روشنفکری دینی چه می‌گوید


رضا بابایی

#فرهیختگان ندای آگاهی و آزادی

ضحاک ماردوش

سعیدی سیرجانی

حکومت اختناق و استبداد اگر-زبانم لال-هزار و یک عیب و زیان داشته باشد،یک خاصیت هم دارد و آن تحریک طبع ستم ستیز مردم آزاده است برای مقاومت.مقاومتی با جلوه های گوناگون،از ترور دیکتاتور گرفته تا قیام ملی.اما زیباترین جلوه اش در جهان هنر است،بخصوص عالم ادبیات.
شاعر و نویسنده ی واقعی به حکم فطرت آزاده و ذوق تعالی پسندش با هر تحکم و استبداد و اختناقی سرِ دشمنی دارد،خواه این استبداد بوسیله ی قدّاره بندان بزن بهادری بر ملت تحمیل شده باشد،خواه از طرف طبقه ای از اسافل جُهّال جامعه.که هر ادیبی اعم از شاعر و نویسنده و پژوهشگر طبعا متفکر است و تفکر فضای باز میخواهدتا دور از هر تحکم و تعصبی ببالد و حاصل دهد.

ظاهرا همه رشد کیفی و عمقی ادبیات فارسی در هزار و صدسال اخیر از برکت فساد عصیان آفرین حکومتهای سرکوبگر بوده است که بالیدن هر درختی علاوه بر آب روان و آفتاب تابان به کود ناخوشبوی ناخوش منظره ای هم نیازمند است.

تعجب نکنید، حاجتی به ردیف کردن اسناد و مآخذ نیست، در ذهن خودتان مروری بفرمایید به دوره‌های ظهور نوابغ شعر و ادب فارسی و اوضاع اجتماعی روزگارشان تا ببینید طنز لطیف خیامی جز محصول سلطه‌ی جُهّال خراسان بر جان و مال خلایق می‌تواند باشد؟

نگاهی به اوضاع سیاه قرن هفتم بیندازید، تا ببینید زبان کنائی لبریز از رمز و اشاره ی مولوی غیر از عکس العمل مرد روشندل خداشناسی است در مقابل جماعت شریعت سازانی که خود را ورثه انبیا دانسته اند و نبض جامعه را با تافتن آتش سوزان جهنم در قبضه‌ی قدرت گرفته‌اند؟

اگر امیرِ آدمکشِ خشک مغزی چون مبارزالدین بر خاک طرب خیز شیراز مسلّط نمیشد غزلیات لبریز از ایهام حافظ به همین دلنشینی جاودانه بود؟
شاهنامه‌ی فردوسی هم محصول چونین روزگارانی است، محصول دوران سیاه استبداد است و اختناق تحمل ناپذیری که با دست عربان و ترکان در نیمه ی قرن چهارم بر سرزمین خراسان سایه افکنده است.

#فرهیختگان ندای آگاهی و آزادی

گیلان، لاهیجان، روستای سرچشمه.


جان آگه با #فرهیختگان

جهان از چشم محسن نامجو

#فرهیختگان

نظرات حوزه علمیه درباره محتوای کتابهای درسی محرمانه است !

▪️سعید برخورداری در صفحه توییتر خود نوشت؛
سال گذشته مشاور وزیر آموزش و پروش اعلام کرد «بیش از ۸۰ درصد نقدهای محتوایی حوزه علمیه، در چاپ جدید کتب درسی اعمال شده است»
از سامانه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات اقدام کردم که اسناد این نقد ها منتشر بشه.
معاون وزیر پاسخ داد : محرمانه است !



#فرهیختگان ندای آگاهی و آزادی

حقوق ناظران شرعی واردات مرغ از ترکیه، ماهانه ۷۱ میلیون تومان به همراه اسکان، پذیرایی، تغذیه و حمل و نقل


همزمان با گرانی افسارگیخته مرغ در ایران دولت ایران تصمیم دارد از ترکیه مرغ ذبح شده وارد کند اما شرط صدور مجوز برای واردات مرغ تایید شرعی بودن کشتار مرغ‌ها در ترکیه است (در نظر بگیرید که ترکیه کشوری‌ست مسلمان) . و برای همین کار هم قرار است «ناظرین شرعی» به ترکیه اعزام شوند. پیمان فلسفی مدیرعامل مرکز جهانی حلال در نامه‌ای به مدیران شرکت‌های واردکننده مرغ از آنها خواسته ۲۵۰۰ یورو به عنوان «اضافه‌کار و بهره‌وری ناظرین شرعی» به این مرکز بپردازند. با توجه به نرخ برابری یورو و ریال حقوق ماهانه ناظرین شرعی که قرار است «شرعی بودن ذبح» مرغ در ترکیه را تایید کنند به بیش از ۷۱ میلیون تومان می‌رسد.


