نامه‌ای به یک نومید
می‌دانم که اگر این روزها به کسی بگویی چشمانت را ببند به تو اعتماد نخواهد کرد. در روزگاری چنین سرشار از اضطراب ما به سان مردمانی گرفتار آمده در غاری تاریک، چسبیده به انتهایی‌ترین دیواره، می‌کوشیم تا سرحد امکان چشمان‌مان را بگشاییم و حواس‌مان را آماده نگهداریم زیرا خطر در همین یک قدمی است با این حال من از تو می‌خواهم کمی چشمانت را ببندی و موقعیتی را که می‌گویم تصور کنی؛ نگران تاریکی نباش، در تخیل آدمی همواره جایی برای نور هست و خیال آخرین چیزی است که این جهان میتواند از ما دریغ کند. مردی را تصور کن که هر آنچه در توان داشته صرف جلوگیری از وقوع جنگی خانمان‌سوز کرده اما حالا از همه جا صدای نحس شیپورهای جنگ است که به گوشش می‌رسد، قامت رعنایش را ببین که خمیده گشته، کشورش را ببین که اشغال شده و امیدش را که برباد رفته است. در همین احوال دوستی برایش نامه‌ای می‌نویسد و از تسلط یاس بر سرزمین روحش حرف می‌زند. مرد را تصور کن که در آن غوغای درونی اندوه و هراس، نشسته پشت میزی و برای دوست نومیدش می‌نویسد، هیجانش را ببین، دستانش را که در یکی قلم و در دیگری سیگار نگه می‌دارد . حالا چشمانت را باز کن تا به نامه‌اش نگاه کنیم. در پاسخ آورده:" می‌نویسی که جنگ له‌ات کرده، که دلت می‌خواهد بمیری...نامه‌ات را می‌خوانم و درکت میکنم... ما هرگز پیش از این، چنین یک‌پارچه به دست نابودی سپرده نشده بودیم. من تو را میفهمم، اما از آن جا به بعدش که میخواهی زندگیت را بربنیان این یاس قرار دهی و یا پشت نفرتت سنگر بگیری دیگر با تو موافق نیستم...کاری هست که از دستت برمی‌آید،تردید نداشته باش. هر کسی حیطه نفوذی برای خودش دارد که می‌توان برای صلح از آن بلا واسطه سود برد. درک کن که جنگ همانقدر که ساخته و پرداخته شور جنگ‌طلب‌هاست ناشی از نومیدی و انفعال کسانی که از خونریزی بیزارند نیز هست".
نام مرد آلبر کامو است و آن نامه واقعا در روزهای مهیب آغاز جنگ جهانی دوم نوشته شده است. متن کاملش را می‌توانید در جلد اول کتاب «یادداشت‌ها» پیدا کنید. این روزها گمانم نامه را بارها و بارها خوانده‌ام، در همین ایام غریب دی‌ماه که اضطراب و تلخی، مکرر بر جان ما چیره شدند و ویرانه‌هایی از نفرت و نومیدی برجا گذاشتند. کلمات نامه کامو نشانم می‌دهند که حتی در تاریک‌ترین روزها، وقتی شکست حتمی و امید عبث می‌نماید، هنوز و همچنان کارهایی هستند که بشود انجام‌شان داد، راه‌هایی هست که نرفته‌ایم، چیزهایی هست که نخوانده‌ایم و درهایی هست که نکوبیده‌ایم. هر بار که یاس بر جانم چنگ می‌اندازد، به کلمات عزیز کامو برمی‌گردم و از خودم می‌پرسم آیا تمام تلاشت را کرده‌ای؟ آیا کاری نیست که بتوانی انجام دهی تا از رنجوری فضا و اندوه آدم‌ها کم کنی؟ آیا هنوز بودنت فایده‌ای دارد، فایده‌ای بسیار بسیار کوچک اما واقعی و ملموس؟ جواب این پرسش‌ها قانعم می‌کند که هنوز برای زانو زدن، برای تسلیم شدن زود است. قانع می‌شوم که اگر کامو در آن روزگار سیاه اشغال کشورش و سلطه فاشیسم بر اروپا هنوز و همچنان در جستجوی راهی برای انسان ماندن و از رنج دیگران کاستن است پس من هم لابد به اندازه خودم می‌توانم کاری کنم که زندگی، اندکی هم شده کمتر ناخواستنی به نظر برسد. در نتیجه باور دارم بدترین بلای این ایام، دریغ کردن خویش از دیگری است که به قول لویناس: دیگری مقدس است. با خودم بارها زمزمه میکنم تفاوت، دشمنی نیست. زندگی در تکثرش باشکوه است. به خودم یاداوری میکنم دشمن جهل است، نه جاهل، به خودم قول می‌دهم اندوهم را برای خودم نگه دارم، امیدم را برای دیگران. این را نیز از کامو آموخته‌ام آن‌جا که می‌نویسد:"حتی اگر ناامیدی برای‌مان مسلم است یا باید چنان عمل کنیم که گویی امیدواریم یا خود را بکشیم، رنج بردن حقی ایجاد نمی‌کند".
بارها از خودم پرسیده‌ام این قدرت درونی، این شوق زندگی در کلمات کامو ریشه در چه نگرشی دارند و پاسخم را در یاداشت‌ها یافتم."می‌گوید باید عشقی داشت،عشقی بزرگ در زندگی. از آن رو که این عشق برای نومیدی‌های بی دلیلی که ما در چنگ می‌گیرد، عذر موجهی می‌تراشد". تا یادم نرفته، دیگر چشمانت را نبند. از کامو است باز هم که" برابر تردیدهای فرساینده زندگی، من ترجیح می‌دهم که چشمانم باز باشد". /کرگدن
امیرحسین کامیار
#فرهیختگان راهی به رهایی
می‌دانم که اگر این روزها به کسی بگویی چشمانت را ببند به تو اعتماد نخواهد کرد. در روزگاری چنین سرشار از اضطراب ما به سان مردمانی گرفتار آمده در غاری تاریک، چسبیده به انتهایی‌ترین دیواره، می‌کوشیم تا سرحد امکان چشمان‌مان را بگشاییم و حواس‌مان را آماده نگهداریم زیرا خطر در همین یک قدمی است با این حال من از تو می‌خواهم کمی چشمانت را ببندی و موقعیتی را که می‌گویم تصور کنی؛ نگران تاریکی نباش، در تخیل آدمی همواره جایی برای نور هست و خیال آخرین چیزی است که این جهان میتواند از ما دریغ کند. مردی را تصور کن که هر آنچه در توان داشته صرف جلوگیری از وقوع جنگی خانمان‌سوز کرده اما حالا از همه جا صدای نحس شیپورهای جنگ است که به گوشش می‌رسد، قامت رعنایش را ببین که خمیده گشته، کشورش را ببین که اشغال شده و امیدش را که برباد رفته است. در همین احوال دوستی برایش نامه‌ای می‌نویسد و از تسلط یاس بر سرزمین روحش حرف می‌زند. مرد را تصور کن که در آن غوغای درونی اندوه و هراس، نشسته پشت میزی و برای دوست نومیدش می‌نویسد، هیجانش را ببین، دستانش را که در یکی قلم و در دیگری سیگار نگه می‌دارد . حالا چشمانت را باز کن تا به نامه‌اش نگاه کنیم. در پاسخ آورده:" می‌نویسی که جنگ له‌ات کرده، که دلت می‌خواهد بمیری...نامه‌ات را می‌خوانم و درکت میکنم... ما هرگز پیش از این، چنین یک‌پارچه به دست نابودی سپرده نشده بودیم. من تو را میفهمم، اما از آن جا به بعدش که میخواهی زندگیت را بربنیان این یاس قرار دهی و یا پشت نفرتت سنگر بگیری دیگر با تو موافق نیستم...کاری هست که از دستت برمی‌آید،تردید نداشته باش. هر کسی حیطه نفوذی برای خودش دارد که می‌توان برای صلح از آن بلا واسطه سود برد. درک کن که جنگ همانقدر که ساخته و پرداخته شور جنگ‌طلب‌هاست ناشی از نومیدی و انفعال کسانی که از خونریزی بیزارند نیز هست".
نام مرد آلبر کامو است و آن نامه واقعا در روزهای مهیب آغاز جنگ جهانی دوم نوشته شده است. متن کاملش را می‌توانید در جلد اول کتاب «یادداشت‌ها» پیدا کنید. این روزها گمانم نامه را بارها و بارها خوانده‌ام، در همین ایام غریب دی‌ماه که اضطراب و تلخی، مکرر بر جان ما چیره شدند و ویرانه‌هایی از نفرت و نومیدی برجا گذاشتند. کلمات نامه کامو نشانم می‌دهند که حتی در تاریک‌ترین روزها، وقتی شکست حتمی و امید عبث می‌نماید، هنوز و همچنان کارهایی هستند که بشود انجام‌شان داد، راه‌هایی هست که نرفته‌ایم، چیزهایی هست که نخوانده‌ایم و درهایی هست که نکوبیده‌ایم. هر بار که یاس بر جانم چنگ می‌اندازد، به کلمات عزیز کامو برمی‌گردم و از خودم می‌پرسم آیا تمام تلاشت را کرده‌ای؟ آیا کاری نیست که بتوانی انجام دهی تا از رنجوری فضا و اندوه آدم‌ها کم کنی؟ آیا هنوز بودنت فایده‌ای دارد، فایده‌ای بسیار بسیار کوچک اما واقعی و ملموس؟ جواب این پرسش‌ها قانعم می‌کند که هنوز برای زانو زدن، برای تسلیم شدن زود است. قانع می‌شوم که اگر کامو در آن روزگار سیاه اشغال کشورش و سلطه فاشیسم بر اروپا هنوز و همچنان در جستجوی راهی برای انسان ماندن و از رنج دیگران کاستن است پس من هم لابد به اندازه خودم می‌توانم کاری کنم که زندگی، اندکی هم شده کمتر ناخواستنی به نظر برسد. در نتیجه باور دارم بدترین بلای این ایام، دریغ کردن خویش از دیگری است که به قول لویناس: دیگری مقدس است. با خودم بارها زمزمه میکنم تفاوت، دشمنی نیست. زندگی در تکثرش باشکوه است. به خودم یاداوری میکنم دشمن جهل است، نه جاهل، به خودم قول می‌دهم اندوهم را برای خودم نگه دارم، امیدم را برای دیگران. این را نیز از کامو آموخته‌ام آن‌جا که می‌نویسد:"حتی اگر ناامیدی برای‌مان مسلم است یا باید چنان عمل کنیم که گویی امیدواریم یا خود را بکشیم، رنج بردن حقی ایجاد نمی‌کند".
بارها از خودم پرسیده‌ام این قدرت درونی، این شوق زندگی در کلمات کامو ریشه در چه نگرشی دارند و پاسخم را در یاداشت‌ها یافتم."می‌گوید باید عشقی داشت،عشقی بزرگ در زندگی. از آن رو که این عشق برای نومیدی‌های بی دلیلی که ما در چنگ می‌گیرد، عذر موجهی می‌تراشد". تا یادم نرفته، دیگر چشمانت را نبند. از کامو است باز هم که" برابر تردیدهای فرساینده زندگی، من ترجیح می‌دهم که چشمانم باز باشد". /کرگدن
امیرحسین کامیار
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز میشود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
اقبال وسیع به این قبیل روشها، نشانگر آن است که جامعه عمومی ما با تأثیری که بر سیاست دارد، هنوز در پارادایم و سرمشق پیشین در دانش طب باقی مانده، و وارد عصر جدید علم به معنای دقیق آن نشده است. درواقع، مطلقا قصد ندارد بفهمد چه تحولاتی در علم صورت گرفته است. سرمشق پزشکی منحط سنتی قدیم و یونانی مآب، قرنهاست کنار گذاشته شده اما در اینجا، همچنان از قوت برخوردار است. در اینجا بحث تخصص در طب سنتی نیست، نوعی نگاه عقب مانده در حوزه علم است و بس.
رسول جعفریان
#فرهیختگان، ندای آگاهی
رسول جعفریان
#فرهیختگان، ندای آگاهی
دکتر «داود فیرحی» استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، پژوهشگر نواندیش و نویسنده برجسته اندیشه سیاسی بر اثر کرونا درگذشت.
#فرهیختگان این ضایعه خطیر را به خانواده ایشان و جامعه دانشگاهی کشور تسلیت می‌گوید.
