ایران و طالبان افغانستان

حمیدرضا جلائی‌پور
(منتشر شده در روزنامه اعتماد ۱۵/۴/۱۴۰۰)

افغانستان کشور پیچیده‌ای است، تاکنون دو ابر‌قدرت جهانی (شوروی سابق و آمریکای لاحق) در بزانو در آوردن این کشور ناکام مانده‌اند. از این‌رو شایسته نیست درباره آینده افغانستان ساده‌سازی کرده و شادی‌کنان پیشگویی کنیم که بزودی شهرهای بزرگ این کشور به تسخیر طالبان در می‌آید. به لحاظ تاریخی معمولا دولت‌های مرکزی افغانستان بر کل سرزمین‌های این کشور به یک میزان حاکمیت نداشتند و نباید ذوق‌زده و در عالم تصور به پیشواز پیروزی قریب‌الوقوع طالبان رفت.

با این همه وضعیت پیچیده افغانستان باعث نمی‌شود از رویکرد راهبردی ایران در نوع تعامل با افغانستان صحبت نکنیم. آیا چون طالبان یک جنبش مذهبی «ضد‌آمریکایی» و طرفدار «حکومت اسلامی» است، باید ایران و جمهوری اسلامی در برابر دولت قانونی افغانستان طرف طالبان را بگیرد و جنایات این گروه تروریستی را تطهیر کند؟ به نظر می‌رسد بنا به چهار دلیل زیر راهبرد اصلی ایران در این کشور باید تقویت «دولت-ملت» افغانستان باشد نه تطهیر طالبان.

۱-قدرت گرفتن جنبش مذهبی-افراطی طالبان یا تشکیل مجدد حکومت و امارت اسلامی در افغانستان ضد منافع ملی ایران است. طالبان بعنوان یک جنبش ضد شیعه و ضد ایران (نیرویی که در دهه ۸۰ یازده دیپلمات ایرانی را در مزار شریف به قتل رساند) و ضد توسعه می‌تواند جریان‌های متعارض سلفی و مسلح در ایران را تقویت کند. ائتلاف ضد ایران (موسوم به ائتلاف نتانیاهو، بن‌سلمان و ترامپ) برای به آشوب کشاندن ایران از طریق تاکید بر تنش‌های قومی و دیگری تنش‌های مذهبی-سلفی در درون ایران حساب باز کرده‌ و می‌کند.

۲-ایران بیش از چهار دهه در پذیرش مهاجران افغان‌ نقش جدی داشته است اما در فرایند و همکاری‌های توسعه اقتصادی افغانستان نقش جدی نداشته است. ایران در چارچوب دولت-ملت افغانستان (نه از طریق قدرت‌گیری اختصاصی طالبان) می‌تواند در این کشور نقش توسعه‌ای داشته باشد وگرنه وضع فعلی، یعنی «هزینه» دادن ایران و «بهره» گرفتن ترکیه ادامه می‌یابد. ایران در شرایط فعلی در افغانستان یک پنجم نقش ترکیه را در توسعه‌ اقتصادی افغانستان ندارد. طالبان ضد توسعه کی به مشارکت ایران در توسعه افغانستان مجال خواهد داد!

۳-افغانستان کشور متکثر و چندقومی (پشتون، تاجیک، هزاره و ...) است. بافت قومی بدنه تشکیلاتی طالبان از قوم پشتون هستند. ولی طالبان حتی صدای قوم پشتون هم نیستند، بلکه نماینده بخشی از مذهبی‌های سنتی قوم پشتون هستند.

۴-اینکه در درون افغانستان عده‌ای قصد دارند که جریان طالبان را وارد فرایند مدیریت اجرایی کشور افغانستان کنند، موضوعی است درون افغانستانی و به نیروهای داخلی این کشور ربط دارد و تندروهای وطنی ایران نباید عجولانه به تطهیر طالبان بپردازند. دولت-ملت‌های افغانستان، تاجیکستان و ایران می‌توانند همچون سه پسر-دختر عمو یارویاور هم باشند. مثل روز روشن است دفاع از منافع ملی و حوزه نفوذ ایران در چارچوب همکاری دولت-ملت‌های همسایه شرقی بهتر تامین می‌شود و طالبان حتی در الگوی «دولت-امت» تندروهای وطنی نیز جای ندارد.



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

منتشر شد
نظریۀ عام اصلاح دینی (بازخوانی روایت سید جواد طباطبایی از فلسفۀ سیاسی مشروطه) | نویسنده: سید جواد میری | چاپ اول | نقد فرهنگ | ۱۴۰۰ |

خرید آنلاین از فروشگاه اینترنتی انتشارات نقد فرهنگ

ارسال از طریق پست
🛒برای خرید این کتاب روی این لینک کلیک کنید🛒

🛒برای خرید سایر کتاب‌های سید جواد میری (چاپ شده در انتشارات نقد فرهنگ) روی این لینک کلیک کنید🛒



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

صف مرغ؛
حاصل تحریم یا ناکارآمدی؟

سیدمصطفی تاجزاده

✅ اگر کمبود و گرانی گوشت و مرغ اولین بار است که اتفاق افتاده، خب مقصرش آقای روحانی است.

✅ ولی اگر برگردیم سال ۱۳۹۱ که ۱۲ سال مجلس و کل کشور در اختیار اصولگراها بود و دولت هم دولت آقای احمدی‌نژاد و همه وزرایش هم اصولگرا بودند، آن‌قدر بحران مرغ جدی شد که سردار احمدی‌مقدم فرمانده نیروی انتظامی مصاحبه کرد و گفت خواهش می‌کنم تلویزیون دیگر تصاویر مرغ پخته را پخش نکند.