#فرهیختگان

این پرسش و پاسخ شور انگیز چند سال پیش بین دو نفر از دوستان بسیار عزیزم در دنیای مجازی اتفاق افتاد.

ریحانه موسوی

https://telegra.ph/Anita-kuros-04-11


جان آگه با #فرهیختگان

‍
تفسیر معاصرانه قرآن کریم
به سرویراستاری سید حسین نصر

🔸قرآن کریم به عنوان پیام و وحی الهی و کتاب مقدس نازل شده بر آخرین پیامبران، همواره در مرکز توجهات همه مسلمانان قرار داشته و به همین جهت برای پژوهشگران غربی نیز دریچه مهمی برای ورود به مطالعه اسلام به حساب می‌آید.

🔸در سال‌های اخیر دو کوشش بسیار مهم برای آشنایی هر چه بیشتر مخاطبان غربی با قرآن انجام شده است، یکی کتاب تفسیر معاصرانه قرآن (The Study Quran) که به سرپرستی دکتر سید حسین نصر و در سال 2015 منتشر شده است و دیگری کتاب قرآن مورخان (Le Coran des historiens) که به سرپرستی دکتر محمدعلی امیرمعزی و دکتر گیوم دی فراهم آمده و در سال 2019 به طبع رسیده است.

🔸«قرآن مورخان» با نگاهی انتقادی-تاریخی تدوین شده است و نویسندگان آن با قرآن به مثابه یک متن تاریخی مواجه شده و برای فهم انتقادی و تاریخ‌مند آن تلاش کرده اند و شاید تعریض دکتر انشاءالله رحمتی در مقدمه ترجمه «تفسیر معاصرانه قرآن» که «دست‌اندرکاران این اثر» را «مقهور دنیای مدرن» نمی‌داند، بیش از همه متوجه نویسندگان «قرآن مورخان» باشد.

🔸از سوی دیگر «تفسیر معاصرانه قرآن» با نگاهی کاملا همدلانه و با پذیرش کامل ماهیت قدسی قرآن تدوین شده و به تعبیر دکتر نصر در مقدمه کتاب، «[به قرآن کریم به عنوان] اثری که صرفاً اهمیت تاریخی، اجتماعی یا زبان‌شناختی، جدای از ماهیت قدسی و وحیانی‌اش دارد، محدود نشده است».

🔸اگرچه دکتر نصر مدعی است که «این بدان معنا نیست که مسمانان تنها مخاطبان در نظر گرفته شده برای [این کتاب] باشند»، بلکه بدان معناست که در تفسیر معاصرانه قرآن «به این کتاب [آسمانی] که با تلاوت آن اشک شوق از دیده مسمانان از سوماترا تا سنگال جاری می شود... اهتمام داشته‌ایم».

🔶به هر صورت «تفسیر معاصرانه قرآن» اثری بسیار شایان توجه است و می‌تواند برای هر مسلمانی که دل در گرو قرآن و کلام مقدس الهی دارد و فاصله زمانی یا زبانی‌اش با تفاسیر سنتی، مانعی برای استفاده کامل‌تر از کلام الهی است، منبعی برای تأمل و تفکر بیشتر در وحی باشد./ محمدرضامعینی
https://t.me/arshivefarhikhtegan/517

جان آگه با #فرهیختگان

فتوای آیت الله سیستانی برای روزه داران در دوران همه‌گیری

🔹 کسانی که به هیچ دلیلی نمی توانند کارشان را رها کنند و ترس از این دارند که اگر در طول روز آب ننوشند به ویروس مبتلا می شوند و هیچ کار دیگری نتوانند انجام دهند که آنها را از ابتلا به بیماری مصون نگه دارد، روزه بر آنها واجب نیست.