#فرهیختگان این ضایعه خطیر را به خانواده ایشان و جامعه دانشگاهی کشور تسلیت می‌گوید.
و اینک در مرگ بزرگی چون "فیرحی"، جز حسرت و آه چه می توان گفت.
جامعه ی خردمندان، امروز، در کمال ناباوری و تاسف؛
انسانی با فضیلت، وارسته و خردمندی صبور را از دست داد.
نواندیشی مشفق که برای این آب و خاک، دل می سوزاند.
گفتارش آرام، مستدل و منصفانه بود.
از او درس ها آموختیم. بی واسطه و با واسطه معلم ما بود.
وقتی سرمایه های بزرگ معرفتی و پشتوانه های فرهیختگی، خسته از زندگی در "این جا و اکنون" یا به سوی آسمان و یا دیگر سرزمین ها پر می کشند، احساسی از اندوه و هراس بر جان مشتاقان سایه می افکند.
اندوهگین از رفتن شان و هراس از کم شدن ذخایر معرفتی یک ملت.
با مرگ و مهاجرت و به حاشیه راندن اندیشمندان، سرمایه ی معرفتی و ذخیره ی عقلانیت این مرز و بوم به نحو نگران کننده ای به خطر افتاده است.
آسمان اندیشه ی ایران، چنین، آرام آرام، بی ستاره می شود.
روانش شاد
علی زمانیان
خردمنتقد
جان آگه با #فرهیختگان
جامعه ی خردمندان، امروز، در کمال ناباوری و تاسف؛
انسانی با فضیلت، وارسته و خردمندی صبور را از دست داد.
نواندیشی مشفق که برای این آب و خاک، دل می سوزاند.
گفتارش آرام، مستدل و منصفانه بود.
از او درس ها آموختیم. بی واسطه و با واسطه معلم ما بود.
وقتی سرمایه های بزرگ معرفتی و پشتوانه های فرهیختگی، خسته از زندگی در "این جا و اکنون" یا به سوی آسمان و یا دیگر سرزمین ها پر می کشند، احساسی از اندوه و هراس بر جان مشتاقان سایه می افکند.
اندوهگین از رفتن شان و هراس از کم شدن ذخایر معرفتی یک ملت.
با مرگ و مهاجرت و به حاشیه راندن اندیشمندان، سرمایه ی معرفتی و ذخیره ی عقلانیت این مرز و بوم به نحو نگران کننده ای به خطر افتاده است.
آسمان اندیشه ی ایران، چنین، آرام آرام، بی ستاره می شود.
روانش شاد
علی زمانیان
خردمنتقد
جان آگه با #فرهیختگان
Telegram
attach 📎
سوگ دکتر فیرحی و زبانی که لال می‌ماند!
برخی مصیبت‌ها چنان سنگین و جگرخراشند که هیچ کلامی نمی‌تواند تسلی بخش آدمی باشد. رحلت دکتر داود فیرحی از این نوع مصیبت‌هاست. تأثر من از مرگ نابهنگام این دوست فرهیخته و متفکر و زحمتکش و متواضع و با صفا به اندازه‌ای است که چشمم درست صفحۀ مانیتور را نمی‌بیند.
نمی‌دانم به چه زبانی باید به خانواده و دوستان و شاگردان و خوانندگانِ آثار گرانقدرش تسلیت بگویم جز اینکه از خداوند بخواهم تحمل این مصیبت را بر آنان آسان و با اجر فراوان همراه کند و او را در جوار مهر خود بهترین پاداش‌ها دهد
هجرت زودهنگام دکتر فیرحی مصیبتی بزرگ برای دانش و علم سیاسی در کشورمان هم به حساب می‌آید. او که تلاش فکری خود را بنا به خاستگاه دوگانۀ دانشگاهی و حوزویش در جهت ایجاد پیوندی معقول بین سنت مأثور و دستاوردهای عصر تجدد صرف کرد تا بدینوسیله گذرگاهی برای خروج از بن بست شرایط سیاسی ایران بگشاید، جایش در جغرافیای دانش سیاسی ایران خیلی خالی خواهد ماند. باشد که مرگ جانگدازش رجوع به آثار متعددش را در بین دانشجویان و اهل اندیشه صد چندان کند و بدین وسیله، اثر و خاطره‌اش تا ابد در این کشور زنده بماند.
احمد زیدآبادی
برخی مصیبت‌ها چنان سنگین و جگرخراشند که هیچ کلامی نمی‌تواند تسلی بخش آدمی باشد. رحلت دکتر داود فیرحی از این نوع مصیبت‌هاست. تأثر من از مرگ نابهنگام این دوست فرهیخته و متفکر و زحمتکش و متواضع و با صفا به اندازه‌ای است که چشمم درست صفحۀ مانیتور را نمی‌بیند.
نمی‌دانم به چه زبانی باید به خانواده و دوستان و شاگردان و خوانندگانِ آثار گرانقدرش تسلیت بگویم جز اینکه از خداوند بخواهم تحمل این مصیبت را بر آنان آسان و با اجر فراوان همراه کند و او را در جوار مهر خود بهترین پاداش‌ها دهد
هجرت زودهنگام دکتر فیرحی مصیبتی بزرگ برای دانش و علم سیاسی در کشورمان هم به حساب می‌آید. او که تلاش فکری خود را بنا به خاستگاه دوگانۀ دانشگاهی و حوزویش در جهت ایجاد پیوندی معقول بین سنت مأثور و دستاوردهای عصر تجدد صرف کرد تا بدینوسیله گذرگاهی برای خروج از بن بست شرایط سیاسی ایران بگشاید، جایش در جغرافیای دانش سیاسی ایران خیلی خالی خواهد ماند. باشد که مرگ جانگدازش رجوع به آثار متعددش را در بین دانشجویان و اهل اندیشه صد چندان کند و بدین وسیله، اثر و خاطره‌اش تا ابد در این کشور زنده بماند.
احمد زیدآبادی
فصبر جمیل
با قلبی آکنده از اندوه رحلت اسفناک مفضال ارجمند حضرت حجة الاسلام والمسلمین دکتر داوود فیرحی استاد دانشگاه تهران وعضو‌مدعو گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم را به اطلاع می رساند . فقدان این پژوهشگر صلح دوست که هرگز چهره مهربانش از خاطر دوستان زایل شدنی نیست برای ارباب فضیلت ثلمه ای جبران ناپذیراست . این فاجعه مولمه را خدمت بازماندگان داغدار وبستگان سوگوار وهمه جامعه فضیلت گستر کشور تسلیت عرض میکنم وبرای روان ان عزیز رضوان واسعه حق متعال وبرای عموم دانشیان از ملت ایران عزت وسربلندی وبرای بسوگ نشستگان این مصیبت صبرجمیل واجرجزیل مسالت دارم.
سید مصطفی محقق داماد
۲۱ آبان ۱۳۹۹
#فرهیختگان، ندای آگاهی
با قلبی آکنده از اندوه رحلت اسفناک مفضال ارجمند حضرت حجة الاسلام والمسلمین دکتر داوود فیرحی استاد دانشگاه تهران وعضو‌مدعو گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم را به اطلاع می رساند . فقدان این پژوهشگر صلح دوست که هرگز چهره مهربانش از خاطر دوستان زایل شدنی نیست برای ارباب فضیلت ثلمه ای جبران ناپذیراست . این فاجعه مولمه را خدمت بازماندگان داغدار وبستگان سوگوار وهمه جامعه فضیلت گستر کشور تسلیت عرض میکنم وبرای روان ان عزیز رضوان واسعه حق متعال وبرای عموم دانشیان از ملت ایران عزت وسربلندی وبرای بسوگ نشستگان این مصیبت صبرجمیل واجرجزیل مسالت دارم.
سید مصطفی محقق داماد
۲۱ آبان ۱۳۹۹
#فرهیختگان، ندای آگاهی
سیدمحمد خاتمی درگذشت فقیه متبحر و عالم متأمل دکتر داوود فیرحی را تسلیت گفت.
بسم الله الرحمن الرحیم
چه تاب‌سوز و جان‌فرسا است شنیدن خبر درگذشت عزیزی که وجودش حجت موجه بود بر سازگاری سنت (اگر دلیری نقد و نه نفی آن را داشته باشیم) و جهان نوپدید انسان روزگار (اگر بر نقد و نه نفی آن دلیری کنیم)؛ و چه خسارت‌بار است فقدان این بزرگ برای عالم اندیشه و ایمان.
روان پاک و تابناک حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر داوود فیرحی در جوار رحمت گسترده الهی آرام گرفت، ولی جان آنان را که انسان را آزاد و عزیز و برخوردار می‌خواهند و می‌دانند و دین خدا را برای فراهم آوردن چنین زندگانی برای انسان می‌فهمند و تفسیر می‌کنند آشوب‌زده و سوزان کرد.
او فقیهی بود متبحر و عالمی متأمل و خیراندیشی متخلق به اخلاق الهی و سیاست شناسی نواندیش و انسان‌دوستی بی‌ریا.
من این مصیبت بزرگ را به همه اصحاب علم و فضیلت و همکاران و همراهان و ارادتمندان به او، بخصوص به خاندان شریف فیرحی، به همسر باوفایش و فرزندان خوب و گرانقدرش و همه بستگان عزادار تسلیت می گویم و از پیشگاه حضرت پروردگار علو درجات این فقید سعید و سلامتی و صبر و اجر بازماندگان معزز را مسألت میکنم.
یادش گرامی و راه او پر رهرو باد
سیدمحمد خاتمی
٢١ آبان ١٣٩٩
جان آگه با #فرهیختگان
بسم الله الرحمن الرحیم
چه تاب‌سوز و جان‌فرسا است شنیدن خبر درگذشت عزیزی که وجودش حجت موجه بود بر سازگاری سنت (اگر دلیری نقد و نه نفی آن را داشته باشیم) و جهان نوپدید انسان روزگار (اگر بر نقد و نه نفی آن دلیری کنیم)؛ و چه خسارت‌بار است فقدان این بزرگ برای عالم اندیشه و ایمان.
روان پاک و تابناک حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر داوود فیرحی در جوار رحمت گسترده الهی آرام گرفت، ولی جان آنان را که انسان را آزاد و عزیز و برخوردار می‌خواهند و می‌دانند و دین خدا را برای فراهم آوردن چنین زندگانی برای انسان می‌فهمند و تفسیر می‌کنند آشوب‌زده و سوزان کرد.
او فقیهی بود متبحر و عالمی متأمل و خیراندیشی متخلق به اخلاق الهی و سیاست شناسی نواندیش و انسان‌دوستی بی‌ریا.
من این مصیبت بزرگ را به همه اصحاب علم و فضیلت و همکاران و همراهان و ارادتمندان به او، بخصوص به خاندان شریف فیرحی، به همسر باوفایش و فرزندان خوب و گرانقدرش و همه بستگان عزادار تسلیت می گویم و از پیشگاه حضرت پروردگار علو درجات این فقید سعید و سلامتی و صبر و اجر بازماندگان معزز را مسألت میکنم.
یادش گرامی و راه او پر رهرو باد
سیدمحمد خاتمی
٢١ آبان ١٣٩٩
جان آگه با #فرهیختگان
«از رفتنت دهانِ همه باز ...
انگار گفته بودند:
پرواز!
پرواز!»
درگذشت دکتر داود فیرحی خسارتی بهت‌آور و حسرت‌آفرین است. در این سوک دردناک و پردریغ حقیقتاً دست و پای قلم از رفتار و ذهن و زبان از گفتار باز می‌ماند.
درباره‌ی اهمیت حضور اخلاقی و فکری او برای نهاد حوزه، نهاد دانشگاه و دانش سیاسی و سیاست اصلاح در ایران گفته‌اند و بی‌گمان بسیار بیش خواهند گفت. خصلت ترکیبی و مبتکرانه‌ی برنامه‌ی فکری-سیاسی او در پیگیری پرسش‌هایی به‌هنگام چنان آثار او را ممتاز و متمایز کرده است که دیگر هیچ پژوهشی درباره‌ی مناسبات میان فقه و سیاست و قانون و اصلاح در ایران از گفت‌وگوی دقیق و نقادانه با او بی‌نیاز نخواهد بود، گفت‌وگویی که از چندی پیش با حضور مهربان و بی‌دریغ او آغاز شده بود و دریغا ناتمام ماند. امیدوارم آن گفت‌وگوها به همت اخوان الصفا و خلان الوفا در غیاب او پی گرفته شود.
