فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.2K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
فضای مجازی و نوشتن

علی احمد باوندپور

والتر بنیامین متفکر و فیلسوف آلمانی مقاله ای دارد با عنوان اثر هنری در دوره بازتولید مکانیکی
او معتقد است پیشرفت تکنولوژی که امکان تکثیر اثر هنری را فراهم آورده است خصلت یگانه ، راز آمیز و جاودانیِ این آثار را از بین برده است. فراهم شدن امکان تکثیر و رواج نسخه های بدلی نه تنها باعث از بین رفتن هاله و ارزش آیینی اثر هنری می شود بلکه حتی درک و دریافت هنرمند و مخاطب را هم از هنر دگرگون می کند.
نگاه بنیامین به این وضعیت اما چندان منفی نیست؛ به زعم وی در چنین وضعیتی هنر از انزوای اریستوکراتیک خارج می شود، در دسترس توده مردم قرار می گیرد و همگان امکان داوری درباره آن را پیدا می کنند.
چنین به نظر می رسد که تکنولوژی مجازی هم چنین کاری با هنر نویسندگی و نوشتن کرده است و سبب از بین رفتن هاله آن شده است.
بنیامین هاله اثر را دارای سه ساحت می دانست؛ اثر خصلتی یگانه دارد، با ما فاصله دارد و ابدی بنظر می رسد.
به مدد تکنولوژی گوشی های هوشمند و نرم افزارهای متنوع ارتباطی، اکنون نوشتن به امری همگانی تبدیل شده است. این عمومیت یافتنِ نوشتن خاصیت قدسی ، رازآمیز و منحصر به فرد آن را رو به زوال برده است، حس احترام آمیزی را که قبلا بر می انگیخت کم و کمتر کرده است و نوشته به امری موقتی گذرا و ناپایدار تبدیل شده است.

غالبِ نویسندگان غیر مجازی بهره بیشتری از سواد نوشتن داشتند،اسلوب و قواعد نوشتن را رعایت میکردند و وسواس رعایت فرم و دغدغه محتوا را داشتند.
اکنون وضع به کلی متفاوت شده است تقریبا همه می نویسند، اکثر افراد جرات نوشتن پیدا کرده اند، اما فقط می نویسند، مهم نیست چه و چگونه می نویسند. اغلب نوشته ها بی عمق، سطحی، فاقد فرم و محتوای در خور توجه اند.
غالب آنچه که نوشته میشود به زبان محاوره ای است که بیشتر از گفتار و زبان روزمره تبعیت میکند؛ صحبت های عادی روزانه است که به مدد تکنولوژی به نوشته تبدیل می شود.
اما این تمام مساله نیست. مساله مهم تر غلبه یافتن مجازی نویس ها و مجازی خوان هاست و جذب مخاطبان و خوانندگان کتاب و آثار فاخر به فضای مجازی و مشغول شدن آنها به این موقعیت تصنعی است.
اکنون نویسندگان و روزنامه نگاران تنهاتر و بی مخاطب تر از همیشه اند.
به تیراژ فروش روزنامه ها و بستن انتشاراتی ها نگاه کنید تا متوجه تهدیدی که از جانب فضای مجازی متوجه این هنر شده است بشوید.


شرق دور


جان آگه با #فرهیختگان
در سوگ فیرحی عزیز

محمد مجتهد شبستری

با تاثر و تاسف فراوان استاد ارزشمندی را از دست دادیم که با پژوهش های رهگشا و سعه صدر مثال زدنی اش، مطالعات دینی و سیاسی دهه های اخیر ایران را غنا می بخشید و در تکامل فرهنگی جامعه ما اثر می گذاشت. فقدان این پژوهشگر گرانقدر را به خانواده گرامی شان و همه علاقه مندان به راه و رسم آن مرحوم تسلیت عرض می کنم.

