بازاندیشی:
یادداشتهایی درباره فهم و نقد متن (۲)
پیام هنری
عباس اسکندری
برخی از فلاسفۀ با ذوق اروپایی، معتقد بودند که پیوند ناگسستنی بین فرم و محتوا وجود دارد. از این رو نمی‌توان هر فرمی را بعنوان ظرفی برای بیان و انتقال هر معنایی در نظر گرفت! معانی با قالب‌های متناسب با خود منتقل می‌شوند. البته فرم‌ها در آب و خاک فرهنگ‌ها و جغرافیای خاص ریشه دارند. اما نسبت بی‌واسطه بین فرم و معنا منجر به عمومیت و احیاناً چند فرهنگی شدن آن در طی زمان می‌شود.
آدورنو و بنیامین فراتر از این رفته و معتقد بودند که فرم رسوب معنا (یا محتوا) است. این جمله به انفکاک‌ناپذیری و تخصیصی بودن فرم و محتوا اشاره دارد. بنابراین در اولین قدم، هنرمند با انتخاب فرم خاص و ایجاد تغییرات جزئی و منحصر به فرد خودش در آن؛ در حقیقت در حال ایجاد مجرای مناسب انتقال پیام خود است. پس هیچ اثری یا محصول هنری نمی‌تواند فارغ از معنا، سویه، رویکرد و خلاصه پیام باشد.
منتقد همواره در جاهای خالی اثر هنری، پرسه می‌زند! جای خالی اثر نیز جایی است فرم و محتوا با هم چنان که شایسته و خواسته هنرمند بوده، چفت نشده‌اند. جایی که اغلب به جزئیات واگرایانه اثر هنری از حیث فرم مربوط است. جایی که او با ابزار نقد نقب‌زده و از زمین فرم، محتوا را بیرون می‌کشد. یا می‌خواهد که چنین کند! شاید به گنج معنا برسد و شاید جز حرمان نبیند. جز خاک بر خاک نیفزاید. و از این رو مجبور شود که با هزار ترفند زبانی؛ خاک بی‌حاصل را کیمیا و گنج هنر جلوه دهد.
بی‌شک این فرایند یا ساختارهای آن (فرم و معنا یا همان اصالت هنری و تعهد) به نحوی است که نمی‌توان هیچ اثر هنری را به کلی به یکی از قطب‌های طیف ارجاع دهیم. هر اثر هنری به میزانی که از فرم و انگیزه خالق خویش برخوردار است، متعهد است. و به میزانی که متعهد است، از اصالت هنری فاصله دارد. در عین حال هیچ هنری خالی از عنصر پیام و تعهد نیست.
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
یادداشتهایی درباره فهم و نقد متن (۲)
پیام هنری
عباس اسکندری
برخی از فلاسفۀ با ذوق اروپایی، معتقد بودند که پیوند ناگسستنی بین فرم و محتوا وجود دارد. از این رو نمی‌توان هر فرمی را بعنوان ظرفی برای بیان و انتقال هر معنایی در نظر گرفت! معانی با قالب‌های متناسب با خود منتقل می‌شوند. البته فرم‌ها در آب و خاک فرهنگ‌ها و جغرافیای خاص ریشه دارند. اما نسبت بی‌واسطه بین فرم و معنا منجر به عمومیت و احیاناً چند فرهنگی شدن آن در طی زمان می‌شود.
آدورنو و بنیامین فراتر از این رفته و معتقد بودند که فرم رسوب معنا (یا محتوا) است. این جمله به انفکاک‌ناپذیری و تخصیصی بودن فرم و محتوا اشاره دارد. بنابراین در اولین قدم، هنرمند با انتخاب فرم خاص و ایجاد تغییرات جزئی و منحصر به فرد خودش در آن؛ در حقیقت در حال ایجاد مجرای مناسب انتقال پیام خود است. پس هیچ اثری یا محصول هنری نمی‌تواند فارغ از معنا، سویه، رویکرد و خلاصه پیام باشد.