✅ آن وقتی بود که آقایان جنتی و علم الهدی مردم را دعوت می‌کردند به اشکنه‌خوردن و به تخم‌مرغ خوردن به جای مرغ‌خوردن.

✅ چرا این مشکل پیش آمد؟ برای اینکه بارها به رهبری هشدار دادیم که نگذارید ایران تحریم نفتی و بانکی بشود که آثار اقتصادی وحشتناک دارد. روحانی و احمدی‌نژاد هم نمی‌شناسد. از این به بعد هم همین است.

✅ اگر اقتصادتان بخواهد سامان پیدا کند باید تحریم‌ها را لغو کنید. اگر تحریم‌ها لغو نشود دولت بعدی هم با مرغ مشکل خواهد داشت.

✅ رهبر می‌توانست کاری کند که پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل نرود. به نظر من رهبری کوتاهی کرد.

✅ در دوره اصلاحات سیاست درست رهبر حمایت از راهبرد دولت خاتمی بود. وی جلوگیری از ایجاد اجماع جهانی علیه کشورمان را صحیح خواند ولی متاسفانه این سیاست را در دولت احمدی‌نژاد تغییر داد.



جان آگه با #فرهیختگان

حضور طالبان در گمرک ایران و افغانستان

محمود صادقی، نماینده سابق مجلس، با انتشار این فیلم در صفحه توییتر خود نوشت: حضور طالبان در اسلام قلعه، گمرک ذغال ایران و افغانستان ( مرز دوغارون ) امروز دو شنبه ۱۴ تیرماه ماه ۱۴۰۰؛ مسئولان ایرانی توضیحی ندارند؟!



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

"ماشه‌ی خاطرات"

فصل برگ‌ریزان سالخوردگی

یک اسم، مکان، شیئی و یا حتی یک نشانه، گاهی تو را از اکنون به ژرفای گذشته‌ی مبهم و تاریک پرتاب می‌کند. بی آنکه خواسته باشی و یا حتی آگاه باشی، در زمان از دست رفته غرق می‌شوی و جریان تند رودخانه‌ی خاطرات ترا با خودش تا سرزمینی دور می‌برد. این پرتاب شدگی به لحظه‌های نشانه گذاری شده، اگر تکرار شود، اندوه، چونان مه از راه می‌رسد و اقلیم وجودت را در خود فرو می‌بلعد. جایی که نه دیده می‌شوی و نه کسی را می‌بینی. راه را گم می‌کنی و در مسیر باریک میان مزارع و کوچه باغ‌های خشتی و کهن دست به دیوار راه می‌روی. خاطرات، در فضای مه‌آلود، ترا به خودت واگذار می‌کند. "مارک اوژه"، از یک "اسم"، "مکان" و یا هر چیزی که گذشته را به یک باره پیش چشم آشکار می‌کند، با مفهوم "ماشه‌ی خاطرات" سخن می‌گوید. ما به لحظات زیسته و رخ‌دادهایی را که از سر می‌گذرانیم، آغشته می‌شویم. به گونه‌ای که هیچ‌گاه این آغشتگی رهای‌مان نمی‌کند. گذشته در ما حضور دارد، هر چند پنهان، تا زمانی که ناگاه "ماشه‌ی خاطرات" کشیده شود.

✅ "ماشه‌ی خاطرات"، آدمی را از جغرافیایی که بر آن ایستاده است، رهسپار تاریخی می‌کند که در گذر تندباد فراموشی از یادها رفته است. وزش طوفان سهمناک گذشته‌ای سمج و جا ماندن در لحظه‌هایی است که اکنون از آن "من" نیست، ضربه‌های مداومی را می‌ماند که بر پیکر نحیف زندگی نواخته می‌شود. آدمی پس از این احساس است که به خود می‌گوید: من ساکن زمانه‌ای دیگرم، مرا از موطن آشنایم کنده‌اند و به "اینک" پرتاب کرده‌اند. این را کهنسالان در عمقی دردناک تجربه می‌کنند. اندوه غریبگی‌شان را با اکنون از لرزش صدا، کندی کلام و آه های مکررشان می‌توان فهمید. خود را بیگانه‌ی "معاصر" می‌بینند. جا مانده از کاروانی که دیری است از این سرزمین رفته است.

هم‌چون ناشناس، وقتی خود را حاشیه نشین فراموش شده‌ای از سوی ساکنان امروز می‌یابد، به سوی خاطرات عقب نشینی می‌کند. شاید دردناک‌تر از این نباشد که به تعبیر "کریستوفر بالس"،به چشم خود می‌بیند به ابژه‌ای تاریخی و شیئی‌ موزه‌ای تبدیل شده است. "بالس" بر این باور است که هر نسلی به تاریخ پیوستن خود را به چشم خود خواهد نگریست. و یا به تعبیر سعدی، به چشم خویش می‌بیند که جان‌اش می‌رود.

✔️ فصل کهنسالی، روزگار سرد و سرمای میان زیستن در گرمای متن و جهیدن در (به تعبیر خیام)، "صندوق عدم" است. هنوز نرفته است اما دیگر "حضور" ندارد. هست، اما هستی‌اش معنای خود را از دست داده است. شاید این، همان دوره‌ای است که در الاهیات مسیحی از آن به "آئین تشرف" یاد می‌کنند. آئینی که شخص، از هر چه بر او بار شده است، تهی می‌شود. ریسمان‌هایی که او را به زمان و مکان بسته است بتدریج باز می‌شوند. آئینی برای دل کندن از زندگی و رضایت دادن به رفتن.