۲۱/۸/۱۳۹۹

جان آگه با #فرهیختگان
Audio
صوت سخنرانی دکتر احمد نقیب زاده در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399



#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر منصور میر احمدی در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399

#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر حمید احمدی در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399

#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر سیدعلی میر موسوی در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399

#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر محمدجواد غلامرضا کاشی در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399


#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر محمدکاظم سجادپور در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399

#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر کیومرث اشتریان در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399

#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر مجتبی مقصودی در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399


#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر شجاع احمدوند در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399

#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر احمد گل محمدی در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399

#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر اصغر قاسمی در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399


#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر احمد بستانی در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399


#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی دکتر رضا نجف زاده در بزرگداشت مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "غربت اندیشه سیاسی: یادبود دکتر داود فیرحی"
جمعه 23 آبان ماه 1399


#فرهیختگان، ندای آگاهی
Audio
صوت سخنرانی مرحوم دکتر داود فیرحی با عنوان "کرونا؛ الهیات و جامعه"

دوشنبه 31 شهریور ماه 1399


#فرهیختگان، ندای آگاهی
‍ ‍ ◾️استاد داود فیرحی: جامع معقول و منقول

➖روزگار هر روز شرنگ تلخی به کام ما می‌ریزد و امروز خبر از دست شدن خواجه‌ای بزرگ از عالم علم و فضل و اخلاق ماتم‌زده‌مان کرد. مرگ چنین خواجه نه کاری است خرد. به قول رودکی:

کاه نبد او، که به بادی پرید
آب نبد او، که به سرما فسرد

شانه نبود او، که به مویی شکست
دانه نبود او، که زمینش فشرد

گنج زری بود در این خاکدان
کاو دو جهان را به جوی می‌شمرد

قالب خاکی سوی خاکی فکند
جان و خرد سوی سماوات برد

➖او جان و خرد سوی سماوات برد. لیکن، خیل دوستان، علاقمندان، دانشجویان، اهل علم و خانواده محترمش را در سوگی بزرگ فروبرد. خدایش رحمت کند و در دریای غفران و رضوان خود غوطه‌ور سازد.

➖استاد داود فیرحی به حق جامع معقول و منقول بود. استاد تمامی برجسته در دانشگاه تهران که همگان به فضل و کمال می‌ستودنش و دانشجویان چون پروانه به گرد او حلقه می‌زدند و فاضلی ارجمند در حوزه که اهل فضل بزرگش می‌شمردند و در حلقه بحث و نقدش شرکت می‌کردند. در این روزگاری که قشری‌گری باب شده و به قول استاد شهید مطهری منطق خوارج حتی در عالم تشیع شیوع یافته و سلفی‌گری جهان اسلام را تهدید می‌کند او کسی بود که توانایی علمی و شهامت نظری و اخلاقی لازم را برای ورود به بحث و به قول مولی (ع) "ارجاع فروع به اصول" علمی در حوزه دین و دانش مدرن را داشت. در این باب عالم، روشن‌بین، منصف، ناقد و سرآمد بود.

➖فیرحی به حق پژوهشگر و نظریه‌پردازی دقیق در حوزه‌ی علوم سیاسی و اندیشه‌ی سیاسی اسلام بود و گوی سبقت از همگنان ربوده‌بود. کسانی چون من ارج او را دوچندان می‌دانیم که در حوزه‌ی سیاست عملی در نظامی دینی درگیر شده‌ایم و نیاز به روشنگری داریم که دستی توانا بر علم دین داشته و سری ژرف در عالم سیاست و فهم از دولت مدرن فرو برده باشد. بحث‌های او را مداوم پی‌می‌گرفتم. چندی پیش کتاب آستانه تجدد او که در شرح تنبیه الامه و تنزیه المله نائینی است را تهیه کردم و در دست گرفتم. هرچه بیشتر می‌خوانم مشتاق‌تر می‌شوم.