منتقد همواره در جاهای خالی اثر هنری، پرسه می‌زند! جای خالی اثر نیز جایی است فرم و محتوا با هم چنان که شایسته و خواسته هنرمند بوده، چفت نشده‌اند. جایی که اغلب به جزئیات واگرایانه اثر هنری از حیث فرم مربوط است. جایی که او با ابزار نقد نقب‌زده و از زمین فرم، محتوا را بیرون می‌کشد. یا می‌خواهد که چنین کند! شاید به گنج معنا برسد و شاید جز حرمان نبیند. جز خاک بر خاک نیفزاید. و از این رو مجبور شود که با هزار ترفند زبانی؛ خاک بی‌حاصل را کیمیا و گنج هنر جلوه دهد.
بی‌شک این فرایند یا ساختارهای آن (فرم و معنا یا همان اصالت هنری و تعهد) به نحوی است که نمی‌توان هیچ اثر هنری را به کلی به یکی از قطب‌های طیف ارجاع دهیم. هر اثر هنری به میزانی که از فرم و انگیزه خالق خویش برخوردار است، متعهد است. و به میزانی که متعهد است، از اصالت هنری فاصله دارد. در عین حال هیچ هنری خالی از عنصر پیام و تعهد نیست.
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
بازاندیشی:
یادداشتهایی درباره فهم و نقد متن(۳)
خودآگاهی و نقد
عباس اسکندری
هیچ ناظری بی‌نظر نیست. ناقد با کوله‌باری از تجارب و پیش‌ذهن‌های تیز و آماده به سفر نقدِ اثر می‌رود. اساساْ اگر عزم ناقد به انگاره‌های شخصی مسلح نباشد، نقد شکل نمی‌گیرد. اما مکانیزم‌های تعلیق؛ همچون تحلیلی پدیدارشناسانه، ناقد را یاری می‌دهد که به مسیر نقد و سوگیری‌های خویش آگاهی اجمالی داشته باشد.
ادعای خودآگاهی ناقد تنها به این امر اشارت دارد که ناقد، اهم تاثیرات و تاثرات ذهنی و انفعالی خویش را در در کار نقد متن/اثر در دایره خودآگاهی داشته باشد.
اصولاً به یاری مکانیسم‌های نقد، همراه با کنترل ذهنی و از طریق خودآگاهی است که نقد به صورت یک مواجهه رو در رو با متن شکل می‌گیرد. واضح است که این مسیر باریک چقدر برای پرو بال گشودن ناقد و حرکت در سویه‌های مختلف نقد اثر، مجالی اندک و راهی صعب و سخت باقی می‌گذارد. و طرفه آن که پس از وصول احتمالی به چنین مرتبه‌ای از شرایط ذهنی نقد، آنچه با ابزار نقد واکاوی می شود، هستی فی‌نفسه اثر نیست. بلکه پدیدار اثر است، آن‌چنان که در ادراک ما ظهور می‌یابد.
امروزه این نظر که ناقد از طریق نقد اثر در تکاپوی کشف جهان خالق اثر است، نظری منسوخ و نامقبول تلقی می‌شود. ناقد در حد اعلای نقد، پیوند‌ها و گسل‌های جهان خویش را با اثر هنری می‌کاود و در می‌یابد. او در نقد اثر هنری مشت خویش را باز می‌کند، به جای آنکه مشت نویسنده را باز نماید.
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
یادداشتهایی درباره فهم و نقد متن(۳)
خودآگاهی و نقد
عباس اسکندری
هیچ ناظری بی‌نظر نیست. ناقد با کوله‌باری از تجارب و پیش‌ذهن‌های تیز و آماده به سفر نقدِ اثر می‌رود. اساساْ اگر عزم ناقد به انگاره‌های شخصی مسلح نباشد، نقد شکل نمی‌گیرد. اما مکانیزم‌های تعلیق؛ همچون تحلیلی پدیدارشناسانه، ناقد را یاری می‌دهد که به مسیر نقد و سوگیری‌های خویش آگاهی اجمالی داشته باشد.
ادعای خودآگاهی ناقد تنها به این امر اشارت دارد که ناقد، اهم تاثیرات و تاثرات ذهنی و انفعالی خویش را در در کار نقد متن/اثر در دایره خودآگاهی داشته باشد.
