران دوستان می نهد و نگرانی را مضاعف می کند و خصوصا زمانی که چهره های بی بدلیل حوزه علم و هنر و فرهنگ این مرزو بوم با شدت بیماری مرز میان رفتن و ماندن را طی می کنند نفس نهاد دانش و فرهنگ و هنر این کشور نیز با نفس انها که به ونتیلاتور وصل می شوند به شماره می افتد.
مگر می شود استوانه های فضیلت این جامعه را که نتیجه قرنها انباشت دانش و حداقل نیم قرن عصاره تلاش و جهد و زهد این مملکت است را به همین راحتی از دست داد و خاموش نشست و نظاره کرد و دلخوش معجزه از دست نادانی کسانی شد که این شرایط وخیم را ایجاد کرده اند.
مگر این جامعه که نفس نهاد علم اصیل و فلسفه وزین در ان خود سالهاست که به شماره افتاده است چقدر امثال فیرحی ها دارد که انها را اینچنین در اوج شکوفایی علمی در بستر بیماری خردکننده ای ببیند که می توانست چنین اتفاقی تا به این حد دهشتناک نیافتد همانگونه که در بسیاری از کشورها که تمسک به عقل و راهبرد معقول کردند نیفتاد.
دکتر فیرحی جزو نوادر اساتید نظریه پرداز در ایران حداقل در حوزه دانش اندیشه سیاسی است که پل چشم نوازی بین علوم معقول سنتی و علوم سیاست اندیشی و سیاست ورزی مدرن زده است . او را می توان نه یک نواندیش دینی که یک دیندار دین اندیش نوآور دانست که نوع نگاه و سخنانش متفاوت است. او جزو نوادر اساتید کشور است که در امر تفسیر استعارات دینی و شناخت متافورها و تطبیق ان با نیازهای این جهانی کارهای ارزنده ای کرده است. فیرحی هنوز در ابتدای راهی است که شکوفه های تدبر و تعقل ان میوه های شیرین انسانی تری از دین ورزی در مقابل تلخی سلفی گری دین منجمد از خود به یادگار خواهد نهاد و از قضا او فقه را به رسمیت می شناسد و تلاش دارد آن را از چهارچوب تنگی که که در همه مذاهب اسلامی برایش تدارک دیده اند رها نماید.
اینجانب در مدت حضور در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران افتخار ان را داشتم که در مصاحبت و تلمذ از حضور ایشان به قدر وسع اندک خویش یاد بگیرم و با ابعاد اندیشه ایشان از نزدیک آشنا گردم و از اخلاق حسنه و تواضع علمی ایشان درس بگیرم. بیایید همه برای سلامتی همه انسانها و همه هموطنان و همه دانشمندان، هنرمندان و راهنمایان جامعه بشری و جناب دکتر فیرحی عزیز از عمق جان دعا کنیم و اما بدانیم که سیاست سازان و سیاستگزاران نظام سلامت کشور بیش از دعا کردن مسئولیت دارند و در هر بیماری و خدای ناکرده اتفاق ناگواری که برای تک تک ایرانیان و خانواده هایشان و رهبران فکری و اجتماعی کشور بدلیل ضعف یا جهل سیاستی انها روی می دهد عمیقا در پیشگاه خداوند و ملت مسئول اند و روزی جوابگو خواهند بود و اگر سیاست و اقدام بموقع انها بتواند این آسیب فردی و ملی را کم تر نماید ماجور خالق و مورد سپاس خلق خواهند گردید .


#فرهیختگان، ندای آگاهی

آموختنی‌ها از انتخابات آمریکا

محمد فاضلی

✅ انتخابات آمریکا آموختنی‌های زیادی دارد.

⭕️ یک. استقلال نظام قضائی
آقای ترامپ رئیس‌جمهور و قدرتمندترین مقام اجرایی و فرمانده کل ارتش آمریکاست. آقای ترامپ اما نمی‌تواند استقلال قضایی قاضی ایالت را مخدوش کند. چندین تقاضای ستاد ترامپ برای متوقف کردن شمارش آراء در ایالت‌ها رد شده است.

⭕️ دو. استقلال رسانه‌ها
توئیتر از روز انتخابات تاکنون بارها همراه با توئیت‌های ترامپ عبارت «گمراه کننده» را منتشر کرده و هشدار داده که توئیت‌های او درباره تقلب در انتخابات یا پیروزی‌اش گمراه‌کننده است. یک شبکه آمریکایی سخنرانی ترامپ را که حاوی اطلاعات نادرست بوده قطع کرده است. ترامپ هم نمی‌تواند از قوه قضائیه یا نیروهای امنیتی بخواهد در این رسانه‌ها را گل بگیرند.

⭕️ سه. نظام انتخابات قائل اعتماد
نظام انتخابات چنان مستحکم و قابل اعتماد طراحی شده و انتخابات چنان دقیق برگزار می‌شود که مردم از چند هفته قبل از روز انتخابات توانسته‌اند برگه‌های رأی را گرفته و پست کنند. قریب به صد میلیون رأی از طریق پست ارسال شده و این میزان جمعیت آمریکا نگرانی از بابت رسیدن و خوانده شدن رأی‌شان نداشته‌اند.

⭕️ چهار. دقت در شمارش آرا
میزان دقت انتخابات در شمارش آراء به اندازه‌ای است که هزار رأی یا کمتر هم می‌تواند تعیین‌کننده باشد. شمرده شدن تا آخرین برگه رأی معنا دارد. لازم نیست فاصله آرای برنده تا بازنده چند میلیون شود تا مردم و کاندیداها خیال‌شان از بابت صحت انتخابات راحت باشد. نهاد انتخابات با جزئیات فنی آن به دقت و با فناوری مناسب طراحی شده است.

⭕️ پنج. استقلال نسبی نظام اقتصادی
توسعه بخش خصوصی، تنظیم‌گری دقیق اقتصاد مطابق قواعد اقتصادی، ثبات نسبی سیاست‌ اقتصادی، استقلال بانک مرکزی، مداخله بسیار اندک دولت در اقتصاد، شفافیت و سایر مشخصات اقتصاد آمریکا سبب شده ، علی‌رغم تأثیرگذاری دولت‌ها در درازمدت بر اقتصاد و مهم بودن سیاست اقتصادی دولت‌ها و البته تفاوت عملکردشان، تغییر دولت‌ها اقتصاد را دچار بی‌ثباتی، بحران و تغییرات شدید نمی‌کند.

✅ آمریکایی‌ها برای بنا کردن چنین نظامی، راه درازی پیموده‌اند. ممکن است مشکلات ساختاری یا اثر سیاست‌های دوقطبی‌کننده دونالد ترامپ سبب بروز تنش‌هایی در آمریکا شود، اما انتخابات این دوره نشان داد آمریکایی که پدران بنیان‌گذار بنا نهاده‌اند، بنیان‌های ساختاری و حقوقی مستحکمی دارد.