علی زمانیان ۱۴۰۰/۰۴/۱۳
خرد منتقد


جان آگه با #فرهیختگان

حقوق بشر در ایران پیروز شده است

محمد مجتهد شبستری

📌 بارها از خود پرسیده‌ام این‌همه گفتن و نوشتنم دربارۀ ضرورت وارد کردن حقوق بشر عصری در فرهنگ سیاسی ایران و تحمل تیرهای ملامت‌های استبدادگران قدرت‌مدار که پیامد آن‌ها بود در طول چهار دهۀ اخیر، بالاخره به کجا انجامیده است؟ در حال حاضر با مشاهدۀ مطالبات روزافزون اساسی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بخش عظیمی از ملت ایران و اعراض آن‌ها از مرجعیت‌های حامی استبداد و خودداری‌شان از اجابت خواسته‌های مستبدانۀ آنان، و خصوصاً آنچه در انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ مشاهده شد پاسخ پرسش خود را یافته‌ام.

📌 آن پاسخ این است که امروز همۀ آنان که در چهار دهۀ اخیر در ایران مطالبه‌گرحقوق بشر بوده‌اند باید بسیار راضی و مسرور باشند؛ زیرا که تمام آن مطالبات گوناگون و اعراض‌ها و مقاومت‌ها چیزی غیر از مطالبۀ جدی ارکان اساسی حقوق بشر نیست و بنابراین امروز حقوق بشر در اعماق فرهنگ سیاسی ایران کنونی ریشه دوانده است. باید مسرور باشیم از این‌که علی‌رغم همۀ کوشش‌های استبدادگران، فرهنگ «حقوق بشر عصری» در ایران به پیروزی رسیده است.

از تحکیم ملت



#فرهیختگان، صدای فرزانگان

شیوه فکر و کار دکتر مجتهدی در دبیرستان البرز

به مناسبت سالگرد درگذشت دکتر محمدعلی مجتهدی



یکی از دوستانم آقای دکتر عزیزی یک روزی آمدند پهلوی من گفتند یک شاگرد آوردم برای کلاس اول. گفتم که دیر آوردید من ششصد نفر را انتخاب کردم. گفت آقا این را ببینید بعد هر چه می‌خواهید بگویید. دیدم که دو نفر هستند پدر و پسر اصلاً ژنده‌پوش، لباس حسابی ندارند و وضعشان معلوم است که خیلی بیچاره‌اند. گفتم عمو تو چه کاره‌ای؟ گفت من سپور خیابان سپه هستم.

من پرسیدم اسمت چیه؟ اسمش را گفت و من هم فوراً یک یادداشت برداشتم و نوشتم به رئیس شبانه‌روزی «این آقا را در شبانه‌روزی بطور مجاناً بپذیرید.» کاغذ را دادم دست دکتر عزیزی. دکتر عزیزی گفت آقا من روزانه خواستم تو گفتی نمی‌پذیرم حالا نوشتید در شبانه‌روزی مجاناً تحصیل کند. این برای من عجیب و غریب است.

گفتم آقای دکتر این مرد لابد سه چهار تا بچه دارد. لابد یک اتاق بیشتر ندارد. قصد شما از آوردن این بچه به دبیرستان البرز تحصیل کردن است. خوب، این برای تحصیلش شب نباید مطالعه کند درسش را یاد بگیرد؟ با آن بچه‌ها، با آن اجتماع، در آن اتاق یک سپور چه جوری می‌تواند درسش را یاد بگیرد؟ مزدی عاید من نمی‌شود. مزدی که من انتظار دارم موفقیت این بچه است که یک شخصیتی این بشود. به این جهت نوشتم شبانه‌روزی، بماند آنجا و تمام هزینه‌اش را هم شبانه‌روزی می‌پردازد.

خلاصه، این آقا را فرستادیم شبانه‌روزی. ایشان وقتی کلاس ششم را تمام کردند در مسابقه دانشکده پزشکی که مسابقه مفصل و مشکلی هم بود، نفر دوم شد. آن روزی که این خبر را به من دادند نمی‌توانید تصور کنید که من چقدر خوشحال و خودم را خوشبخت می‌دیدم. تلفن کردم به رئیس دانشکده آقای دکتر جهانشاه صالح… قبل از اینکه تلفن کنم، حقیقتاً جالب است.

ایشان را صدایش کردم یک جایزه‌ای بهش دادم گفتم که شبانه‌روزی دبیرستان مختص محصلین دبیرستان البرز است دانشجو آنجا نیست ولی شما را استثنائا آنجا ما نگه می‌داریم. شما مادامی که مشغول سال اول تا چهارم دانشکده پزشکی هستید مسئول مراقبت محصلین در ساعت مطالعه اید. حقوق هم به شما می‌دهیم یک مقداری، پول جیبی هم به شما می‌دهند، یک اتاق هم اختصاصاً به شما می‌دهند در صورتی که شما تا به حال تو خوابگاه می‌خوابیدید. چهار سال اول دانشکده پزشکی مسئول مطالعه هستید. وقتی پنجم رسیدید بهداری شبانه‌روزی تحت نظر شماست منتها شما تحت نظر دکتر شبانه‌روزی هستید، دستورات دکتر شبانه‌روزی را اجرا می‌کنید تا دانشکده پزشکی را تمام کنید. آن موقع به شما حقوق هم می‌دهیم. به همین نحو این رسید به سال ششم دانشکده پزشکی.