اصولاً به یاری مکانیسم‌های نقد، همراه با کنترل ذهنی و از طریق خودآگاهی است که نقد به صورت یک مواجهه رو در رو با متن شکل می‌گیرد. واضح است که این مسیر باریک چقدر برای پرو بال گشودن ناقد و حرکت در سویه‌های مختلف نقد اثر، مجالی اندک و راهی صعب و سخت باقی می‌گذارد. و طرفه آن که پس از وصول احتمالی به چنین مرتبه‌ای از شرایط ذهنی نقد، آنچه با ابزار نقد واکاوی می شود، هستی فی‌نفسه اثر نیست. بلکه پدیدار اثر است، آن‌چنان که در ادراک ما ظهور می‌یابد.
امروزه این نظر که ناقد از طریق نقد اثر در تکاپوی کشف جهان خالق اثر است، نظری منسوخ و نامقبول تلقی می‌شود. ناقد در حد اعلای نقد، پیوند‌ها و گسل‌های جهان خویش را با اثر هنری می‌کاود و در می‌یابد. او در نقد اثر هنری مشت خویش را باز می‌کند، به جای آنکه مشت نویسنده را باز نماید.
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
بازاندیشی:
یادداشتهایی درباره فهم و نقد متن(۴)
نقد اثر هنری
عباس اسکندری
ما در کاربرد هم‌زمان "تعقل" و "تخیل"؛ آنجایی که با خاطره‌ها به گذشته نقب می‌زنیم و امیدوارانه با آینده رو به‌رو می‌شویم، هنر را می‌آفرینیم.
هنر چیزی در میانه این دو است. خوف و رجاء، علاقه و امید و یا نوستالژی و شهود.
اما بواقع از همان لحظه که اثر هنری همچون "ابژه‌ای" مستقل از آفریننده خویش، موضوع نقد قرار می‌گیرد، پای استدلال، کنکاش و سنجش به میان می‌آید. جایی که سوژه به جای همدلی و "تجربه" اثر هنری به "تجزیه" آن می‌پردازد. و بی شک سوگیری‌ها و تفکر در فضای گفتمانی پیشاپیش نقد را به رنگ خویش مزین کرده‌است. و تو بگو، چگونه می‌توان به یاری منطق استدلالی و ذهنیت‌های از پیش تعیین شده در عرصه تفکر عقلانی، اثر هنری را که محصول تخیل و شهود است، به چنگ نقد گرفت؟
از دیدگاه روان‌شناختی، فاصلۀ زیادی بین تفکر عقلانی (شناختی) و آفرینش هنری وجود دارد. برای همین است که بسیاری از هنرمندان برای خلق اثر هنری محتاج شرایط خاص درونی و بیرونی هستند: خلوت، ریاضت، خلسه‌های شهودی، رونق حالات جذبه درونی، تجربه‌های دینی، و حتی مواد روان‌گردان !
اما صرف نظر از شرایط ظهور اثر هنری، نقدِ اثر، مجال دیگری می‌طلبد. نقد اثر هنری و عموماً هر نقدی که از موضوع سوژه‌محوری صورت می‌گیرد، محتاج مواجه مستقیم با اثر، در عین فاصله روانی از آن است. این مواجه کنش آغازین ناقد است. کنشی که اگر لجام آن به وسیله خودآگاهی ناقد از عزیمت و ابزار خویش به چنگ نیاید، نقد را در همان آغازین ایستگاه خود در دام سوگیری می‌اندازد.
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
یادداشتهایی درباره فهم و نقد متن(۴)
نقد اثر هنری
عباس اسکندری
ما در کاربرد هم‌زمان "تعقل" و "تخیل"؛ آنجایی که با خاطره‌ها به گذشته نقب می‌زنیم و امیدوارانه با آینده رو به‌رو می‌شویم، هنر را می‌آفرینیم.
هنر چیزی در میانه این دو است. خوف و رجاء، علاقه و امید و یا نوستالژی و شهود.