➖بازخوانی مشروطه و نحوه‌ی رویارویی عالمان دین، متجددان و فعالان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی با پدیده‌ی دولت مدرن هم‌چنان برای استاد فیرحی منبع الهام بود. از همین رو، او کارشناسی ارشد خود را با رساله‌ای با عنوان "اندیشه سیاسی شیعه در دوره قاجاریه" به پایان برد و در رساله دکتری خود به مفهوم‌های بنیادینی چون "دانش، قدرت و مشروعیت در اسلام" پرداخت. بحران اندیشه و سیاست در ایران معاصر و بیان دینی از آزادی، دموکراسی و دولت مدرن هم‌چنان دغدغه‌ی ذهنی و مساله او بود. بر همین مبنا، او بر این باور بود که "تنبیه المله در مرکز مناقشات معاصر ما، در باره استبداد و مردم‌سالاری از یک سوی، و نوگرایی مذهبی و سکولار از سوی دیگر نشسته و در این چهار سوق، همزمان مورد توجه علاقمندان به مذهب، سیاست، تاریخ و ملیت قرار گرفت و جاذبه و دافعه‌ی پردامنه‌ای برانگیخت".
در مجموعه سخنرانی‌هایی که در باره اندیشه و تمدن ایران‌شهری در سال‌های بین 1394 تا 1397 تدارک می‌دیدیم، از مرحوم استاد فیرحی نیز شخصا دعوت به‌عمل آوردم. فرمود که به دلیل کسالت خانمم معمولا کمتر دعوتی را اجابت می‌کنم ولی، منت گذاشت و دعوتم را پذیرفت. موضوع سخنرانی ایشان "تشیع و مساله ایران" بود که در تاریخ 9 بهمن‌ماه 1397 ایراد کرد و به نقد اندیشه ایران‌شهری از منظر اندیشه مدرن و دینی پرداخت. در همان جلسه گفتگویی میان ما درگرفت. نحوه ورودش به بحث و منش و افتادگیِ علمی‌اش همگان را تحت تاثیر قرار داد. از این رو برای من، افزون بر وسعت دانشی، اخلاق عملی او نیز سرمشقی ارزشمند بود.

➖بار دیگر فقدان این عالم وارسته و استاد ارجمند را به خانواده محترمش و تمامی همکاران دانشگاهی، دانشجویان و علاقمندان ایشان تسلیت می‌گویم و از درگاه الهی برای او آرزوی رحمت و رضوان داریم.

🖊عباس آخوندی، 21آبان‌ماه1399


AbbasAkhoundi.ir
🌐علامه طباطبایی؛ جامعه، قانون و حکومت اسلامی

راوی #اندیشه: علامه سید محمدحسین طباطبایی (۱۳۶۰-۱۲۸۱ شمسی) در مقام تفسیر قرآن و نیز بهره‌گیری از مبادی عامه‌ دستگاه فلسفی حکمت متعالیه، اندیشه‌های خود در باب قواعد کلان زندگی اجتماعی و کنش‌گری سیاسی و حقوقی را نیز بیان کرده است.

طباطبایی ضرورت حکومت در جوامع بشری را با التفات به اصل اجتماعی بودن نوع انسان و وظیفه بنای جامعه اسلامی بر مبنای اتحاد و اتفاق تبیین می‌کند (روابط اجتماعی در اسلام، ص51). علامه معتقد است وظیفه افراد انسان همانند وظیفه آنان در قبال اعضای بدن خود است. آدمی باید منافع خود را به کار گیرد تا همگان از زحمت او بهره برند.
عدالت اجتماعی در منظر علامه این است که انسان نسبت به حقوق دیگران افراط و تفریط روا ندارد، همه را در برابر قانون یکسان ببیند و در اجرای مقررات دینی از حق تجاوز نکند (تعالیم اسلام، ص222-224). به نظر طباطبایی اسلام تمام امتیازات طبقاتی را لغو کرده و از ارزش انداخته است؛ به این معنا که در جامعه اسلامی افراد با یکدیگر برابر و برادرند و هرگز کسی حق ندارد به استناد ثروت یا نیروهای اجتماعی بر دیگران برتری بجوید و از آنان فروتنی و کرنش بخواهد و هرگز اجازه نمی‌دهد توانایی بدون استحقاق بر ناتوان حکومت کند (همان، ص304).

طباطبایی تأکید می‌ورزد اسلام علی‌رغم تبلیغات مدعیان بداندیش، یک امپراتوری بر پایه‌ بازی‌های سیاسی نیست، بلکه دینی با تحیت عمومی سلام و برنامه جهانی صلح است. به نظر وی دشمنان انسانیت که دانسته و فهمیده زیر بار اصول آدمیت نمی‌روند، دارای ارزش و احترام انسانی نبوده و نباید در عملکرد خود اراده‌ آزاد داشته باشند و بردگی نسبت به آنان سلب آزادی و اعمال حاکمیت بر آدمی است (همان، ص351 و 358).

بیان طباطبایی درباره اختلاف شعار اسلام و دنیای متمدن جالب توجه است؛ آنجا که اسلام شعار خود را بر پیروی از حق استوار ساخته، اما تمدن جدید شعار خود را «اراده‌ اکثریت» قرار داده است؛ در نتیجه، وضع و اجرای قوانین در جامعه متمدن تابع میل اکثریت است و به‌رغم برخورداری از ضمانت اجرایی قانونی، ضمانت ناشی از اخلاق و معارف اصلی در قوانین مدرن جایگاهی ندارند (روابط اجتماعی در اسلام، ص75).