وقتی به سال ششم رسید من به رئیس دانشکده پزشکی، آقای دکتر جهانشاه صالح بود، به ایشان تلفن کردم که شما بورس آمریکا دارید؟ گفت برای کی می‌خواهی. گفتم برای پسرم. گفت که پسرت در دانشکده پزشکی نیست. او همه محصلین را می‌شناخت. گفتم هست اشتباه می‌کنید. تا به حال من به شما معرفی نکردم نگفتم خودش هم پهلوی شما نیامد. گفت آره دارم می‌دهم به ایشان. گفتم پس اسمش را یادداشت کنید. گفت اسمش مگر مجتهدی نیست؟ گفتم نه، این پسر خانم من است از شوهر اول.

اسمش را گفتم بورسی بهش داد و ایشان آمدند به نیویورک چهار سال ژینوکولوژی در نیویورک تحصیل کردند تو بیمارستان‌ها کار کردند. بعد از چهار سال یک روز تو حیاط راه می‌رفتم یک دفعه دیدم که این جوان پیدایش شد. تا دیدم بغلش کردم و بوسیدمش و گفتم خوشحالم از دو جهت. یکی اینکه شما حتماً در تخصصتان پیشرفت کردید و دیگر این مملکت را ول نکردید و در نیویورک جای به آن خوبی و مملکت منظم و مرتب نماندید. برای من ارزش فوق‌العاده‌ای دارید. خوشحالم که برگشتید که به امثال خودت کمک کنید. من از شما یک خواهشی دارم و آن این است که سعی کنید از بی‌بضاعت‌ها نهایت به این‌ها کمک کنید. از پولدارها هر چه دلتان می‌خواهد پول بگیرید. اگر این کار را بکنید من خیلی راضی خواهم بود.

این آقای دکتر ژنوکولوگ درجه اول تهران بود تا دو سه سال پیش که به من تلفن کرد. من خیال کردم از تهران تلفن می‌کند. گفتم از کجا تلفن می‌کنی دکتر؟ گفت من از مایورکلینیک تلفن می‌کنم. گفتم آنجا چه می‌کنی؟ گفت آمدم به مایورکلینیک و خیال دارم بمانم. گفتم که آن بیچاره‌هایی که در مملکت ما هستند تکلیفشان چه می‌شود؟ البته من دیگر بیش از این قدرت نداشتم جلوی این کار را بگیرم...

چه مزدی بالاتر از این؟ ... این پسر یک سپور خیابان سپه که اگر این اعمالی که عرض کردم نشده بود، خوب، ایشان هم می‌شدند یک سپور خیابان خیام مثلاً. مزد معنوی فوق‌العاده‌ای عاید من شد.

بخشی از مصاحبه محمدعلی مجتهدی (۱۲۸۷-۱۳۷۶) با پروژه تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد، نوار دوم

تاریخ مصاحبه: ۱۱ اردیبهشت ۱۳۶۵
مصاحبه کننده: حبیب لاجوردی


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

روایت ناگفته‌ای از تماس بیت رهبری با ستاد موسوی!

علیرضا رجائی:
۲۱ خرداد ۸۸ در جلسه فوری گروه جامعه‌شناسان ستاد ميرحسين موسوی اعلام شد، از بیت رهبری تماس گرفته شده که اگر تا بحال امکان داشت اجازه دهیم این انتخابات روال طبیعی‌اش را طی کند اما بعد از نامه بدون سلام و والسلام *هاشمی* بهیچوجه اجازه‌ی اینکار‌ داده نخواهد شد.

و نام میرحسین از صندوق بیرون نیامد.
از کانال حسین رزاق


جان آگه با #فرهیختگان

گفت‌وگو با داریوش محمدپور، پژوهشگر علوم سیاسی درباره بی‌ثمر بودن تلاش برای یک‌دست کردن حاکمیت اصولگرایان در ایران
از بی‌بی‌سی فارسی


جان آگه با #فرهیختگان

ضریب بالایی که آقای عبدالکریمی به متغیر سنت/مدرنیته می‌دهد من به متغیر استبداد(دینی)/ آزادی می‌دهم.

گفتار، راهبرد و شخصیت‌های «مرزی» راه‌حل غلبه بر خطر دوقطبی شدن کنونی ایران است.

سخنان رضا علیجانی در میزگرد پرگار


چرا شکاف سنت/ مدرنیته را شکاف اصلی جامعه ایران نمی‌دانم؟
آیا جامعه ایران به قول دورکهیم دچار یک وضعیت آنومیک (و فراتر از آن حالت اتمیزه) شده؟
آیا می‌توان پدیده های اجتماعی را با نظرگاه اصالت فرهنگ توضیح داد یعنی پشت هر مسئله اجتماعی الزاما یک معضل فرهنگی نهفته است؟
انسان آمیزه ای است از تفکر، احساس و منافع؛ آیا دیدگاه دیالکتیکی و دیدن ارتباط و تاثیر و تاثر متقابل بین سیاست و اقتصاد و فرهنگ نظرگاه درست تری در توضیح پدیده های اجتماعی نیست؟
آیا انقلاب بهمن نمادی از شکاف سنت/ مدرنیته است؟
چرا به کار بردن کلمات شبه مرموز اپوزیسیون، رژیم و... را دقیق نمی دانم؟
ایرانیان خارج از کشور بخشی از جامعه مدنی ایران هستند. چرا یکسان سازی مخالفان خارج از کشور را نادرست می‌دانم؟
چگونه «راهبرد مرزی تحول‌خواهی» (مستقل از اصلاح‌طلبی و سرنگونی‌طلبی)، یک راه حل فرادوقطبی است.