#فرهیختگان راهی به رهایی

باخت ترامپ و برد ترامپیسم!

همه قرائن و شواهد نشانگر یک دوره‌ای شدن ریاست جمهوری ترامپ و پیروزی جو بایدن است؛ اما فعلا دعوا میان دو طرف ادامه دارد و احتمالا کار به دیوان عالی کشیده ‌شود و چند هفته‌ای طول بکشد تا نتیجه نهایی اعلام شود. اما تا اینجای کار بنا را بر باخت ترامپ و پیروزی بایدن می‌گذاریم و به تحلیل نتایج انتخابات می‌پردازیم.
صرف نظر از بحث‌ها پیرامون برنده و بازنده انتخابات، به سادگی نمی‌توان از کنار نتایج این انتخابات گذشت. این نتایج از آن جهت حائز اهمیت است که برآمدن فردی چون دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۶ با آن تفکر و گفتمان جنجالی تحولی عادی نبود و چهار سال گذشته هم در تاریخ آمریکا سال‌های معمولی نبودند. برآیند این وضعیت هم شکل‌گیری دو قطبی تاریخی و بی‌سابقه‌ در درون آمریکا بود که انتخابات ۲۰۲۰ را به بحث‌برانگیزترین و پرمناقشه‌ترین انتخابات تاریخ این کشور تبدیل کرد. تقلیل دادن دلیل این دو قطبی تنها به شخص ترامپ سخت اشتباه است؛ بلکه دو قطبی حول محور مکتب ترامپیسم و جبهه مخالف آن است. خود ترامپ خالق این مکتب نیست، بلکه محصول آن است که وی را در سال ۲۰۱۶ بالا کشید و به قدرت رساند.
از این جهت، نتایج آرای مردمی و نه الکترال انتخابات آمریکا خیلی حرف‌ها برای گفتن دارد و کیس مطالعاتی و سنجه‌ جامعه شناختی مهمی برای شناخت عمق تحولات اجتماعی و سیاسی درون جامعه آمریکاست که در چند دهه اخیر اتفاق افتاده و در سال‌های اخیر به این شکل ظهور و بروز پیدا کرده است.
تا لحظه کتابت این نوشتار جو بایدن حدود ۷۴ میلیون رای مردمی دارد و ترامپ هم حدود ۷۰ میلیون. نامزد دموکرات‌ها تنها ۴ میلیون رای بیشتر از ترامپ دارد. در دوره پیش هم ترامپ حدود ۳ میلیون رای مردمی از کلینتون عقب بود ولی بر اساس آرای کالج الکترال رئیس جمهور شد. اینجا هم با توجه به پیروزی شکننده بایدن در چند ایالت‌ تعیین کننده "میدان نبرد" با صرفا چند هزار رای، اگر ترامپ در مجموع یک میلیون رای مردمی بیشتر داشت، به احتمال زیاد همان سناریوی ۲۰۱۶ تکرار می‌شد و دوباره رئیس جمهور بود.
مقایسه آرای اکتسابی ترامپ در این دوره با آرای مردمی وی در سال ۲۰۱۶ نشان می‌دهد که وی حدود ۷ میلیون رای بیشتر به دست آورده است. این افزایش آرا به چند دلیل شگفت‌آور است. نخست این که در وضعیتی به دست آمده است که کرونا آمریکا را با بحران بهداشتی و اقتصادی بزرگ و بی‌سابقه در چند دهه اخیر مواجه کرده است. بیش از ۲۳۰ هزار نفر فوت کرده و نرخ بیکاری به سطح خیلی بالایی رسیده و میلیون‌ها نفر کار خود را از دست داده‌اند و تقریبا می‌توان گفت که کرونا کارنامه اقتصادی چشمگیر ترامپ در طول چهار سال گذشته را کان لم یکن کرد. همین یک عامل به تنهایی کافی بود تا شکستی تاریخی برای رئیس جمهور آمریکا رقم بزند و رویکرد جنجال برانگیز وی هم در مواجهه با کرونا می‌توانست این شکست را تاریخی‌تر کند.
دوم این که ترامپ در حالی آرای خود را افزایش داد که دموکرات‌ها با همه توان خود به میدان آمده و نهایت پتانسیل و توان اجتماعی خود را به نمایش گذاشتند. تا به حال چنین اتحادی میان نیروهای چپ، لیبرال دموکرات‌ها و سوسیال دموکرات‌ها و غیره مسبوق به سابقه نبوده است.
سوم این که این انتخابات زیر سایه سنگین‌ نظرسنجی‌ها و حملات سهمگین رسانه‌ای علیه ترامپ برگزار شد. نتایج بیشتر این نظرسنجی‌ها بر پیروزی بایدن با فاصله ۷ و ۸ درصدی تاکید داشت و همین خود کافی بود تا طرفداران ترامپ را نومید و از رفتن به پای صندوق رای منصرف کند. اگر حداکثر حاشیه خطا را هم برای نتایج نظرسنجی‌ها در نظر بگیریم، باز ناکارآمدی آن‌ها در این دوره مشهود است.
حال در سایه چنین عواملی، آرای مردمی متفاوت‌ترین رئیس جمهور تاریخ آمریکا با آن ادبیات و گفتمان ناسیونالیستی افراطی و نژادپرستانه نسبت به قبل نه تنها کاهش نیافته است، بلکه افزایش ۷ میلیونی هم داشته است که این افزایش بیشتر مربوط به اقبال فزاینده سفیدپوستان طبقه کارگر است. در مجموع، دو فاکتور باعث شد که با وجود سه عامل پیشگفته، اقبال به ترامپ نسبت به قبل افزایش یابد: نخست کارنامه اقتصادی موفق ترامپ در سال‌های گذشته و دیگری رشد ناسیونالیسم افراطی و نژادی.
از این رو، باید گفت که ترامپیسم برنده و این تنها شخص ترامپ است که به دلایل غیر مرتبط با تفکرش باخته است. این باخت هم معطوف به نوع مواجهه وی با ویروس کروناست. در واقع اگر ترامپ اندکی در سیاست رسانه‌ای خود در مقابله با کرونا تجدید نظر می‌کرد، این باخت وی قابل اجتناب بود.
اکنون ترامپیسم و ناسیونالیسم افراطی تقویت شده و اگر هم این ترامپ از سپهر سیاست کنار رود، انتظار ظهور ترامپ‌های دیگری بسیار محتمل است.

صابر گل عنبری


#فرهیختگان، ندای آگاهی

مصاحبه با جوان ۱۵ سالۀ ایرانی در بارۀ انتخابات آمریکا!!