#فرهیختگان

تلخیص کتاب
اصلاح اندیشه اسلامی(1)

نویسنده:نصر حامد ابوزید
مترجم :یاسر میردامادی

نوع تلخیص:نقشه ذهنی

میزان تلخیص:صفحات 1تا 50

مباحث مطرح شده

-پرسش اصلی این پژوهش از این قرار است
تا چه حد متفکران آزاد اندیش و اصلاحگرا درگیر نوسازی راستینِ اندیشه اسلامی هستند؟ آیا آ نها موفق شده اند تصویر منفیِ ارائه شده از غرب توسط سلفیها را به چالش بکشند

-اروپا هم دشمنی بود که باید با آن جنگید و هم استادی بود که باید از آن آموخت

-پیوند سنت با حکمت صوفیانه، ویژگی نوعیِ اسلام هندی است، و اینجا جایی است که دو مخالف شدید، سرآخر، با یکدیگر سازگار میشوند:
یکی ابن عربی، نماینده حکمت صوفیانه و دیگری ابن تیمیه

-در هند شاه ولی الله دهلوی پدر «احیاگری » اسلامی به شمار می آید

-رفاعه رافع طهطاوی اهل مصر و احمد فاریاس شدیاق اهل سوریه نخستین روشنفکران عرب بودند که به جهان مدرن غربی سفر کردند و مستقیما از این جهان گزارش کردند.
-در نظر سر سید احمد خان هندی لازم بود که تفسیر قرآن را از سنت رها ساخت، در عوض، اصول «عقل » و «طبیعت » را جایگزین آن ساخت.


#فرهیختگان

نشست برخطِ بی‌سابقه حدیث‌پژوهی

راوی : کاربران علاقمند به حیطه‌های مرتبط با مطالعات اسلامی، گفتگوی مجازی آیت‌الله سید احمد مددی؛ استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم با دو تن از اساتید برجسته غربی؛ پروفسور رابرت گلیو (استاد دانشگاه اگزتر) و پروفسور اندرو نیومن (استاد دانشگاه ادینبرا) را شاهد بودند.

در این وبینار که به همت کالج اسلامی لندن برگزار شد، مباحثه‌ای درباره نظریه «تحلیل فهرستی» رقم خورد که استاد حوزه قم به ارائه نظرات خود پرداخت و پس از آن، آکادمسین‌ها مستقیماً پاسخ سؤالات خود را از ایشان جویا شدند.

در ابتدای گفتگو، آیت‌الله مددی با توضیح درباره برخی مصطلحات علم‌الحدیث و تاریخ تدوین حدیث در اسلام و به ویژه در تشیع، گریزی به دو رهیافت مهم در حدیث‌پژوهی یعنی تحلیل رجالی و تحلیل فهرستی زد. به نظر ایشان، تحلیل رجالی به بررسی وضعیت دقیق وثاقت و ضعف راویان واقع در سلسله اسانید روایات می‌پردازد. به عنوان مکمل رهیافت نخست، تحلیل فهرستی می‌تواند اطلاعات بیشتری از شیوه‌های اعتبارسنجی نزد محدثان امامیه را در اختیار ما قرار دهد. در تحلیل فهرستی با شواهدی از مصادر متقدم در رجال و فهرست همچون رجال نجاشی و فهرست شیخ طوسی، بیان می‌شود که قدمای اصحاب بیش از آنکه به یک روایت و وضعیت رجالی راویان آن توجه کنند، اعتبار کتاب برایشان حائز اهمیت بوده است؛ بنابراین اگر به روایتی هرچند با سندی غیرمعتبر التفات به خرج می‌دادند، از اعتبار کتاب نشأت می‌گیرد.

آیت‌الله مددی بر این باور است که نادیده گرفتن موازین اعتبار میراث حدیثی شیعه بر اساس مطالعه فهرستی و کتابشناختی سبب شد تا با پای‌گیری مکتب حله، بررسی رجالی جانشین روش مکمل خود شود و نظریه حجیت تعبدی خبر نیز تدریجاً استقرار یافت. آقای مددی به بحث اجازات کتب نیز پرداخت و اظهار داشت تمرکز بر مسأله کتاب‌های دارای نسخه‌های متعدد، ما را با برخی راویان آن کتاب‌ها همچون ابوسمینه محمد بن علی صیرفی آشنا می‌کند که ای‌بسا به لحاظ رجالی کنار نهاده می‌شوند، اما این کتاب را نقل کرده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد این راویان، صرفاً یک نقل‌کننده‌اند و دخل و تصرفی در کتاب نداشته‌اند. نتیجه آنکه مطالعه در سطح داده‌های رجالی بر پایه اکتفا به ثقه یا ضعیف بودن راویان، نمی‌تواند نمونه پیشین را توجیه کند. افزون بر آنکه توانایی تاریخ‌گذاری احادیث، کتاب‌ها و اجازات را می‌توان در سنت فهرستی جستجو کرد. این استاد حوزه البته تأکید کرد که ایده تحلیل فهرستی مورد توجه عالمان و محققان گذشته نیز قرار داشته است، اما در اینجا نظریه با شواهد و مباحث فراوان پخته‌تر شده و انسجام نسبی یافته است که با تعابیر مختص آقای مددی به نوعی این بحث را از ابداعات ایشان می‌توان تلقی کرد.

