آذربایجان دستی از پیکر ایران

دربارۀ پیوند آذربایجان و هویت ملی ایرانی باید از شاعری هراتی به نام صدرالدین هروی- که در قرن هشتم هجری به اصفهان آمده و دربارۀ آذربایجان شعر سروده است- نقل قول کنم. او اصفهان را به بهشت تشبیه می‌کند و آذربایجان را دستی از پیکر ایران‌زمین می‌داند. این سرزمین هیچگاه از ایران جدا نبوده است و در آینده هم نخواهد بود.

هویت ایرانی آذربایجان

تعاریف متعددی دربارۀ هویت ملی وجود دارد. به نظر من بهترین این تعریف‌ها همان روح جمعی است که میان مردمانی که در مرزها و سرزمینی مشترک با فرهنگ و اساطیر و آیین‌ها و خاطرات مشترک زندگی می‌کنند، وجود دارد. این هویت از اجزای مختلف تشکیل شده است باید بدانیم که نیاز نیست تمام عناصر متعلق به هویت ملی در تمام مناطق یک کشور وجود داشته باشد. مثلاً در منطقۀ آذربایجان زبان رایج زبان ترکی آذربایجانی است و فارسی زبان رایج نیست. این مسئله باعث نمی‌شود که آذربایجان را فاقد هویت ملی بدانیم. آنچه اهمیت دارد، میراث فرهنگی مشترک اقوام ایرانی است.

کتاب آذربایجان و شاهنامه یک کتاب مرجع است

بعد از انقلاب اسلامی و با شروع فعالیت‌های جلال خالقی مطلق ایرانیان پژوهش‌های ارزشمندی در حوزۀ شاهنامه‌شناسی داشته‌اند. اگر بخواهم چند نفر از شاهنامه‌شناسان برتر را نام ببرم، سجاد آیدنلو یکی از آنان است. او در تألیف به منابع پایبند است. وقتی که به کتاب آذربایجان و شاهنامه نگاه می‌کنیم متوجه می‌شویم که این کتاب بسیار مستند است و می‌توان به آن ارجاع داد. البته باید گفت الگویی که در این کتاب به کار گرفته شده است، قابل‌استفاده برای مناطق دیگر ایران نیست. این کتاب پاسخی به نیاز زمانه است و بر همین اساس نوشته شده است. بنابراین برای بررسی و مطالعۀ دیگر مناطق ایران از این منظر باید روش‌های دیگری به کار برد.

بخش‌هایی از سخنان دکتر ابوالفضل خطیبی در نخستین نشست سالانۀ «روز آذربایجان و هویت ملی ایران» که به همت مؤسسۀ «ندای آذرمهر ایرانیان» در ارومیه به مناسبت سالگرد انتشار کتاب «آذربایجان و شاهنامه» برگزار شد

[آذربایجان و شاهنامه: تحقیقی دربارۀ جایگاه آذربایجان، ترکان و زبان ترکی در شاهنامه و پایگاه هزارسالۀ شاهنامه در آذربایجان، دکتر سجاد آیدنلو، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، ۷۸۸ صفحه، ۱۵۰۰۰۰ تومان]

https://t.me/arshivefarhikhtegan/616


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

بیانیه جمعی از فعالان سیاسی، اجتماعی، حقوق بشری و صنفی در دفاع از مطالبات کارگران اعتصابی

این بیانیه به شرح زیر است:


🔸کارگران‌ و کارکنان شرکت‌های پیمانکاریِ نیروی انسانی پس از نزدیک دو دهه تلاش برای برخورداری از «حقوق‌ و مزایای مساویً برای کار مساوی»، یا «کار یکسان- مزد یکسان» مجبور به اعلام کارزار ۱۴۰۰ واعتصاب سراسری کارگران شرکت‌های پیمانکاری‌ در‌ صنعت‌نفت شده‌اند. اعتصابی که با مشارکت کارگرانِ دهها شرکت پیمانکاری شکل گرفته واز حمایت جمع کثیری از روشنفکران،حقوقدانان،فعالان سیاسی‌ و اجتماعی وسندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس‌رانی تهران‌وحومه،سندیکای کارگران شرکت نیشکر هفت‌تپه،‌اتحادیه آزاد کارگران ایران، شورای بازنشستگان ایران، کانون صنفی معلمان و نهادهای دانشجویان‌ و معلمان و… برخوردار شده است.ما نیز پشتیبانی خودرا ازمطالبات این کارگران اعتصابی اعلام نموده، برای تحقق آن خواهیم کوشید.

🔹ما تردید نداریم که ریشه بسیاری از نابرابریها،فسادها،ناکارامدیها وتبعیض های کنونی را جز از طریق شناخت و واکاوی قوانین،رویه ها و مناسبات رانتیِ درون ساختار نمی‌توان توضیح داد و هر گونه راه حل نهایی برای توقف بحرانهای متوالی کنونی جز از طریق اصلاح این ساختار ممکن نیست. اصرار بر تداوم سیاست‌های سراسر خطای پس از جنگ بویژه در عرصه اقتصادی،همچون بنیانی کج،ساختارناپایدار و بی‌ثباتی را پدید آورده که باید هر لحظه انتظار فروپاشی آن را داشت. برای مثال سیاستهای خصوصی سازی که با تفسیر غیر قابل قبول از اصل۴۴قانون اساسی راه را برای توزیع گسترده‌ی رانت حامیان سیاسی نظام فراهم آورد، به تاسیس یک شبه صدها شرکت پیمانکاریِ نیروی انسانی انجامید که با کمترین صلاحیت‌های فنی، سرنوشت بخش کثیری از نیروی انسانی ملی و هزاران کارگر نگون‌بخت را در دست گرفتند. در سال۱۳۶۹نیز دومین تبصره‌ی ماده‌ی هفتم قانون کار با صراحت به قراردادهای موقت و پیمانی،جنبه‌ی قانونی‌وحقوقی بخشید و وضعیت امروز سراسر رنج کارگران شرکت های پیمانکاری را رقم زد.