س: به نظر شما کی برندۀ انتخابات می‌شه؟
ج: اگه بایدن بتونه با همین فاصله نوادا را ببره آرای الکترالش به ۲۷۰ تا می‌رسه و دیگه کار تمومه!
س: چطور مگه؟
ج: چون میشیگان و وینکانسین رو الان دیگه می‌شه به حساب او گذاشت و حتی نیازی هم به رأی پنسیلوانیا نداره!
س: رأی پنسیلوانیا فکر می‌کنی به ترامپ برسه؟
ج: نه لزوماً! چون کانتی‌هایی که هنوز رأیشون به طور کامل شمرده نشده و همینطور رأی‌های پستی، نزدیک شصت درصدش به بایدن می‌رسه و این اگه نتیجۀ نهایی را هم تغییر نده خیلی به هم نزدیک می‌کنه!
س: به نظرت ترامپ دیگه شانسی نداره؟
ج: می‌شه گفت نه! مگه معجزه بهش کمک کنه! او اگه کارولینای شمالی و جرجیا و حتی پنسیلوانیا را هم به راحتی ببره، باز به رأی نوادا نیاز داره و رأی آلاسکا هم کمکی بهش نمی‌کنه!
س: چی تو این انتخابات موجب تعجب تو شد؟
ج: راستش رأی فلوریدا برای من خیلی تعجب‌انگیزشد چون طبق نظرسنجی‌ها، بایدن اونجا حدود ۱۲ درصد از ترامپ جلو بود اما با اختلاف ۴ درصد به او باخت! عجیب بود که اسپانیایی‌تبارها به ترامپ رأ ی دادن البته شاید به دلیل سیاست او نسبت به کوبا و ونزوئلا و نیکاراگوئه خیلی هم عجیب نبود!
س: دیگه چی؟
ج: آریزونا هم به نظرم به ترامپ خیانت کرد! اگه اونجا به بایدن رأی نداده بودند ترامپ به دردسر نمی‌افتاد!
س: راستی تو تا حالا بیرجند رفتی؟
ج: نه! خیلی اهل مسافرت نیستم!
س: می‌دونی کجاست؟
ج: اسمش را که حتماً شنیدم! به گوشم آشناست! ببینم! تو لرستان نیست؟
س: نه اون بروجرده!
ج: خب راستش من هیچوقت جغرافیم خوب نبوده! تو راه مشهد به شمال نیست؟
س: نه اون بجنورده!
ج: چه اسمایی گذاشتن رو شهرا! همه شبیه همن! کی می‌تونه این همه اسم را حفظ کنه و از هم تشخیص بده؟

احمد زیدآبادی

#فرهیختگان راهی به رهایی

وقتی که بزرگترین دمکراسی جهان حکایتی شرقی را بازتابانید که گفت: هرگز الاغی را بر بالای بام نبرید که جز بخرابی و خسارت نمی‌توان او را بزیر کشید !

با #فرهیختگان بمانیم

تکفیر و تشیع

سیری اجمالی در رئوس دیدگاههای شیعه اثنی عشری درباره پدیده نامبارک تکفیر

بعد از ادعای آقای سیدکمال حیدری مبنی بر تکفیری دانستن تشیع، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در واکنشی قابل نکوهش به جای نقد علمی حکم به «انحراف، فساد عقیدتی و گمراهی» گوینده داد.

آقای حیدری در سال ۱۳۷۳ از مرجعیت آقای خامنه ای حمایت کرده، و از مدافعین نظریه ولایت فقیه آقای خمینی است. وی در سالهای اخیر از برخی دیدگاههای رسمی دینی حاکم فاصله گرفته است.

یک.
شیعیانی که دیگر مسلمانان را در آخرت کافر دانسته و فلاح اخروی را منحصر به مذهب خود دانسته اند، تفاوتی با رویکرد انحصارگرایی رایج (نظریه قاطبه پیروان ادیان دیگر) ندارند.
این امر اختصاصی به برخی شیعیان ندارد تا توسط آقای حیدری برجسته شود.
انحصارگرایی رویکردی قابل مناقشه است.

دو.
محل نزاع، تکفیرمصطلح، فقهی، دنیوی، یا ظاهری است که پیامدهای تلخی مانند سلب حقوق حیات، مالکیت و کرامت انسانی دارد.
تکفیر باطنی، اخروی یا کلامی که اهل عذاب دانستن پیروان دیگر ادیان و مذاهب در آخرت است از محل نزاع بیرون است.
دخالت فقه (علم «احکام ظاهری») در حکم به «کفر باطنی» مطلقا موجه نیست.
از کفر باطنی و کلامی تکفیر مصطلح (یا کفر ظاهری) استنتاج کردن مغالطه سهمگینی است.

سه.
اخباریون شیعه حقیقتا تکفیری بوده اند. آنها دیگر مسلمانان را ناصبی، نجس و کافر دنیوی می دانسته اند. این تفکر با مجاهدت علمی اصولیون منقرض شده است.

چهار.
قول مشهور شیعیان اصولی تکفیر ناصبیها است، که نتیجه آن مهدورالدم بودن آنهاست. به نظر نگارنده فرد با اعتقاد باطل و ابراز آن مهدورالدم نمی شود.

پنج.
شیعیان اصولی در عدم جواز تکفیر دیگر مسلمانان اتفاق نظر دارند. یعنی هیچ شیعه اصولی یافت نمی شود که قائل به کفر مسلمانان اهل سنت باشد به نحوی که جان و مال آنها را محترم نشمارد.
مسلمانی در حدوث و بقا جز شهادتین شرطی ندارد.

شش.
دیگر مسلمانان از نظر شیعیان اثنی عشری اصولی «ظاهرا و واقعا» مسلمانند.
بر خلاف نظر آقای حیدری، قول به اسلام ظاهری و کفر واقعی دیگر مسلمانان «نظر مشهور شیعه» نیست.
جمع قابل توجهی از فقهای شیعه معاصر قائل به اسلام واقعی و ظاهری دیگر مسلمانان هستند از جمله آقایان وحید خراسانی و سیستانی.
مرجع اخیر نظر خود را مشخصا در پاسخ به استفتایی درباره رای سید حیدری صادر کرده است.

هفت.
فریضه اخوت اسلامی و محرماتی از قبیل غیبت، بهتان، و سبّ کلیه مسلمانان را در برمی گیرد، بلکه حرمت ارتکاب محرمات مذکور در مورد هر انسانی ولو غیرمسلمان جاری است. از جمله فقهای قائل به این رویکرد مترقی مرحوم استاد منتظری است.


