‍ ‍ ◾️استاد داود فیرحی: جامع معقول و منقول

➖روزگار هر روز شرنگ تلخی به کام ما می‌ریزد و امروز خبر از دست شدن خواجه‌ای بزرگ از عالم علم و فضل و اخلاق ماتم‌زده‌مان کرد. مرگ چنین خواجه نه کاری است خرد. به قول رودکی:

کاه نبد او، که به بادی پرید
آب نبد او، که به سرما فسرد

شانه نبود او، که به مویی شکست
دانه نبود او، که زمینش فشرد

گنج زری بود در این خاکدان
کاو دو جهان را به جوی می‌شمرد

قالب خاکی سوی خاکی فکند
جان و خرد سوی سماوات برد

➖او جان و خرد سوی سماوات برد. لیکن، خیل دوستان، علاقمندان، دانشجویان، اهل علم و خانواده محترمش را در سوگی بزرگ فروبرد. خدایش رحمت کند و در دریای غفران و رضوان خود غوطه‌ور سازد.

➖استاد داود فیرحی به حق جامع معقول و منقول بود. استاد تمامی برجسته در دانشگاه تهران که همگان به فضل و کمال می‌ستودنش و دانشجویان چون پروانه به گرد او حلقه می‌زدند و فاضلی ارجمند در حوزه که اهل فضل بزرگش می‌شمردند و در حلقه بحث و نقدش شرکت می‌کردند. در این روزگاری که قشری‌گری باب شده و به قول استاد شهید مطهری منطق خوارج حتی در عالم تشیع شیوع یافته و سلفی‌گری جهان اسلام را تهدید می‌کند او کسی بود که توانایی علمی و شهامت نظری و اخلاقی لازم را برای ورود به بحث و به قول مولی (ع) "ارجاع فروع به اصول" علمی در حوزه دین و دانش مدرن را داشت. در این باب عالم، روشن‌بین، منصف، ناقد و سرآمد بود.

➖فیرحی به حق پژوهشگر و نظریه‌پردازی دقیق در حوزه‌ی علوم سیاسی و اندیشه‌ی سیاسی اسلام بود و گوی سبقت از همگنان ربوده‌بود. کسانی چون من ارج او را دوچندان می‌دانیم که در حوزه‌ی سیاست عملی در نظامی دینی درگیر شده‌ایم و نیاز به روشنگری داریم که دستی توانا بر علم دین داشته و سری ژرف در عالم سیاست و فهم از دولت مدرن فرو برده باشد. بحث‌های او را مداوم پی‌می‌گرفتم. چندی پیش کتاب آستانه تجدد او که در شرح تنبیه الامه و تنزیه المله نائینی است را تهیه کردم و در دست گرفتم. هرچه بیشتر می‌خوانم مشتاق‌تر می‌شوم.

➖بازخوانی مشروطه و نحوه‌ی رویارویی عالمان دین، متجددان و فعالان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی با پدیده‌ی دولت مدرن هم‌چنان برای استاد فیرحی منبع الهام بود. از همین رو، او کارشناسی ارشد خود را با رساله‌ای با عنوان "اندیشه سیاسی شیعه در دوره قاجاریه" به پایان برد و در رساله دکتری خود به مفهوم‌های بنیادینی چون "دانش، قدرت و مشروعیت در اسلام" پرداخت. بحران اندیشه و سیاست در ایران معاصر و بیان دینی از آزادی، دموکراسی و دولت مدرن هم‌چنان دغدغه‌ی ذهنی و مساله او بود. بر همین مبنا، او بر این باور بود که "تنبیه المله در مرکز مناقشات معاصر ما، در باره استبداد و مردم‌سالاری از یک سوی، و نوگرایی مذهبی و سکولار از سوی دیگر نشسته و در این چهار سوق، همزمان مورد توجه علاقمندان به مذهب، سیاست، تاریخ و ملیت قرار گرفت و جاذبه و دافعه‌ی پردامنه‌ای برانگیخت".
در مجموعه سخنرانی‌هایی که در باره اندیشه و تمدن ایران‌شهری در سال‌های بین 1394 تا 1397 تدارک می‌دیدیم، از مرحوم استاد فیرحی نیز شخصا دعوت به‌عمل آوردم. فرمود که به دلیل کسالت خانمم معمولا کمتر دعوتی را اجابت می‌کنم ولی، منت گذاشت و دعوتم را پذیرفت. موضوع سخنرانی ایشان "تشیع و مساله ایران" بود که در تاریخ 9 بهمن‌ماه 1397 ایراد کرد و به نقد اندیشه ایران‌شهری از منظر اندیشه مدرن و دینی پرداخت. در همان جلسه گفتگویی میان ما درگرفت. نحوه ورودش به بحث و منش و افتادگیِ علمی‌اش همگان را تحت تاثیر قرار داد. از این رو برای من، افزون بر وسعت دانشی، اخلاق عملی او نیز سرمشقی ارزشمند بود.

➖بار دیگر فقدان این عالم وارسته و استاد ارجمند را به خانواده محترمش و تمامی همکاران دانشگاهی، دانشجویان و علاقمندان ایشان تسلیت می‌گویم و از درگاه الهی برای او آرزوی رحمت و رضوان داریم.

🖊عباس آخوندی، 21آبان‌ماه1399


AbbasAkhoundi.ir

🌐علامه طباطبایی؛ جامعه، قانون و حکومت اسلامی

راوی #اندیشه: علامه سید محمدحسین طباطبایی (۱۳۶۰-۱۲۸۱ شمسی) در مقام تفسیر قرآن و نیز بهره‌گیری از مبادی عامه‌ دستگاه فلسفی حکمت متعالیه، اندیشه‌های خود در باب قواعد کلان زندگی اجتماعی و کنش‌گری سیاسی و حقوقی را نیز بیان کرده است.