🔸این تبصره به پیمانکاران اجازه داد تا در­­کارهایی­که «طبیعتِ آنها جنبه‌ی مستمر دارد» _از جمله کارهای مربوط به نفت و گاز و پتروشیمی _ قراردادهای موقت و مدت‌دار منعقد کنند و بنا به میل و اراده‌ی خود دست به اخراج و تعدیل نیروی کار بزنند. از آن‌ تاریخ کارگران‌ و‌ کارکنان شرکت‌های پیمانکاریِ نیروی انسانی تلاش زیادی را برای رهایی ازاستثمار مضاعف‌ و نقض حقوق قانونی‌و‌انسانی خود انجام دادند، تا آن‌که به تصویب هیات وزیران،هرگونه به کارگیری نیروی انسانی برای انجام وظایف و فعالیت‌های کارشناسی،کمک کارشناسی و تخصصی از طریق شرکتهای طرف قرارداد و سایر تشکل‌های حقوقیِ غیردولتی به طور تمام وقت یا پاره‌وقت در دستگاه‌های اجرایی، از سال۱۳۸۵کلاً ممنوع شد، امّا از آن زمان حتی تحقّق این مصوبه در پروژه‌های عمرانی‌ و‌ در وزارت نفت نیز با مقاومت پیمانکارانِ متّکی به باندهای قدرت روبرو شد.
علی‌رغم صراحت بی‌چون و چرای مختصّات حقوقی، نظام و سازمان کار در ایران به‌شکل ویرانگرانه‌ای استثماری–رانتی است و جز با برهم زدن این مناسبات و تضمین و به رسمیت شناختن حقوق بنیادین کار، محو کار کودکان، رفع تبعیض‌درکار، اشتغال همه افراد جویای­کار،آزادی تشکیل انجمن‌ها و تشکل‌های مستقل برای حمایت از منافع صنفی و حرفه‌ای و مشارکت در مذاکرات و تصمیم‌سازیهایی که بر منافع آنها مؤثر است، بهبود وضع کنونی و خروج از بحرانها امکان‌پذیر نخواهدبود.

🔹دیر زمانی است که در ایران میثاق حکومت با مردم برای رفع هرگونه ستمگری و ستم‌کشی و ایجاد زمینه مشارکت مردم در تعیین سرنوشت خویش­و­ پی‌ریزی‌اقتصادی عادلانه برای ایجاد رفاه و رفع محرومیت و تبعیض، عامدانه زیرپا نهاده می‌شود. سیاستهای نولیبرالی از سال ۱۳۶۸ بدین‌سو جز ابزاری برای شکل‌دهی و قوام یک طبقه مسلّط رانتی–استثماری و انهدام سازمان عادلانه کار نبوده‌است. از یک‌سو تله‌های طبقاتی و فضایی فقر هرچه می‌گذرد چون فروچاله‌ها، تعداد بیشتری از مردم و مناطق گسترده‌تری را به‌ کام خود می‌کشد و از سوی دیگر در این هاویه‌ی فقر،بیکاری،بی‌آبی و بی‌پناهیِ ایجاد شده برای اکثریت مردم، شتاب انباشتِ غارتگرانه و پرفساد انحصارگران قدرت و ثروت و وابستگان آنها افزون می‌گردد. این معادله به سازمان و روابط ناهنجار و استثماری کار موجود منجر گردیده که بازسازی نسبی آن جز از راه مقاومتهای صنفی و سندیکایی و اعتصابهای سازمان‌یافته ممکن نخواهدبود.


نام امضا کنندگان در لینک زیر است.
https://bit.ly/3k5ltZe


جان آگه با #فرهیختگان

طالبان استاندارد حجاب زنان را مشخص کرد

طالبان در مناطق تحت تسلط خود با پخش اعلامیه‌هایی استاندارد حجاب زنان را مشخص کردند.

به گزارش اسپوتنیک، طالبان با پخش اعلامیه‌هایی زنان را به پوشیدن "برقع و چادری" دعوت کرده‌اند و پوشیدن چادر را مظهر حجاب نمی‌دانند.

در اعلامیۀ طالبان همچنین آمده است که زنان بدون همراهی مرد محرم، در شهر و خیابان‌ها گشت و گذار نکنند.

طالبان با پخش این گونه اطلاعیه‌ها به زنان در ولایت‌های شمالی کشور هشدار داده‌اند که بدون حجاب اسلامی و داشتن محرم از خانه بیرون نشوند.

این اعلامیه در حالی منتشر شده که پیشتر گروه طالبان حکمی را صادر کرده‌اند که در آن زنان نمی‌توانند بدون محرم شرعی به بیرون از خانه بروند و در محفل‌های عروسی که در آن ساز و سرود باشد، نباید کسی شرکت کند.

زنان افغانستان به‌ویژه نسلی که هرگز حکومت طالبان را به‌چشم ندیده‌اند از قدرت گرفتن این تندروان مذهبی پس از خروج نیروهای آمریکایی سخت هراسانند، شاید هراسان‌تر از باقی بخش‌های جامعه.

هفته گذشته، طالبان در بیانیه‌ای چارچوب حکومت دلخواه‌شان را ترسیم کردند. بیانیه جزئیات کمی در برداشت. تضمینی داده نشد که زنان بتوانند در عرصه سیاست مشارکت کنند یا اجازه داشته باشند بدون همراهی خویشاوند مرد، آزادانه تردد کنند. بسیاری نگران مفاهیم ابهام‌آمیزی‌اند که طالبان در وعده‌هایشان آورده‌اند؛ به‌عنوان مثال، «حجاب صحیح» یا تضمین «حقوق شرعی» دست طالبان را باز می‌گذارد تا تفسیری افراط‌گرایانه از این دست قوانین ارائه کنند.

منبع:
https://af.sputniknews.com/afghan/202107066967336



در این باره به یادداشتِ "افشای نصفه و نیمه" که پیش‌تر منتشر کردم مراجعه شود:
https://t.me/baznegari/560

کانال بازنگری (ترکاشوند) ۱۴۰۰/۰۴/۱۹


جان آگه با #فرهیختگان
.