متن کامل:
https://t.me/arshivefarhikhtegan/451?single


#فرهیختگان، ندای آگاهی

سومین جشنواره بین المللی ایران‌نما


جان آگه با #فرهیختگان

عدالت، آزادی و نفی الیگارشی

دهه پنجم انقلاب اسلامی از راه رسیده است. در شرایط کنونی که تجربه ای چهل و یک ساله روبروی دیدگان ماست
اگر بخواهیم عناصر محوری استقلال، آزادی و عدالت تحت حاکمیت اسلام را به عنوان شعارهای اساسی انقلاب اسلامی، سنگ محک ارزیابی وضعیت موجود و عملکرد چهل سال گذشته نشان دهنده یک دوگانه و تضاد مدرن عارض شده بر جمهوری اسلامی هستیم. تضاد عدالت و آزادی شاید مهمترین دو گانه مدرن عارضی بر جمهوری اسلامی باشد. دو جریان حاکم بر کشور یکی بر کوس آزادی دمیده و دیگری عدالت را شعار خویش قرار داده است. اما باید گفت بحران کنونی بحرانی در دو جهت عدالت و آزادی است. سیاست های تعدیل ساختاری و سرمایه داری پولی تجاری حاکم موجب شکل گیری طبقات ممتازه و بسط الیگارشی گشت. از سوی دیگر گفتمان عدالت گرا به دلیل فقدان چارچوب تئوریک و استراتژی مشخص نتوانست شعارها و آرمان های خود را محقق سازد و جریان آزادی گرای ملهم از لیبرالیسم سیاسی آزادی را توام با ابتذال و به شکلی میان تهی و با تصویری خام اندیش که آزادی را تنها در پیوند با توسعه سیاسی معنا کرده و رشته اتصال منطقی آزادی و عدالت را با رجوع به یک لیبرالیسم سطحی و مبتذل از هم گسست. از سوی دیگر دو گروه عدالت شعار و آزادی شعار بر طبل تضاد عدالت، آزادی کوبیده و فضای دو قطبی کاذب را در عرصه سیاسی گسترش دادند. حال آنکه حاکمیت الیگارشی آزادی و عدالت را تومان به محاق برد. آزادی های اجتماعی که گوهر اصلی آنها مطالبه بود و به تبع آنکه عدالت بزرگترین مطالبه عمومی است. می‌بایست بسترساز مطالبه عدالت باشند. با بسط الیگارشی و عیان شدن روح سرمایه داری نئولیبرال در عرصه قدرت به محاق رفت. شوربختانه عمق آلودگی لیبرالیسم ایرانی به مناسبات الیگارشیک در حدی است که هنوز هم به اصلاح رویکرد خود به عدالت و تصحیح نگاه اجتماعی خود وقعی نمی نهند تا آنجا که شعارهایی مانند جامعه مدنی، توسعه سیاسی، آزادی و اخیرا حاکمیت قانون را به ژست مضحک از محتوا تهی شده بدل نموده اند. با توجه به این شرایط تصحیح رابطه عدالت و آزادی و درک این مهم که عدالت منهای آزادی و آزادی منهای عدالت هرگز محقق نخواهد شد. اولا به تصحیح این دو قطبی کاذب پرداخته. ثانیا بپذیرند که جمهوری اسلامی با وجود مناسبات الیگارشیک و مناسبات اقتصاد سیاسی موجود نمی تواند در اصلاح الگوی حکمرانی و بهبود شرایط کشور طرفی ببندد.

علیرضا کیانپور
پژوهشگر حقوق اساسی و مردم سالاری دینی


جان آگه با #فرهیختگان

قیاسِ خنده‌دار!

احمد زیدآبادی

اصولگرایان اعلام پیروزی زودهنگام دونالد ترامپ در انتخابات اخیر آمریکا را با اقدام مهندس میر حسین موسوی در سال 88 مقایسه می‌کنند!
حالا فرض بگیریم این قیاس اصلاً درست باشد و خلق را هم به خنده نیاندازد، اما آنچه متعاقب این دو اقدام در دو کشور رخ داد چه؟

آیا در آمریکا هم بلافاصله اعضای ستاد ترامپ و هر کس دیگری را که از او کینه‌ای به دل داشتند، شبانه دستگیر و راهی سلول‌های انفرادی کردند تا با اعمال فشار بر آنها، در دادگاهی از هر جهت نمایشی علیه خود اعتراف کنند که مثلاً از خارج دستور گرفته‌اند و بعد هم اغلب به حبس‌های بلندمدت محکوم شوند؟

از این گذشته آیا قرار است در آمریکا هم کاندیدای مدعی پیروزی، حصر خانوادگی شود و بعد از گذشت دوازده سال و سپید شدن تمام موهای سر و صورتش، همچنان در حصر باقی بماند؟

از این هم که بگذریم، هیئت‌های ایالتیِ مسئول برگزاری انتخابات و شمارش آراء در ایالات متحدۀ آمریکا و دیوان عالی آن کشور واقعاً چه شباهتی به وزارت کشور دولتِ محمود احمدی‌نژاد و شورای نگهبان دارند که پای چنین قیاسی به میان آمده است؟


#فرهیختگان، ندای آگاهی

عاقبت ترامپیسم در دوران پساترامپ

مجید تفرشی
روزنامه ایران ۱۷ آبان ۱۳۹۹

با وجود جنجال‌های فرسایشی کنونی بر سر شمارش آرا و انتخاب برنده انتخابات ریاست جمهوری امریکا، به نظر می‌رسد که بخت جو بایدن دموکرات برای ورود به کاخ سفید، به مراتب بیشتر از دونالد ترامپ، رئیس جمهوری کنونی است. با این همه به نظر نمی‌رسد که حتی با خروج احتمالی ترامپ از ریاست جمهوری، فرهنگ و آموزه‌های ترامپیسم با سپهر سیاسی و اجتماعی امریکا و جهان وداع کند. در جریان مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوری امریکا، سوای روش و منش حامیان داخلی او، شاهد حمایت‌های گروه‌های تندرویی از ترامپ بودیم که در ادعا شاید خود را پایبند موازین و اصول می‌خواندند، ولی در عمل پا به پای ترامپ در اخلاق‌ستیزی به هر وسیله‌ای در جهت حفظ یا کسب قدرت پیش رفتند. در بین گروه‌ها و اقشار ایرانی حامی ترامپ در خارج و داخل کشور، از جناح‌های مختلف بعضاً دشمن، دست‌کم یک فصل مشترک و ویژگی یکسان وجود دارد: عزم رسیدن به هدف، تغییر ساختار کنونی حکومت در ایران و کسب قدرت به هر بهایی، با کمک هر کسی در هر کجای جهان و بی‌توجه به عواقب و هزینه‌های فاجعه بار ملی و راهبردی این روش. از این رو عجیب نیست که گروه‌های ساختارشکن و ایران‌ستیز ایرانی‌نما در خارج در حمایت بی دریغ از ترامپ با برخی دوستان، هواداران و مشاوران محمود احمدی‌نژاد هم‌رأی و همگام شدند.