طباطبایی با نگرشی که به شؤون متنوع پیامبر(ص) در امور دینی و دنیایی خلایق دارد و مقام شامخ رسالت و تبلیغ وحی قدسی را در کنار مسؤولیت خطیر هدایت جامعه و تعالی آن در عرصه اجرا تبیین می‌کند، تذکر می‌دهد تمام آیاتی که برپایی عبادت‌ها، قیام به امر جهاد و اجرای حدود و قصاص را در بر دارد، خطاب خود را نه به شخص پیامبر(ص)، که متوجه عموم مؤمنان قرار داده است. از این رو پس از پیامبر و امامان معصوم(ع) و در دوران غیبت امام زمان(عج) مثل زمان کنونی، حکومت اسلامی بر عهده‌ خود مسلمانان است و البته آنان باید حاکم را طبق سیره پیامبر اکرم(ص) درباره تدبیر ظاهری امور خالی از نص انتخاب کنند که با پادشاهی و استبداد نسبتی ندارد. در سیره نبوی، احکام را بدون تغییر و تبدیل در میان مردم جاری می‌ساختند و در مواردی که احکام ثابت وجود نداشت، پس از مشورت با مسلمانان عهده‌دار اداره امر می‌شدند (همان، ص130-136).

علامه هرچند تعبیر «حکومت اسلامی» را در آثار خود به کار برده، اما در کنار این مفهوم، تقسیم‌بندی حکومت در دیدگاه او به حکومت انسانی و غیرانسانی بر پایه رعایت یا سهل‌انگاری نسبت به ارزش‌های فطری و اهتمام به تعاون آحاد جامعه اسلامی در تکوین فضیلت‌های اخلاقی و عقلانی (المیزان، 9/ 115)، هنوز پس از گذشت چهار دهه از وفات آن اندیشور فرزانه، درخور بررسی و مداقه است. ⁠⁠⁠⁠⁠

#فرهیختگان، ندای آگاهی
طلبۀ همدانی

رضا بابایی
در یکی از سال‌های جنگ، من و حدود ۲۰۰ بسیجی در یکی از پادگان‌های اندیمشک، نیروی ذخیره برای عملیات‌ احتمالی بودیم. هیچ کاری در پادگان نداشتیم، جز صبر و انتظار. داخل پادگان یک طلبۀ همدانی بود که نماز جماعت برگزار می‌کرد و شب‌ها بعد از نماز مغرب و عشاء، برای ما سخنرانی می‌کرد. یک روز، من و دوستم در محوطۀ پادگان قدم می‌زدیم که این طلبۀ همدانی که مقداری هم با ما صمیمی بود، به سمت ما آمد و بعد از کمی خوش و بش، گفت: از من بپرسید تقوا چیست. گفتیم: یعنی الان می‌خواهی همین‌جا، زیر این آفتاب سوزان، برای ما سخنرانی کنی؟ گفت: نه. فقط سؤالی که گفتم، تکرار کنید. ما هم پرسیدیم تقوا چیست. طلبۀ شوخ‌طبع و شیرین‌زبان همدانی، از ما جدا شد و رفت.
شب، بعد از نماز، طلبۀ همداني برای سخنرانی بلند شد و بعد از مقدمه‌ای کوتاه گفت: «امروز در حیاط پادگان قدم می‌زدم که دو تن از عزیزان بسیجی، جلو من را گرفتند و پرسیدند: حاج‌‌آقا تقوا چیست؟ تصمیم گرفتم پاسخ این عزیزان را امشب در سخنرانی بدهم.» بعد شروع کرد به توضیح دادن دربارۀ معنای لغوی تقوا و معنای اصطلاحی آن در قرآن و روایات و ...
بعد از نماز، سر سفرۀ شام، رفتم سراغ حاج‌آقا و گفتم: احسنت. حاج‌آقا خندید و گفت: امروز هر چه فکر کردم دربارۀ چه موضوعی سخنرانی کنم که تکراری نباشد، چیزی به عقلم نرسید. بالاخره تصمیم گرفتم دربارۀ تقوا حرف بزنم، ولی یادم آمد که قبلا چند بار دربارۀ تقوا سخنرانی کرده‌ام. با خودم گفتم اگر پیش از سخنرانی، کسی از من بپرسد تقوا چیست، مي‌توانم به اين بهانه دوباره موضوع تقوا را پيش بكشم. برای همین، از شما خواستم که از من بپرسید تقوا چیست. گفتم: آره. متوجه شدم. انشالله زودتر عملیات شروع بشود و ما از این پادگان برویم تا شما هم مخاطب‌های جدید پیدا کنید و هر چه برای‌شان بگویید، تازه باشد.
حکایت بسیاری از سخنرانان و نویسندگان ما، همین است. آنچه را که بلدند دائما تکرار می‌کنند و برای توجیه تکرارهای ملال‌آورشان، دست به علت‌تراشی و پرسش‌سازي مي‌زنند، و «شبه‌مسئله» را دغدغة روز و مهم جامعه می‌خوانند! بدين ترتيب، «مسئله‌»ها و پرسش‌هاي واقعي، زير انبوهي از شبه‌مسئله‌ها دفن مي‌شود؛ تا كي سر برآورند و سيلي راه بيندازند.