طباطبایی ضرورت حکومت در جوامع بشری را با التفات به اصل اجتماعی بودن نوع انسان و وظیفه بنای جامعه اسلامی بر مبنای اتحاد و اتفاق تبیین می‌کند (روابط اجتماعی در اسلام، ص51). علامه معتقد است وظیفه افراد انسان همانند وظیفه آنان در قبال اعضای بدن خود است. آدمی باید منافع خود را به کار گیرد تا همگان از زحمت او بهره برند.
عدالت اجتماعی در منظر علامه این است که انسان نسبت به حقوق دیگران افراط و تفریط روا ندارد، همه را در برابر قانون یکسان ببیند و در اجرای مقررات دینی از حق تجاوز نکند (تعالیم اسلام، ص222-224). به نظر طباطبایی اسلام تمام امتیازات طبقاتی را لغو کرده و از ارزش انداخته است؛ به این معنا که در جامعه اسلامی افراد با یکدیگر برابر و برادرند و هرگز کسی حق ندارد به استناد ثروت یا نیروهای اجتماعی بر دیگران برتری بجوید و از آنان فروتنی و کرنش بخواهد و هرگز اجازه نمی‌دهد توانایی بدون استحقاق بر ناتوان حکومت کند (همان، ص304).

طباطبایی تأکید می‌ورزد اسلام علی‌رغم تبلیغات مدعیان بداندیش، یک امپراتوری بر پایه‌ بازی‌های سیاسی نیست، بلکه دینی با تحیت عمومی سلام و برنامه جهانی صلح است. به نظر وی دشمنان انسانیت که دانسته و فهمیده زیر بار اصول آدمیت نمی‌روند، دارای ارزش و احترام انسانی نبوده و نباید در عملکرد خود اراده‌ آزاد داشته باشند و بردگی نسبت به آنان سلب آزادی و اعمال حاکمیت بر آدمی است (همان، ص351 و 358).

بیان طباطبایی درباره اختلاف شعار اسلام و دنیای متمدن جالب توجه است؛ آنجا که اسلام شعار خود را بر پیروی از حق استوار ساخته، اما تمدن جدید شعار خود را «اراده‌ اکثریت» قرار داده است؛ در نتیجه، وضع و اجرای قوانین در جامعه متمدن تابع میل اکثریت است و به‌رغم برخورداری از ضمانت اجرایی قانونی، ضمانت ناشی از اخلاق و معارف اصلی در قوانین مدرن جایگاهی ندارند (روابط اجتماعی در اسلام، ص75).

طباطبایی با نگرشی که به شؤون متنوع پیامبر(ص) در امور دینی و دنیایی خلایق دارد و مقام شامخ رسالت و تبلیغ وحی قدسی را در کنار مسؤولیت خطیر هدایت جامعه و تعالی آن در عرصه اجرا تبیین می‌کند، تذکر می‌دهد تمام آیاتی که برپایی عبادت‌ها، قیام به امر جهاد و اجرای حدود و قصاص را در بر دارد، خطاب خود را نه به شخص پیامبر(ص)، که متوجه عموم مؤمنان قرار داده است. از این رو پس از پیامبر و امامان معصوم(ع) و در دوران غیبت امام زمان(عج) مثل زمان کنونی، حکومت اسلامی بر عهده‌ خود مسلمانان است و البته آنان باید حاکم را طبق سیره پیامبر اکرم(ص) درباره تدبیر ظاهری امور خالی از نص انتخاب کنند که با پادشاهی و استبداد نسبتی ندارد. در سیره نبوی، احکام را بدون تغییر و تبدیل در میان مردم جاری می‌ساختند و در مواردی که احکام ثابت وجود نداشت، پس از مشورت با مسلمانان عهده‌دار اداره امر می‌شدند (همان، ص130-136).

علامه هرچند تعبیر «حکومت اسلامی» را در آثار خود به کار برده، اما در کنار این مفهوم، تقسیم‌بندی حکومت در دیدگاه او به حکومت انسانی و غیرانسانی بر پایه رعایت یا سهل‌انگاری نسبت به ارزش‌های فطری و اهتمام به تعاون آحاد جامعه اسلامی در تکوین فضیلت‌های اخلاقی و عقلانی (المیزان، 9/ 115)، هنوز پس از گذشت چهار دهه از وفات آن اندیشور فرزانه، درخور بررسی و مداقه است. ⁠⁠⁠⁠⁠