اما بواقع از همان لحظه که اثر هنری همچون "ابژه‌ای" مستقل از آفریننده خویش، موضوع نقد قرار می‌گیرد، پای استدلال، کنکاش و سنجش به میان می‌آید. جایی که سوژه به جای همدلی و "تجربه" اثر هنری به "تجزیه" آن می‌پردازد. و بی شک سوگیری‌ها و تفکر در فضای گفتمانی پیشاپیش نقد را به رنگ خویش مزین کرده‌است. و تو بگو، چگونه می‌توان به یاری منطق استدلالی و ذهنیت‌های از پیش تعیین شده در عرصه تفکر عقلانی، اثر هنری را که محصول تخیل و شهود است، به چنگ نقد گرفت؟
از دیدگاه روان‌شناختی، فاصلۀ زیادی بین تفکر عقلانی (شناختی) و آفرینش هنری وجود دارد. برای همین است که بسیاری از هنرمندان برای خلق اثر هنری محتاج شرایط خاص درونی و بیرونی هستند: خلوت، ریاضت، خلسه‌های شهودی، رونق حالات جذبه درونی، تجربه‌های دینی، و حتی مواد روان‌گردان !
اما صرف نظر از شرایط ظهور اثر هنری، نقدِ اثر، مجال دیگری می‌طلبد. نقد اثر هنری و عموماً هر نقدی که از موضوع سوژه‌محوری صورت می‌گیرد، محتاج مواجه مستقیم با اثر، در عین فاصله روانی از آن است. این مواجه کنش آغازین ناقد است. کنشی که اگر لجام آن به وسیله خودآگاهی ناقد از عزیمت و ابزار خویش به چنگ نیاید، نقد را در همان آغازین ایستگاه خود در دام سوگیری می‌اندازد.
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
بازاندیشی
یادداشتهایی درباره فهم و نقد متن (۵)
مخاطب فرضی
عباس اسکندری
نمی دانم وقتی "بارت" از مرگ مؤلف سخن می‌گفت، تنها به مواجه متن و مخاطب نظر داشت یا پیش‌تر بر این نکته نیز توجه کرده بود که هر متنی نه لزوماً خودآگاه، درسایه حضور مخاطبی فرضی تولید می‌شود. و بدین‌سان مؤلف در تولید اثر هیچ‌گاه تنها نیست.
اگر بارت حضور مؤلف و آفرینشگر متن را پس از پایان اثر، چنان کم‌رنگ و بی‌رمق می‌بیند که به مرگ مؤلف و مواجهه بی واسطه متن و مخاطب حکم می‌کند، آیا شراکت دایمی و حضور موثر مخاطب فرضی را هم در کنارمؤلف می‌دید؟
به گمان نگارنده در آغاز، حین و انجام اثر هنری یا نگارش متن، همواره مخاطب فرضی همراه با مولف حضور داشته و نقش خود را در اثر به جا می‌گذارد.
انتخاب موضوع، زبان خاص و شیوه بیان مطلب، صنایع ادبی مورد استفاده، استعارات، کنایات، و... همگی با پیش فرض "میل" و "نحوه دریافت" مخاطب فرضی توسط مولف انتخاب و تنظیم می‌شود. ملاحظه اینکه مخاطبِ اثر کیست یا آیا اثر با میل و علاقه و سطح اندیشه او سازگار است، همواره دغدغه مؤلف بوده و در کار اثر دخیل است.
این مخاطب فرضی و نامتعیّن است که به مؤلف فرمان می‌دهد که چه بنویسد یا چگونه! از چه ژانری سود برد، با کدام زمینه آغازد، کوتاه یا طویل بنویسد، طنز یا جدی بنگارد، سبک یا سنگین و... برای همین است که بخشی از محصولات مؤلف، به معیار مخاطب شناخته می‌شود. کتابِ کودک، کتاب دانشجو، احکامِ زنان ؛ داستان نوجوانان، فیلم‌های مخصوص بزرگسالان و ...
البته تو می‌گویی مؤلف خود، نیازهای زمان و دردهای جامعه، علایق شخصی خود و سفارش دستگاه‌های اقتدار و … را رعایت می‌کند. او سوار بر مرکب تولید اثر است و برآمده از میل خود و اختیار خود تولیدش را انتخاب و به سرانجام می‌رساند. و من می‌گویم همه اینها درپرتو درکی نه چندان روشن از مخاطبی فرضی صورت می‌یابد.