حسن خلق و وفا و تواضع و وقار و مهربانی و بی‌آلایشی و نزاهت و بردباری او در مناسبات انسانی و در مباحثه‌‌ی علمی کم‌مانند و مثال‌زدنی بود.
خرمنی از نور و گرما که او در کویر تاریک و ساکت و سرد اندیشه‌ی سیاسی این دیار برافروخته است میرا نیست چرا که از اصیل‌ترین مسأله‌های روزگار ما ایرانیان در آستانه‌ی سده‌ی پانزدهم هجری شمسی جان و مایه می‌گیرد.
درگذشت دکتر داود فیرحی در اوج زایایی فکری و سیاسی خسارتی جبران‌ناپذیر برای ایران و ایرانی است. روان پویا و روشنش در سایه‌سار خرسندی و آرامش و آسایش، شاد و روان باد!
محمدمهدی‌مجاهدی
#فرهیختگان، ندای آگاهی
انگار گفته بودند:
پرواز!
پرواز!»
درگذشت دکتر داود فیرحی خسارتی بهت‌آور و حسرت‌آفرین است. در این سوک دردناک و پردریغ حقیقتاً دست و پای قلم از رفتار و ذهن و زبان از گفتار باز می‌ماند.
درباره‌ی اهمیت حضور اخلاقی و فکری او برای نهاد حوزه، نهاد دانشگاه و دانش سیاسی و سیاست اصلاح در ایران گفته‌اند و بی‌گمان بسیار بیش خواهند گفت. خصلت ترکیبی و مبتکرانه‌ی برنامه‌ی فکری-سیاسی او در پیگیری پرسش‌هایی به‌هنگام چنان آثار او را ممتاز و متمایز کرده است که دیگر هیچ پژوهشی درباره‌ی مناسبات میان فقه و سیاست و قانون و اصلاح در ایران از گفت‌وگوی دقیق و نقادانه با او بی‌نیاز نخواهد بود، گفت‌وگویی که از چندی پیش با حضور مهربان و بی‌دریغ او آغاز شده بود و دریغا ناتمام ماند. امیدوارم آن گفت‌وگوها به همت اخوان الصفا و خلان الوفا در غیاب او پی گرفته شود.
حسن خلق و وفا و تواضع و وقار و مهربانی و بی‌آلایشی و نزاهت و بردباری او در مناسبات انسانی و در مباحثه‌‌ی علمی کم‌مانند و مثال‌زدنی بود.
خرمنی از نور و گرما که او در کویر تاریک و ساکت و سرد اندیشه‌ی سیاسی این دیار برافروخته است میرا نیست چرا که از اصیل‌ترین مسأله‌های روزگار ما ایرانیان در آستانه‌ی سده‌ی پانزدهم هجری شمسی جان و مایه می‌گیرد.
درگذشت دکتر داود فیرحی در اوج زایایی فکری و سیاسی خسارتی جبران‌ناپذیر برای ایران و ایرانی است. روان پویا و روشنش در سایه‌سار خرسندی و آرامش و آسایش، شاد و روان باد!
محمدمهدی‌مجاهدی
#فرهیختگان، ندای آگاهی
اندوه درگذشت یک دوست
خبر رسید که محقق ارجمند دکتر داود فیرحی درگذشت. این ویروس لعنتی چه عزیزانی را از ما می گیرد! فیرحی دانش آموخته حوزه و دانشگاه بود و در دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران تدریس می کرد. او در اوج شکوفایی علمی و پژوهشی بود که در ۵۶ سالگی چشم از جهان فروبست. چه عمر کوتاه و در عین حال پر ثمری!
چند بار به مناسبتی‌هایی نوشته‌ام که کسانی می‌توانند در تفکر دینی سنتی نوآوری بکنند و به اندیشه‌های تازه و خلاق و کارآمد در قلمرو دین و جامعه و سیاست برسند که دو فرهنگه باشند یعنی هم با معارف سنتی اسلامی آگاه باشند و هم کم و بیش مجهز به معارف نوین باشند و از «امتزاج افق ها» سنتزهای تازه و تحول آفرین استخراج کنند. فیرحی یکی از مصادیق چنین متفکران بود. او هرچند به صفت روشنفکری و یا نواندیشی دینی شهره نبود و ادعایی هم نداشت ولی یکی از نقاط قوت او پژوهشگری بود و گفتن ندارد که «پژوهش»، به معنای دقیق و متعارف کلمه، دستمایه اولیه هر نوع نواندیشی و نوآوری در حیطه اسلام و تجدد است. پژوهش های بسیار مفید فیرحی از منابع بسیار خوب و پر ارج این استاد فقید برای عموم نواندیشان مصلح معاصر است.
در این باب سخن بسیار است و باید در جایی حق این دوست عزیز و فقید را ادا کرد.
فعلا آنچه می توان با دریغ و درد گفت، این است که: مرگ چنین خواجه نه مرگی است خرد! اندوه این عزیز را به خانواده و بستگان و دوستانش تسلیت می گویم. برای آن عزیز رحمت و غفران الهی و برای بازماندگان شکیبایی و پاداش نیکو آرزو می کنم.
حسن یوسفی اشکوری
#فرهیختگان پیک آگاهی شماست
خبر رسید که محقق ارجمند دکتر داود فیرحی درگذشت. این ویروس لعنتی چه عزیزانی را از ما می گیرد! فیرحی دانش آموخته حوزه و دانشگاه بود و در دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران تدریس می کرد. او در اوج شکوفایی علمی و پژوهشی بود که در ۵۶ سالگی چشم از جهان فروبست. چه عمر کوتاه و در عین حال پر ثمری!
چند بار به مناسبتی‌هایی نوشته‌ام که کسانی می‌توانند در تفکر دینی سنتی نوآوری بکنند و به اندیشه‌های تازه و خلاق و کارآمد در قلمرو دین و جامعه و سیاست برسند که دو فرهنگه باشند یعنی هم با معارف سنتی اسلامی آگاه باشند و هم کم و بیش مجهز به معارف نوین باشند و از «امتزاج افق ها» سنتزهای تازه و تحول آفرین استخراج کنند. فیرحی یکی از مصادیق چنین متفکران بود. او هرچند به صفت روشنفکری و یا نواندیشی دینی شهره نبود و ادعایی هم نداشت ولی یکی از نقاط قوت او پژوهشگری بود و گفتن ندارد که «پژوهش»، به معنای دقیق و متعارف کلمه، دستمایه اولیه هر نوع نواندیشی و نوآوری در حیطه اسلام و تجدد است. پژوهش های بسیار مفید فیرحی از منابع بسیار خوب و پر ارج این استاد فقید برای عموم نواندیشان مصلح معاصر است.
در این باب سخن بسیار است و باید در جایی حق این دوست عزیز و فقید را ادا کرد.
فعلا آنچه می توان با دریغ و درد گفت، این است که: مرگ چنین خواجه نه مرگی است خرد! اندوه این عزیز را به خانواده و بستگان و دوستانش تسلیت می گویم. برای آن عزیز رحمت و غفران الهی و برای بازماندگان شکیبایی و پاداش نیکو آرزو می کنم.
حسن یوسفی اشکوری
#فرهیختگان پیک آگاهی شماست
انّاللّه و انّاالیه راجعون
درگذشت شادروان حجة الاسلام و المسلمین دکتر داود فیرحی استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی مایه تٲلم و اندوه اینجانب و همه دوستداران علم و معرفت گردید.این استاد برجسته دانشگاه و فقیه نواندیش حوزه از برجسته ترین نمادهای علمی کشور در زمینه پیوند دادن دانش مدرن با فقه و اندیشه سیاسی بود.بی تردید تکاپوهای علمی و فقهی و دیدگاههای تازه ایشان در این زمینه، برگ جدیدی را در تاریخ فقه و اندیشه سیاسی شیعی و اسلامی گشوده است.
در دیداری که در سال ۹٨ برای مشورت درباره نگارش مدخل دولت برای جلد ۲۴ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی با ایشان داشتم، از پروژه های فکری کنونی و برنامه های آتی اش گفت.به راستی که نظم ذهنی و تعهد کامل او به روشهای پژوهش آکادمیک همیشه مایه اعجاب من بود.زهی اسفا که بلای عالمگیر کرونا ایشان را در فصل پختگی و شکوفایی اندیشه از ما گرفت و ایران و جهان اسلام را از اندیشمندی روشنگر، وطن دوست، با اخلاق و متدین محروم کرد.
اینجانب از طرف خود و همۀ استادان، پژوهشگران و کارکنان مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی این مصیبت بزرگ را به جامعه دانشگاهی و حوزوی کشور، خانواده گرانقدر ایشان و ملّت شریف ایران تسلیت می گویم.از خداوند متعال برای آن عزیز فقید، علو درجات و برای خانواده، خویشاوندان و دوستان و شاگردان ایشان صبر جمیل و اجر جزیل مسئلت دارم.
کاظم موسوی بجنوردی
https://t.me/arshivefarhikhtegan/453
#فرهیختگان، ندای آگاهی
درگذشت شادروان حجة الاسلام و المسلمین دکتر داود فیرحی استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی مایه تٲلم و اندوه اینجانب و همه دوستداران علم و معرفت گردید.این استاد برجسته دانشگاه و فقیه نواندیش حوزه از برجسته ترین نمادهای علمی کشور در زمینه پیوند دادن دانش مدرن با فقه و اندیشه سیاسی بود.بی تردید تکاپوهای علمی و فقهی و دیدگاههای تازه ایشان در این زمینه، برگ جدیدی را در تاریخ فقه و اندیشه سیاسی شیعی و اسلامی گشوده است.
در دیداری که در سال ۹٨ برای مشورت درباره نگارش مدخل دولت برای جلد ۲۴ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی با ایشان داشتم، از پروژه های فکری کنونی و برنامه های آتی اش گفت.به راستی که نظم ذهنی و تعهد کامل او به روشهای پژوهش آکادمیک همیشه مایه اعجاب من بود.زهی اسفا که بلای عالمگیر کرونا ایشان را در فصل پختگی و شکوفایی اندیشه از ما گرفت و ایران و جهان اسلام را از اندیشمندی روشنگر، وطن دوست، با اخلاق و متدین محروم کرد.
اینجانب از طرف خود و همۀ استادان، پژوهشگران و کارکنان مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی این مصیبت بزرگ را به جامعه دانشگاهی و حوزوی کشور، خانواده گرانقدر ایشان و ملّت شریف ایران تسلیت می گویم.از خداوند متعال برای آن عزیز فقید، علو درجات و برای خانواده، خویشاوندان و دوستان و شاگردان ایشان صبر جمیل و اجر جزیل مسئلت دارم.
کاظم موسوی بجنوردی
https://t.me/arshivefarhikhtegan/453
#فرهیختگان، ندای آگاهی
Telegram
آرشیو
در سوگ دکتر فیرحی عزیز
با تأثر و تأسف فراوان استاد ارزشمندی را از دست دادیم که با پژوهشهای رهگشا و سعۀ صدر مثال‌زدنی‌اش، مطالعات دینی و سیاسی دهه‌های اخیر ایران را غنا می‌بخشید و در تکامل فرهنگی جامعۀ ما اثر می‌گذاشت. فقدان این پژوهشگر گرانقدر را به خانواده گرامیشان و همۀ علاقمندان به راه و رسم آن مرحوم تسلیت عرض میکنم.
محمد مجتهد شبستری
۱۳۹۹/۸/۲۱
#فرهیختگان، ندای آگاهی
با تأثر و تأسف فراوان استاد ارزشمندی را از دست دادیم که با پژوهشهای رهگشا و سعۀ صدر مثال‌زدنی‌اش، مطالعات دینی و سیاسی دهه‌های اخیر ایران را غنا می‌بخشید و در تکامل فرهنگی جامعۀ ما اثر می‌گذاشت. فقدان این پژوهشگر گرانقدر را به خانواده گرامیشان و همۀ علاقمندان به راه و رسم آن مرحوم تسلیت عرض میکنم.
محمد مجتهد شبستری
۱۳۹۹/۸/۲۱
#فرهیختگان، ندای آگاهی
آقای روحانی! این مسیر از پاستور نمی‌گذرد!