«این عکس را سالها پیش در نمایشگاهی در پراگ دیدم. عکسی است از نخستین روزهای اعتراضهای انقلاب مخملی در سال ۱۹۸۹. از زمان این عکس تا پایان حکومت استبدادی در چکسلواکی کمتر از ۶ هفته طول کشید.
سالهاست این عکس از خاطرم پاک نشده و مدتی است مدام به یادش می‌افتم. امروز گشتم و پیدایش کردم.
نام عکاس: Přemysl Hněvkovský.
که چه بسا در زمان ثبت عکس در زمستان دلمرده پراگ در سال ۱۹۸۹ نمی‌دانست که چگونه خودش را و این سه نفر را در یکی از مهمترین لحظات تاریخ کشورش جاودانه می‌کند.»

کیوان حسینی



جان آگه با #فرهیختگان

برای افغانستان عزیز که زخم های تاریخی بر تن دارد

محمدباقر تاج الدین

✅افغانستان عزیز کشوری زخم خورده است که زخم های تاریخی و طولانی بر تن و جانش نشسته است. هیچ گاه اراده ای قوی نه در داخل این کشور و نه در بیرون از این کشور وجود نداشته است که بتواند جنگ و درگیری و توسعه نیافتگی و مشکلات گوناگون را حل و فصل نموده و مسیر توسعه و پیشرفت را هموار نماید. زخم هایی که بر تن و جان زنان و مردان این دیار شریف نشسته است اکنون دیگر به زخم هایی کاری و کهنه بدل شده اند که ترمیم و درمان شان بسیار دشوار می نماید.

✳️دانشجویی افغانستانی در مقطع کارشناسی ارشد پایان نامه اَش را با بنده گذرانده و موضوع را نیز «تحلیل جامعه شناختی موانع نوسازی در افغانستان» انتخاب کرده بود. قبل از این که دانشجوی مورد اشاره کار بر روی پایان نامه را آغاز کند همواره تأکید می کرد که مهم ترین دلیل توسعه نیافتگی افغانستان را باید در بیرون از این کشور جست و جو نمود. اما جالب است بدانید که پس از انجام پایان نامه گفتۀ خود را پس گرفت و نتیجه گرفت که مهم ترین دلایل را باید در درون این کشور جست و جو نمود. البته به این معنا نیست که دلایل و عوامل بیرونی را نباید جست و جو کرد و جدی گرفت بلکه تمام سخن در این است که بیش و پیش از پرداختن به موانع بیرونی ضرورت تام دارد که به موانع درونی پرداخته شود.

❇️یکی از مهم ترین نتایج پایان نامه مورد اشاره وجود جهل مرکب و جهل مقدس در برخی گروه های اجتماعی در این کشور است که تاکنون مورد توجه چندان قرار نگرفته و اقداماتی اساسی برای رفع این مشکل زیربنایی صورت نگرفته است. وجود نیروهای بنیادگرای دینی در این کشور مانند طالبان که حالا از قضا در حال تسخیر این کشور است به طور قطع و یقین برخاسته از جهل مرکب و جهل مقدس است که تا این جهل بدل به دانایی و آگاهی بنیادین نشود همچنان باید شاهد ظهور چنین نیروهایی با عملکردهای غیرعقلانی، غیر اخلاقی و غیر انسانی شان باشیم. این گفته به معنای نادیده گرفتن معادلات و قواعد منطقه ای و بین المللی و برخی تعاملات پیدا و پنهان موجود در این زمینه نیست.

✅این گونه به نظر می رسد که تا ریشۀ جهل مرکب و جهل مقدس در کشور افغانستان خشکانده نشود چندان امیدی به رهایی افغانستان عزیز از زخم های تاریخی و مشکلات گوناگون اَش نمی توان داشت. براین اساس بر تمامی اندیشمندان، روشنفکران و نخبگان کشور افغانستان فرض است که در جهت آگاهی بخشی و رهایی بخشی زنان و مردان جامعۀ خود از بند جهل مرکب و جهل مقدس کوشش های فراوانی داشته باشند. این گفته البته به معنای این نیست که در برابر طالبان مقاومتی به خرج ندهند و سرزمین خود را حفظ نکنند.





جان آگه با #فرهیختگان

‏حکم طالبان برای نکاح دختران بیش از ۱۵ سال و زنان بیوه کمتر از ۴۵ سال با مجاهدین !

این همان طالبانی است که به ادعای مقامات ایرانی و در دفاع از مذاکرات و پشتیبانی صورت گرفته، "عوض شده و تغییر کرده" است!

#فرهیختگان نگران گسترش طالبان

چرا باید رمان بخوانیم؟
رابطه بین ادبیات و اخلاق

#وحید_حلاج

سوال هایی از قبیل چرا باید کتاب بخوانیم؟ چرا باید فلسفه بخوانیم؟ چرا باید رمان بخوانیم؟ آنقدر تکراری و کلیشه‌ای‌اند که شاید بهتر باشد به تبع محسن نامجو بگوییم «از این تکراری تر ممکن است؟.» هر سایت، کتاب، نشریه، و کانال مربوط به فلسفه و فرهنگ را بگردید مطلبی درباره این سوالات پیدا می‌کنید و نویسنده‌ای که سعی کرده تا پاسخی بدهد. من هم در این نوشته کوتاه می خواهم ببینم چرا باید رمان بخوانیم یا به بیان دقیق تر چرا باید رمان/داستان/ زندگی‌نامه بخوانیم؟.

بعید می‌دانم کسی با فضای فلسفه و مخصوصا فلسفه اخلاق آشنا باشد و چیزی از قاعده طلایی اخلاق نداند. قاعده طلایی دو خوانش سلبی و ایجابی دارد. خوانش سلبی آن به بیان ساده می‌شود: با دیگران چنان نکن که خودت دوست نداری در همان شرایط با تو چنان کنند. و خوانش ایجابی آن به بیان ساده می‌شود: با دیگران چنان کن که دوست داری در همان شرایط با تو چنان کنند. تدقیق این بحث و بازکردن ظرایف آن، موضوع این نوشته نیست اما نکته‌ای که مشخص است، هر دو خوانش این قاعده نوعی جای‌گذاری خود با دیگری را توصیه می‌کنند. یعنی تو باید خودت را جای آن دیگری بگذاری و بتوانی شرایط او را مد نظر آوری و بعد ببینی که اگر خودت در آن شرایط قرار داشتی دوست داشتی چه معامله‌ای با تو بشود همان معامله را با دیگری انجام بده.