پس از سخنان آیت‌الله مددی، پروفسور گلیو با قدردانی از حضور ایشان نخستین پرسش را درباره ظرفیت‌های واقعی کاربست تحلیل فهرستی در مطالعه احادیث امامیه مطرح کرد. برای او مبهم بود که چگونه می‌توان با این رویکرد، تشخیص داد که شیخ کلینی در تدوین کتاب الکافی دقیقاً از چه مصادر و منابعی استفاده کرده است. آقای مددی در پاسخ مؤکدا اذعان داشت که امروز دانش ما از تاریخ حدیث و مشخصات کتابشناختی مکتوبات حدیثی با همه محدودیت‌های جبران‌ناپذیر توسعه یافته است. در ضمن این رویکرد خود را از تحلیل رجالی و حتی سایر مطالعات بی‌نیاز نمی‌داند و نمی‌توان تصور کرد با همنشینی رجال و فهرست، تمام مشکلات و ابهامات حدیث مرتفع خواهد شد. همچنین آیت‌‌الله مددی تفکیک میان نگاه مورخ و نگاه فقیه در نظر گلیو را با تمایز میان رویکرد واقع‌گرایانه و حجیت‌گرایانه بازتعریف کرد و تذکر داد که تحلیل فهرستی این استعداد را دارد که فقه به کشف واقعیات تاریخی درباره روندها و رویه‌های اعتبارسنجی حدیث دست یابد. به عبارت دیگر ایشان ادعا کرد با استفاده از این قبیل ابزارها ما می‌توانیم تشخیص دهیم که در ذهن عالمان متقدم امامی همچون شیخ طوسی چه استنباطات و شیوه‌هایی وجود داشته است.

به هر حال وبینار امشب که دو ساعت و نیم طول کشید، هرچند از مسائل کلی فراتر نرفت، ولی تجربه تبادل اطلاعات و دانش به ویژه با ایجاد تعامل سازنده میان پژوهشگران حوزوی و دانشگاهی می‌تواند فرصت بحث‌های بعدی در دانش‌های فقه، حدیث و کلام را فراهم سازد.

#فرهیختگان

https://telegra.ph/Tigris-and-Euphrates-04-12


جان آگه با #فرهیختگان

چرا اپوزیسیون نمی‌خواهد پیروز شود؟

ابراهیم نبوی

طنز
▫️البته زبانم لال اینطور نیست و اپوزیسیون احتمال دارد پس از سقوط جمهوری اسلامی و بعد از اینکه حاضر شد دل از خانه و زندگی از لندن و پاریس و نیویورک و لوس‌آنجلس بکند، به ایران برگردد و قدرت را- اگر قدرتی باقی مانده باشد- در اختیار بگیرد. اما در حال حاضر، یعنی در همین امروز علت اینکه اپوزیسیون نمی‌تواند شاید هم اصلا نمی‌خواهد بر حکومت چیره شود، خدمت مخاطبان عزیز عرض می‌شود:

یک. اپوزیسیون جمهوری اسلامی یا سلطنت‌طلب است، یا جمهوری‌خواه است یا ملی-مذهبی است، یا سکولار است، یا برانداز است یا اصلاح‌طلب است یا ملی‌گراست یا طرفدار فدرالیسم است یا چپ است یا مجاهد است یا همین‌جوری است.
سلطنت‌طلبان با جمهوری‌خواهان می‌جنگند، سکولارها با ملی-مذهبی‌ها مجادله می‌کنند، ملی‌گراها خشتک طرفداران فدرالیسم و جدایی‌طلبان را به سرشان می‌کشند، مجاهدین با همه دشمن و همه با مجاهدین مجادله می‌کنند، براندازان و بقیه گروه‌ها با اصلاح‌طلبان می‌جنگند و اصلاح‌طلبان با بقیه، در نتیجه جمهوری اسلامی نه تحت فشار اپوزیسیون است و نه اپوزیسیون کاری به خود حکومت دارد، در نتیجه حکومت باقی می‌ماند.