من نمی‌دانم خداوند زمین ساختمان پاستور و آسمان آن را از چه آفریده است که هر کس مدتی ساکن و مستأجر آن میشود همان مقدار استعداد و واقع بینی قبلی‌اش را نیز از دست می‌دهد و نگاهش به واقعیات تیره و تاریک میشود!
نمی‌دانم چه اتفاقی باید در این کشور بیفتد تا ساکنان پاستور به این نتیجه برسند که راه تنش‌زدایی احتمالی با آمریکا از این ساختمان عبور نمی‌کند.
از زمان مرحوم هاشمی تا کنون، هر رئیس جمهوری که در صدد برآمده است تا به زعم خود گرۀ رابطه با آمریکا را بگشاید، پس از یک دور هیجان کاذب در جامعه، عملاً از پس کار بر نیامده و بر سرخوردگی اجتماعی افزوده است.
با اینکه این تجربه چون چراغی بر ایوان تاریک سیاست ایران می‌درخشد، حسن روحانی گفته است:
"هدف ما این است که ایران در تعامل با جهان باشد و فشار تحریم را از دوش مردم برداریم و تحریم ظالمانه لغو شود. هر جایی، هر فرصتی برای این کار باشد ما اقدامات خود را انجام می‌دهیم و هیچ کس حق فرصت‌سوزی ندارد".
از این سخنان چنین برمی‌آید که او می‌خواهد از فرصت پیروزی جو بایدن در انتخابات آمریکا برای تشنج‌زدایی درروابط ایران و آمریکا سود جوید.
البته پیروزی بایدن را می‌توان فرصتی برای تشنج‌زدایی در روابط تهران - واشنگتن فرض کرد مشروط بر اینکه ارکان اصلی قدرت در ایران نیز آن را به صورت فرصت ببینند و الّا اگر این ماجرا فقط به چشم آقای روحانی و یاران او در پاستور به عنوان فرصت دیده شود، نه فقط فرصت نیست، بلکه سرابی است که بر بغرنجی و خامت اوضاع خواهد افزود.
تجربۀ سالیان دراز نشان داده است که هر نوع تعامل با آمریکا از حدود اختیارات و توان رؤسای جمهور خارج است و اینکه بگویند در این میسر "به نظرات رهبری هم توجه خواهد شد" چیزی از این معادله را تغییر نمی‌دهد.
واقعیت این است که تنها نهاد رهبری در ایران توان و قدرت تصمیم‌گیری نهایی در مورد این معضل را دارد. بنابراین اگر رهبری مخالف رفع تنش در روابط دو کشور باشد، به طور قطع از رئیس جمهور کاری در این جهت جزمغشوش کردن اوضاع برنمی‌آید واگر هم موافق باشد، استلزام منطقی آن تشکیل هیئتی به عنوان نمایندۀ تام‌الاختیار مجموعۀ نظام سیاسی و اعلام آن به صورت رسمی و علنی است تا هم جامعه نسبت به پایداری نتیجۀ آن امیدوار باشد و هم نیروهای درون نظام امکان کارشکنی در مسیر آن را نداشته باشند.
طبعاً رئیس جمهور میتواند نظر خاص خود را در این مورد با افکار عمومی و نهادهای تصمیم‌گیر صریحاً در میان بگذارد اما پیش انداختن خود برای امری که قدرت و توان آن را ندارد، فرصت‌سوزی هر فرصت بالقوه‌ای است که در این زمینه ممکن است ظهور کند.
بنابراین، اگر از آقای روحانی در مقام ریاست جمهوری کاری ساخته است به جای آکه فضای هیجانی کاذبی در سطح جامعه برانگیزد و غوغای بی‌حاصل دوباره‌ای به پا کند، بهتر است وقت خود و دولتش را صرف مهار و کنترل شیوع بی‌سابقۀ ویروس کرونا در کشور کند تا مردم رنج کشیدۀ این سرزمین دسته دسته عزیزان خود را غریبانه تحویل گورستان ندهند!
احمد زیدآبادی
#فرهیختگان، ندای آگاهی
من نمی‌دانم خداوند زمین ساختمان پاستور و آسمان آن را از چه آفریده است که هر کس مدتی ساکن و مستأجر آن میشود همان مقدار استعداد و واقع بینی قبلی‌اش را نیز از دست می‌دهد و نگاهش به واقعیات تیره و تاریک میشود!
نمی‌دانم چه اتفاقی باید در این کشور بیفتد تا ساکنان پاستور به این نتیجه برسند که راه تنش‌زدایی احتمالی با آمریکا از این ساختمان عبور نمی‌کند.
از زمان مرحوم هاشمی تا کنون، هر رئیس جمهوری که در صدد برآمده است تا به زعم خود گرۀ رابطه با آمریکا را بگشاید، پس از یک دور هیجان کاذب در جامعه، عملاً از پس کار بر نیامده و بر سرخوردگی اجتماعی افزوده است.
با اینکه این تجربه چون چراغی بر ایوان تاریک سیاست ایران می‌درخشد، حسن روحانی گفته است:
"هدف ما این است که ایران در تعامل با جهان باشد و فشار تحریم را از دوش مردم برداریم و تحریم ظالمانه لغو شود. هر جایی، هر فرصتی برای این کار باشد ما اقدامات خود را انجام می‌دهیم و هیچ کس حق فرصت‌سوزی ندارد".
از این سخنان چنین برمی‌آید که او می‌خواهد از فرصت پیروزی جو بایدن در انتخابات آمریکا برای تشنج‌زدایی درروابط ایران و آمریکا سود جوید.
البته پیروزی بایدن را می‌توان فرصتی برای تشنج‌زدایی در روابط تهران - واشنگتن فرض کرد مشروط بر اینکه ارکان اصلی قدرت در ایران نیز آن را به صورت فرصت ببینند و الّا اگر این ماجرا فقط به چشم آقای روحانی و یاران او در پاستور به عنوان فرصت دیده شود، نه فقط فرصت نیست، بلکه سرابی است که بر بغرنجی و خامت اوضاع خواهد افزود.
تجربۀ سالیان دراز نشان داده است که هر نوع تعامل با آمریکا از حدود اختیارات و توان رؤسای جمهور خارج است و اینکه بگویند در این میسر "به نظرات رهبری هم توجه خواهد شد" چیزی از این معادله را تغییر نمی‌دهد.
واقعیت این است که تنها نهاد رهبری در ایران توان و قدرت تصمیم‌گیری نهایی در مورد این معضل را دارد. بنابراین اگر رهبری مخالف رفع تنش در روابط دو کشور باشد، به طور قطع از رئیس جمهور کاری در این جهت جزمغشوش کردن اوضاع برنمی‌آید واگر هم موافق باشد، استلزام منطقی آن تشکیل هیئتی به عنوان نمایندۀ تام‌الاختیار مجموعۀ نظام سیاسی و اعلام آن به صورت رسمی و علنی است تا هم جامعه نسبت به پایداری نتیجۀ آن امیدوار باشد و هم نیروهای درون نظام امکان کارشکنی در مسیر آن را نداشته باشند.
طبعاً رئیس جمهور میتواند نظر خاص خود را در این مورد با افکار عمومی و نهادهای تصمیم‌گیر صریحاً در میان بگذارد اما پیش انداختن خود برای امری که قدرت و توان آن را ندارد، فرصت‌سوزی هر فرصت بالقوه‌ای است که در این زمینه ممکن است ظهور کند.
بنابراین، اگر از آقای روحانی در مقام ریاست جمهوری کاری ساخته است به جای آکه فضای هیجانی کاذبی در سطح جامعه برانگیزد و غوغای بی‌حاصل دوباره‌ای به پا کند، بهتر است وقت خود و دولتش را صرف مهار و کنترل شیوع بی‌سابقۀ ویروس کرونا در کشور کند تا مردم رنج کشیدۀ این سرزمین دسته دسته عزیزان خود را غریبانه تحویل گورستان ندهند!
احمد زیدآبادی
#فرهیختگان، ندای آگاهی
شمشیر و قلم؛ به یاد دکتر داود فیرحی
سیدحسن اسلامی اردکانی
✔️امروز که این خبر را شنیدم، به اولین دیدارها و گفتگوهایمان فکر کردم. دهه هفتاد بود که او را، که هنوز دانشجوی دکتری بود، دیدم و درباره رساله‌اش پرسیدم. گفت که با الهام از فوکو بحث نسبت دانش، قدرت و مشروعیت را در جهان اسلام دنبال می‌کند. همان که بعدها به وسیله نشر نی بارها بازچاپ شد...
📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین
جان آگه با #فرهیختگان
سیدحسن اسلامی اردکانی
✔️امروز که این خبر را شنیدم، به اولین دیدارها و گفتگوهایمان فکر کردم. دهه هفتاد بود که او را، که هنوز دانشجوی دکتری بود، دیدم و درباره رساله‌اش پرسیدم. گفت که با الهام از فوکو بحث نسبت دانش، قدرت و مشروعیت را در جهان اسلام دنبال می‌کند. همان که بعدها به وسیله نشر نی بارها بازچاپ شد...
📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین
جان آگه با #فرهیختگان
« بزرگ بود و از اهالی امروز بود
و با تمام افق های باز نسبت داشت
و لحن آب و زمین را خوب می فهمید»
خبر تکان دهنده بود و بهت آور؛ دکتر داوود فیرحی، استاد مبرز علوم سیاسی دانشگاه تهران، بر اثر ابتلای به ویروس کرونا، روی در نقاب خاک کشید و به سمت بی سو پرواز کرد. هنوز دانشجوی فلسفه در انگلستان بودم که با نام و آثار ایشان آشنا شدم و آنها را در مطالعه گرفتم؛ فقیهی که دکتری در رشته علوم سیاسی داشت و دلمشغولِ بازاندیشی درباره رابطه میان دولت، فقاهت و مشروعیت سیاسی در ایران معاصر بود و پروژه جدی خویش را آهسته و پیوسته پیش می برد. پس از بازگشت از انگلستان، روزگاری که در « موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه» بودم؛ چند باری در دانشگاه تهران، همچنین برخی محافل خدمتشان رسیدم و از گفت و گوی با ایشان بسیار بهره بردم. افزون بر فضل و همت و پشتکار ستودنی، گشوده بود و آرام و متواضع و متین؛ مجموع فضایلی که اوقاتت را از همنشینی با او خوش می کرد. در میان دوستان روحانی ای که طی بیست سال اخیر داشته ام و از همصحبتی و همسخنی و مباحثه با آنها آموخته و حظ برده ام؛ صفای باطن آن یار سفر کرده مثال زدنی بود. چند باری با یکدیگر درباره نواندیشی دینی معاصر گفتگو کردیم؛ از ناقدانِ همدلی بود که عالمانه در این میراث نظر می کرد. از سر لطف ملاحظات انتقادی خویش درباره کارک هایم را نیز با من در میان گذاشتند؛ آموختم و استفاده کردم. از بخت بلند آمریکای شمالی و اروپا نشینان، به لطف و پیگیری دوست روحانی عزیز دیگری، مرحوم فیرحی، از بهار سال جاری در جلسات مجازی حلقه « دیدگاه نو/ سرای گفت و شنود» که به همت بلند برخی دوستان عزیز تورنتو از هشت ماه پیش دایر شده، از بهار امسال حضور یافتند. افزون بر ارائه یک سخنرانی در نقد نواندیشی دینی، به رغم اختلاف ساعت، تا پیش از بیماری، در عموم جلسات سخنرانی این محفل مجازی شرکت می کردند و با اهالی فکر و فرهنگی که از قضای روزگار این سوی کره خاکی، ساکن شده اند، بحث و گفتگو می کردند. حقیقتا فرصت مغتنمی برای همه ما بود. پس از شنیدن خبر تلخ امروز، چشمم به برخی از آثار مرحوم فیرحی در کتابخانه ام....افتاد؛ همچنین به سراغ « تلگرام» رفتم و پیام های پر از مهر و محبت ایشان در تلگرام را مرور کردم که برایم از ایشان به ماندگار خواهد ماند. سخت مغموم شدم و بغضی سنگین، گلویم را فشرد و لعنت بر کرونایی فرستادم که این عزیز را از ما گرفت. جای کار بسیار داشت و اگر اجل مهلت داده بود، می توانست تا بیست- سی سال دیگر بماند و بپاید و ببالد و پروژه خویش را پیش ببرد و باران صفت نزدیکان را گوهر بخشد و دوران را، باران. افسوس که « نشد روبروی وضوح کبوتران بنشیند» و پر کشید و « پشت حوصله نورها دراز کشید» و هیچ فکر نکرد که ما« برای خوردن یک سیب چقدر تنها ماندیم». میراث ماندگار بر جای مانده از او، قطعا بکار پژوهشگران حوزه اندیشه سیاسی، فقه سیاسی و نواندیشی دینی می آید. صبر بر این مصیبت را به دعا از جان جهان، برای خانواده داغدیده و بستگان و دوستان آن عزیز، خواستارم. پیام پر از مهر و رحمت خویش را به گوش باد صبا می خوانم تا مگر به روح و مزار پاک آن عزیز رساند:
ای صبا ای پیک دورافتادگان اشک ما بر خاک پاک او رسان
سروش دباغ
#فرهیختگان، ندای آگاهی
و با تمام افق های باز نسبت داشت
و لحن آب و زمین را خوب می فهمید»
خبر تکان دهنده بود و بهت آور؛ دکتر داوود فیرحی، استاد مبرز علوم سیاسی دانشگاه تهران، بر اثر ابتلای به ویروس کرونا، روی در نقاب خاک کشید و به سمت بی سو پرواز کرد. هنوز دانشجوی فلسفه در انگلستان بودم که با نام و آثار ایشان آشنا شدم و آنها را در مطالعه گرفتم؛ فقیهی که دکتری در رشته علوم سیاسی داشت و دلمشغولِ بازاندیشی درباره رابطه میان دولت، فقاهت و مشروعیت سیاسی در ایران معاصر بود و پروژه جدی خویش را آهسته و پیوسته پیش می برد. پس از بازگشت از انگلستان، روزگاری که در « موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه» بودم؛ چند باری در دانشگاه تهران، همچنین برخی محافل خدمتشان رسیدم و از گفت و گوی با ایشان بسیار بهره بردم. افزون بر فضل و همت و پشتکار ستودنی، گشوده بود و آرام و متواضع و متین؛ مجموع فضایلی که اوقاتت را از همنشینی با او خوش می کرد. در میان دوستان روحانی ای که طی بیست سال اخیر داشته ام و از همصحبتی و همسخنی و مباحثه با آنها آموخته و حظ برده ام؛ صفای باطن آن یار سفر کرده مثال زدنی بود. چند باری با یکدیگر درباره نواندیشی دینی معاصر گفتگو کردیم؛ از ناقدانِ همدلی بود که عالمانه در این میراث نظر می کرد. از سر لطف ملاحظات انتقادی خویش درباره کارک هایم را نیز با من در میان گذاشتند؛ آموختم و استفاده کردم. از بخت بلند آمریکای شمالی و اروپا نشینان، به لطف و پیگیری دوست روحانی عزیز دیگری، مرحوم فیرحی، از بهار سال جاری در جلسات مجازی حلقه « دیدگاه نو/ سرای گفت و شنود» که به همت بلند برخی دوستان عزیز تورنتو از هشت ماه پیش دایر شده، از بهار امسال حضور یافتند. افزون بر ارائه یک سخنرانی در نقد نواندیشی دینی، به رغم اختلاف ساعت، تا پیش از بیماری، در عموم جلسات سخنرانی این محفل مجازی شرکت می کردند و با اهالی فکر و فرهنگی که از قضای روزگار این سوی کره خاکی، ساکن شده اند، بحث و گفتگو می کردند. حقیقتا فرصت مغتنمی برای همه ما بود. پس از شنیدن خبر تلخ امروز، چشمم به برخی از آثار مرحوم فیرحی در کتابخانه ام....افتاد؛ همچنین به سراغ « تلگرام» رفتم و پیام های پر از مهر و محبت ایشان در تلگرام را مرور کردم که برایم از ایشان به ماندگار خواهد ماند. سخت مغموم شدم و بغضی سنگین، گلویم را فشرد و لعنت بر کرونایی فرستادم که این عزیز را از ما گرفت. جای کار بسیار داشت و اگر اجل مهلت داده بود، می توانست تا بیست- سی سال دیگر بماند و بپاید و ببالد و پروژه خویش را پیش ببرد و باران صفت نزدیکان را گوهر بخشد و دوران را، باران. افسوس که « نشد روبروی وضوح کبوتران بنشیند» و پر کشید و « پشت حوصله نورها دراز کشید» و هیچ فکر نکرد که ما« برای خوردن یک سیب چقدر تنها ماندیم». میراث ماندگار بر جای مانده از او، قطعا بکار پژوهشگران حوزه اندیشه سیاسی، فقه سیاسی و نواندیشی دینی می آید. صبر بر این مصیبت را به دعا از جان جهان، برای خانواده داغدیده و بستگان و دوستان آن عزیز، خواستارم. پیام پر از مهر و رحمت خویش را به گوش باد صبا می خوانم تا مگر به روح و مزار پاک آن عزیز رساند:
ای صبا ای پیک دورافتادگان اشک ما بر خاک پاک او رسان
سروش دباغ
#فرهیختگان، ندای آگاهی
فیرحی و دغدغه «ایرانِ امروز»
علی اشرف فتحی
▪️ نوشتن در سوگ استاد ارزشمند و خوش‌اخلاقی چون داود فیرحی کار بسیار مشکلی است. او هنوز پا به سن پیری نگذاشته بود که از میان رفت. جامعه طوفان‌زده ما به توان علمی و تسلط کم‌نظیر او به فقه سیاسی و اندیشه سیاسی محتاج بود. در گفتگویی که با او درباره یکی از آثارش داشتیم و سال 93 در مجله اندیشه پویا منتشر شد، گفته بود که دغدغه‌اش این است که:
«منِ مسلمانِ امروزِ ایرانی» دچار چه گسل‌ها و معضلاتی هستم و چگونه می‌توانم از این معضلات رها شوم.
▪️فیرحی فرزند خلف حوزه و معتقد و آشنا به آداب و علوم و روشهای پژوهشی قدما، متأخرین و معاصرین فقها بود و در عین حال، آداب دانشگاهی بودن و دانشگاهی اندیشیدن را نیز به خوبی آموخته بود. دشوار است که کسی بتواند با این دو سلوک و متد آشنا باشد و میان آنها خلط نکند و از چنین ترکیبی سرافراز بیرون بیاد.
▪️آثار فیرحی نشان می‌دهد که او در این زمینه به خوبی گام برمی‌داشت و توانسته بود پلی میان «فقه سیاسی» و «اندیشه سیاسی» ایجاد کند. جامعه ما به چنین پلی بسیار نیازمند است. بدون در نظر گرفتن این دو نگاه و این دو روش، جامعه ایران، اشتباهات بنیان‌افکن قاجار و پهلوی را تکرار می‌کند و بحران روی بحران برجای می‌گذارد.
▪️مرحوم فیرحی محققی جستجوگر بود و تسلطش به زبان پژوهش دانشگاهی و حوزوی به او کمک می‌کرد که در آثار همه فقها و متفکران علوم سیاسی غور و بررسی کند و به نگاهی جامع و ایده‌هایی بکر دست یابد.
▪️اگر طالقانی را احیاگر کتاب مهم «تنبیه‌الامة و تنزیه‌الملة» بدانیم که با توصیه و راهنمایی مرحوم سید محمود امام جمعه زنجانی با این اثر ارزشمند میرزای نائینی آشنا شد و آن را پس از چندین دهه احیا و منتشر کرد، فیرحی را نیز باید با شرح مهمی که با عنوان «آستانه تجدد» بر این اثر نائینی نوشت، بار دیگر هنر و توانایی خود را در درک تحولات تاریخ اندیشه سیاسی شیعه به رخ کشید و مراد و مقصود نائینی را به زبان آکادمیک و امروزی و مبتنی بر مبانی مقبول و مرسوم این دانش، بسط و شرح داد.
▪️در اهمیت فیرحی همین بس که بدون در نظر گرفتن آثار او نمی‌توان به درک جامع و عمیقی از اندیشه سیاسی شیعیان و فقه سیاسی دست یافت. با این حال، او به پژوهش و تدریس نیز بسنده نکرد و در دو دهه اخیر به عنوان یک فعال سیاسی و اجتماعی می‌کوشید به دغدغه‌های مردم‌دارانه و وطن‌دوستانه خود جامه عمل نیز بپوشاند.
▪️حوزه و دانشگاه او را از مردم جدا نکرد . اتفاقا سخنران محبوب مجالس مذهبی کشور بود و هرچند نگاه تنگ‌نظرانه رسانه ملی، میلیون‌ها ایرانی را از آشنایی با او و شنیدن صدای گرم و سخنان مفید و عمیق او محروم می‌کرد، ولی در شهرهای مختلف در جمع عزاداران و مؤمنان حاضر می‌شد، از سیره و فضایل پیشوایان معصوم می‌گفت، ذکر مصیبت می‌کرد و بزرگوارانه و خاضعانه پای حرفهای مخاطبان می‌نشست و به پرسش‌های جوانان مشتاق پاسخ می‌گفت. او در دوره کرونا نیز این سخنرانی‌ها را ترک نکرد و آخرین محرم عمر خود را نیز با سخنرانی‌های اینترنتی برای عزاداران حسینی و تشریح علمی ابعاد مختلف حماسه عاشورا سپری کرد.
▪️او در جوانی نیز طلبه‌ای دغدغه‌مند و متعهد بود و جراحت شیمیایی دوران حضور در جبهه که درمان کرونا را برایش ناممکن کرد، یادگار همان روزهاست. اینک ماییم و اندیشه و منش تعالی‌بخش فیرحی ...!/ایران‌فردا
https://bit.ly/3kpp5l8
علی اشرف فتحی
▪️ نوشتن در سوگ استاد ارزشمند و خوش‌اخلاقی چون داود فیرحی کار بسیار مشکلی است. او هنوز پا به سن پیری نگذاشته بود که از میان رفت. جامعه طوفان‌زده ما به توان علمی و تسلط کم‌نظیر او به فقه سیاسی و اندیشه سیاسی محتاج بود. در گفتگویی که با او درباره یکی از آثارش داشتیم و سال 93 در مجله اندیشه پویا منتشر شد، گفته بود که دغدغه‌اش این است که:
«منِ مسلمانِ امروزِ ایرانی» دچار چه گسل‌ها و معضلاتی هستم و چگونه می‌توانم از این معضلات رها شوم.
▪️فیرحی فرزند خلف حوزه و معتقد و آشنا به آداب و علوم و روشهای پژوهشی قدما، متأخرین و معاصرین فقها بود و در عین حال، آداب دانشگاهی بودن و دانشگاهی اندیشیدن را نیز به خوبی آموخته بود. دشوار است که کسی بتواند با این دو سلوک و متد آشنا باشد و میان آنها خلط نکند و از چنین ترکیبی سرافراز بیرون بیاد.
▪️آثار فیرحی نشان می‌دهد که او در این زمینه به خوبی گام برمی‌داشت و توانسته بود پلی میان «فقه سیاسی» و «اندیشه سیاسی» ایجاد کند. جامعه ما به چنین پلی بسیار نیازمند است. بدون در نظر گرفتن این دو نگاه و این دو روش، جامعه ایران، اشتباهات بنیان‌افکن قاجار و پهلوی را تکرار می‌کند و بحران روی بحران برجای می‌گذارد.
▪️مرحوم فیرحی محققی جستجوگر بود و تسلطش به زبان پژوهش دانشگاهی و حوزوی به او کمک می‌کرد که در آثار همه فقها و متفکران علوم سیاسی غور و بررسی کند و به نگاهی جامع و ایده‌هایی بکر دست یابد.
▪️اگر طالقانی را احیاگر کتاب مهم «تنبیه‌الامة و تنزیه‌الملة» بدانیم که با توصیه و راهنمایی مرحوم سید محمود امام جمعه زنجانی با این اثر ارزشمند میرزای نائینی آشنا شد و آن را پس از چندین دهه احیا و منتشر کرد، فیرحی را نیز باید با شرح مهمی که با عنوان «آستانه تجدد» بر این اثر نائینی نوشت، بار دیگر هنر و توانایی خود را در درک تحولات تاریخ اندیشه سیاسی شیعه به رخ کشید و مراد و مقصود نائینی را به زبان آکادمیک و امروزی و مبتنی بر مبانی مقبول و مرسوم این دانش، بسط و شرح داد.