#فرهیختگان، ندای آگاهی

طلبۀ همدانی

رضا بابایی
در یکی از سال‌های جنگ، من و حدود ۲۰۰ بسیجی در یکی از پادگان‌های اندیمشک، نیروی ذخیره برای عملیات‌ احتمالی بودیم. هیچ کاری در پادگان نداشتیم، جز صبر و انتظار. داخل پادگان یک طلبۀ همدانی بود که نماز جماعت برگزار می‌کرد و شب‌ها بعد از نماز مغرب و عشاء، برای ما سخنرانی می‌کرد. یک روز، من و دوستم در محوطۀ پادگان قدم می‌زدیم که این طلبۀ همدانی که مقداری هم با ما صمیمی بود، به سمت ما آمد و بعد از کمی خوش و بش، گفت: از من بپرسید تقوا چیست. گفتیم: یعنی الان می‌خواهی همین‌جا، زیر این آفتاب سوزان، برای ما سخنرانی کنی؟ گفت: نه. فقط سؤالی که گفتم، تکرار کنید. ما هم پرسیدیم تقوا چیست. طلبۀ شوخ‌طبع و شیرین‌زبان همدانی، از ما جدا شد و رفت.
شب، بعد از نماز، طلبۀ همداني برای سخنرانی بلند شد و بعد از مقدمه‌ای کوتاه گفت: «امروز در حیاط پادگان قدم می‌زدم که دو تن از عزیزان بسیجی، جلو من را گرفتند و پرسیدند: حاج‌‌آقا تقوا چیست؟ تصمیم گرفتم پاسخ این عزیزان را امشب در سخنرانی بدهم.» بعد شروع کرد به توضیح دادن دربارۀ معنای لغوی تقوا و معنای اصطلاحی آن در قرآن و روایات و ...
بعد از نماز، سر سفرۀ شام، رفتم سراغ حاج‌آقا و گفتم: احسنت. حاج‌آقا خندید و گفت: امروز هر چه فکر کردم دربارۀ چه موضوعی سخنرانی کنم که تکراری نباشد، چیزی به عقلم نرسید. بالاخره تصمیم گرفتم دربارۀ تقوا حرف بزنم، ولی یادم آمد که قبلا چند بار دربارۀ تقوا سخنرانی کرده‌ام. با خودم گفتم اگر پیش از سخنرانی، کسی از من بپرسد تقوا چیست، مي‌توانم به اين بهانه دوباره موضوع تقوا را پيش بكشم. برای همین، از شما خواستم که از من بپرسید تقوا چیست. گفتم: آره. متوجه شدم. انشالله زودتر عملیات شروع بشود و ما از این پادگان برویم تا شما هم مخاطب‌های جدید پیدا کنید و هر چه برای‌شان بگویید، تازه باشد.
حکایت بسیاری از سخنرانان و نویسندگان ما، همین است. آنچه را که بلدند دائما تکرار می‌کنند و برای توجیه تکرارهای ملال‌آورشان، دست به علت‌تراشی و پرسش‌سازي مي‌زنند، و «شبه‌مسئله» را دغدغة روز و مهم جامعه می‌خوانند! بدين ترتيب، «مسئله‌»ها و پرسش‌هاي واقعي، زير انبوهي از شبه‌مسئله‌ها دفن مي‌شود؛ تا كي سر برآورند و سيلي راه بيندازند.



#فرهیختگان پیک آگاهی شماست

استاد موحد در کتاب تازه انتشار یافته ی تأملات در مقاله ی "سودای مشروعیت در حکومت" به سیرت و سریرت دو پادشاه مقتدر هندوستان، سلطان محمد و فیروزشاه، می پردازد و نمونه هایی از سیاست های دین مدارانه ی ایشان را بر می شمارد. استاد موحد در بخش هایی از این مقاله ی خواندنی و عبرت آموز اشاراتی به سیاست شیعه کُشی و صوفی کُشی فیروزشاه می کند و می نویسد: از دیگر اقدامات که فیروزشاه برای اثبات علاقه ی خود به حفظ دین به عمل آورد تعقیب و آزار اقلیتِ شیعی مذهب هندوستان بود. سلطان ذی شأن [در رساله ی فتوحات خود] می فرماید: "همه را گرفتیم و بر ایشان ضَلال و اِضلال ثابت شد. غالیان را سیاست فرمودیم و دیگران را به تعزیز و تهدید و تشهیر[رسوا کردن] زجر کردیم و کتب ایشان را در ملأ عام بسوختیم."

در جایی دیگر نیز که از "ملحدان و اِباحتیان" سخن می گوید دیواری کوتاه تر از دیوار شیعه نمی یابد و بر خود می بالد و بر مسلمانان منّت می نهد:
"پیران ایشان را که شیعه بودند سرها بریدیم و دیگران را به حبس و جَلا[تبعید] تعزیر نمودیم تا شرّ ایشان از حوزه ی اسلام به کلّی مندفع گشت."

این تبِ شیعه کُشی طوایفی از صوفیه را نیز در کام مرگ انداخت. تاریخ اسلام از بسیاری صوفیان که به تهمت تشیّع گرفتار آمدند و از بسیاری از شیعیان که به صوفی‌گری متهم بودند سخن می گوید. به روایت فیروزشاه در شهر دهلی مردی بوده رکن الدین نام، ملقب به مهدی. این مرد مدعی بوده که اسرارِ "حروف" بر او مکشوف گشته و بر این ادعا کتاب ها نوشته بوده است. فیروزشاه می گوید:
"چون او را پیش ما آوردند، از حال ضَلال و اِضلال او استفسار کردیم... گفتیم تا در مجمع علمای عالم، فساد و اِفساد و اِضلال آن خبیث را ندا کنند... و به فتوای علمای دین و ائمه ی شریعت مستوجب سیاستی که باشد به نفاذ برسانند. او را با اشخاصی که معتقد و مؤیّد و مُساهمِ[شریک] او بودند بکُشتند و خاص و عام خلق درآمده، گوشت و پوست و اعضای او را پاره پاره کردند و شرّ او چنان دفع شد که جهانیان را موجب انتباه گشت."
فیروزشاه از همین مقوله داستان های متعدد و متنوع در زمره ی "فتوحات" خود بر می شمارد، مانند قلع و قمع پیروان شیخی به نام احمد بهاری که "کلمه ی اناالحق می گفت...او را زنجیر کرده، پیش ما آوردند...سیاست فرمودیم و کتابی که ساخته بود بسوختیم..."
(برای مطالعه ی بیشتر ر.ک: تأملات،ص۸۴ به بعد)

#فرهیختگان، ندای آگاهی

جان پدر کجاستی؟

محسن رنانی


یک بار دیگر ایدئولوژی کور، قلب علم و دانش را نشانه گرفت. این نه اولین‌بار است و نه آخرین‌بار که تعصب مذهبی و ایدئولوژی آفرینی از دین، فاجعه آفریده است. هنوز داغ جنایاتی که داعش به نام دین در سوریه و عراق رقم زده بود بر دلها مانده است که ناگاه می‌شنویم این گروه در حمله به دانشگاه کابل، دهها دانشجو، بلکه دهها سرمایه آینده کشورشان را به خاک‌وخون می‌کشد. این هشداری است به تمامی آنان که بی‌پروا می‌کوشند تا دین را به ابزاری ایدئولوژیک تبدیل کنند. ایدئولوژیک کردن باورهای دینی ماهیت رحمانی دین را به مقاصد شیطانی می‌آلاید و دین را از مسیر امن ایمانی به گذرگاه هواهای شیطانی می‌کشاند.