نباید خیلی خوشبین بود که با شکست قطعی ترامپ و تثبیت نهایی پیروزی بایدن، ترامپیسم نیز به سرعت و سادگی از سپهر سیاسی امریکا و جهان غایب شود. این واقعیت که با وجود عقب ماندن در این انتخابات، تعداد آرای ترامپ در مجموع بیشتر از دوره قبل بوده، نشانگر دامنه و عمق حضور ترامپیسم است. البته که مشارکت بسیار بالای امریکایی‎ها در این دوره از انتخابات می‌تواند دلیل اصلی این افزایش آرا، برای هر دو سو باشد، ولی این واقعیت، از اهمیت تعداد غیرقابل انکار حامیان ترامپ کم نمی‌کند. ترامپ نه تنها در امریکا، که در اروپا، کانادا، استرالیا و دیگر نقاط جهان همگرایانی دارد که بعضاً و فعلاً به صورت بالقوه، حتی از خود او هم خطرناک‌ترند.

مسأله دیگر، تلاش هوشمندانه و هدفمند ترامپ و همکاران او طی چهار سال اخیر برای یارگیری و چینش همفکران خود در سطوح مختلف قوه قضائیه امریکا از قضات شهرستان و ایالت گرفته تا دادستان‌های عالی کل کشور است. هیچ رئیس جمهوری در یک سده اخیر در امریکا در دور نخست ریاست جمهوری خود؛ اینگونه موازنه قضایی در کشور را به سود خود و آرای خود تغییر نداده است. این چینش تدریجی آنقدر وسیع و عمیق است که دست‌کم یک نسل طول خواهد کشید تا عرصه قضایی امریکا از ترامپ‌گرایی و دیدگاه راست افراطی رهایی یابد. این مسائل البته سوای شهوت سیری‌ناپذیر ترامپ برای حفظ قدرت به هر قیمتی و حتی بازگشت مجدد به قدرت در آینده، حتی در صورت مجبور شدن ترک کاخ سفید در 20 ژانویه 2021 است.
در روزهای اخیر حامیان و سخنگویان ترامپ به صراحت عنوان کرده‌اند که به فرض شکست و قبول شکست، او از هم اکنون آماده است تا برای شرکت در مبارزات انتخاباتی 2024 خود را آماده و نامزد کند. مواجهه و مقابله با ترامپیسم، فقط با مقابله سیاسی و مشارکت انتخاباتی به دست نمی‌آید. انحطاط فکری ترامپ و ترامپیسم در میان جوامع مختلف شرقی و غربی وجود دارد و منحصر به امریکا نیست. تلاش برای زوال انحطاط ترامپیسم نیازمند کار فرهنگی، فکری و اجتماعی مستمر و بهره بردن از تاریخ، درس تجربه و سیلی روزگار است. نباید بگذاریم انحطاط ترامپیسم از یاد نسل‌های کنونی و بعدی برود.

#فرهیختگان، ندای آگاهی

«چرا طبقه متوسط مرکزنشین در تحقق آرمان‌هایش ناکام است؟»

یادداشتی از عقیل دغاقله منتشر شده در وب‌سایت مشق‌نو

🖊طبقه متوسط مرکزنشین حداقل از زمان مشروطه تاکنون به‌دنبال تحقق قانون، دموکراسی و آزادی‌خواهی بوده است. اما همچنان در تحقق این اهداف ناکام مانده است. به نظر می‌رسد که دموکراسی‌خواهان همیشه بازی را در میانه راه باخته‌اند؛ چه در مشروطه، چه پس از انقلاب ۵۷، چه بعد از اصلاحات ۷۶، و چه در میانه ۸۸.

🖊می‌خواهم این سؤال را با درسی از انتخابات آمریکا پاسخ دهم. این سؤال که چه عاملی باعث شد آمریکا تداوم اقتدارگرایی ترامپ را غیرممکن سازد (یا حداقل دشوار سازد)؟ واقعیت این است که طبقه متوسط سفیدپوست دلِ خوشی از ترامپ نداشتند، اما این آنان نبودند که اقتدارگرایی را غیرممکن ساختند. در کنار نهادهای قدرتمند و ریشه‌دار در آمریکا، این اتحاد اقلیت‌ها بود که دموکراسی آمریکایی را در وسط مهلکه‌ای سهمگین نجات دادند: زنان، جریانات فمنیستی، جریانات چپ، لیبرال، اتحادیه‌های کارگری، جنبش سیاه‌پوستان، بومی‌های آمریکا، اقلیت‌های دینی غیرمسیحی،‌ و طرفداران محیط‌زیست.

🖊همه و همه کنار هم آمدند تا از خود دفاع کنند. و البته که حزب دموکرات و طبقه متوسط سفیدپوست پلتفرمی شد تا هر کدام از این گرو‌ه‌ها- به‌رغم مبانی تئوریک متفاوت و گاه متضاد- در کنار هم ایستادند. در این میان طبقه متوسط و تحصیل‌کرده سفیدپوست بود که با قدرت و نفوذی که داشت شکل‌گیری این جبهه و جنبش را ممکن ساخت. و این‌گونه شد که چهل‌تکه‌های به‌ظاهر مجزا از هم و اقلیت‌ها کنار هم آمدند و نقشه سیاسی آمریکا را درهم ریختند و باعث شدند تا در ایالت‌های قرمز جورجیا، آریزونا و نورث کارولینا و حتی تگزاس سد مانع و محکمی در برابر اقتدارگرایی شکل دهند. این‌بار حتی جریان چپ که در انتخابات ۲۰۱۶ و بعد از حذف برنی سندرز دست از مشارکت برداشته بود، به صحنه آمد تا نگذارد اقتدارگرایی ریشه بدواند.

🖊این همان نقطه‌ای است که ما در آن می‌لنگیم. طبقه متوسط مرکزنشین در ایران خواستار دموکراسی و عدالت و آینده‌ای بهتر است اما متوجه نیست که به‌تنهایی نمی‌تواند این کار را به سرانجام برساند. در مقاله «اقلیت‌ها و هراس دموکراسی» مفصل توضیح داده‌ام که چگونه راه دموکراسی و آینده‌ای بهتر و صلح‌آمیزتر برای ایران از دل حاشیه می‌گذرد و نه با دور زدن حاشیه. دموکراسی در ایران با اتحاد با اقلیت‌هایی که در ساخت مدرن دولت ایران به حاشیه رانده شده‌اند ممکن می‌شود، با بازخوانی مجدد از تاریخ مدرن، با یاری گرفتن از محذوفان، با شنیدن صدای آنان، با نقد استعمار داخلی و با ویران کردن دیوارهایی که ما را از هم جدا می‌کند. بدون تن دادن به این پیش‌زمینه‌ها، طبقه متوسط مرکزنشین محکوم به تکرار تاریخ و بازتولید چرخه مستدام استبداد است. به همین دلیل است که برخی از نمایندگان این طبقه حتی آنگاه که به خارج از کشور مهاجرت می‌کنند راهی نمی‌یابند جز آنکه دوباره دنبال یک «اعلیحضرت» و «شاهنشاه» دیگر بروند.