▪️در اهمیت فیرحی همین بس که بدون در نظر گرفتن آثار او نمی‌توان به درک جامع و عمیقی از اندیشه سیاسی شیعیان و فقه سیاسی دست یافت. با این حال، او به پژوهش و تدریس نیز بسنده نکرد و در دو دهه اخیر به عنوان یک فعال سیاسی و اجتماعی می‌کوشید به دغدغه‌های مردم‌دارانه و وطن‌دوستانه خود جامه عمل نیز بپوشاند.
▪️حوزه و دانشگاه او را از مردم جدا نکرد . اتفاقا سخنران محبوب مجالس مذهبی کشور بود و هرچند نگاه تنگ‌نظرانه رسانه ملی، میلیون‌ها ایرانی را از آشنایی با او و شنیدن صدای گرم و سخنان مفید و عمیق او محروم می‌کرد، ولی در شهرهای مختلف در جمع عزاداران و مؤمنان حاضر می‌شد، از سیره و فضایل پیشوایان معصوم می‌گفت، ذکر مصیبت می‌کرد و بزرگوارانه و خاضعانه پای حرفهای مخاطبان می‌نشست و به پرسش‌های جوانان مشتاق پاسخ می‌گفت. او در دوره کرونا نیز این سخنرانی‌ها را ترک نکرد و آخرین محرم عمر خود را نیز با سخنرانی‌های اینترنتی برای عزاداران حسینی و تشریح علمی ابعاد مختلف حماسه عاشورا سپری کرد.
▪️او در جوانی نیز طلبه‌ای دغدغه‌مند و متعهد بود و جراحت شیمیایی دوران حضور در جبهه که درمان کرونا را برایش ناممکن کرد، یادگار همان روزهاست. اینک ماییم و اندیشه و منش تعالی‌بخش فیرحی ...!/ایران‌فردا
https://bit.ly/3kpp5l8
Telegraph
فیرحی و دغدغه «ایرانِ امروز»
علی اشرف فتحی @iranfardamag ▪️ نوشتن در سوگ استاد ارزشمند و خوش‌اخلاقی چون داود فیرحی کار بسیار مشکلی است. او هنوز پا به سن پیری نگذاشته بود که از میان رفت. جامعه طوفان‌زده ما به توان علمی و تسلط کم‌نظیر او به فقه سیاسی و اندیشه سیاسی محتاج بود. در گفتگویی…
فیرحی و دموکراتیزن کرده فقه سیاسی
دکتر داود فیرحی (۱۳۴۳-۱۳۹۹) به رحمت خدا رفت. چند روز قبل خبر ابتلایش به کرونا را از دوست مشترکی شنیدم. دعا می کردم شفا یابد. امروز ناباورانه خبر تلخ درگذشتش را خواندم. خدایش رحمت کند. در اوج شکوفایی دار فانی را وداع کرد و به دیار باقی شتافت.
فیرحی را از ۱۳۷۱ می شناختم. وی در زمره نخستین همکاران معاونت اندیشه اسلامی مرکز تحقیقات استراتژیک در قم بود.
در میان روحانیون دانشگاهی بیش از دیگران با دانش سیاسی جدید آشنا بود و این مزیت کمی نبود.
شاگرد استاد سید جواد طباطبایی و متاثر از او در اندیشه سیاسی بود، البته با تعلق خاطر بیشتری به فقه سیاسی.
استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، عضو شورای مرکزی مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم، روحانی اصلاح طلب، پژوهشگری نام آشنا در اندیشه سیاسی اسلام، و نویسنده ای پرکار بود که با پژوهشهای ارزنده و قلم معتدل خود به اندیشه سیاسی در اسلام معاصر و خصوصا فقه سیاسی خدمت کرد.
عناوین کتابهای منتشرشده او نشان از یک برنامه پژوهشی حساب شده می دهد:
قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام (۱۳۷۸)،
دولت اسلامی و تولیدات فکر دینی (۱۳۸۰)،
نظام سیاسی و دولت در اسلام (۱۳۸۲)،
تاریخ تحول دولت در اسلام (۱۳۸۶)،
دین و دولت در عصر مدرن (دو جلد، ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰)،
فقه سیاسی و فقه مشروطه (۱۳۹۱)،
تحول حکومت داری و فقه حکومت اسلامی (۱۳۹۳)،
آستانهٔ تجدّد؛ در شرح تنبیه الامة و تنزیه الملة (۱۳۹۴)،
فقه و حکمرانی حزبی (۱۳۹۶)،
مفهوم قانون در ایران معاصر (تحولات پیشامشروطه) (١٣٩٩).
فیرحی از مدافعان بازخوانی فقه سیاسی اجتماعی و دمکراتیزه کردن فقه شیعه بود.
بنابراین رویکردی کاملا متفاوت با دیگر نواندیشان دینی درباره «عدم امکان فقه سیاسی اجتماعی در دوران مدرن» داشت.
چکیده این رویکرد خوشبینانه را در مباحثه قلمیش با استاد محمد مجتهد شبستری می توان مطالعه کرد.
درگذشت این استاد فرزانه و محقق گرانقدر اندیشه سیاسی در اسلام معاصر را به خانواده محترم، اساتید و دانشجویان دانشگاه تهران و مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم تسلیت عرض می کنم.
برای آن دوست گرامی رحمت، مغفرت و رضوان، و برای بازماندگان و علاقه مندان صبر و اجر مسئلت دارم.
متن کامل و منبع یادداشت محسن کدیور
https://kadivar.com/18322/
#فرهیختگان، ندای آگاهی
محسن کدیور
فیرحی و دموکراتیزه کردن فقه سیاسی - محسن کدیور
دکتر داود فیرحی در اوج شکوفایی به دیار باقی شتافت. شاگرد سید جواد طباطبایی و متاثر از او در اندیشه سیاسی بود. استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، عضو شورای مرکزی مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم، روحانی اصلاح طلب، پژوهشگری نام آشنا در اندیشه…
انا لله و انا الیه راجعون
دکتر داود فیرحی به دیار باقی شتافت.
اندوه و نا آرامی خود را در رحلت آن دانشمند نیکو خصال نمی‌توانم پنهان کنم. خدایش بیامرزاد که در اندیشیدن دلیر و توانا بود. و برای گشودن معضلات فکری و سیاسی ایران امروز و آشتی دادن دین و قانون و آزادی شجاعانه و فروتنانه تلاش‌هایی مبارک کرد و اگر چشم روزگار بر او حسد نمی‌برد و پای وجودش در گل عدم فرو نمی‌رفت بسا که سیر و سلوک سیاست اندیشی‌هایش مائده معرفت ما را رنگین‌تر می‌کرد.
اینک جز دنبال کردن راه او و بهره بردن از میراث او و گل چیدن از گلستان افکار او و غرس نهال‌های نو در میان گلزار او چه می‌توانیم کرد؟
درود خدا بر او و بر همه غمخواران و راهگشایان و نیک اندیشان این مرز و بوم باد
آبان ۱۳۹۹
عبدالکریم سروش
#فرهیختگان پیک آگاهی شماست
دکتر داود فیرحی به دیار باقی شتافت.
اندوه و نا آرامی خود را در رحلت آن دانشمند نیکو خصال نمی‌توانم پنهان کنم. خدایش بیامرزاد که در اندیشیدن دلیر و توانا بود. و برای گشودن معضلات فکری و سیاسی ایران امروز و آشتی دادن دین و قانون و آزادی شجاعانه و فروتنانه تلاش‌هایی مبارک کرد و اگر چشم روزگار بر او حسد نمی‌برد و پای وجودش در گل عدم فرو نمی‌رفت بسا که سیر و سلوک سیاست اندیشی‌هایش مائده معرفت ما را رنگین‌تر می‌کرد.
اینک جز دنبال کردن راه او و بهره بردن از میراث او و گل چیدن از گلستان افکار او و غرس نهال‌های نو در میان گلزار او چه می‌توانیم کرد؟
درود خدا بر او و بر همه غمخواران و راهگشایان و نیک اندیشان این مرز و بوم باد
آبان ۱۳۹۹
عبدالکریم سروش
#فرهیختگان پیک آگاهی شماست
هنوز پیام مرا ندیده است
از رونده نپرسید کجا می‌رود، از راهی که می‌رود معلوم است رهسپار کجاست. اما فیرحی خود راه بود. باید منتظر می‌ماندی ببینی به کجا می‌رسد. دست روزگار بوته زندگی او را این همه بی ملاحظه کنده است. چشم‌های روشن زندگی شیشه‌ای شده‌اند. چندانکه گویی نمی‌شناسمش. تمام دغدغه‌های شخصی و جمعی‌ام را به حاشیه اتاقم پرتاب میکنم.
ما رونده بودیم و البته هر روز در یک راه تازه. یک روز فوکویی بودیم، یک روز هابرماسی. یک روز چپ بودیم یک روز راست. بستگی داشت به اینکه آخرین مطالعاتمان چه بود. فیرحی همه این مباحث را می‌خواند اما با هیچ کدام تماماً همدلی نمی‌کرد. بهتر از ما می‌دانست، اما با هیچ کدام این سو و آن سو نمی‌شد. کنارمان همیشه نشسته بود، اما مثل هیچ کداممان نبود. بعدها فهمیدم در حوزه هم وضعیتی مشابه داشت. مطابق راه‌های استاندارد پیش روی طلاب، معلوم نبود کجاست و به کجا می‌رود.
تبدیل شده بود به یک دانشگاهی باسواد، و همزمان یک روحانی باسواد، اما خودش را که می‌شناختی، می‌دانستی او نه دانشگاهی است نه یک آخوند استاندارد.
فکر می‌کرد جامعه یک چرخ دنده اصلی دارد. وقتی نمی‌چرخد، جامعه راکد است. پر از بلاهت و سکون و گسیختگی و بی اخلاقی. اگر آن چرخ نچرخد، همه گمراه و مبتذل‌اند. حاکمان دست به کار چپاول سرمایه‌های اجتماعی و فرهنگی وتاریخی می‌شوند و مردم هم در همین کار با هم مسابقه می‌گذارند. علائم زوال همه جا پدیدار میشود. یکبار از او پرسیدم دکتر چه میشود؟ گفت هیچ چیز شدنی در کار نیست. آرام آرام همه چیز در حال فروریختن است. مثل یک ساختمان کهنه که هر روز سنگی یا آجری از این سو یا آن سو کنده میشود.
به نظرش کلام روشنفکران نیز در افزایش این زوال بی تاثیر نیست. می‌گفت سخن باید با چرخ دنده‌های ساکن این جامعه نسبتی برقرار کند تا چرخ به چرخیدن بیافتد. او هم سواد دینی کسب می‌کرد، هم سواد دانشگاهی. هم به عرصه سیاست نظر داشت، هم به بگومگوهای روشنفکرانه. پروژه‌های فکری گوناگون را می‌خواند اما با هیچ کدام همراه نبود. او در حال پیشبرد کاری بود که عزم آن را کرده بود. چگونه می‌توان این چرخ را به حرکت واداشت. می‌دانست که این کار بدون دین امکان پذیر نیست. اما حوزویان را به اعتبار صنف بیش از همه ناتوان می‌دید. بنابراین در دانشگاه حضوری فعال‌تر از حوزه داشت.
او راه بود. باید ظرف زمان به سوی سودای او گشوده می‌ماند تا مقصدی را که پی می‌گرفت بسازد. اما چند روز بیشتر به طول نیانجامید، کنده شدن بوته زندگی‌اش از دنیای ما.
وقتی خبر بیماریش را شنیدم، نگران شدم به سرعت پیامی برای واتس اپ او فرستادم: دکتر خبرهای بدی شنیدم، چطوری؟؟؟ روزی چندبار به آن پیام می‌نگرم. او هنوز پیام مرا ندیده است. هنوز هم منتظرم.
او راه بود. از راهی نمی‌رفت که دیگران راه نیمه تمامش را تمام کنند. فقط او شایستگی تمام کردن آن راه را داشت. اما آنکه می‌چیند، نه صدای ما را می‌شنود و نه ملاحظات ما زندگان را دارد. کار خود را می‌کند و می‌رود. به هیچ کس پاسخگو نیست و رازش را با هیچ کس در میان نمی‌گذارد.