آیریس مرداک، فیلسوف اخلاق معاصر، در کتاب سیطره خیر بر هنر به عنوان راهی به سوی اخلاقی بودن تاکید می‌کند. از نظر مرداک، هنر توهم زداست، و دشمن بزرگ اخلاقی زیستنْ توهم شخصی است به این معنا که فقط شخص را در برابر خودش برجسته می‌کند و مانع از دیدن آن‌چه در بیرون اوست می‌شود. از نظر او برای اخلاقی‌بودن در رابطه با دیگران باید «خود» در میان نباشد و هنر زمینه‌ای فراهم می‌کند تا ما زیبایی‌های بیرون را ببینیم و از این جهت هنر شبیه اخلاق است.

به نظر می رسد که همین داوری را می‌توان درباره ادبیات هم کرد. مصطفی ملکیان در سخنرانی سال ۹۴ خود در نشستی با موضوع هنر و صلح به این وجه ادبیات اشاره کرده است. از نظر او «انسان‌ها هرچه تخیل بیشتری داشته باشند، هنرمندترند. برای اخلاقی زیستن باید قدرت تخیل بالا باشد.»

تخیل عنصر لازم برای زیست اخلاقی است؛ از این جهت که کمک می‌کند تا شخص بتواند شرایط «دیگری» را تصور کند که خودش در آن قرار ندارد و «دیگری» دچار آن شرایط است. اما قوه تخیل در همه آدمیان یکسان نیست. معمولا نویسندگان داستان از قوه تخیل بالاتری برخوردارند که در داستان‌هایشان نمود پیدا می‌کند. مثلا اورحان پاموک، نویسنده معاصر ترکیه‌ای، در کتاب استانبول، خاطرات و شهر سرگذشت زندگی خود را از کودکی تا بزرگسالی که با استانبول در هم تنیده شده است روایت می‌کند.

در روانشناسی رشد اصطلاحی وجود دارد با عنوان «فراموشی کودکانه (infantile amnesia)» که در آن مطالعات بالینی نشان می‌دهد کسانی که به بزرگسالی می‌رسند معمولا خاطرات پیش از پنج سالگی خود را به یاد نمی‌آورند. اما جالب این‌جاست که پاموک چندین صفحه از کتاب فوق‌الذکر را به خاطرات چهار سالگی و کوچکتر اختصاص داده و چنان با مهارت و زیبایی آن را به تصویر کشیده که خواننده خود را جای کودک می‌گذارد و با فراز و نشیب زندگی او همراه می‌شود. پاموک در کودکی، چنان که خود روایت کرده، کودکی به شدت خیال‌پرداز است و در خیال خود اورحان دیگری را در جای دیگری از شهر تصور می‌کند، یا در حالی که در اتاق نشیمن نشسته خود را در اقیانوسی تصور می‌کند که فرش اتاق، آب اقیانوس است و مبل و میز، قایق‌ها و کشتی‌های آن. این روایات از دو حال خارج نیست یا پاموک واقعا آن رویدادها را به یاد می‌آورد، پس از کودکی قوه تخیلی قوی داشته یا آن وقایع را کاملا به یاد نمی‌آورد و بخشی از آن را تخیل کرده که باز هم نشان‌دهنده قوه تخیل قوی اوست.

به هر حال آنچه واضح است نویسنده‌ای که توانسته داستانی در خور بنویسد، مخصوصا داستان مدرن که بیشتر به درونیات انسان می‌پردازد و معمولا از دید اول شخص روایت می شود، قوه تخیلی قوی دارد و خواننده با خواندن داستان و روایت‌ها و حتی سرگذشت‌ها می‌تواند خود را در جایگاه شخصیت‌های داستان قرار دهد و از این طریق گامی به سوی اخلاقی‌شدن بردارد.

حال به سوال ابتدای یادداشت بر می‌گردم: چرا باید رمان خواند؟ ما برای اخلاقی‌زیستن نیاز به قراردادن خود در جای «دیگری» داریم و این کار نیاز به قوه تخیل دارد. رمان و داستان می‌تواند قوه تخیل ما را نسبت به درک جایگاه «دیگری» پرورش دهد پس: خواندن رمان می‌تواند به اخلاقی‌تر‌زیستن ما یاری نماید.




جان آگه با #فرهیختگان

برای افغانستان عزیز


حاشیه‌ای از علی صاحب‌الحواشی بر یادداشت محمد باقر تاج‌الدین
https://telegra.ph/Afghan-07-13



#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

از خود محمد مصدق تا نام او
از عدلیه داور تا قوه قهریه محسنی اژه‌ای

ملکه عدالت هنوز (از مشروطه تا امروز) در ایران رونمایی نشده و مردم ایران به آواز دهل قناعت کرده‌اند.

#فرهیختگان

آنگاه زمین سیاه شد

یکی از کتاب‌‌های ارزشمند که گاه اطلاعاتی یگانه دربارهٔ اخبار ملوک عجم و تاریخ ایران دارد مجمل‌التواریخ و القصص (قرن پنجم) است. نویسندهٔ آن از منابع بسیار و مختلفی برای نوشتن این کتاب بهره جسته که خوشبختانه از بیشتر آنها نام برده است. او کتاب را از آفرینش جهان آغاز می‌کند، با تکیه بر روایات دینی از عمر عالم می‌گوید و سپس به روش تاریخ‌نگاری دودمانی ایرانیان که تاریخ را بر حسب دوران حاکمیت فرمانروایان تقسیم می‌کرده‌اند، تاریخ ایران باستان را با حوادث عصر کیومرث آغاز می‌کند و با فروپاشی حکومت ساسانیان پایان می‌دهد.
نخستین‌ بار به سال ۱۳۱۸ استاد محمد تقی بهار کتاب را بر اساس تنها دستنویسی که تا آن زمان شناخته شده بود، تصحیح می‌کند. با دستیاب شدن سه دستنویس دیگر آقایان سیف‌الدین نجم‌آبادی و دکتر زیگفرید وبر یک بار دیگر آن را به سال ۱۳۷۸ در آلمان منتشر می‌کنند که نسبت به چاپ مرحوم بهار برتری‌هایی دارد و در واقع کار را چند قدمی پیش برده‌اند.
در سال ۱۳۹۹ چاپ منقح‌تری از مجمل‌التواریخ به تصحیح دکتر اکبر نحوی، با همت انتشارات دکتر محمود افشار منتشر شد. با توجه به این که کتاب پر است از اعلام تاریخی و جغرافیایی، همچنین اشاره به وقایع تاریخی کار آقای نحوی بسیار سخت بوده و ایشان با مراجعه به منابع بسیار توانسته‌اند این متن دشوار را چنین پاکیزه‌ و با تعلیقات فایده‌مند عرضه کنند.