این قلم ضمن ابراز شرم و اندوهناکی از آفت بنیادگرایی که به جان جوامع اسلامی افتاده است و ضمن تسلیت به ملت دوست، همسایه و همزبان افعانستان، بویژه استادان دانشگاه کابل و خانواده‌های داغدیده آن عزیزان، به تاکید از هر کس که دستش به دامن عالمان جهان اسلام می‌رسد استدعا دارد این درخواست را به گوش آنان برساند که: «آآی علمای جهان اسلام، از اهل تسنن و تشیع، ما انتظار داریم تا شما این اقدام غیرانسانی و غیراسلامی و غیراخلاقی را محکوم کنید». حمله به دانشگاه کابل،‌ یک نماد است برای یک ایدئولوژي. شرم آور است که هنوز هیچ‌یک از مفتیان نامدار اهل سنت و مراجع تقلید اهل تشیع این حمله را که قربانیان آن از هر دو مذهب اسلام بوده‌اند محکوم نکرده و واکنش درخوری به این اقدام غیرانسانی نشان نداده است.

هشتکی که این روزها با عنوان «جان پدر کجاستی؟» به صورت گسترده در شبکه‌های مجازی می‌چرخد، گرچه اشاره به پیام پر از عشق و نگرانی پدر یکی از دانشجویان کشته شده در حمله به دانشگاه کابل دارد، اما به طور ضمنی آنان که باید موضع پدری برای جامعه اسلامی داشته باشند را نیز مورد خطاب قرار می‌دهد: کجا هستند پدران غمخوار ملت‌های مسلمان؟ چرا سخنی نمی‌گویند؟ چرا واکنشی نشان نمی‌دهند؟ اگر این جنایات در دین اسلام محکوم است چرا کلیدداران دین زبان در کام کشیده اند و گریبان چاک نمی‌کنند؟ و اگر مورد تایید است چرا رودربایستی را کنار نمی‌گذارند و تکلیف خلقی سرگردان را روشن نمی‌کنند؟

آن امام‌جمعه‌ای که چند هفته پیش با انتشار کلیپی از موهای پریشان دخترک دوچرخه سوار، دینش را برباد رفته می‌دید و خلقی را برای محکومیت آن به خیابان کشانید تکلیف ما را روشن کند که بالاخره بین اسید پاشی به صورت زنان اصفهانی به نام دفاع از حجاب و حمله به دانشجویان افغانستانی به نام مبارزه با علوم فاسده غربی تفاوتی هست یا نه؟ بگویند که بالاخره بین فرمان داعش برای ناامن کردن دانشگاههایی که علوم غربیان را ترویج می‌کنند و فرمان امام جمعه‌ای که فرمود باید جامعه را برای خوش‌حجابان ناامن کنید تفاوتی هست یا نه؟

البته همه ما پاسخ را می‌دانیم، آنچه نمی‌دانیم این است که چرا متولیان دین تا این حد از گفتن آن وحشت دارند؟

ترامپ یا بایدن؟ اصلا مساله، این نیست! مساله همین‌جاها زیر متکای ما و مدعیان جامعه ماست!!

پ‌ن:
این یادداشت را چند روز بعد از فاجعه حمله به دانشگاه کابل نوشتم، اما ترسیدم ادعایی که کرده ام صحت نداشته باشد. پس صبر کردم تا همه واکنش‌ها انجام شود تا ادعای خود را به آزمون سپرده باشم و اکنون زمان انتشار آن فرارسیده است.

محسن رنانی
۲۴ آبان ۱۳۹۹

https://bit.ly/38IlOeE



#فرهیختگان، ندای آگاهی

تخفیف پاییزهٔ کتاب از ۲۴ آبان

طرح پاییزهٔ کتاب از ۲۴ تا ۳۰ آبان برگزار می‌شود.
بر اساس این طرح می‌توانید از کتابفروشی‌های عضو طرح (تا سقف هر نفر ۲۰۰,۰۰۰ تومان) با ۲۰٪ تخفیف کتاب بخرید.

کتابفروشی‌های عضو را به تفکیک استان اینجا+ ببینید.