دو. اپوزیسیون بودن یک شغل است و عده‌ای از طریق آن درآمد دارند. آن‌ها با درآمدشان در کشورها و شهرهای مختلف خانه خریده‌اند و بچه‌های‌شان را به مدرسه فرستاده‌اند و عروس و داماد گرفته‌اند. شکست حکومت به معنی از دست دادن شغل است، آن هم در شصت هفتاد سالگی. پیروزی بر جمهوری اسلامی عملا امنیت شغلی اپوزیسیون را به خطر می‌اندازد. در واقع اگر حکومت شکست بخورد رهبران اپوزیسیون نه تنها وزیر و وکیل نمی‌شوند، بلکه شغل فعلی‌شان را هم از دست می‌دهند.

سه. تغییر حکومت از چند راه ممکن است: انقلاب، شورش، مبارزه پارلمانی، اصلاحات، مبارزه مسلحانه، مبارزه خیابانی، جنگ شهری، رفراندوم بین المللی، حمله خارجی، کودتا و برخی روش‌های دیگر که ما از آن اطلاع نداریم.

اپوزیسیون با انقلاب و مبارزه مسلحانه و جنگ شهری و حمله خارجی و کودتا یا مخالف است یا حتی اگر موافق باشد هم این کارها در حال حاضر ممکن نیست، مگر اینکه نصف حکومت‌های جهان و هشتاد درصد ملت ایران تغییر کنند. اصلاحات هم به بن بست رسیده. رفراندوم بین‌المللی هم بدون توافق با حکومت ایران عملا ممکن نیست. پس اپوزیسیون هیچ راهی برای شکست حکومت ندارد. در واقع تنها امید اپوزیسیون این است که یک کشور خارجی حکومت را شکست بدهد و وقتی حکومت را شکست داد، قدرت را بدهد دست اپوزیسیون و خودش هم همان کنار مواظب باشد که اگر دولت جدید مشکلی پیدا کرد، به او کمک کند.


جان آگه با #فرهیختگان

اصلاح دینی از منظر کدیور

کتاب اصلاح دینی: جنبشهای اصلاح دینی در کشورهای اسلامی مجموعه مصاحبه های محمد فرامرز با برخی متفکران شیعه و سنی ایران و افغانستان است. کتاب در اسفند ۱۳۹۹ در کابل منتشر شده، اما در ایران مصاحبه من به تیغ سانسور مبتلا شده است! متن کامل این مصاحبه برای نخستین بار در فضای مجازی فارسی زبان منتشر می شود.

مولفه های اصلی اصلاح دینی:
- دنبال کردن راهی برای جبران عقب ماندگی مسلمانان،
- توانمند کردن اندیشه و عمل اسلامی در دنیای متجدد،
- زدودن خرافات، رجوع به موازین کتاب و سنت به جای اسارت در بند برخی ظواهر و برداشتهای قشری،
- بها دادن بیشتر به عقلانیت و علوم بشری،
- عنایت بیشتر به موازین اخلاقی.

جنبش اصلاحی حداقل در چهار محور منشأ خدمات و برکاتی بوده است:
１. رواج تفکر انتقادی در حوزهی دین،
２. نگاه تاریخی به دین،
３. شتاب بخشیدن به روند سکولاریته،
４. مطرح کردن فهمهای گوناگون از متن واحد و قرائت پذیری دین.

جنبش اصلاح دینی حداقل در نیم قرن اخیر به دو جریان تقسیم می شود:
１. «نواندیشی دینی» (اصلاح معرفت دینی یا بهسازی)،
２. «روشنفکری دینی» (اصلاح اصل دین یا بازسازی متن دین).

من خود را متعلق به جریان نخست می دانم.

اگر رویکرد روشنفکران دینی به بلاموضوع شدن تدریجی دین، خدا، پیامبر، وحی و قرآن بیانجامد،
یعنی اگر روند تدریجی این طیف تقلیل رو به حذف دین باشد
در این صورت دیگر چه جای استفاده از پسوند «دینی» باقی میماند؟

به آینده «اصلاح معرفت دینی» یا «نواندیشی دینی» خوش بینم،
هرچند آینده مطلوبی برای رویکرد «اصلاح دین» مشهور به «روشنفکری دینی» پیش بینی نمی کنم.