این روزها کتاب را ورق زدم و در باب بیست و دوم آن مطلب شاعرانه و زیبایی دیدم که اگر چه در منابع دیگر هم هست لطفی دارد به این دلیل که درست در آغاز خلقت، رنگ‌ولونی آخرالزمانی را تصویر می‌کند و نشان می‌دهد انسان از دیرباز بین ستم و نازل شدن بلا ارتباطی دیده و شناخته. در کتاب آمده که تا پیش از کشته شدن هابیل به دست قابیل روی زمین سپید بود، پس از آنکه پیکر هابیل کنار کوه‌های حدود سرندیب در خاک شد، خاک روسیاه گردید و بعضی از میوه‌ها مضر و ناخوش شدند. متن را بخوانیم:

«نخستین کسی که از دنیا بیرون رفت هابیل بود که قابیل بکشتش چنانکه حق‌تعالی در قرآن یاد کرده است و هم در آنجا در کوه‌های حدود سرندیب قابیل، هابیل را در زیر خاک کرد. و اندر کتاب دلایل‌القبله چنان خواندم که روایت کرده است ابن عباس رضی‌الله‌ عنه که آن وقت زمین اسفید بود تا آن وقت که قابیل، هابیل را بکشت، پس لونش بگردید و طعم و بعضی از میوه‌ها ناخوش گشت و مضر...»(ص ۶۱۱)

(مجمل التواریخ و القصص، تصحیح اکبر نحوی، انتشارات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن، ۱۳۹۹)

عاطفه طیه


جان آگه با #فرهیختگان

تشویق طولانی و بیش از ۵ دقیقه‌ای اصغر فرهادی و دیگر عوامل فیلم "قهرمان" پس از اکران فیلم

به نظر می‌رسد مخاطبان حاضر در سالن سینما به خوبی از فیلم فرهادی استقبال کرده‌اند. حال باید منتظر واکنش و نظرات منتقدان نسبت به فیلم بود.




جان آگه با #فرهیختگان

«برسد به دست توجیه‌گران طالبان»

پاسخی مختصر به تحلیل سعید لیلاز

واقعیت این است که حواشیِ ظهور دوبارۀ طالبان برای من از خود طالبان تکان‌دهنده‌تر است. برخی تحلیل‌هایی که می‌شنویم از خود طالبان ترسناک‌تر و تأسف‌آورتر است. تکلیف ما با طالبان روشن است، می‌دانیم از کجا آمده، به کجا می‌رود و چه اندیشه و برنامه‌ای دارد. اما این‌که یک اقتصاددان، استاد دانشگاه و روزنامه‌نگار در تهران، در همسایگی دیوار به دیوار ما، تحلیل‌هایی طالبان‌دوستانه ارائه دهد، ضربۀ روحی دردناکی است. بهتر است خودتان نظرات سعید لیلاز را در مصاحبه‌اش در این لینک بخوانید. چگونه می‌توان تا این اندازه بیراه اندیشید و تحلیل‌های نادرستی تحویل جامعه داد!

بهتر است به جای این‌که بندبند پاسخ لیلاز را بدهم، تحلیل مختصر خودم را بگویم. یک چیز روشن است: طالبان اگر بخواهد و اراده کند، همین فردا، واقعاً همین فردا، می‌تواند اسلحه را زمین بگذارد، در کمال امنیت و مشروعیت خود را برای اولین انتخابات در افغانستان آماده کند و از این مجرا وزن اجتماعی راستین خود را نشان دهد و با حضور در نهادهای حکومت به میزان پشتوانۀ مردمی‌اش در کشورداری و قانونگذاری سهیم باشد. در افغانستان امروزی برای رسیدن به کرسی‌های ادارۀ کشور به تیر و تفنگ نیاز نیست؛ به خونریزی و فتح سنگر به سنگر نیاز نیست. درها باز است. آیا باید به یک استاد دانشگاه که ادعای لیبرال بودن هم دارد این بدیهیات را یادآوری کرد؟ بیچاره مفهوم «لیبرال» و «لیبرالیسم» که در ایران یک نمایندۀ شایسته و راستین ندارد!

اما وقتی راه برای رسیدن به قدرت باز است، چرا طالبان تن به سازوکار دموکراتیک نمی‌دهد؟ روشن است! نخست این‌که اعتقادی به «رأی» ندارد؛ طالبان چیزی تحت عنوان «شهروند» را به رسمیت نمی‌شناسد که حال این شهروند بخواهد «رأیی» داشته باشد. طالبان رعیت و بنده می‌خواهد. از دیگر سو، برخلاف ادعاهای کسانی که به تبلیغاتچی‌های طالبان تبدیل شده‌اند، طالبان در بهترین حالت اقلیتی کوچک از مردم افغانستان را می‌تواند پشت خود جمع کند. اگر طالبان می‌تواند در گوشه گوشۀ افغانستان خودنمایی کند، یکی به دلیل ماهیت چریکی این گروه است (با چندصد چریک می‌توان شهر و کشوری را به آشوب کشید)، و دوم به دلیل ترس مردم بی‌دفاع است. خنده‌دار است که یک اقتصاددان وزن اجتماعی یک گروه را بر اساس نفوذی که با زور کلاشنیکف به دست آورده است می‌سنجد!