نادر انتصار استادممتاز علوم سیاسی دانشگاه آلابامای جنوبی درباره سیاست جو بایدن در خصوص ایران گفت و گویی انجام دداده که مشروح آن در ذیل آمده است:

سیاست دولت ترامپ علیه ایران، سیاست فشار حداکثری بر تهران بود. بایدن و دموکرات ها از ابتدا با این شیوه مخالف بوده اند. اما حالا که آنها انتخابات را برده اند، رویکرد دولت بایدن به رابطه با ایران و حذف تحریم ها چه خواهد بود؟

بایدن مایل است که تا اندازه ای که ممکن باشد روابط ایران و آمریکا را به آنچه اوباما آغاز کرده بود برگرداند. البته این به این معنا نیست که تحریم ها کاملا حذف شوند. برخی از تحریم ها بخصوص آنهائی را که ترامپ با دستورهای اجرائی اعمال کرده بود را رئیس جمهور آینده آمریکا میتواند در صورت تمایل حذف کند ولی اکثر تحریمات موجود به سادگی قابل حذف نیستند و حذف آنها تنها به میل رئیس جمهور امکان پذیر نیستند



ایا همانطور که جو بایدن در پیش از انتخابات وعده میداد، بازگشت به توافق با ایران به سرعت و بدون پیش شرط انجام خواهد گرفت؟

درست است که جو بایدن بارها وعده بازگشت به برجام را داده است ولی آنچه که او از برجام میخواهد، با آنچه که ایران میخواهد تفاوت دارند. آنچه ایران انتظار دارد این است که دولت آینده آمریکا به تعهدات برجامی خود برگردد ولی بایدن میخواهد برجام را به عنوان قدم اول برای تدوین قرارداد وسیعی با ایران که شامل مهار کردن قدرت دفاعی و بازدارندگی ایران میشود بکار اندازد و از قدرت نظامی و سیاسی ایران بکاهد. قبول چنین درخواستی برای کشوری مانند ایران مشکل و حتی خطرناک خواهد بود .

مقامات کشورمان مواضع خود را در مورد آینده روابط با واشنگتن و گفتگو با آمریکایی ها به طور روشنی اعلام کرده اند. اما در عمل ایران چه سیاست خارجی را در ارتباط با دولت جدید آمریکا باید در پیش بگیرد؟

ایران باید سیاست خارجی خود را چه در مورد روابطش با آمریکا و چه با کشور دیگری روی محور منافع ملی و امنیت کشور بنا نهد. این احتیاج به برنامه ریزی دراز مدت دارد و با شعار دادن قابل اجرا نخواهد بود. تأمین منافع اقتصادی, سیاسی و امنیت ملی و همچنین حفظ یکپارچگی کشور باید تنها عواملی باشند که تعیین کننده سیاست خارجی ایران باشند.

برخی نگرانند که دولت بایدن در صورتی که نتواند با تهران به نتیجه برسد، آسان تر از ترامپ بتواند اجماعی علیه ایران ایجاد کند. آیا دولت دموکرات ها تن به شرط و شروط ایران برای ادامه گفتگو ها خواهد داد؟

خیر. همانگونه که در جواب سؤال اول گفتم دولت بایدن شرط و شروط خود را برای برگشت به برجام و گفتگو با ایران خواهد داشت و برخی از این شرایط ممکن است برای ایران قابل هضم نباشند. لذا هرگونه مذاکره احتمالی با دولت آینده آمریکا احتیاج به برنامه ریزی حرفه ای دارد چون طرف آمریکائی با قدرت و با تیمی منسجم که می داند چه می خواهد روبروی ایران خواهد ایستاد .

چقدر امکان دارد که مشکل بین تهران و واشنگتن در دوران جو بایدن حل شود؟

مشکل بین تهران و واشنگتن در دوران ریاست جمهوری ترامپ بوجود نیامد و با رفتن او نیز از بین نخواهد رفت. اکنون بیش از چهل سال است که روابط بین ایران و آمریکا پیچیده و مشکل شده اند و با تغییر رئیس جمهور در آمریکا این دیوار قطور سیمانی بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا به آسانی فروپاشی نخواهد کرد.

منبع: خبرانلاین


#فرهیختگان راهی به رهایی

#کدام_آبان؟

بیش از ۱۱۰ سال پیش، دهخدا خواب جهانگیرخان صور اسرافیل را می‌بیند که می‌گوید «چرا نگفتی او جوان افتاد» و دهخدا چنین درمی‌یابد که یعنی «چرا مرگ مرا در جایی نگفته یا ننوشته‌ای؟» و در همان خواب این جمله به خاطرش می‌آید که «یاد آر، زِ شمع مرده یاد آر». بیدار که می‌شود، شعر معروفش را بر پایه‌ی همین عبارت کامل می‌کند.

این «یاد آر»های پس از قتل‌ها و کشتارها و سرکوب‌ها گویی برای مردم ایران تمامی ندارد و حالا نوبت یادآوری از نوع «کدام آبان» است؛ یادآوری‌هایی که هیچ شرح و تفسیری نمی‌طلبند جز شاید اشاره‌ای به خبری کوتاه از آبانی که هرچند در تقویم گذشت، در حافظه‌ی ایرانیان نمی‌گذرد.

ساعتی پس از انتشار گزارش رادیو فردا از سرنوشت نافرجام دادخواهی کشته‌شدگان اعتراضات آبان ۹۸، شمار چشمگیری از کاربران شبکه‌های اجتماعی به‌خصوص در توئیتر با استفاده از هشتگ «کدام آبان» به یادآوری قتل‌هایی پرداختند که در جریان سرکوب شدید این اعتراضات رخ داد.

در گزارشِ رادیو فردا از سرنوشت دادخواهی کشته‌شدگان اعتراضات آبان ۹۸، به‌نقل از خواهر یکی از کشته‌شدگان چنین آمده بود: «گفتند از دفتر رهبری تماس می‌گیریم، شما شکایت کردید؟ گفتم بله. گفتند چه‌جوری بوده، چی بوده؟ گفتم برادرم آبان کشته شده. گفتند کدام آبان؟ گفتم آبان خونین ۹۸. گفتند خب پرونده شما دارد رسیدگی می‌شود. همین.»

جمله‌‌ی پرسشی «کدام آبان» در این نقل‌قول، خشم و عصبانیت گسترده‌ای را در میان کاربران ایرانی شبکه‌های اجتماعی برانگیخت تا جایی که هشتگ «کدام آبان» خیلی زود به ترند نخست توئیتر فارسی تبدیل شد و تا یک روز بعد با ده‌ها هزار توئیت و بازتوئیت ترند اول ایران باقی ماند.