جریان اخیر فعلا نوعی دئیسم (Deism) یا الهیات طبیعی است:
باور به امر متعالی و فعلا خداوند،
بدون التزام به الهیات تفسیری یا متن کتاب و سنت
یا بدون باور به شریعت و دین سازمان یافته.
بازسازی دین به نادیده گرفتن اختصاصات اسلام انجامیده است.

«نواندیشی دینی» بسیار جوان است و علیرغم سن جوان خود موفقیت و کامیابی قابل توجهی داشته است.
این جریان در میان افشار تحصیل کرده بسیار پرطرفدارتر از جریان سنتی است.

به میزان ارتقای دانش و آگاهی توده های مسلمان این رویکرد قوت بیشتری پیدا می کند.
دینداران سنتی و بنیادگرایان مسلمان در محافل آکادمیک و در میان مسلمان تحصیلکرده مطمئنا حرف آخر را نمی زنند!

نواندیشان دینی (اصلاح معرفت دینی)
ادله معتبری بر رویکرد خود دارند
و آینده جوامع مسلمان متعلق به آنهاست.

روشنفکری دینی (اصلاح اصل دین یا جریان بازسازی دین)
پلی به سوی سکولاریسم ذهنی یا فلسفی است
و دیر یا زود به همان ملحق خواهد شد.

محسن کدیور

جان آگه با #فرهیختگان

نامه عباس زریاب خویی به شاهرخ مسکوب در فروردین ۱۳۶۰

۶۰/۱/۱۰

دوست گرامی
نامه ای که از شهر “ولتر” و “رنان” به بلاد شیخان و حنبلیان زمان فرستاده بودید رسید. به قول خاقانی تحیّتی بود از خیرالبلاد و اطيبها الی شر البلاد و اوحشها. خیلی خوشحال شدم که کارتان به سامانی رسیده و مشغول شده‌اید.

خوشا به حالتان که در زبده و خلاصة بلاد عالم یعنی پاریس با زبده‌ترین اشخاص همکاری دارید. هذا هي الجنة التی کنتم بها توعدون. به قول آن هندی: اگر فردوس بر روی زمین است، همین است و همین است و همین است.

ما هم در این دوزخ روزگاری می‌گذرانیم. جسما و روحا در غربتیم. غربتی که نه غربی است و نه شرقی. مثل موجوداتی که جاذبه‌ای بر آنها وارد نیست و در فضا معلق هستند. ما نیز احساس بی‌چارگی و بی‌وزنی می‌کنیم و به فضا نرفته فضانورد شده‌ایم؛ آنچه معاش است بسته به موئی است که هر دم، دمِ تیزِ شمشیر بازسازی و پاکسازی بر سرش ایستاده است.

معادی هم که امید دهنده باشد نداریم، مانند یهود فقیر خسرالدنيا و الآخرة ذلک هو الخسران المبين. می‌گفتیم و به خود نوید می‌دادیم که در دوران تقاعد به کنجی می‌نشینیم و به گفته حافظ جز صراحی و کتاب، یار و ندیم نمی‌گیریم. اما آنچه صراحی است، شکسته است و کتاب‌ها نیز در معرض تهدید آب و آتش نشسته است.
گوشه گرفتم ز خلق و فایده‌ای نیست، گوشه چشمش بلای گوشه‌نشین است.

گاهی ندای ظریفی به گوش می‌رسد که چون سرآمد دولت ایام وصل بگذرد ایام هجران نیز هم. اما من ایام وصل نداشتم و همان ایام برای من مانند شبهای هجران تیره بود! به جهنم! سرتان را چرا درد بیاورم. روزگار همین بوده است و خواهد بود. این دم را که دوستی سلام صفایی از راه وفا فرستاده خوش بدارم و خود را به یاد دوستان باخبرِ دور، از دشمنان بی‌خبرِ نزدیک، دور سازم.