چگونه می‌توان از نیرویی نظامی که چند دهه است تفنگ را زمین نگذاشته انتظار داشت فردا رفتاری مدنی داشته باشد تا آن‌گاه بگوییم منافع اقتصادی یا منافع امنیتی ما در گرو مماشات یا سازش با این نیروی نظامی است؟ البته دلیلی ندارد ما در منازعۀ افغانستان وارد جنگ به نفع یکی از دو طرف بشویم، اما آیا بین دو نیرو که یکی متکی به انتخابات، رسانه‌های آزاد و سازوکار دموکراتیک، و مدافع انگاره‌های مدرن است، و نیروی دیگر که آشکارا تاریک‌اندیش است، فقط به صرف برخی ملاحظات امنیتی معیوب، باید با آن نیروی تاریک‌اندیش، پیش‌بینی‌ناپذیر و خطرناک دست دوستی داد؟ شگفتا!

لیلاز می‌گوید: «مسئلۀ زنان افغانستان به ما مربوط نیست، باید بین خودشان مسئله را حل کنند!» چگونه می‌توان چنین کلبی‌مسلک و خام‌اندیشانه در مورد امور اجتماعی نظر داد؟ بله، مسائل اجتماعیِ کشور همسایه به خودش مربوط است، اما مگر می‌توان مسئلۀ طالبان را به مسئلۀ سرکوب زنان تقلیل داد؟ جواب این نیز روشن است. خاورمیانه فقط یک راه نجات از افراط‌گرایی و جنگ‌طلبی دارد و آن تقویت جوامع مدنی است. طالبان از مفهوم جامعۀ مدنی چه می‌فهمد؟ طالبان هولناک‌ترین دشمن جامعۀ مدنی است! کسی که دلسوز ایران و خاورمیانه است، باید مدافع جوامع مدنی خاورمیانه باشد. سرکوب وحشیانۀ زن و نابودی خشک و متصلب آزادی‌های مدنی که در مرام طالبان است، جامعۀ مدنی افغانستان را نابود می‌کند و محال است بدون تقویت جوامع مدنی در خاورمیانه ما صد سال دیگر روی آرامش را ببینیم.

نه آقای لیلاز! اخلاق و شرع و سیاست‌ورزی مآل‌اندیشانه و خردمندانه ما را وامی‌دارد که بفهمیم مسئلۀ زنان افغانستان به ما مربوط است: 1. از جهت «اخلاقی» نادیده گرفتن رفتار یک نیروی خشن که فقط با زبان تازیانه با زنان حرف می‌زند، نارواست. 2. از جهت «شرعی و دین‌دوستی»، اگر دلبستگی به دین داشته باشیم، باید بدانیم که طالبان با قرائت متصلب خود از اسلام بیش از هر دشمنی به چهرۀ اسلام آسیب می‌زند. 3. و از منظر «سیاست‌ورزی خردمندانه» (و نه فقط چند انگارۀ امنیتی کوته‌بینانه و نسنجیده) ظهور طالبان ضربۀ جبران‌ناپذیری به خاورمیانه است.

تکلیف چیست؟ تکلیف روشن است! اخلاق و شرع و عقلانیت را قربانی نکنیم. پشت مردم افغانستان بایستیم و وقتی سازوکار دموکراتیک وجود دارد، زور اسلحه را به رسمیت نشناسیم. این تفنگ فردای پیروزی سینۀ کس دیگری را نشانه خواهد گرفت...

مهدی تدینی

#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

صعود طالبان و افول مراجع
به بهانه‌ی وقایع این روزهای افغانستان و سکوت مراجع تقلید در قبال آن


محسن حسام مظاهری



۱
"گروه تروریستی طالبان بعد از تصرف شهرک شیعه نشین بانو و سرزمین های گسترده ای از افغانستان و کشتار اهالی آن، هجوم گسترده ای را از محور های مختلف علیه شهر جاغوری در ولایت غزنی صورت داد.
گروه طالبان هزار نفر از گردان الحمراء را مأمور کرد که اگر اهالی شهر جاغوری که از دوستداران حضرت امیرالمومنین هستند با سرکرده طالبان بیعت نکردند، به این شهر یورش برده و آن را بر سر اهالی و ساکنان آن خراب کنند.
هجوم طالبان به جاغوری چند ساعتی به طول کشید و بعد از یک نبرد شدید، نیرو های مقاومت مردمی با همکاری نیرو های امنیتی توانستند در برابر یورش طالبان بایستند و بعد از محاصره مهاجمان، ضربه سنگینی بر نیرو ها و تجهیزات نظامی وارد کنند و ۲۲ نفر از تروریست های طالبان در میدان نبرد به هلاکت رسیده و شمار زیادی از آنها به اسارت در آمدند.
شهر جاغوری از مهم ترین مناطق شیعه نشین در ولایت غزنی به شمار می رود و شهر علما و محل تولد حضرت آیت الله اسحاق فیاض از مراجع نجف اشرف است."
این خبری است که دو روز پیش (۱۸ تیر ۱۴۰۰) در "خبرگزاری رسمی حوزه" منتشر شد:
https://hawzahnews.com/xbdQZ

۲
از آغاز دور تازه‌ی حملات و جنایات گروه بدنام طالبان در افغانستان و جوار مرزهای شمال شرقی ایران چند هفته‌ای می‌گذرد. بااین‌وجود در فضای کشور هنوز شاهد انفعال، سردرگمی و تناقض در تحلیل و فهم این وقایع هستیم. نه مواضع حاکمیت و دستگاه رسمی سیاست خارجی شفاف و روشن است و نه مواضع کارشناسان و تحلیل‌گران و فعالان سیاسی.

۳
اما عجیب‌تر از همه سکوت و انفعال سازمان‌های دینی و متولیان آن‌ها است. کسانی که انتظار می‌رود در صف نخست موضع‌گیری و واکنش به این حوادث باشند. چراکه جنایات طالبان به نام دین و شریعت اسلام صورت می‌گیرد.
آن‌طور که من با مراجعه به پایگاه‌های اینترنتی رسمی و صفحات دفاتر مراجع تقلید در شبکه‌های اجتماعی و نیز جستجوهای اینترنتی رصد کردم تا این لحظه هیچیک از مراجع مشهور و نیز آنها که در مظان مرجعیت‌اند و احتمالا نسل بعدی مراجع را تشکیل خواهند داد، درباره وضعیت این روزهای یک کشور اسلامی و فجایعی که به نام اسلام در آن رخ می‌دهد، موضع علنی و شفافی نگرفته‌اند.
و این انفعال حتی مراجع افغانستانی‌تبار از جمله آيت‌الله اسحاق فیاض را هم شامل می‌شود.