نگاهی حتی گذرا به این پیام‌های انبوه نشان می‌دهد که برخلاف مقامات جمهوری اسلامی که می‌کوشند موضوعِ کشتنِ دست‌کم صدها نفر از مردم در این اعتراضات را به فراموشی بسپارند و حتی از اعلام آمار دقیق کشته‌شدگان طفره بروند، اعتراضات آبان ۹۸ در نگاه خود مردم به نقطه‌عطفی تاریخی در شکل‌گیری اعتراضات سراسری علیه حکومت از یک‌سو و لکه‌ای خونین و ننگین در تاریخ سرکوب در جمهوری اسلامی تبدیل شده است.

«کدام آبان» مطلع مشترک هزاران پیام کوتاه شد که در آن‌ها گوشه‌هایی از سرکوب اعتراضات آبان به‌عنوان پاسخ بیان می‌شود؛ از همان آبان که «پسر را کشتند و پدر را اسیر کردند» تا همان آبان که «به‌نام دانش‌آموز-کارگرِ خرمشهری ثبت شده که با ضربه‌ی باتوم بر سرش کشته شد»، از همان آبان که «خامنه‌ای دستور داد جمعش کنند» تا همان آبان که «گلوله‌هایشان را بین موج موهای نیکتا اسفندانی ۱۴ساله نشاندند» و...

شمار «همان آبان»ها با هشتگِ #کدام_آبان به‌قدری است که نمی‌توان حتی بخش کوچکی از آن را نقل کرد. اما چکیده‌ی همه‌ی آن‌ها را شاید بتوان در این پیام خواند از کاربری به‌نام معمار که نوشت: «همان آب‌ان که خون‌ان شد. همان ماهی که آمد، ماند، تمامِ سالِ ما آن شد».

و یا پاسخی آغشته به امید که بهنام علامی به پرسشِ «کدام آبان» داد: «آبانی که در آن ایران می‌ماند، اما شما خواهید رفت.»

رضاشکراللهی
خوابگرد


کاملِ گزارش:
radiofarda.com/a/30944098.html

به مناسبت هفته کتاب، کتابخوانی و کتابدار:
مقاله "میراث گذشتگان در قلمرو نسخ خطی"، نوشته استاد کاظم مدیرشانه چی
نشریه سمینار کتاب و کتاب داری، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1360


جان آگه با #فرهیختگان

به مناسبت هفته کتاب، کتابخوانی و کتابدار:
مقاله"وظائف ما نسبت به کتاب و مواریث علمی اسلام"، نوشته استاد محمد واعظ‌زاده
نشریه سمینار کتاب و کتاب داری، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1360

جااف

پل یا دیوار

🖤دردناک‌تر از مرگ «فیرخی»



#فرهیختگان راهی به رهایی

◾️بیانیه جمعی از فعالان سیاسی و مدنی برای درگذشت داود فیرحی

#فرهیختگان راهی به رهایی

شهلا اعزازی، جامعه‌شناس و مدیرگروه مطالعات زنان انجمن جامعه‌شناسی ایران اعلام کرده که پژوهش‌ها نشان می‌دهند که دست کم ۷۵ تا ۹۸ درصد از زنان مورد آزار خیابانی قرار گرفته‌اند.
او گفت: « در پژوهشی با ۳۸۰ نمونه در شهر تهران، تنها ۱۸ نفر از پسران اعلام کرده بودند که برای زنان مزاحمت ایجاد نکرده‌اند. همچنین بیش از نیمی از آنان ادعا می‌کردند که در سطح کم برای زنان خشونت کلامی ایجاد کرده‌اند.»

همراه با #فرهیختگان در شناسایی هنجارهای استبدادی بکوشیم. پایه‌های استبداد در اخلاق همگانی است.

اهل البیت ادری بما فی البیت
اهل خانه خود به وضع خانه آشناترند


این خانه که پیوسته در او بانگ چغانه‌ست
از خواجه بپرسید که این خانه چه خانه‌ست !

با #فرهیختگان بمانیم

تسلیت‌نامه‌ی جمعی از نواندیشان دینی ایرانی
به مناسبت درگذشت داود فیرحی

هو الحیّ الذی لایموت

آن را غمِ دار است که دور از رخِ یار است
ما را چه غم از دار که رخ در رخ یاریم
دی لعل روان‌بخشِ تو می‌گفت که خواجو
خوش باش که ما رنج تو ضایع نگذاریم

هنگامی که خبر درگذشت برادر عزیزمان جناب حجة الاسلام دکتر داود فیرحی منتشر شد، بسیاری از نحله‌های مختلف فکری، اجتماعی و فرهنگی غمگین شدند و این مصیبت را تسلیت گفتند؛ زیرا موافقان‌اش رفیقی دانا و توانا را در اوج شکوفایی و ثمردهی فکری و اجتماعی از دست داده بودند و مخالفان‌ منصف‌اش جای رقیبی آراسته به تسامح، تواضع و گشودگی را خالی می‌یافتند. چنین اتفاقی در این روزگار که صف‌آرایی‌های سیاسی و اجتماعی آلوده به انواع کدورت‌ها و خشونت‌ها است در حکم کیمیا است!