سلام به همه آن دوستان برسان و چو با حبیب نشستی و باده پیمودی، بیاد آر حریفان باده پیما را.
ایام به کام و دوران عزت مستدام بوده باشد.
قربانت


جان آگه با #فرهیختگان

اپیزود چهل‌وپنجم پادکست سکه

"نقش مطالبه‌گری در بهبود فضای اقتصاد ایران چیست؟"

مردم چه مطالباتی باید از مسئولین داشته باشند و چه موضوعاتی رو نباید مطالبه کنند؟ مطالبات نادرست از حکومت باعث بروز چه اشکلاتی می‌شود؟ مشکل اصلی اقتصاد ایران چیست که حل آن باید از سوی مردم مطالبه شود؟

مهمان: جواد صالح اصفهانی

اسپانسر:
گروه مالی‌ و مدیریت سرمایه‌گذاری شریف


#فرهیختگان ندای آگاهی و آزادی

کتاب امروز
گفتگو با شاهرخ مسکوب

گفتگو‌کنندگان: مهرداد بهار، داریوش شایگان، امیرحسین جهانبگلو، ناصر پاکدامن و محمدرضا شفیعی کدکنی
پاییز ۱۳۵۱

آن جلسه‌ای که با مسکوب در «کتاب امروز» صحبت کردیم هم قبل از پاییز ۱۳۵۱ بوده است. بله، شاید در پاییز ۱۳۵۱ چاپ شده باشد. با اصرار، من را هم کشاندند و جلسهٔ خیلی خیلی خوبی بود. یادم نیست من از مرحوم مسکوب چه پرسیدم که سال‌ها بعد هر وقت من را می‌دید می‌گفت شفیعی آن سؤال تو هنوز در ذهنِ من هست و نتوانستم جوابش را پیدا کنم. الان واقعاً یادم نیست چه پرسیدم. در خانهٔ نجف [نجف دریابندری] بود. کریم امامی هم خدا بیامرزدش؛ عکس می‌گرفت. خیلی مجلهٔ آبرومندی بود‌. بچه‌های فرانکلین درمی‌آوردند.

محمدرضا شفیعی کدکنی

#فرهیختگان

هویت ملی و بنیادهای آن
سخنرانی شاهرخ مسکوب در ۱۳ مارس ۱۹۹۸
‌
‌#فرهیختگان

نوشته داریوش شایگان در یادبود شاهرخ مسکوب

#فرهیختگان
‌

گرامی داشت نوزدهمین سال روز درگذشت دکتر یدالله سحابی

رازگشایی از قرآن به کمک دانش‌های جدید

علی اشرف فتحی

🔹 سال ۱۳۴۶ دکتر یدالله سحابی به‌تازگی از زندان و تبعید چهار ساله رها شده بود. او که از پیشگامان دانش زمین‌شناسی در ایران بود، دغدغه سازگاری دین و دانش روز را داشت. در نخستین ماه‌های آزادی کتاب اثرگذار «خلقت انسان» را منتشر کرد و نقل محافل دینی و فکری شد. وی در مقدمه «خلقت انسان» نوشت:
«منظور ما در این کتاب، مطالعه در آیات قرآن از نظر خلقت انسان و موجودات زنده با استفاده از نتایج علمی تکاملی روز می‌باشد و همان‌طور که در مقدمه نشریه قرآن و تکامل متذکر شده‌ایم، اگر در بررسی و تفسیر آیات الهی اطلاعات و نتایج مسلمه علمی را نیز به عنوان مفتاح [:کلید] به کار ببریم، حقایق تازه‌ای از منبع پر فیض قرآن برای ما جلوه می‌کند که هم بینش ما را به گوشه‌ای از دستگاه بی‌انتهای کائنات زیادتر می‌کند و هم خضوع و ایمان ما را نسبت به آفریدگار دانا و توانای آن بیشتر و محکم‌تر می‌سازد» (ص۷ از چاپ سوم کتاب).

🔹نیمه اول این کتاب ۲۱۴ صفحه‌ای به ارائه شواهد علمی در دفاع از نظریه تکامل می‌پردازد و نیمه دوم آن نیز نگاه قرآن به خلقت انسان را بررسی کرده است. به باور دکتر سحابی نه تنها باور مرسوم ما درباره خلقت انسان متأثر از کتب غیر اسلامی است و ریشه در قرآن ندارد، بلکه «قرآن درباره سلسله موجودات ذی‌حیات، تصریحات متعددی دارد که علم امروز پس از تلاش‌ها و تجربه‌ها به همان نتیجه رسیده است»(ص۱۰).