مخاطبی که قرار است دست آخر با اثر رو به رو شود. و از این رو این مخاطب است که همواره مرکب مؤلف را می‌گیرد و در مسیرهایی خاصی روان می‌کند و یا از ورود به عرصه‌هایی او را باز می‌دارد. مخاطب نه تنها شریک مؤلف در تولید اثر است بلکه برنامه‌ریز اصلی او نیز هست. شریکی جدی و مقتدر و برنامه‌ریزی پنهان و شاید ناخودآگاه.
این دغدغه که اثر هنری را چه کسی می‌بیند و می‌خواند، و چه تفسیری بر آن می‌گذارد، عرابه‌ای است به سوی تعیّن اثر که همواره مؤلف را با خود می‌کشاند
درعین‌حال این مطلب را باید مطمح نظر داشت که هرچه اثر هنری ذیل بیان و منطق عقلانی تولید شود، سایه فرضی و غیر متشخص مخاطب بر آن سنگین‌تر است. گمانم این است که این امر بر بسیاری از پژوهندگان حوزه ادب و هنر نیز روشن است. اگر اثر به آرمان هنر نزدیکتر باشد، یعنی بیان، بی واسطه‌تر و احساس و شهود در آن جدی‌تر باشد، حضور مخاطب، "آن دیگری" در تولید اثر کمتر خواهد بود.
مخاطب تنها آنجا تماماً اراده هنرمند را پیش از تولید اثر تحت تاثیر حضور غیر مستقیم خود قرار می‌دهد که نظام بیان در خدمت گزاره‌های عقلانی و منطقی باشد. و همه اوج هنر در فاصله از این بیان است. دست‌آویزی به قالب‌ها برای بیانی نو و واگرا.
تکنیک‌های کلامی و بیانی یا قالب‌های رایج هنری همواره نوعی چارچوب‌بندی برای هنرمند می‌آفریند؛ و هنرمند بی‌گمان با نظرداشت آنکه مخاطبانش وی را در آن چارچوب‌ها خواهند دید و اثرش را در آن ارزیابی خواهند کرد، به بهره‌جویی از این تکنیک‌ها مبادرت می‌کند. اما هنر هرچه تازه‌تر و تکنیک‌ها هر چقدر واگرا‌تر، مخاطب، پیشاپیش کمتر در ذهن مؤلف حضور خواهد یافت. اما این امری است دوریاب و کم‌یاب.
در هنر که لطافت آن در شهود و دریافت حضوری مفاهیم و یافته‌ها است، اثری اصیل‌تر تلقی می‌شود که به همان شهود و دریافت حضوری و ایجاد انفعال در مخاطب وفادارتر باشد. از همین روست که نقد اثر هنری هرگز به پایه خود اثر هنری نمی‌رسد و یا اصلاً هنر محسوب نمی‌گردد.
شاید کماکان گمان بریم که متن یا اثر هنری بی‌ملاحظۀ مخاطبِ خاص و غیر خاص (غیر متشخص) تولید می‌شود. و تنها پس از آفرینش اثر هنری است که مخاطبان هر یک مهر ذهنیت و تفسیر خویش را بر پای آن می‌گذارند. اما در حقیقت امر چنین نیست. بنگرید که چگونه سایه سنگین مخاطب فرضی از اولین قدم‌های تولید اثر هنری یا متن، با مولف همراه بوده و قلم و بیان او را کنترل و یا هدایت می‌کند! آزاد شدن هنر از توجه و وجه التفاتی به مخاطب فرضی چنان نادر است که توگویی هیچ گاه "دست‌آورد" نخواهد شد.
صورت دیگری از اثرِ مخاطب فرضی بر هنر تولیدی، نظرداشت ارسال پیام خاص در چارچوب‌های هنری است. هر چقدر هنر به بیان و تثبیت امری پیشاپیشی تعهد داشته باشد، در پرتوی سایۀ سنگین مخاطب فرضی، بیشتر آمیخته خواهد شد و از این رو حیطه تاثیر آن محدودتر می‌گردد. از این رو از بی‌واسطگی بیان اثر هنری دورتر خواهد رفت.