🖊استراتژی جایگزین برای دستیابی به آن گوهر گمشده دموکراسی، عدالت و آینده بهتر برای ایران تنها با کنار هم آمدن اقلیت‌ها ممکن می‌شود. با کنار هم آمدن زنان، کارگران، اقلیت‌های قومی-بومی، اقلیت‌های زبانی، اقلیت‌های دینی، اقلیت‌های جنسی، جریانات چپ، جریانات عدالت‌خواه و آزادی‌خواه و جریانات دانشجویی و تشکیل یک جبهه پیشرو. جبهه پیشرو البته که نه ساختار است و نه حزب. جریان پیشرو یک دیدگاه است. دیدگاهی که باور دارم وجود دارد و در تحولات معاصر ایران نقش مهمی ایفا کرده است، اما به دلیل تشتت نتوانسته است دستاوردهای خود را حفظ کند.

🖊تداوم و موفقیت جریان پیشرو در گرو بازخوانی گذشته و گفت‌وگو و پاسخ دادن به نکات و سؤالاتی است که بالا مطرح شده است. تنها با مطرح شدن جدی این سؤالات است که طبقه متوسط مرکز‌نشین می‌تواند راهی نو به آینده بگشاید. طبقه‌ای که آرزوی دموکراسی‌خواهی و عدالت‌طلبی دارد و باید بنیان مرکزی شکل‌گیری و کنار هم آمدن این جریان باشد. طبقه‌ای که به نظر می‌رسد به‌دلیل نداشتن نقشه راه برای مسئله قومی در ایران، ناتوانی در بازخوانی تاریخ مدرن، و هراس موهوم «تجزیه‌طلبی» مدام از ایفای این نقش محوری خود باز می‌ماند و در میانه راه دستاوردهای ممکن را به فنا می‌دهد.

پایان

#فرهیختگان، ندای آگاهی

بیانیه مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم در مورد برخورد نامناسب بعضی از حوزویان با نظرهای غیر مشهور بعضی از فقهاء

بسم الله الرحمن الرحیم
و بَشِّرْ عِبَادِ الَّذِینَ یسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیتَّبِعُونَ أَحْسَنَه ( زمر/17)

تاریخ فکر و اندیشه در اسلام، عمدتا، تاریخ تبادل آرا و تضارب افکار بوده و هیچ­گاه عالمان دین، فقیهان، متکلمان و مفسران یک‌سان نیندیشیده و باب اجتهاد و ژرف ‌اندیشی، به‌ویژه در حوزه‌های شیعی به روی همگان باز بوده است. وجود فرقه‌های کلامی، نحله‌های فلسفی و مذاهب فقهی بیانگر این واقعیت است که حوزه‌های اندیشه اسلامی هنگام مواجهه با متفکران غیرمسلمان باب تضارب افکار را گشوده می‌داشتند که از جمله می‌توان به مناظرات کلامی پیشوایان دین با مخالفان و دگراندیشان اشاره کرد (جلد 8 و 9 بحارالانوار و کتب دیگر). تمدن اسلامی برآمده از این گفتگوهای علمی است. چیزی که حوزه‌های علمی اسلامی بالاخص شیعی را از حوزه‌های دینی و فرهنگی همانند کلیسا در قرون وسطی جدا می‌کند این است که ارباب کلیسا اجازه اندیشیدن را به جز آن­چه بزرگان کلیسا می‌گفتند به کسی نمی‌دادند و تفتیش عقاید از برنامه‌های جاری و جدی کلیساها بود .
با وجود این، در بعضی از دوره ها رواج شیوه تکفیر و تحقیر دگراندیشان و آزاداندیشان و جایگزینی مخاصمه به جای مفاهمه میان فقیهان، فیلسوفان، عارفان، اخباریان و اصولیان، تمدن اسلامی را رو به افول برد. در آن زمان ها بعضی­ ها خود را حق پنداشتند و کفر و گمراهی به دیگران نسبت دادند. چنین شیوه‌هایی چون برخلاف آموزه‌های اصیل قرآن، تعالیم پیامبر و امامان معصوم بود، چندان در حوزه‌ها پایدار نماند و حوزه‌ها به استقلال فکری و سیاسی خویش بازگشتند و مایه افتخار شدند. به حسب روایت امام علی (ع) توانایی سلطان «دلیل» بیشتر از توانایی سلطان «قدرت» است (غرر الحکم، 501). امام سجاد (ع) نیز در نامه‌ای به محمد بن مسلم زهری به عنوان یک عالم دینی او را توبیخ می کند که چرا دانش دینی خود را به دربار حاکمان گره زده و رسالت خود را رها کرده است. (تحف العقول، ج۲، ص۲۷۴) حق داوری در حوزه‌های فکری و علمی با منطق و استدلال است نه با زور و تحکم و نسحه‌پیچی از بالا به شکل امر و نهی. اگر حوزه‌ها بخواهند روش بالندگی و فرازندگی خود را حفظ نمایند، باید گفتگو را بر تحکم و هیاهو حاکم کنند و مرجع خاص فکری و سیاسی برای صاحبان اندشه تعیین ننمایند‌؛ چیزی که در این ایام متاسفانه بعضی از حوزویان و بعضی از تشکل­های حوزوی به آن متوسل شده و به جای بحث استدلالی به طرد و تخطئه یکی از فقها پرداخته و درصدد تعیین مرجع فکری و سیاسی خاصی برای حوزه‌ برآمده اند. در حالی که این برخلاف روش مراجع پیشین و مرحوم امام خمینی (ره) است.
اگر کسی اندیشه‌ای بر خلاف مشهور داشت و به تعبیر معروف نظری غیر مشهور ارائه کرد نباید درباره آن جنجال آفرید و بیانیه‌های دور از شان حوزه صادر کرد؛ بلکه باید منطق گفتگو را ترویج نمود. در طول تاریخ علوم اسلامی بسیاری از نظرهای غیر مشهور بیان شده و بسیاری از عالمان آن­ها را به شیوه علمی نقد کرده اند.
مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم بر این باور است که تکفیر، تحقیر و مسدود کردن باب گفتگو نتیجه‌بخش نیست و بر خلاف منطق امام صادق (ع) و دیگر ائمه شیعه و فلسفه وجودی حوزه‌های علمیه است. روند تحکم آمیزی که در سال­های اخیر عده‌ای به دنبال آن هستند جایگاه مرجعیت دین و علمای دینی را در اذهان جوانان و فرهیختگان تضیعف می کند. تنها مرجع علمی و فکری حوزه‌ها باید همان روش مباحثه و گفتگو باشد و کسی به خاطر فکرش، تحقیر و تکفیر نشود و هیچ نسخه‌ای از بیرون برای حوزه‌ها تدوین نگردد.