🔹تلاش سحابی برای تفکیک اسرائیلیات از قرآن (ص۱۰۲) در کنار این‌که نسبت دادن نظریات غیر علمی از جمله جدا بودن کامل تبار انسان از سایر مخلوقات را «خلاف شأن قرآن» می‌دانست، نشان از باور عمیق او به دقت یافته‌های دانش روز داشت. او حتی تولد عیسی مسیح(ع) از مریم(س) را با علم روز تبیین می‌کرد و آن را حاصل نرمادگی یا بکرزایی برخی موجودات (Hermaphroditism) دانست (ص۱۵۹). این نگاه و رویکرد او بی‌شباهت به شیوه همفکر و هم‌بندش مرحوم آیت‌الله طالقانی نبود که در این کتابش از آرای او نیز یاد کرده است (ص۱۳۷).

🔹 اما نگاه او به اعتبار و اهمیت قرآن فراتر بود و می‌گفت: «قرآن تنها کتاب آسمانی دست‌نخورده‌ای است که در دست بشر باقی مانده و مندرجاتش جز بر علم و حقیقت و مصلحت مبتنی نیست»(ص۱۰۲).

🔹او با «رازگشایی از قرآن به کمک دانش روز» به این نتیجه رسیده بود که «ناموس کلی آفرینش؛ آمادگی و تکامل تدریجی» است (ص۱۵۶) و حضرت آدم نیز نه اولین انسان، بلکه نخستین انسان اندیشمند و «مبدأ بصیرت بشری است و برگزیدگی او بزرگ‌ترین واقعه در آفرینش کائنات و تاریخ تکامل سلسله موجودات است»(ص۱۷۲).

🔹انتشار این کتاب؛ همان‌گونه که پیش‌بینی می‌شد جنجالی در محافل دینی برانگیخت و اگر همزمان با گسترش استبداد سیاسی و شروع مبارزات مسلحانه نمی‌شد، ابعاد این جنجال بسیار گسترش می‌یافت و ثمربخش‌تر می‌شد. اگرچه مرحوم آیت‌الله علی مشکینی کتابچه‌ای در تأیید کتاب سحابی نگاشت، ولی علامه طباطبایی که رفاقت نزدیکی با دکتر سحابی داشت، در اواخر جلد ۱۶ المیزان گفتاری با عنوان «کلام فی کینونة الانسان الاولی» یعنی «سخنی درباره آفرینش نخستین انسان» آورد و به نقد سحابی و دفاع از نظریه سنتی پرداخت. سحابی نیز در چاپ سوم کتابش در سال ۱۳۴۶ صفحات پایانی کتاب را به پاسخ‌های خود به نقد علامه اختصاص داد.

🔹کتاب مهم سحابی به دلیل بی‌توجهی به بخش وسیعی از میراث اسلامی (یعنی روایات پیامبر و اهل بیت) ذیل آثار قرآن‌گرایان تعریف می‌شود و رد پای تاثیرپذیری از نگاه شریعت سنگلجی در آن مشهود است؛ هم‌او که سحابی و بازرگان در جوانی به شرکت در جلسات قرآنی او علاقه داشتند. اما نمی‌توان منکر جایگاه مهم این کتاب در تقویت جریان نواندیشی دینی شد که آرمان سازگاری میان دین و علوم مدرن را پیگیری می‌کردند. همچنین در زمانه تحقیر دین از سوی مارکسیست‌ها تألیف کتابی در دفاع عقلانی از دین با زبان و روش مطلوب علم مدرن، امتیاز بزرگی برای جوانان مذهبی نیم قرن پیش محسوب می‌شد.

🔹در دنیای امروز که تکامل یا فرگشت، سیطره خود را بر علوم مختلف گسترش داده و مقتدرانه به حیات خود ادامه می‌دهد، فرگشت الهی (Theistic evolution) نیز به عنوان راه‌حل آشتی دین و این نظریه مطرح شده و هوادارانی دارد. این همان راهی است که نیم قرن پیش سحابی در ایران آغاز کرد تا مانع از کم‌سو شدن چراغ اسلام در عصر علم شود. با این حال؛ جای خالی یک پژوهش جدید حس می‌شود که هم دستاوردهای تازه علمی را در نظر بگیرد و هم میراث اسلامی را به صورت جدی‌تر و کامل‌تری به کمک دانش‌های زبانی مورد استناد قرار دهد. این پژوهش می‌تواند راه دشواری را که سحابی و دوستانش آغاز کردند با قوت و دقت به پیش ببرد.
از ایران فردا

https://bit.ly/322TJdv



#فرهیختگان ندای آگاهی و آزادی