۴
مرجعیت شیعه یک نهاد ریشه‌دار، پرنفوذ، مؤثر و از منابع قدرت دینی بوده که فراتر از مرزهای سیاسی هدایت لااقل بخشی از بدنه شیعیان کشورهای مختلف را برعهده داشته است. صیانت از چنین جایگاهی و حفظ شأن راهبری شیعه آن‌هم در دنیای امروز که مناسبات و تعاملات و روابط سیاسی اقتصادی در آن دائما پیچیده‌تر شده و به تبع نسبت نهاد دین با نهاد دولت و قدرت و سازوکارهای مدیریت افکار عمومی و هویت‌سازی و حفظ جامعه‌ی دینی نیز صورت‌بندی به کلی متفاوتی از گذشته پیدا کرده است، کار دشواری است. ایفای چنین نقش خطیر و مهمی دیگر با همان روش‌های سنتی و مناسبات فروبسته، شخصی و گلخانه‌ای علمایی و کانال‌های ارتباطی محدود و عدم شفافیت مالی و عملکردی بیوت و کنش محافظه‌کارارانه در دفاع از منافع جامعه‌ی دینداران و موارد مشابه دیگر امکانپذیر نیست و حاصلی جز فروکاست جایگاه مرجعیت و تحدید بیشتر دایره‌ی نفوذ و تأثیر مراجع ندارد.

۵
آنچه از مراجع تقلید (به عنوان یکی از گروه‌های مرجع اجتماعی) انتظار می‌رود بسیار فراتر از پرداختن به فروعات فقه فردی و توسعه‌ی مناسک و اعلام موضع‌های مناسبتی و کلیشه‌ای و نهایتا اعلام آغاز و پایان ماه‌های قمری و میزان فطریه و نرخ کفاره است. نه سیاست‌زدگی و تبدیل مرجعیت به تریبون پروپاگاندای حاکمیت و نه انفعال و تنزه‌طلبی و بی‌اعتنایی به مسائل روز ملی و جهانی خصوصا بحران‌های خونین که گریبان‌گیر جهان اسلام است، هیچکدام به سود سازمان دین و جامعه دینداران و خود روحانیت شیعه نیست.
و این را لااقل آن دسته از مجتهدان و اساتید رده‌بالای حوزه که قصد دارند در آینده در جایگاه مرجعیت قرار گیرند، باید به درستی درک کنند و برایش آماده شوند. (البته که به نظر می‌رسد به دلایل مختلف ازجمله همین مدل کنشگری مراجع و نیز مجموعه تحولات شتابانی که هم در سطح جهانی و هم درون جوامع شیعی جریان دارد، در نسل‌های بعدی، "مرجعیت" در معنا و مفهوم فعلی ثابت نمانده و اساسا صورت و معنای دیگری خواهد یافت.)


۱۴۰۰/۰۴/۲۰



جان آگه با #فرهیختگان

استقبال کم‌نظیر از قهرمان


تشویق حاضرانِ در سالن گراند لومیر پس از تماشای قهرمانِ اصغر فرهادی


جان آگه با #فرهیختگان

‍ ترجمه عربی، فرانسه و ترکی استانبولی کتاب محمدعلی موحد رونمایی می‌شود

آیین رونمایی از ترجمه عربی، فرانسه و ترکی استانبولی کتاب «هیاهو بر سر هیچ» نوشته محمد علی موحد روز دوشنبه (بیست‌ویکم تیرماه ۱۴۰۰) در خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار می‌شود.

در ایلنا بخوانید...



جان آگه با #فرهیختگان

گفتمان بسیج همگانی بر علیه توسعه نیافتگی!

محمدحسن علایی



تولد یک گفتمان جدید، در گرو پذیرش آرای مخالف و تجمیع آن زیر چتر منافع ملی است با این مقدمه کوتاه پرسش این است که براستی آیا امکان ایجاد یک بسیج همگانی، متشکل از نخبگان، کارگزاران، طبقات اجتماعی، دانشگاهیان، نیروهای اجتماعی با گرایشات متنوع، قدرت سیاسی، منتقدان، روشنفکران و ... وجود دارد؟
البته پیش فرض نگارنده این است که جریانات مختلف به ضرورت این مهم نائل آمده اند. نگارنده اساساً براندازی ساختارهای اجتماعی را به هیج وجه در راستای نیل به توسعه یافتگی نمی داند، بدیهی است بستن امیدهای واهی به بیگانگان برای پیشرفت ایران، بسیار نامتفکرانه و البته تاسف برانگیز است.
حال برگردیم به پرسش اصلی این جستار، آیا براستی وحدت حداکثری حول منافع ملی در عمل امکان پذیر است؟
اهل درد، چندیست به این پرسش می اندیشند، دیری نمی پاید که طیف وسیعی از بی دردان نیز تکلیف خود را در قبال این پرسش تعیین کنند و مواضع صریحی برای تضمین بقای کشور، ابراز دارند. در این صورت به نظر می رسد از چند حالت خارج نخواهد بود؛ یا به ضرورت وحدت همگانی نائل می آیند و زهی سعادت؛ یا بر طبل تفرقه می کوبند و صرفا تفکر خویش را حق می پندارند و یک تنه می خواهند هم رودرروی دگراندیشان و هم در برابر بیگانکان بایستند که زهی خیال باطل؛ 

اما بیگانگان  هرگز خوش ندارند کشوری چون ایران در منطقه ی خاورمیانه، به توسعه دست پیدا کند چرا که با منافع آنها سازگاری ندارد، چندان که پیشتر ها نیز به خوبی خود را نشان دادند، بسیج همگانی برای نیل به توسعه یافتگی، به رغم نظام سلطه، سعی در اصلاح روابط خویش با جهان را در دستور کار خویش قرار می دهد و این میان تنها به توان ظرفیت های داخلی خویش اتکا می کند و این همه حاصل نمی شود جز با بسیج همگانی همه ی نیروها در سایه صلح و امنیت؛ گفتمان بسیج همگانی، گفتمان صلح و امنیت است صلح و امنیت برای آحاد ملت و همه ی اقلیتها و اقوام ایرانی که رویای ایرانی توسعه یافته را در سر می پروراند. سخن آخر اینکه، کار امروز را به فردا نسپاریم و امر خطیر ایران دوستی را به آینده موکول نکنیم؛ برای ایران شدن ایران، فردا دیر است.