محمدجواد غلامرضاکاشی
#فرهیختگان، ندای آگاهی
از رونده نپرسید کجا می‌رود، از راهی که می‌رود معلوم است رهسپار کجاست. اما فیرحی خود راه بود. باید منتظر می‌ماندی ببینی به کجا می‌رسد. دست روزگار بوته زندگی او را این همه بی ملاحظه کنده است. چشم‌های روشن زندگی شیشه‌ای شده‌اند. چندانکه گویی نمی‌شناسمش. تمام دغدغه‌های شخصی و جمعی‌ام را به حاشیه اتاقم پرتاب میکنم.
ما رونده بودیم و البته هر روز در یک راه تازه. یک روز فوکویی بودیم، یک روز هابرماسی. یک روز چپ بودیم یک روز راست. بستگی داشت به اینکه آخرین مطالعاتمان چه بود. فیرحی همه این مباحث را می‌خواند اما با هیچ کدام تماماً همدلی نمی‌کرد. بهتر از ما می‌دانست، اما با هیچ کدام این سو و آن سو نمی‌شد. کنارمان همیشه نشسته بود، اما مثل هیچ کداممان نبود. بعدها فهمیدم در حوزه هم وضعیتی مشابه داشت. مطابق راه‌های استاندارد پیش روی طلاب، معلوم نبود کجاست و به کجا می‌رود.
تبدیل شده بود به یک دانشگاهی باسواد، و همزمان یک روحانی باسواد، اما خودش را که می‌شناختی، می‌دانستی او نه دانشگاهی است نه یک آخوند استاندارد.
فکر می‌کرد جامعه یک چرخ دنده اصلی دارد. وقتی نمی‌چرخد، جامعه راکد است. پر از بلاهت و سکون و گسیختگی و بی اخلاقی. اگر آن چرخ نچرخد، همه گمراه و مبتذل‌اند. حاکمان دست به کار چپاول سرمایه‌های اجتماعی و فرهنگی وتاریخی می‌شوند و مردم هم در همین کار با هم مسابقه می‌گذارند. علائم زوال همه جا پدیدار میشود. یکبار از او پرسیدم دکتر چه میشود؟ گفت هیچ چیز شدنی در کار نیست. آرام آرام همه چیز در حال فروریختن است. مثل یک ساختمان کهنه که هر روز سنگی یا آجری از این سو یا آن سو کنده میشود.
به نظرش کلام روشنفکران نیز در افزایش این زوال بی تاثیر نیست. می‌گفت سخن باید با چرخ دنده‌های ساکن این جامعه نسبتی برقرار کند تا چرخ به چرخیدن بیافتد. او هم سواد دینی کسب می‌کرد، هم سواد دانشگاهی. هم به عرصه سیاست نظر داشت، هم به بگومگوهای روشنفکرانه. پروژه‌های فکری گوناگون را می‌خواند اما با هیچ کدام همراه نبود. او در حال پیشبرد کاری بود که عزم آن را کرده بود. چگونه می‌توان این چرخ را به حرکت واداشت. می‌دانست که این کار بدون دین امکان پذیر نیست. اما حوزویان را به اعتبار صنف بیش از همه ناتوان می‌دید. بنابراین در دانشگاه حضوری فعال‌تر از حوزه داشت.
او راه بود. باید ظرف زمان به سوی سودای او گشوده می‌ماند تا مقصدی را که پی می‌گرفت بسازد. اما چند روز بیشتر به طول نیانجامید، کنده شدن بوته زندگی‌اش از دنیای ما.
وقتی خبر بیماریش را شنیدم، نگران شدم به سرعت پیامی برای واتس اپ او فرستادم: دکتر خبرهای بدی شنیدم، چطوری؟؟؟ روزی چندبار به آن پیام می‌نگرم. او هنوز پیام مرا ندیده است. هنوز هم منتظرم.
او راه بود. از راهی نمی‌رفت که دیگران راه نیمه تمامش را تمام کنند. فقط او شایستگی تمام کردن آن راه را داشت. اما آنکه می‌چیند، نه صدای ما را می‌شنود و نه ملاحظات ما زندگان را دارد. کار خود را می‌کند و می‌رود. به هیچ کس پاسخگو نیست و رازش را با هیچ کس در میان نمی‌گذارد.
محمدجواد غلامرضاکاشی
#فرهیختگان، ندای آگاهی
🔴 چرا رهبری دوره ای؟
اخیرا مصاحبه ای از نویسنده پر کار انقلاب اقای رضا امیر خانی منتشر شد که در آن به ضرورت دوره ای شدن رهبری تاکید شده بود .
ضروری است نخبگان به جوانب این بحث ورود نموده ونکات مثبت ومنفی آن را بگویند شاید قدمی باشد برای بهبود وضعیت کارآمدی نظام .
آنچه عقلاء در قرن بیست ویکم برآن اتفاق نظر دارند اینست‌که
1️⃣ظرفیت توانایی وخلاقیت انسانهای معمول( به استثنای معصومین که شرائط ویژه ای دارند) محدود است
2️⃣در یک فضای رقابتی از ظرفیت افراد مختلف بهتر استفاده میشود.
3️⃣با توجه به اختیارات بسیار گسترده رهبری ، امکان تحقق فساد بیش از یک یک حوزه های تحت امر رهبری نظیر مسئولین عالی دستگاه قضاء وامرای نظامی وانتظامی وصدا وسیما، مجمع تشخیص مصلحت ، شورای عالی انقلاب فرهنگی ، ائمه جمعه ونماینگان ولی فقیه در استانها ونهادها ... میباشد اما در حال حاضر بواسطه آنچه گذشت تمامی مسئولیتهای تحت نظر رهبری دوره ای شده و رهبر گرامی انقلاب نیز طی قانونی نانوشته مدیران موفق تحت امر خویش را بیش از دو دوره تمدید نمیکنند تا فضا برای نیروهای خلاق دیگر فراهم شود حال سوال میشود چرا در مورد مسئولیت و مدیریت خطیر رهبری نظام مثل دیگر مسئولیتها از همان قاعده عقلایی تبعیت نشده یعنی دوره ای نشده است .
4️⃣این نکته حائز اهمیت است که بحث ولایت فقیه به معنی حکومت فقیه در حدود وثغور و کیفیت اش بحثی اختلافیست لذا امام راحل(ره) خود تصریح کردند بنا بر دیدگاه ایشان بخشی از اختیارات گسترده ولی فقیه مد نظر فقه از منظر ایشان در قانون اساسی به ولی فقیه داده شده در سوی مقابل فقهاء بسیاری نظیر استاد الفقهاء آیت الله العظمی خوئی (ره) وشاگردان مکتب نجف عموما اصلا قائل به ولایت فقیه به معنی حکومت نیستند .
حال با توجه به تقلید مسلمانان از فقهاء مختلف این قانون مورد وفاق عامه مردم است که میتواند رفع کننده اختلاف در مقام عمل و جلوگیری کننده از رسیدن اختلاف نظری در بحث ولایت فقیه به اختلاف وتفرق در مقام عمل گردد .
قانون به همان میزان که به رهبری بدون مدت سازگار است با رهبری مدت دار هم ، سازگار است.
5️⃣اگر چه قانون اساسی تصریح به امکان مدت دار بودن زمامداری ولی فقیه ننموده اما اولا با اصلاح قانون اساسی این امر شدنیست مشروط بر اینکه بزرگان نظام به این مسئله واقف شوند که مدت دار بودن این مسئولیت به مانند دیگر مسئولیتها به افزایش بهره وری این جایگاه خواهد انجامید .
بعلاوه در همین قانون اساسی فعلی هم این ظرفیت وجود دارد چرا که به مجلس خبرگان رهبری اختیار هرنوع مصوبه وتغییر ایین نامه داخلی را بدون نیاز به نظارت مقام دیگری داده است .
6️⃣با توجه به آنچه گذشت خطر مبدل شدن ولایت فقیه مادام العمر به حکومتی موروثی درآینده ، محتمل است ویکی از اموری که از این احتمال حایزاهمیت میتواند پیشگیری نماید دوره ای شدن مسئولیت ولی فقیه است .
شهاب الدین حائری شیرازی
#فرهیختگان راهی به رهایی
اخیرا مصاحبه ای از نویسنده پر کار انقلاب اقای رضا امیر خانی منتشر شد که در آن به ضرورت دوره ای شدن رهبری تاکید شده بود .
ضروری است نخبگان به جوانب این بحث ورود نموده ونکات مثبت ومنفی آن را بگویند شاید قدمی باشد برای بهبود وضعیت کارآمدی نظام .
آنچه عقلاء در قرن بیست ویکم برآن اتفاق نظر دارند اینست‌که
1️⃣ظرفیت توانایی وخلاقیت انسانهای معمول( به استثنای معصومین که شرائط ویژه ای دارند) محدود است
2️⃣در یک فضای رقابتی از ظرفیت افراد مختلف بهتر استفاده میشود.
3️⃣با توجه به اختیارات بسیار گسترده رهبری ، امکان تحقق فساد بیش از یک یک حوزه های تحت امر رهبری نظیر مسئولین عالی دستگاه قضاء وامرای نظامی وانتظامی وصدا وسیما، مجمع تشخیص مصلحت ، شورای عالی انقلاب فرهنگی ، ائمه جمعه ونماینگان ولی فقیه در استانها ونهادها ... میباشد اما در حال حاضر بواسطه آنچه گذشت تمامی مسئولیتهای تحت نظر رهبری دوره ای شده و رهبر گرامی انقلاب نیز طی قانونی نانوشته مدیران موفق تحت امر خویش را بیش از دو دوره تمدید نمیکنند تا فضا برای نیروهای خلاق دیگر فراهم شود حال سوال میشود چرا در مورد مسئولیت و مدیریت خطیر رهبری نظام مثل دیگر مسئولیتها از همان قاعده عقلایی تبعیت نشده یعنی دوره ای نشده است .
4️⃣این نکته حائز اهمیت است که بحث ولایت فقیه به معنی حکومت فقیه در حدود وثغور و کیفیت اش بحثی اختلافیست لذا امام راحل(ره) خود تصریح کردند بنا بر دیدگاه ایشان بخشی از اختیارات گسترده ولی فقیه مد نظر فقه از منظر ایشان در قانون اساسی به ولی فقیه داده شده در سوی مقابل فقهاء بسیاری نظیر استاد الفقهاء آیت الله العظمی خوئی (ره) وشاگردان مکتب نجف عموما اصلا قائل به ولایت فقیه به معنی حکومت نیستند .
حال با توجه به تقلید مسلمانان از فقهاء مختلف این قانون مورد وفاق عامه مردم است که میتواند رفع کننده اختلاف در مقام عمل و جلوگیری کننده از رسیدن اختلاف نظری در بحث ولایت فقیه به اختلاف وتفرق در مقام عمل گردد .
قانون به همان میزان که به رهبری بدون مدت سازگار است با رهبری مدت دار هم ، سازگار است.
5️⃣اگر چه قانون اساسی تصریح به امکان مدت دار بودن زمامداری ولی فقیه ننموده اما اولا با اصلاح قانون اساسی این امر شدنیست مشروط بر اینکه بزرگان نظام به این مسئله واقف شوند که مدت دار بودن این مسئولیت به مانند دیگر مسئولیتها به افزایش بهره وری این جایگاه خواهد انجامید .
بعلاوه در همین قانون اساسی فعلی هم این ظرفیت وجود دارد چرا که به مجلس خبرگان رهبری اختیار هرنوع مصوبه وتغییر ایین نامه داخلی را بدون نیاز به نظارت مقام دیگری داده است .
6️⃣با توجه به آنچه گذشت خطر مبدل شدن ولایت فقیه مادام العمر به حکومتی موروثی درآینده ، محتمل است ویکی از اموری که از این احتمال حایزاهمیت میتواند پیشگیری نماید دوره ای شدن مسئولیت ولی فقیه است .
شهاب الدین حائری شیرازی
#فرهیختگان راهی به رهایی
🗒 نو- لاييسيته حرمت‌شكن
✍ فرهاد خسروخاور/استاد مدرسه عالی مطلعات علوم اجتماعی پاریس
📌از لاييسيته آرام بخش تا نو-لاييسيته حرمت‌شكن
حال و هوای بيمارگونه بر جامعه فرانسه سايه افكنده و عده‌ای لاييسيته را دستاويزِ جنگی اعنقادی كرده‌اند بدون اينكه ضرورتی برای آن وجود داشته باشد.مبارزه ايدئولوژيک به نام لاييستيه باعث سرگرمی و غفلت جهت پرداختن به مسائل واقعی شده و نوعی قطبی شدن را پديد آورده است كه نتايج آن در تضاد با انتظارات مدافعان و پديدآورندگان اين صحنه است.