#فرهیختگان، ندای آگاهی

#معرفی_کتاب

‍ 🔸بگذارید حکایتی برایتان تعریف کنم که شوخی‌ای بیش نیست. مرحوم «هرولد مک میلان» برایم تعریف کرد که پیش از جنگ جهانی اول وقتی در آکسفورد دانشجو بود در جلسات درس فلسفه استادی به نام «جی. ای. اسميث» شرکت می‌کرد که استاد مابعدالطبیعه هگلی بود.

استاد در نخستین جلسه درس، دانشجویان را مخاطب قرار داد و گفت: «آقايان، شما در آینده حرفه‌های مختلفی خواهید داشت؛ بعضی از شما وکیل، برخی نظامی، گروهی پزشک یا مهندس می‌شوید. تعدادی هم کارمند دولت خواهید شد. چند نفری هم زمیندار یا سیاستمدار خواهید شد. بگذارید هم اکنون به شما بگویم آنچه در این خطابه‌های درسی به شما خواهم گفت، در هیچ یک از زمینه‌هایی که در آنها کوشش خواهید کرد، کمترین کاربردی ندارد. اما یک نکته را می توانم به شما قول بدهم ، و آن این است که اگر شما این درس‌ها را تا آخر دنبال کنید، همیشه می‌توانید بفهمید که آدمها کِی چرند می‌گویند».

🔸در این تذکر نکته ارزشمندی نهفته است. یکی از نتایج فلسفه – اگر درست تدریس شود - توانایی موشکافی در خطابه های سیاسی است، و تشخیص استدلال‌های بد، نیرنگ‌ها ، ياوه گويی‌ها، سخنان مبهم، سوء استفاده از عواطف افراد به قصد کلاهبرداری و انواع خدعه و نیرنگ است. فلسفه می‌تواند تا حد زیادی قدرت نقادی را تیز کند./سهند ایرانمهر

#در_جستجوی_آزادی
مصاحبه‌های رامین جهانبگلو با آیزایا برلین
ترجمه: خجسته کیا


جان آگه با #فرهیختگان

سیستم آمریکا پیروز شد!

بالاخره جنجالی‌ترین انتخابات ریاست جمهوری آمریکا برگزار و جو بایدن نامزد دموکرات‌ها پیروز شد و دونالد ترامپ هم باید تا بیستم ژانویه قبای ریاست جمهوری را از تن درآورد و و از کاخ سفید خارج شود و همچون یک شهروند عادی به زندگی خود ادامه دهد. اما بر خلاف پیش‌بینی برخی ناظران و همچنان که نگارنده قبلا هم در یادداشتی تاکید داشت، نه شورشی اتفاق افتاد و نه در روزهای آینده هم اتفاق خاصی می‌افتد. ترامپ هم چاره‌ای جز پذیرش شکست ندارد و با وجود شلوغی‌ توییتری طی این چند روز، رفته رفته در حال قبول واقعیت و کنار آمدن با آن است؛ حتی اگر هم در مقام کلام از پذیرش نتایج خودداری کند، اما عملا چاره‌ای جز آن ندارد و در بیستم ژانویه باید قدرت را به بایدن واگذار کند.
البته این کنار آمدن برای ترامپ آسان نیست. خلقیات وی به گونه‌ای نیست که به راحتی تن به شکست دهد و کوتاه بیاید؛ اما چی شد که ترامپ بر خلاف انتظارات ظاهر شده و تمام جنجال و شورشی که برخی می‌گفتند، در صورت پیروزی بایدن اتفاق می‌افتد، در چند اعتراض توئیتری خلاصه شده است. پاسخ روشن است و نیازی به تعمق و تفحص هم ندارد. چون سیستم و ساختار قدرتمند آمریکا ترامپ را ناخواسته کنترل و مهار کرد. البته فراموش نکنیم که ترامپ هنوز رئیس جمهور، عالی‌ترین مقام و رئیس نیروهای مسلح آمریکاست، اما در عین حال عاجز از کوچک‌ترین اقدامی در مقابل ساختار و سیستمی است که بایدن را پیروز قانونی انتخابات می‌داند. تنها مجال ترامپ برای اعتراض و تخلیه عصبانیت خود توئیتر است که این رسانه هم تا به حال حدود 37 درصد از توئیت‌های ساختارشکنانه وی را حذف کرده و تعدادی دیگر را نشانه گذاری کرده است.
در نظام‌های نهادمند که حاکمیت قانون ناظم روابط نهادی و غیر نهادی است، مقامات بالادست نمی‌توانند خارج از اختیارات خود عمل کنند و نهادهای زیردست هم بر اساس وظایف و مسئولیت‌های قانونی خود رفتار می‌کنند و اینجاست که وقتی رئیس جمهور آمریکا هنوز نتایج انتخابات و پیروزی رقیب را به رسمیت نشناخته، سرویس مخفی آمریکا که اتفاقا تحت نظر دولت فدرال و وزارت کشور نیز هست، دیروز جمعه هنگامی که می‌بیند بایدن به احتمال زیاد پیروز انتخابات است، برای محافظت از جان وی نیرو اعزام می‌کند و منطقه محل سکونت وی پرواز ممنوع اعلام می‌شود؛ بدون این که کوچک‌ترین وقعی به اعتراضات رئیس جمهور مافوق خود بنهد.
ترامپ شخصیتی ضد ساختاری دارد، اما در طول چهار سال گذشته سیستم آمریکا به وی اجازه نداد که خارج از حیطه اختیارات خود عمل کند. ولی تداوم دوره ریاست جمهوری وی برای چهار سال دیگر می‌توانست تا حدودی موجب تضعیف این سیستم شود.
به هر حال، نظام سیاسی آمریکا از ماناترین نظام‌های سیاسی جهان معاصر با عمری نزدیک به 250 سال است. علت آن هم قائم به سیستم و نهادمند بودن آن است. همین خود مانع اتفاقاتی از قبیل کودتا و انقلاب می‌شود که در کشورهای فاقد سیستم به ویژه در شرق روی می‌دهد. در واقع آنچه باعث شده است که این نظام از سال 1776 تاکنون پایدار بماند، صرفا هژمونی نظامی و اقتصادی آن در سطح جهان نیست، بلکه در کنار آن و بلکه مهم‌تر از هر دو برخورداری از نظامی ساختارمند و سیستماتیک است.
از این رو، پیروز انتخابات جنجالی اخیر در آمریکا قبل از این که بایدن باشد، سیستم آمریکاست. البته آنچه گفته شد، تنها معطوف به نظام نهادمند آمریکاست والا سیاست خارجی و یکجانبه‌گرایی این کشور به ویژه در خاورمیانه که جای حرف و حدیث زیاد دارد و شرح آن مجال و بهانه جداگانه‌ای می‌طلبد.
اما ...
ترامپ 74 روز دیگر هم رئیس جمهور آمریکاست و با این عصبانیت و خلقیاتش هیچ بعید نیست بخواهد ریاست جمهوری را به کام بایدن تلخ کند. از این رو، بعید نیست بخواهد دست به اقدامی در منطقه بزند و طبق یک سناریوی پیچیده دامی پهن کند و جنگی برافروزد. مثلا اتفاقی بیفتد که تعدادی قابل توجه نیروی آمریکایی در آن کشته شوند و به بهانه آن بخواهد دست به حملاتی واکنشی بزند. البته این صرفا یک گمانه است و آنچه موجب طرح آن می‌شود شخصیت جنجالی و پیش‌بینی ناپذیر و انتقامی ترامپ است.