آن‌چه داود فیرحی را از دیگران متمایز می‌کرد نه فقط مقال پرثمر او که مرا‌م پرمهرش نیز بود؛ مرام و ادبی که ایران ما بیش از همیشه بدان محتاج است. او از یکسو جهان و زبان حوزه و دانشگاه را به خوبی می‌شناخت زیرا دانش‌آموخته و مدرّس هر دو حیطه بود و از سوی دیگر اندیشه‌اش را به آبروی‌اش نمی‌آمیخت تا مبادا هر جا که نقدی می‌شنود برای حفظ آبرو بر نظر خود اصرار باطل کند و از پیرایش و پالایش رأی خویش محروم بماند. همین ویژگی‌ها بر محبت و معرفت جمع و جامعه‌ای که او را می‌شناختند افزود و فقدان‌اش را بسا سنگین‌تر کرد.

کارنامه‌ی فکری فیرحی در عمر کوتاه اما پرثمرش ۱۰ کتاب، بیش از ۶۰ مقاله و ده‌ها مباحثه‌ی بی‌پرده و بی‌پروا با صاحب‌نظرانی بود که از مخالفان جدی آرای او بودند و با همه‌ی اختلافاتی که با دیگر نواندیشان دینی ـــ به ویژه در تعریف، تبیین و کاراییِ «فقه سیاسی» داشت ـــ در یک نقطه با آن‌ها اشتراک نظر داشت: او اصالت درخت دین را در انسانی بودن میوه‌اش جستجو می‌کرد و پیوسته به گره‌های کور نسبت میان دین و آزادی و نیز نسبت میان سنّت، مدرنیّت و مدنیّت می‌اندیشید.

زنده‌یاد فیرحی در سال‌های اخیر دل‌مشغول نقد و واکاوی آفت و ظرفیّت جریان‌های کهن اسلام‌گرا از جمله اخوان‌المسلمین مصر بود و از چرخه‌ی باطل استبداد و انقلاب سخن می‌گفت. بازخوانی تجربه‌ی مشروطه و بازاندیشی در مفهوم وکالت و ولایت و نیز نقد اصول حکم‌رانی و چاره‌جویی برای آمیختگیِ فقاهت و سلطنت از نقطه‌های برجسته‌ی نقدها و تأمّلات اوست، نقاطی که میراث گران‌بهایی برای دانش‌پژوهان الهیات سیاسی، فقه مشروطه و اندیشه‌ی سیاسی اسلام به جای می‌گذارد.

ما اکنون سوگوار فقدان آن انسان صدیق و ژرف‌کاو هستیم. از خداوند برای خانواده و شاگردان آن مرحوم شکیبایی آرزو داریم و برای جان زلال و روح بزرگ‌ آن دانشی‌مرد افتاده‌منش رحمت و غفران الهی می‌طلبیم و از سویدای دل آرزو می‌کنیم که آینده‌ی ایران از این مرام و منش تهی نمانَد.

و یبقیٰ وجهُ ربک ذوالجلال و الإکرام


حسن یوسفی اشکوری
محمّدجواد اکبرین
میثم بادامچی
محمّد برقعی
رضا بهشتی معزّ
سروش دبّاغ
علیرضا رجایی
احمد صدری
محمود صدری
علی طهماسبی
رضا علیجانی
حسین کمالی
محسن کمالیان
داریوش محمّدپور
محمّدمهدی مجاهدی
مهدی ممکن
یاسر میردامادی

#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 چرا اعتراضات در ایران به خشونت کشیده می‌شود؟.
...
...
🔶در جمهوری اسلامی طی چهار دهه، اعتراضات عمومی غالبا به خشونت کشیده می شود و هر بار، نه تنها به این اعتراضات نام فتنه و اغتشاش و بلوا می گذارند، بلکه پیشاپیش وعده اش را هم در آینده می دهند. انگار که یکی را آماده می گذارند توی آب نمک، برای روز مبادا.

🔶واضح ترین دلیلش این است که جمهوری اسلامی، پس از چهل سال، هیچ برنامه یا ایده یا طرحی برای شنیدن اعتراضات مشروع ندارد.

🔶هرچند قانون اساسی طی اصل 27 این موضوع را به رسمیت شناخته و حق تجمعات و اعتراضات را به مردم عطا کرده، اما این اصل سال هاست در همان کتاب قانون معطل خاک می خورد و.بجز تجمعات مورد تایید، مثل 13 آبان و روز قدس و 22 بهمن که نوعی تایید اصل نظام محسوب می شود، خیابان ها تجمع آرامی را شاهد نیستند.

🔶از سوی دیگر درنبود احزاب منتقد و یامخالف، تعطیل بودن یا انفعال سندیکاهای کارگری، مسدود بودن فضای اعتراض مسالمت آمیز مدنی ومجوز صادر نکردن دستگاه‌های دولتی برای تجمعات قانونی، منتقدین، متفکرین ونخبگان جامعه ازتغییر برای بهبود فضای کشورشان ناامید وسرخورده شده اند و مردم نیز بنا بر اینکه چنین تجربه ای نداشته اند، نیاموخته اند که چگونه مسالمت آمیز و منطقی، به کنشگری مدنی و اعتراض عمومی دست بزنند، بدون آنکه به کشور و آبروی آن خدشه وارد شود.

🔶نتیجه این می شود که اگر مردم قانون، سیاست یا رفتاری را در بدنه حاکمیت نپذیرند و آن را خلاف حقوقشان بدانند، دو راه بی دردسر بیشتر پیش رویشان نیست، اول اینکه ناچارا همراهی کنند، دوم اینکه سکوت نمایند.

🔶راه سومی که حاکمیت پیش پای مردم قرار گذاشته باشد وجود ندارد و اگر مردم بخواهند به آن وارد شوند، یعنی اعتراض کنند، در همان قدم نخست مرتکب شکستن یک هنجار یا عرف یا قانون می شوند، یعنی همان ابتدا می دانند که خلاف خواست حاکمیت دارند عمل می کنند، پس ناخودآگاه آماده رفتارهای هیجانی، خشن و غیرعرفی می گردند. چون میدانند قانون آنها را برنمی تابد.