#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

سلامت

ای طرحِ سلامت، به سلامت، به سلامت!

حسین دهباشی


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

تصویر آخرالزمانی از هورالعظیم

محیط‌بان سیدباقر موسوی از وضعیت امروز تالاب هورالعظیم، و گاومیش‌هایی که در دمای ۵۰ درجه‌ی خوزستان مرگ و زندگی‌شان به آب وصل است در لجن‌زاری از آخرین قسمت‌های بازمانده‌ی تالابِ بی‌آب دست و پا می‌زنند.

ویدیو را این محیط بان درظهر امروز ۱۶ تیر ۱۴۰۰ گرفته است.


جان آگه با #فرهیختگان

بیمارستان مهرانه زنجان بیماران سرطانی را بصورت رایگان و بدون دریافت وجه و کاملآ رایگان مداوا می‌نماید.


همچنین یک هتل نیز ، جهت رفاه همراه بیماران سرطانی تخصیص داده شده است.


آدرس : زنجان،خیابان صفا،کوچه نهضت سواد آموزی،پلاک ۵
تلفن : 33444555- 024
33468100- 024



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

خاطرات ارباب کیخسرو شاهرخ

به کوشش شاهرخ شاهرخ؛ رایشنا رایتر. ترجمه غلامحسین میرزا صالح. تهران: مازیار، 1382.


جان آگه با #فرهیختگان

و حکومت ولایت محور جز ذهنیت تبلیغات محور، چه خروجی قابل توجهی دارد !
پیش بسوی یک محرم عاشقانه !

#فرهیختگان در سوگ خردمحوری

سردار قاآنی فرمانده سپاه قدس:
یا ولایت یا آشغالدونی... مملکت حساب کتاب دارد !

#فرهیختگان در عصر جیغ ولایت

روزنامه «همشهری» پروندۀ خوب و پراطلاعی در مورد نویسندگی سایه و نوشتن به اسم دیگری منتشر کرده است (+). از جالبترین بخش‌های این پرونده، مصاحبه با نویسنده‌ای با نام مخفف آقای «میم» است که کتابی برای یکی از اهالی سیاست نوشته. او ۲۰ ساعت فایل صوتی از آن سیاستمدار گرفته و ظرف چهار ماه آنها را پیاده‌سازی، تنظیم، ویرایش و بازنویسی کرده و کتابی ۳۵۰صفحه‌ای از خاطرات او آماده کرده است، با دستمزد صد میلیون تومان (+). قیمت دستتان باشد.
از احسان‌نامه


جان آگه با #فرهیختگان

«بلیت بخت‌آزمایی برای فردوسی»


وقتی در آغاز قرن چهاردهم ــ قرنی که سه سال پایانی آن را سپری می‌کنیم ــ سیاستمداران و نخبگان ایرانی پی بازتعریف و تحکیم هویت ملی ایرانی بودند، نام فردوسی نیز باید بیش‌ازپیش زنده می‌شد. باید نهادی دولتی برای این منظور پدید می‌آمد. «انجمن آثار ملی» در ۱۳۰۵ با دستور رضاشاه تأسیس شد. نخستین وظیفۀ انجمن احیای نام حماسه‌سرا و اسطوره‌پرداز فرهنگ و تاریخ ایران بود: ابوالقاسم فردوسی. نخست‌وزیر فروغی به عنوان رئیس انجمن و ارباب کیخسرو به عنوان خزانه‌دار و دبیر انجمن منصوب شدند. دو ایرانشناس نامدار، هرتزفیلد آلمانی و گودار فرانسوی نیز اعضای افتخاری انجمن شدند. اما در عمل بار اصلی کار بر عهدۀ ارباب کیخسرو بود. او رئیس زرتشتیان تهران و یکی از سیاستمداران خوشنام ایرانی بود که از ۱۲۸۸ تا هنگام مرگ (۱۳۱۹) نمایندۀ زرتشتیان در مجلس بود. تلاش او برای زنده کردن نام فردوسی آغاز شد...

کیخسرو به توس رفت که آن زمان قریه‌ای بود با چند زمین زراعی. اما محل دقیق دفن فردوسی معلوم نبود و با شک و گمان‌هایی همراه بود. ۳۷ سال پیش از آنکه ارباب کیخسرو دست‌‎‌به‌کار ساخت آرامگاه فردوسی شود، لُرد کِرزن، جهانگرد انگلیسی، در بارۀ قبر فردوسی نوشته بود: بنای ویرانی در توس به اشتباه گمان می‌شود «قبر شاعر ملی فردوسی است... اما قبر شاعر بزرگ در زیر بنای کوچکی است که تا هفده سال پیش نیک معلوم بود. ولی... از بین رفته و به جای بنای یادبود مزرعۀ گندمی آن را فراگرفته است.» کیخسرو هم قبر فردوسی را ــ نه در آن بنای ویران که «مأمونیه» نامیده می‌شد ــ بلکه در باغی به نام قائم‌مقام یافت. آن زمان حتی جادۀ درستی از مشهد به توس وجود نداشت. کیخسرو با چند کارشناس فرانسوی این گور را با دیوارهای خشتی ویران در نزدیکی روستایی به اسم اسلامیه پیدا کرد. وقتی فردوسی درگذشت علما او را مسلمان نمی‌دانستند اجازه ندادند در گورستان دفن شود و دخترش او را در زمینی متعلق به خود فردوسی دفن کرد. کیخسرو به اندازۀ یک متر از روی آن آرامگاه مخروبه خاکبرداری کرد و به گوری رسید...