صابر گل‌عنبری

#فرهیختگان، ندای آگاهی

بایدن و عشقی که آسان نمود اول!

پیروزی جو بایدن در انتخابات آمریکا اثرات روانی کوتاه مدتی بر وضعیت بازارِ ارز و سکۀ ایران خواهد داشت، اما به زودی روزهای سخت در روابط دو کشور شاید حتی بیش از پیش فرا خواهد رسید.
واقعیت این است که سیاست منطقه‌ای ایران و آمریکا ماهیتی متضاد یکدیگر پیدا کرده است و بدون اراده‌ای مستحکم از سوی دو طرف برای غلبه بر این تضاد، روند اوضاع روز به روز بغرنج‌تر خواهد شد
این در حالی است که هیچ نشانه‌ای در دست نیست که دولت بایدن بخواهد از سیاست سنتی آمریکا در خاورمیانه دست بکشد و یا نیروی اصلی تصمیم‌گیر در ایران از نفوذ وداعیه‌های منطقه‌ای خود صرف‌نظر کند.
آنچه در این میان برخی تحلیل‌گران را در مورد نگاه دولت بایدن به ایران به اشتباه می‌اندازد، استناد به دوره‌ای خاص از سیاست دولت باراک اوباما در برابر جمهوری اسلامی است که در حقیقت سیاستی موقت و گذرا بود و به تاریخ پیوست.
اوباما به دلیل خلأ قدرتِ ناشی از ضعف و فروپاشی برخی دولت‌های خاورمیانه در پی بهار عربی و برآمدن تروریسم داعشی و عدم آمادگی دولتش برای حضور نظامی فراگیر در منطقه، چشم بر حضور نیروهای ایرانی در سوریه و عراق بست تا فتنۀ داعش فرو خوابد. این درست مانند ائتلاف قدرت‌های غربی با اتحاد شوروی علیه رژیم نازی در جنگ جهانی دوم بود که پس از شکست آلمان، خود به خود از هم گسست و به وقوع جنگ سرد میان دو بلوک انجامید.
بنابراین، چشم بستن دولت اوباما به حضور نیروهای ایرانی در سوریه و عراق، صرفاً تا شکست داعش قابل دوام بود و دولت او اساساً قصدی برای پذیرش هژمونی ایران بر منطقه در دوران پساداعش نداشت.
اوباما برجام را هم با انگیزه‌ای استراتژیک در دستور کار خود قرار داد. تصور دولت او بر این بود که اگر ایران درگیر تعامل امنیتی با غرب شود، به ناچار سایر گام‌ها را نیز در جهت عادی‌سازی برمی‌دارد و به سوی برجام های 2 و 3 و 4... حرکت می‌کند. طرف ایرانی اما نگاهی تاکتیکی به این توافق داشت و آن را منحصر به محدود کردن موقت برنامۀ هسته‌ای در برابر بازگشت پول نفت به اقتصاد کشور می‌دید. از همین رو، انتظار اوباما از برجام برآورده نشد و او در کاهش تحریم‌ها مردد ماند. از این سو نیز نه فقط اثری از تغییر در نگاه و سیاستِ همیشگی دیده نشد بلکه همان خط مشی سابق مورد تأکید فزاینده قرار گرفت. این بود که برجام در همان ابتدای کار با مانع در واقع با شکست روبرو شد. با توجه به این پیشینه، اساساً دیگر برجامی با تعریف مورد نظر ایران وجود ندارد که بایدن بخواهد به آن بازگردد!
در این میان با حضور بایدن در کاخ سفید حتی مخاطرۀ یک رویارویی نظامی ناخواسته هم ممکن است بین ایران و آمریکا تشدید شود. نیروهایی که نگران تعامل پشت پردۀ اعتدالی‌ها با دولت بایدن هستند، به منظور خنثی‌سازی اقدام احتمالی آنها ممکن است دست به تحرکاتی در منطقه و بخصوص خلیج فارس بزنند که هم چنین روندی را مختل کنند و هم زهرِ چشمی به بایدن نشان دهند.
بایدن هم طبعاً نمی‌خواهد به عنوان رهبری ضعیف و ترسو شناخته شود و زمینۀ تبلیغاتی مناسبی برای دارودستۀ زخم خوردۀ ترامپ علیه خود فراهم آورد. بدین دلیل ممکن است واکنش او به هر اقدام تحریک‌آمیز حتی شدیدتر از واکنش ترامپ در مقابل اقدامی از این قبیل باشد.
با این حساب، هنوز نه تنها هیچ چیز در مناسبات ایران و آمریکا تغییر نکرده است بلکه روزهای سخت‌تری در پیش است مگر آنکه اراده ای برای مذاکره از طرف نهادهای اصلی قدرت در ایران برای مذاکره‌ای جامع و فراگیر نشان داده شود که آن هم تا انتخابات ریاست جمهوری سال آینده بسیار بعید است.
در واقع شرایط حضور بایدن در کاخ سفید و نحوۀ تعاملش با ایران مصداق همان شعر مشهور خواجۀ شیراز است:
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها!

احمد زیدآبادی

#فرهیختگان راهی به رهایی

جُستاری درباره توهین نخست‌وزیر فرانسه به ساحت قدسی پیامبر(ص)

محسن الویری:

🔹 چندی پیش یکی از دانش‌آموختگان دانشگاه باقر العلوم علیه‌السلام در باره پیوند کاریکاتور اهانت‌آمیز نشریه فرانسوی به ساحت قدس پیامبر صلی الله علیه و آله با سنت استشراقی غرب پرسشی را مطرح ساخت تا پاسخ شفاهی آن را در گروه مورد نظر خود در شبکه اجتماعی نشر دهد. متن پیش رو ویراسته آن پاسخ همراه با افزوده‌هایی اندک است


#فرهیختگان، ندای آگاهی