📌اينجا ميخواهم به دو پديده‌ای بپردازم كه منشا و خاستگاه حملات تروريستها در چند هفته گذشته بوده و شوربختانه فرانسه قربانی اصلی آن در اروپا است. اين دو پديده يكی انتشار دوباره كاريكاتورهای مربوط به پيامبر اسلام و ديگری حق توهين و كفرگويی در باب مقدسات است. باری مجله #شارلی_هبدو بار اول با انتشار نخستين كاريكاتورها باعث مرگ 7 روزنامه‌نگار و 5 فرد عادی به دست جهادگرايان خشک انديش و متعصب شد و باردوم با انتشار مجدد اين كاريكاتورها چندين نفر در چند سوء قصد جان باختند. حق پايدار توهين كردن و كشيدن كاريكاتور مقدس است اما انگيزه اين عمل را من به شخصه غير مسوولانه و غير عاقلانه ميدانم.
📌به مساله توهين بپردازيم: بی ترديد حق توهين به مقدسات به رسميت شناخته شده است آيا اين حق امری قدسی است و نبايد آن را به نقد كشيد و درباره آن چون و چرا كرد يا به نام همين آزادی آن را به پرسش كشيد؟ آيا ما بدون هيچ قيد و شرطی آزاديم تا به ديگران، مسيحی، يهودی و مسلمان بتازيم و با لذتی كژروانه به نام آزادی آنان را مسخره كنيم.
📌آزادی من زمانی كه سد راه آزادی ديگران شود پايان مييابد. كاريكاتورها برای توهين‌شدگان جای انتخاب جهت پاسخی احتمالی باقی نميگذارد:كدام مسلمان قادر است تا با كشيدن كاريكاتور به نقد لاييسيته بپردازد بدون اينكه در معرض تحقير و تنفر در ملاء عام قرار نگيرد و كدام روزنامه‌ای با آگاهی به اين وضعيت توانايی چاپ آن نوشته را خواهد داشت. نقاديهای من در باب شكل تازه لاييسيته كه من نامش را نو- لاييسيته نهاده‌ام و در تقابل با لاييسيته پدران بنيانگذار آن در فرانسه است، مرا در معرض بدترين ناسزاهای نژادگرايانه و نفرت‌آور كسانی قرار داد كه حرفهای مستهجن خود را بدون هيچگونه هراس از نتايج آن در شبكه اجتماعی فيسبوک گذاشتند. با اين وجود من ناسزا نگفته و تنها استدلال كردم و شايد استدلال من درست نبود اما دليل را بايد با دليل و نه ناسزا پاسخ گفت. وقتی چنين بيرحمانه به من توهين ميشود ديگر نميتوان به نام آزادی از برابری استفاده از حقی كه هيچ قدسيتی ندارد سخن گفت. آزادی در كشور فرانسه كه خود را سرزمين بردباری و مدارا ميداند، بايد مستدل و آرام باشد.
📌كاريكاتورهای بسيار افراطی زير پا گذاشتن چنين بردباري و مخالف كرامت ديگران است. البته در گذشته كاريكاتورهايی در باره كاتوليكها منتشر شد آيا خود اين كار دليل مشروعيت اين عمل است و آيا نبايد قانونی بودن آن عمل را در نظر داشت؟آيا خويشتنداری را نبايد فضليتی بزرگ دانست كه معنی آن همانا مسووليت هر كس در مقابل چنين موقعيت تنش‌زايی است.
📌هركس، شايد به جز حرمت‌شكنان شارلی هبدو، ميداند كه اسلامگرايی بنيادگرا خطری مرگ‌آور برای دموكراسی است. ديگر دموكراسيهای غربی اين مساله را نه فقط در سطح دولت بلكه در سطح شهروندان هم در نظر گرفتند. به جای اين كار فرانسه به نام آرمان توهين كردن چنين عقل سليم را زير پا گذاشت و نه تنها به انتشار مجدد اين كاريكاتورها پرداخت بلكه آن را عملی قهرمانانه پنداشت كه سرانجام آن در اين وضعيت هيجان‌زده باعث مرگ چندين نفر شد. اينكه بايد به مبارزه آشكار و نبرد بی امان با اسلامگرايی بنيادگرا چه در صحنه اعتقادی و در چه در زمينه نظامی پرداخت آشكار است اما تحريک كودكانه بنيادگرايان و مردمان مسلمان سراسر دنيا با نشان دادن اين كاريكاتورها نشانه فقدان عقل سليمی است كه دكارت مدعی بود كه ميان همه به بهترين وجهی تقسيم شده است.
📌مبارزه با جهادگرايی كه تنها اقليتی را در بر ميگيرد، راه‌حل نظامی دارد اما توهين كردن روح تعداد زيادی از مسلمانان را جريحه‌دار ميكند و نميتوان از آنان انتظار داشت تا مانند كاتوليكهای قرن 19 عمل كنند چرا كه آنان در فرانسه اكثريت مهمی بوده و توانايی دفاع از خود را داشتند اما مسلمانان در كشورهای غربی اقليتی هستند كه در روح و روان آنان هنوز نشانه‌های سلطه غرب و استعمار برجاست.
📌سه حمله تروريستی را كسانی مرتكب شدند كه در فرانسه به دنيا نيامده‌اند؛ يكی در پاكستان، دومی در چچن و سومی در تونس و اين نشان ميدهد كه افراط گرايی اسلامی چهره عوض كرده است.از اين پس پديده آزردگی محدود به مسلمانان نسل دوم يا نودينان در غرب نبوده بلكه مسلمانان را در سراسر دنيا در بر ميگيرد و جهانی شدن اين امر بسيار خطرناک است./اعتماد
#فرهیختگان
✍ فرهاد خسروخاور/استاد مدرسه عالی مطلعات علوم اجتماعی پاریس
📌از لاييسيته آرام بخش تا نو-لاييسيته حرمت‌شكن
حال و هوای بيمارگونه بر جامعه فرانسه سايه افكنده و عده‌ای لاييسيته را دستاويزِ جنگی اعنقادی كرده‌اند بدون اينكه ضرورتی برای آن وجود داشته باشد.مبارزه ايدئولوژيک به نام لاييستيه باعث سرگرمی و غفلت جهت پرداختن به مسائل واقعی شده و نوعی قطبی شدن را پديد آورده است كه نتايج آن در تضاد با انتظارات مدافعان و پديدآورندگان اين صحنه است.
📌اينجا ميخواهم به دو پديده‌ای بپردازم كه منشا و خاستگاه حملات تروريستها در چند هفته گذشته بوده و شوربختانه فرانسه قربانی اصلی آن در اروپا است. اين دو پديده يكی انتشار دوباره كاريكاتورهای مربوط به پيامبر اسلام و ديگری حق توهين و كفرگويی در باب مقدسات است. باری مجله #شارلی_هبدو بار اول با انتشار نخستين كاريكاتورها باعث مرگ 7 روزنامه‌نگار و 5 فرد عادی به دست جهادگرايان خشک انديش و متعصب شد و باردوم با انتشار مجدد اين كاريكاتورها چندين نفر در چند سوء قصد جان باختند. حق پايدار توهين كردن و كشيدن كاريكاتور مقدس است اما انگيزه اين عمل را من به شخصه غير مسوولانه و غير عاقلانه ميدانم.
📌به مساله توهين بپردازيم: بی ترديد حق توهين به مقدسات به رسميت شناخته شده است آيا اين حق امری قدسی است و نبايد آن را به نقد كشيد و درباره آن چون و چرا كرد يا به نام همين آزادی آن را به پرسش كشيد؟ آيا ما بدون هيچ قيد و شرطی آزاديم تا به ديگران، مسيحی، يهودی و مسلمان بتازيم و با لذتی كژروانه به نام آزادی آنان را مسخره كنيم.
📌آزادی من زمانی كه سد راه آزادی ديگران شود پايان مييابد. كاريكاتورها برای توهين‌شدگان جای انتخاب جهت پاسخی احتمالی باقی نميگذارد:كدام مسلمان قادر است تا با كشيدن كاريكاتور به نقد لاييسيته بپردازد بدون اينكه در معرض تحقير و تنفر در ملاء عام قرار نگيرد و كدام روزنامه‌ای با آگاهی به اين وضعيت توانايی چاپ آن نوشته را خواهد داشت. نقاديهای من در باب شكل تازه لاييسيته كه من نامش را نو- لاييسيته نهاده‌ام و در تقابل با لاييسيته پدران بنيانگذار آن در فرانسه است، مرا در معرض بدترين ناسزاهای نژادگرايانه و نفرت‌آور كسانی قرار داد كه حرفهای مستهجن خود را بدون هيچگونه هراس از نتايج آن در شبكه اجتماعی فيسبوک گذاشتند. با اين وجود من ناسزا نگفته و تنها استدلال كردم و شايد استدلال من درست نبود اما دليل را بايد با دليل و نه ناسزا پاسخ گفت. وقتی چنين بيرحمانه به من توهين ميشود ديگر نميتوان به نام آزادی از برابری استفاده از حقی كه هيچ قدسيتی ندارد سخن گفت. آزادی در كشور فرانسه كه خود را سرزمين بردباری و مدارا ميداند، بايد مستدل و آرام باشد.
📌كاريكاتورهای بسيار افراطی زير پا گذاشتن چنين بردباري و مخالف كرامت ديگران است. البته در گذشته كاريكاتورهايی در باره كاتوليكها منتشر شد آيا خود اين كار دليل مشروعيت اين عمل است و آيا نبايد قانونی بودن آن عمل را در نظر داشت؟آيا خويشتنداری را نبايد فضليتی بزرگ دانست كه معنی آن همانا مسووليت هر كس در مقابل چنين موقعيت تنش‌زايی است.
📌هركس، شايد به جز حرمت‌شكنان شارلی هبدو، ميداند كه اسلامگرايی بنيادگرا خطری مرگ‌آور برای دموكراسی است. ديگر دموكراسيهای غربی اين مساله را نه فقط در سطح دولت بلكه در سطح شهروندان هم در نظر گرفتند. به جای اين كار فرانسه به نام آرمان توهين كردن چنين عقل سليم را زير پا گذاشت و نه تنها به انتشار مجدد اين كاريكاتورها پرداخت بلكه آن را عملی قهرمانانه پنداشت كه سرانجام آن در اين وضعيت هيجان‌زده باعث مرگ چندين نفر شد. اينكه بايد به مبارزه آشكار و نبرد بی امان با اسلامگرايی بنيادگرا چه در صحنه اعتقادی و در چه در زمينه نظامی پرداخت آشكار است اما تحريک كودكانه بنيادگرايان و مردمان مسلمان سراسر دنيا با نشان دادن اين كاريكاتورها نشانه فقدان عقل سليمی است كه دكارت مدعی بود كه ميان همه به بهترين وجهی تقسيم شده است.
📌مبارزه با جهادگرايی كه تنها اقليتی را در بر ميگيرد، راه‌حل نظامی دارد اما توهين كردن روح تعداد زيادی از مسلمانان را جريحه‌دار ميكند و نميتوان از آنان انتظار داشت تا مانند كاتوليكهای قرن 19 عمل كنند چرا كه آنان در فرانسه اكثريت مهمی بوده و توانايی دفاع از خود را داشتند اما مسلمانان در كشورهای غربی اقليتی هستند كه در روح و روان آنان هنوز نشانه‌های سلطه غرب و استعمار برجاست.
📌سه حمله تروريستی را كسانی مرتكب شدند كه در فرانسه به دنيا نيامده‌اند؛ يكی در پاكستان، دومی در چچن و سومی در تونس و اين نشان ميدهد كه افراط گرايی اسلامی چهره عوض كرده است.از اين پس پديده آزردگی محدود به مسلمانان نسل دوم يا نودينان در غرب نبوده بلكه مسلمانان را در سراسر دنيا در بر ميگيرد و جهانی شدن اين امر بسيار خطرناک است./اعتماد
#فرهیختگان