#فرهیختگان پیک آگاهی شماست
استاد موحد در کتاب تازه انتشار یافته ی تأملات در مقاله ی "سودای مشروعیت در حکومت" به سیرت و سریرت دو پادشاه مقتدر هندوستان، سلطان محمد و فیروزشاه، می پردازد و نمونه هایی از سیاست های دین مدارانه ی ایشان را بر می شمارد. استاد موحد در بخش هایی از این مقاله ی خواندنی و عبرت آموز اشاراتی به سیاست شیعه کُشی و صوفی کُشی فیروزشاه می کند و می نویسد: از دیگر اقدامات که فیروزشاه برای اثبات علاقه ی خود به حفظ دین به عمل آورد تعقیب و آزار اقلیتِ شیعی مذهب هندوستان بود. سلطان ذی شأن [در رساله ی فتوحات خود] می فرماید: "همه را گرفتیم و بر ایشان ضَلال و اِضلال ثابت شد. غالیان را سیاست فرمودیم و دیگران را به تعزیز و تهدید و تشهیر[رسوا کردن] زجر کردیم و کتب ایشان را در ملأ عام بسوختیم."

در جایی دیگر نیز که از "ملحدان و اِباحتیان" سخن می گوید دیواری کوتاه تر از دیوار شیعه نمی یابد و بر خود می بالد و بر مسلمانان منّت می نهد:
"پیران ایشان را که شیعه بودند سرها بریدیم و دیگران را به حبس و جَلا[تبعید] تعزیر نمودیم تا شرّ ایشان از حوزه ی اسلام به کلّی مندفع گشت."

این تبِ شیعه کُشی طوایفی از صوفیه را نیز در کام مرگ انداخت. تاریخ اسلام از بسیاری صوفیان که به تهمت تشیّع گرفتار آمدند و از بسیاری از شیعیان که به صوفی‌گری متهم بودند سخن می گوید. به روایت فیروزشاه در شهر دهلی مردی بوده رکن الدین نام، ملقب به مهدی. این مرد مدعی بوده که اسرارِ "حروف" بر او مکشوف گشته و بر این ادعا کتاب ها نوشته بوده است. فیروزشاه می گوید:
"چون او را پیش ما آوردند، از حال ضَلال و اِضلال او استفسار کردیم... گفتیم تا در مجمع علمای عالم، فساد و اِفساد و اِضلال آن خبیث را ندا کنند... و به فتوای علمای دین و ائمه ی شریعت مستوجب سیاستی که باشد به نفاذ برسانند. او را با اشخاصی که معتقد و مؤیّد و مُساهمِ[شریک] او بودند بکُشتند و خاص و عام خلق درآمده، گوشت و پوست و اعضای او را پاره پاره کردند و شرّ او چنان دفع شد که جهانیان را موجب انتباه گشت."
فیروزشاه از همین مقوله داستان های متعدد و متنوع در زمره ی "فتوحات" خود بر می شمارد، مانند قلع و قمع پیروان شیخی به نام احمد بهاری که "کلمه ی اناالحق می گفت...او را زنجیر کرده، پیش ما آوردند...سیاست فرمودیم و کتابی که ساخته بود بسوختیم..."
(برای مطالعه ی بیشتر ر.ک: تأملات،ص۸۴ به بعد)

#فرهیختگان، ندای آگاهی