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

🏴 همه از خدائیم و به سوی او می‌رویم

مهدی عبایی مبارز دیرین و دردآشنا، اصلاح‌گر فرزانه و وارسته خراسان درگذشت.

او بخشی از حافظه سیاسی و مدنی دوران پرفراز و نشیب ماست. با دردهای مردم زیست و در راه رهایی آنان از ظلم و جهل و جمود هیچ‌گاه از پا ننشست. همیشه در اندیشه ایران بود و اسلام تکیه‌گاهش برای آزادی و آبادی آن.

معلم بود و معلم ماند و چنان اخلاقی زیست که همه توانستند در سیاست به او تکیه کنند.

ستون اصلاحات در خراسان بود و چهره همیشه در میدان ایران. جامعه مدنی ما امروز سخت نیازمند امثال اوست تا به اعتبار خرد و صبر و شجاعت توانمندتر شود و راه دشوار آزادی و مردم‌سالاری را بپیماید.

عبایی آسمانی‌تر از آن بود که در خاک بماند. ما به عبایی‌ها هم‌چنان نیازمندیم تا «در این خاک، رگ و ریشه این تاک بماند.»

متن و اسامی در Instant view
https://telegra.ph/تسلیت-07-14-2


جان آگه با #فرهیختگان

اِنّا للّه و انا الیه راجعون...

حجت الاسلام و المسلمین استاد علی حکیمی دقایقی قبل در مشهد دار فانی را وداع گفت.

وی از مولفان دائره المعارف #الحیات و برادر گرانقدر علامه محمدرضا حکیمی و از شاگردان عالم بزرگ مکتب معارف خراسان، مرحوم آیت الله شیخ مجتبی قزوینی بود.



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

‌‌‌‌‌🔴 خبر آمد «محمدرضا حکیمی» که روزهای گذشته در بیمارستان بستری شده بود، با بهبودیِ نسبی، به خانه برگشته است؛ اندیشمندِ 86 سالۀ منادیِ مکتبِ تفکیک.

این گزارش که حمیدرضا محمدی تهیه کرده، نگاهی دارد بر نقاطِ عطفِ زندگیِ اندیشه‌ورانۀ او.


#فرهیختگان آرزوی سلامتی و طول عمر برای استاد دارد

فیلم کامل گفتگوی مالک شجاعی با موسی اکرمی
سه‌شنبه ۲۲ تیرماه ۱۴۰۰

موضوع گفتگو: ما و قلسفه علم



جان آگه با #فرهیختگان

سازمان آزادی مذهبی بین‌المللی (IRF) که در ایالات متحده آمریکا مستقر است در تیرماه ۱۴۰۰ یک اجلاس بزرگ سه‌روزه برای پاسداشت آزادی مذهبی در جهان برگزار کرده است.

در این اجلاس و در میان کسانی که از سخت‌گیری و تعصب علیه آزادی مذهبی صدمه دیده‌اند یک زن مسلمان اویغور چینی نیز حضور داشت. در زیر سخنان زن مسلمان اویغور چینی را خلاصه کرده‌ایم. نام او «تورسونئای زیاژودون» است که تجربه حضور در کمپ وحشیانه دولت چین برای آزار مسلمانان اویغور چینی را داشته است. او اکنون در آمریکا بسر می‌برد.

«دولت چین به طور سیستماتیک پیگیر نابودی دین، زبان و فرهنگ مردم اویغور است. از سال ۲۰۱۶ کمپین وحشیانه دولت چین علیه ما آغاز شد. قتل بی‌شمار مسلمانان اویغور و شکنجه و حتی تجاوز جنسی بخشی از رفتار دولت چین با مسلمانان اویغور بود. من اینجا آمده‌ام چون وظیفه خود می‌دانم صدای کسانی باشم که مقابل چشمان من کشته شدند و به طور ظالمانه در زندان‌ها در بند هستند.

من دو بار به کمپ منتقل شدم و بار دوم حتی ظالمانه‌تر بود. آنجا ساختمان‌هایی بود که شبیه زندان بود و شما همیشه می‌توانستی شاهد رفت‌وآمد پلیس مسلح باشی. دوربین‌های فراوانی نیز در آن ساختمان‌ها قرار داشت. در آن کمپ‌ها برایمان فیلم‌های پروپاگاندای حزب کمونیست را پخش می‌کردند، به ما قوانین چین را آموزش می‌دادند از ما می‌خواستند که به وفاداری‌مان به حزب کمونیست چین قسم بخوریم.

در کمپ همیشه صدای گریه و جیغ‌زدن می‌شنیدیم و نگران بودیم بلایی که سر این افراد می‌آید سر ما ه بیاید. آن‌ها بارها من را نیز زیر شکنجه و بازجویی قرار دادند و کتک زدند. یک شب نیز ماموران مستقر در آنجا من و یک دختر ۲۰ ساله را مورد تجاوز جنسی قرار دادند. آن‌ها هر کاری می‌خواستند با زن‌ها می‌کردند. برخی از زن‌ها ناپدید شدند. مقابل چشمان خودم خونریزی منتهی به مرگ برخی از آن‌ها را دیدم. بعضی از این زنان سلامت عقل خود را از دست دادند.

اگرچه اکنون جسم و صدای من آزاد است ولی من عمیقا رنج می‌کشم و می‌خواهم با بیان آنچه بر من و دیگر مسلمانان اویغور در چین می‌گذرد، بر این رنج غلبه کنم.

میلیون‌ها اویغور اکنون زنده هستند تنها به این امید که در این دنیا هنوز عدالت وجود دارد. آن‌ها منتظر کمک شما و دیگر انسان‌ها هستند. من از وقتی با کمک دولت ایالات متحده به این کشور آمدم جرات کافی برای بیان رنج خودم را پیدا کردم»./ توانا


جان آگه با #فرهیختگان