هرتزفیلد آلمانی و کریم طاهرزادۀ بهزاد طرح‌هایی برای ساخت مقبرۀ فردوسی تهیه کردند. طرح بهزاد پذیرفته شد و بیست هزار تومان برای آن در نظر گرفته شد. بهزاد در جوانی مشروطه‌خواه بود و در آلمان معماری خوانده بود (او برادر همان حسین بهزاد، نقاش معروف است). اما تهیه کردن این بیست هزار تومان راحت نبود. در آن سال‌ها بودجۀ کشور بسیار مقتصدانه و دقیق بسته می‌شد. قرار شد ده هزار تومان از راه صرفه‌جویی در بودجه به این طرح اختصاص یابد و برای ده هزار تومان باقی‌مانده برگۀ بخت‌آزمایی (لاتاری) فروخته شود. اما ایدۀ ساخت آرامگاه مخالفانی هم در میان نمایندگان مجلس داشت. سیدرضا فیروزآبادی، روحانی خیّری که نمایندۀ تهران بود، معتقد بود فردوسی شاعری بیش نبوده و شایستۀ چنین گرامیداشتی نیست و اگر قرار است پولی خرج شود باید صرف اماکن مقدس زیارتی شود.

در نهایت طرح تصویب شد و ساخت آرامگاه فردوسی هشت سال طول کشید، از ۱۳۰۵ تا ۱۳۱۳ و بی‌تردید بار اصلی اجرای آن بر دوش ارباب کیخسرو بود که دائم میان تهران تا مشهد که آن زمان اصلاً جادۀ راحتی نداشت رفت‌وآمد می‌کرد. در جریان ساخت نیز دشوارها فراوان بود و وسط کار طرح جدیدی از گودار، معمار فرانسوی جایگزین طرح بهزاد شد. اما تازه وقتی کار به پایان رسید، مسئولیت بزرگ‌تری به ارباب کیخسرو واگذار شد: قرار شد مراسم بزرگی با عنوان «هزارۀ فردوسی» برگزار شود و مهمانانی از سراسر دنیا برای این مراسم دعوت شوند. «هزارۀ فردوسی» با شکوه و با ایرانشناسانی از سراسر جهان در مهر ۱۳۱۳ برگزار شد.

ارباب کیخسرو مرد متمولی بود و مناعت طبع والایی داشت. در تمام مدتی که عملاً همۀ کارهای انجمن آثار ملی را انجام می‌داد بابت خدمت حقوق نگرفت و افزون بر این وقتی مأموریت‌های کشوری دیگری هم به او واگذار می‌شد دستمزد دولتی نمی‌گرفت. یکی از گلایه‌های او هنگام ساخت آرامگاه فردوسی این بود که حس می‌کرد کسانی که برای کمک به او وارد کارها می‌شوند در هزینه‌ها صادقانه عمل نمی‌کنند. در خاطراتش در این باره می‌نویسد: «در مورد افرادی که مأمور کمک به من شده بودند خیالم راحت نبود. هیچ وقت نمی‌توانستم فهرست مخارجشان را به دست آورم. وقتی بعضی از هزینه‌ها را کنترل می‌کردم می‌دیدم سه یا چهار برابر نوشته‌اند.» ارباب کیخسرو تیر ماه ۱۳۱۹ به طرز مشکوکی جان باخت. صبح جسد او را در پیاده‌رو یافتند...

پی‌نوشت:

۱. منبع اصلی‌ام برای این نوشتار کتاب خاطرات ارباب کیخسرو بود، ترجمۀ غلامحسین میرزاصالح
۲. در پیوست برگۀ لاتاری آرامگاه فردوسی را می‌بینید.

مهدی تدینی
https://t.me/arshivefarhikhtegan/614

جان آگه با #فرهیختگان

ظلم
من گمون نکنم اینها بعد از این بتونن مملکت رو اداره کنن
خانه شجریان

جان آگه با #فرهیختگان

گونه‌های اصلاح‌طلبی: بروکرات‌محور، ساختاری و نهادی

محمدرضا جلائی‌پور
(منتشرشده در انصاف‌نیوز - ۱ فروردین ۱۴۰۰)


چرا دستاوردهای اصلاح‌طلبان در ۲۴ سال گذشته محدود و ناکافی بوده است؟ پاسخ نگارنده این است: از جمله به این علت که اصلاح‌طلبان به ضرورت و اولویت آن‌چه «اصلاحات نهادی» می‌خوانم توجه کافی نداشته‌اند. در ادامه برای توضیح این مدعا سه‌ گونه اصلاح‌طلبی و ویژگی‌هایش را معرفی و دلایلم در ضرورت اولویت‌بخشی به اصلاحات نهادی را ذکر می‌کنم. این سه گونه ابزارهایی مفهومی و تیپ‌های آرمانیِ وبری‌اند و مصادیق خالص ندارند و اشکالی از هر کدام می‌توانند به شکل مکمل یکدیگر عمل کنند.