🔶در جوامعی که صندق آرا سرنوشت کشور را مشخص می کند، تاثیر نقش مردم، پسا رای دادن نیز حفظ می شود، یعنی نقش مردم بعد از اینکه آرا خودشان را به صندق انداختند، انقضا نمی یابد، امری که متاسفانه در کشور ما رایج و معمول است و مردم برای عطا یا تزریق قدرت(قدرت قانون گذاری، نمایندگی، حکومت یا ...) فراخوانده می شوند اما اگر همان مردم برای سلب همان قدرت یا قانون، فراخوان دهند، صدایشان شنیده نمی شود.

🔶در جوامعی که از نظر عقلانیت و خرد سیاسی توسعه یافته است، از پلیس و نیروی نظامی برای حفظ امنیت تجمعات استفاده می شود، نه برخورد با آن چرا که این کار از اعتبار و آبرو و حیثیت حاکمیت می کاهد و به جوهره آن لطمه وارد می نماید. این کار باعث دوری مردم از حکومت و والیانش می شود، که دودش ابتدا در چشم صاحبان قدرت می رود.

🔶به شدت معتقدم امروزه عدم وجود آزادی تجمعات و آزادی اعتراض، یکی از پاشنه آشیل های نظام جمهوری اسلامی است. سوراخی که بارهای بار از آن گزیده شده، اما درس عبرت نگرفته و بر ادامه اش اصرار عجیب غیر عقلانی دارد.

🔶و عجیب اینکه به نام #امنیت چنین می کند در حالی که حجم خسارات جانی و مالی اعتراضات این سال ها، گاه کمتر از یک جنگ داخلی نبوده است، روندی که اگر جنبه قانونی می یافت، و حاکمیت از آن حمایت می کرد، نه تنها در امنیت بیشتری برگزار می شد، بلکه سبب مشروعیت بخشی به نظام نیز می شد.


سلمان کدیور


#فرهیختگان راهی به رهایی

ای تیغ‌تان چو نیزه برای ستم دراز !

سالی از ریختنِ خون مردمانی شرافت‌مند گذشت که بجرم طلب حقِ مشروعِ روزیِ حلال، ضرورتِ حیات و بدیهیِ معاش، بدستور حاکم مسلمان در خیابان و نیزار و محبس جان دادند. در سالگرد آن روز ننگین میزان ترقیات این نظام استبدادیِ فاسد چنان شتابناک بوده که در اوجِ محنت، "امکان تاسیس تاکسی‌رانی هوایی برای مالکان هواپیماهای شخصی" (با عنوان سرقتی "مردم") را فراهم کرده است !
اما بنا به سنتی الهی، آن خونهای بناحق ریخته صاحب دارد و خداوند در کمین ستمگران نشسته است (فَانْتَقَمْنا مِنَ الَّذينَ أَجْرَمُوا / آیه ۴۷سوره روم) و کسانی که خون ریختند یا مزورانه در هر لباسی ناظر موافق و با هر عنوانی بزدلانه ساکت مرافق بودند بحکم همین فقه حاکم و بجرم "تسبیب در قتل" مسئول و شریک جنایت بوده و باید روزی پاسخگو باشند.
آنچه از دست و زبان حکام جور که مُفتخر به طالعِ مسعود خویشتن‌ند، صادر شده جملگی مکتوب و معاقَب است و تعابیر رندانه زعمای قوم در فرار و توجیه هیچ از شناعت و فضاحت فجایع خونین و ظلم به خلق بی‌پناهِ خداوند نمی‌کاهد هرچند که شبِ سمور و لبِ تنور بگذرد !

رضا بهشتی‌معز
فیسبوک نگارنده


#فرهیختگان راهی به رهایی

ای میهن !
ای پیر !
بالندهٔ افتاده، آزاد زمینگیر !
خون می‌چکد اینجا هنوز از زخم دیرین تبرها
ای میهن! اینجا سینهٔ من چون تو زخمی است
اینجا
دمادم دارکوبی بر درخت پیر می‌کوبد دمادم!
هوشنگ ابتهاج

#فرهیختگان با یاد آبان گلگون ۹۸

#فرهیختگان، ندای آگاهی

🔻از تأکید بر اندیشه سیاسی تا اهمیت دادن به جریان‌های سیاسی در جهان اسلامی؛ گفت‌وگو با محمد مسجدجامعی درباره مرحوم داود فیرحی

✔️سردبیر دین‌آنلاین: خبر درگذشت دکتر داود فیرحی را که شنیدم به سراغ دکتر محمدمسجدجامعی در دفتر وی در مؤسسه مطالعات راهبردی اسلام معاصر(مرام) رفتم تا با او درباره اندیشه‌ها و نظرات استاد فیرحی گفت‌وگو کنم. مسجدجامعی که تجربه سفارت واتیکان و مراکش را دارد در حوزه مطالعات سیاسی «زمینه‌های تفکر سیاسی» را نوشته و دکتری ژئوپلتیک را در دانشگاه پیزای ایتالیا گذرانده است. او به ژئوپلتیک اهمیت می‌دهد و معتقد است برای فهم وقایع باید به همه عناصر دخیل توجه کرد و تأکید تک‌بعدی رهزن است و نتیجه‎‌ای ندارد. برای همین به گمان وی محققی مانند داود فیرحی که همه وقایع را از زاویه نظریه و اندیشه سیاسی می‌بیند به عناصر فرهنگی و جغرافیایی کمتر توجه دارند.

پیوند به متن کامل این گفت‌وگو در سایت دین‌آنلاین


#فرهیختگان، ندای آگاهی