1️⃣ اصلاح‌طلبی بروکرات‌محور

این گونهٔ اصلاح‌طلبی عملا بیشتر «بهبودخواه» است و از سال ۷۶ تا امروز گونهٔ غالب اصلاح‌طلبی بوده است، می‌کوشد از طریق انتخابات بروکرات‌های بیشتر و بهتری را به نهادهای حکمرانی و نمایندگی بفرستد تا مجری خط‌مشی‌های اصلاح‌طلبانه در چارچوب نهادها و ساختارهای موجود حکمرانی شوند. دال مرکزی این نوع اصلاح‌طلبی در عمل بیشتر «توسعه» بوده‌است و به ویژه در دولت‌های سیدمحمد خاتمی و دولت اول روحانی در این راستا دستاوردهایی هم داشته است. بیژن زنگنه و محمود حجتی از نمونه‌های این بروکرات‌های اصلاح‌طلب بوده‌اند و سعید لیلاز و مرتضی مردیها از نیروهای فکری حامی این نوع اصلاح‌طلبی محسوب می‌شوند. تشکیلات متناسب با این نوع اصلاح‌طلبی «حزب کادرپایه» است که عمدتا با محوریت بروکرات‌های سابق و به قصد فرستادن بروکرات‌های بیشتر به نهادهای حکمرانی سازمان می‌یابد و تقریبا همهٔ احزاب اصلاح‌طلب تا کنون (اعم از بزرگ و کوچک) را شامل می‌شود. مهم‌ترین ابزار تغییر این نوع اصلاح‌طلبی حضور نامزدمحور در انتخابات و رایزنی با هیات حاکمه بوده است و برای استفاده از این ابزار هم طرف مذاکره‌اش شورای نگهبان و نهادهای امنیتی بوده‌اند که مانع ورود بروکرات‌های اصلاح‌طلب به نهادهای حکمرانی نشوند و مثلا رد صلاحیت‌ها کمتر شود. پایگاه اجتماعی هدف این نوع اصلاح‌طلبی در عمل طبقهٔ فرادست و طبقهٔ متوسط بوده است و فلسفهٔ سیاسی‌اش به محافظه‌کاری لیبرال و مشروطه‌خواهی نزدیک‌تر بوده است. منظومهٔ سیاستی الگویش عملا میانه‌ورانه بوده و در میان نهادهای سیاسی کنونی اصلاح‌طلبان احزاب کارگزاران سازندگی و ندا به این گونهٔ اصلاح‌طلبی نزدیک‌ترند.

2️⃣ اصلاح‌طلبی ساختاری

اصلاح‌طلبیِ ساختاری از سال ۸۴ در عرصهٔ سیاسی ایران حضور داشته و به ویژه بعد از سال ۹۶ در رسانه‌هایی مثل کلمه، زیتون، ایران فردا و صفحات پاره‌ای از اصلاح‌طلبان ساختاری در رسانه‌های اجتماعی نمود بیشتری یافته است. اصلاح‌طلبان ساختاری معتقدند مادامی که قانون اساسی اصلاح و نظارت استصوابی لغو نشود، اصلاحات بروکرات‌محور کم‌دستاورد می‌ماند و بحران‌های هم‌افزای کنونی تشدید می‌شود. این گونهٔ اصلاح‌طلبی به ویژه بر ضرورت تقویت جنبش‌های اجتماعی تاکید دارد، دال مرکزی‌اش دموکراسی بوده، سوژهٔ توامندسازی‌اش عملا «جامعه» بوده است و بیشتر از رسانه‌های اجتماعی برای سازماندهی استفاده می‌کند. در میان چهره‌های سیاسی مصطفی تاجزاده و کیوان صمیمی و در میان نیروهای فکری سعید حجاریان و سعید مدنی به این گونهٔ اصلاح‌طلبی نزدیک‌تر بوده‌اند. فشار از پایین (با جنبش اجتماعی و بسیج افکار عمومی) استراتژی و ابزار تغییر اصلی اصلاح‌طلبی ساختاری فرض می‌شود و طرف مذاکرهٔ اصلی‌اش هم رأس هرم قدرت سیاسی است. پایگاه اجتماعی هدف این گونه اصلاح‌طلبی بیشتر طبقهٔ متوسط است، فلسفهٔ سیاسی‌اش گاهی مشروطه‌خواهی و گاهی جمهوری‌خواهی است، منظومهٔ سیاستی‌اش عملا به سیاست‌های لیبرال‌دموکراتیک نزدیک‌تر بوده و در میان نهادهای سیاسی موجود بخشی از احزاب اتحاد ملت و توسعهٔ ملی به آن نزدیک‌تر بوده‌اند.


3️⃣ اصلاح‌طلبیِ نهادی

ادامهٔ متن کامل



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

ماهیت گفتاری متون دینی و پیامدهای آن

رضا بابایی

کتاب‌ها را می‌توان به دو گروه نوشتاری و گفتاری تقسیم کرد: نوشتاری، ذهنیات نویسنده در قالب طرحی اندامواره و نظام‌مند بر روی کاغذ است. گفتاری، سخنان شفاهی گوینده یا گویندگان است که سپس صورت کتبی پذیرفته‌ است؛ مانند کتابی که شامل ضرب‌المثل‌های پراکنده و رایج در میان مردم است. گرد آمدن در قالب کتاب و میان دو جلد، ماهیت شفاهی امثال و حِکَم را تغییر نمی‌دهد؛ چنانکه تبدیل کتاب‌های نوشتاری به فایل‌های صوتی، ماهیت نوشتاری آنها را متحول نمی‌کند.

کتاب‌های گفتاری و نوشتاری، ظاهری یکسان، اما ماهیتی دیگرگون دارند. تفاوت ماهوی آنها بسیار است؛ از جمله:
۱. متن گفتاری‌ به‌شدت متکی به قرینه‌ها و نشانه‌های بیرون از متن است؛ به طوری که گاه فهم آن بدون نظرداشت قرائن منفصل، زمان صدور، جغرافیای صدور، زیست‌جهان مخاطب و فرهنگ زمانه ممکن نیست.
۲. متن گفتاری یا شفاهی، نظم درختی یا اندامواره نمی‌پذیرد و سیر آن نه خطی است، نه دایره‌وار و نه متضلع.
۳. متن گفتاری، خالی از تناقض‌نمایی و حتی تناقض‌ یا اختلاف در سطح و زبان نیست؛ برخلاف متن نوشتاری که زبان و و منطق و مخاطبان آن بیش‌وکم یکسان است. از همین رو است که در ضرب‌المثل‌ها گزاره‌های متناقض‌نما فراوان به چشم می‌خورد. یک‌جا می‌گوید: «با یک گل بهار نمی‌شود» و در جایی دیگر می‌گوید: «یکی مرد جنگی به از صدهزار».
۴. دایرۀ مخاطبان متن گفتاری، محدودتر اما متنوع‌تر است.
۵. پاراگراف‌بندی در متن گفتاری، دشوار یا ناممکن است و از آن دشوارتر، فصل‌بندی است؛ مگر فصل‌ها و باب‌هایی که هیچ منطقی ندارند جز تقسیم صوری مطالب؛ مانند شش دفتر مثنوی که از هیچ طرحی پیروی نمی‌کنند جز طرح تقسیم برای تقسیم.
۶. آمیختگی متن‌های گفتاری با زمان نزدیک و مکان خاص، بیشتر از متن‌های نوشتاری است.
۷. متن‌های گفتاری بیش از آنکه سخنگوی دانش‌ها و ارزش‌ها باشند، ماهیت انگیزشی دارند.
۸. پراکندگی موضوعی و گریزهای فراوان در متن‌های شفاهی، معمول و پذیرفتنی است.

مشهورترین کتاب شفاهی در زبان فارسی، مثنوی معنوی است. مثنوی، سخنرانی‌های منظوم مولانا در شب‌های قونیه بوده است؛ نه کتابی همچون منطق الطیر عطار یا گلشن راز شبستری. همچنین همۀ متون دینی و تاریخی اسلام، ماهیت شفاهی دارند و کلمۀ «متن» در عنوان «متون دینی» اعم از گفتار و نوشتار است. در گفتاری و شفاهی بودن حدیث و اخبار تاریخی، نزاعی نیست؛ اما نظریه‌پردازان اسلامی در ماهیت نوشتاری یا شفاهی قرآن هم‌داستان نیستند. تاریخ تدوین قرآن، معنای لغوی و تاریخی وحی، لحن آیات، ماهیت انگیزشی(انذار و بشارت)، شیوۀ تقسیم مطالب به آیات و سوره‌ها، چیدمان مطالب، ارتباط معنادار هر بخش از قرآن با واقعه‌ای تاریخی(شأن نزول) و پیوستگی معنایی و محتوایی آیات با رویدادهای اجتماعی یا سوانح فردی، بخشی از ادلۀ کسانی است که قرآن را متنی شفاهی می‌دانند. نوشتاری بودن قرآن، بیشتر ادلۀ کلامی و فراعلمی(مانند عقیده به نزول دفعی و یک‌پارچۀ همۀ قرآن در شب قدر) دارد.

عقیده به شفاهی بودن قرآن، دیدگاه‌های رسمی را دربارۀ قرآن متحول می‌کند؛ بدون آنکه ذره‌ای از ارزش‌های معنوی و دینی آن بکاهد. پیامدهای این دیدگاه، فراوان است. در اینجا به دو نمونه اشاره می‌کنم:

یک. گاهی دانش‌ها و ارزش‌های مندرج در کتاب‌های شفاهی، ماهیت انگیزشی و رانشی دارند؛ نه بازگویی واقعیت‌های علمی و معرفتی. مثلا وقتی مولوی می‌گوید: «گر اژدهاست در ره، عشق است چون زمرد»، نیروی عشق را در مصاف با موانع سلوک می‌ستاید؛ اما معلوم نیست که مانند عوام آن اعصار معتقد بوده است که زمرد، به‌واقع مار و اژدها را کور می‌کند؛ چون پیشتر ابوریحان بیرونی، ناراستی این خرافه را بالمعاینه ثابت کرده بود. حتی همین توصیۀ مولانا(سپرسازی از عشق در برابر موانع سلوک) در عصری و برای نسلی راهگشا است که استعداد عاشقی دارد؛ اما برای مردمی که – به هر دلیلی - تجربۀ عشق برای آنان ناممکن یا بسیار نادر شده است، باید به داروهای مشابه روی آورد. بنابراین توصیۀ مولوی، تنها به نحو کلی پذیرفته است، نه به همان معنا که او خود تجربه کرده است.

همچنین وقتی قرآن، قلب گوشتی و صنوبری‌ شکل را در سینۀ انسان، مرکز ادراکات فراحسی او می‌شمارد(وَلَٰكِن تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ؛ لیکن کور است قلب‌هایی که در سینۀ آنان است. سورۀ حج، آیۀ ۴۵)، چه توجیهی دارد جز اینکه قرآن را کتاب شفاهی بدانیم و مخاطبان آن را مشافهان(مخاطبان رودرو)؟ این مقدار را بیشتر مؤلفان علم اصول فقه(مانند میرزای قمی و آخوند خراسانی) پذیرفته‌اند؛ بحث در این است که اشتراک آیندگان و مشافهان در کلیات است یا در جزئیات.

دو. استخراج نظام‌های نظری و عملی از متون شفاهی ممکن نیست؛ مگر در حد کلیات و سمت‌وسو.



جان آگه با #فرهیختگان