ادامه دارد
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
یادداشتهایی درباره فهم و نقد متن (۵)
مخاطب فرضی
عباس اسکندری
نمی دانم وقتی "بارت" از مرگ مؤلف سخن می‌گفت، تنها به مواجه متن و مخاطب نظر داشت یا پیش‌تر بر این نکته نیز توجه کرده بود که هر متنی نه لزوماً خودآگاه، درسایه حضور مخاطبی فرضی تولید می‌شود. و بدین‌سان مؤلف در تولید اثر هیچ‌گاه تنها نیست.
اگر بارت حضور مؤلف و آفرینشگر متن را پس از پایان اثر، چنان کم‌رنگ و بی‌رمق می‌بیند که به مرگ مؤلف و مواجهه بی واسطه متن و مخاطب حکم می‌کند، آیا شراکت دایمی و حضور موثر مخاطب فرضی را هم در کنارمؤلف می‌دید؟
به گمان نگارنده در آغاز، حین و انجام اثر هنری یا نگارش متن، همواره مخاطب فرضی همراه با مولف حضور داشته و نقش خود را در اثر به جا می‌گذارد.
انتخاب موضوع، زبان خاص و شیوه بیان مطلب، صنایع ادبی مورد استفاده، استعارات، کنایات، و... همگی با پیش فرض "میل" و "نحوه دریافت" مخاطب فرضی توسط مولف انتخاب و تنظیم می‌شود. ملاحظه اینکه مخاطبِ اثر کیست یا آیا اثر با میل و علاقه و سطح اندیشه او سازگار است، همواره دغدغه مؤلف بوده و در کار اثر دخیل است.
این مخاطب فرضی و نامتعیّن است که به مؤلف فرمان می‌دهد که چه بنویسد یا چگونه! از چه ژانری سود برد، با کدام زمینه آغازد، کوتاه یا طویل بنویسد، طنز یا جدی بنگارد، سبک یا سنگین و... برای همین است که بخشی از محصولات مؤلف، به معیار مخاطب شناخته می‌شود. کتابِ کودک، کتاب دانشجو، احکامِ زنان ؛ داستان نوجوانان، فیلم‌های مخصوص بزرگسالان و ...
البته تو می‌گویی مؤلف خود، نیازهای زمان و دردهای جامعه، علایق شخصی خود و سفارش دستگاه‌های اقتدار و … را رعایت می‌کند. او سوار بر مرکب تولید اثر است و برآمده از میل خود و اختیار خود تولیدش را انتخاب و به سرانجام می‌رساند. و من می‌گویم همه اینها درپرتو درکی نه چندان روشن از مخاطبی فرضی صورت می‌یابد.
مخاطبی که قرار است دست آخر با اثر رو به رو شود. و از این رو این مخاطب است که همواره مرکب مؤلف را می‌گیرد و در مسیرهایی خاصی روان می‌کند و یا از ورود به عرصه‌هایی او را باز می‌دارد. مخاطب نه تنها شریک مؤلف در تولید اثر است بلکه برنامه‌ریز اصلی او نیز هست. شریکی جدی و مقتدر و برنامه‌ریزی پنهان و شاید ناخودآگاه.
این دغدغه که اثر هنری را چه کسی می‌بیند و می‌خواند، و چه تفسیری بر آن می‌گذارد، عرابه‌ای است به سوی تعیّن اثر که همواره مؤلف را با خود می‌کشاند
درعین‌حال این مطلب را باید مطمح نظر داشت که هرچه اثر هنری ذیل بیان و منطق عقلانی تولید شود، سایه فرضی و غیر متشخص مخاطب بر آن سنگین‌تر است. گمانم این است که این امر بر بسیاری از پژوهندگان حوزه ادب و هنر نیز روشن است. اگر اثر به آرمان هنر نزدیکتر باشد، یعنی بیان، بی واسطه‌تر و احساس و شهود در آن جدی‌تر باشد، حضور مخاطب، "آن دیگری" در تولید اثر کمتر خواهد بود.
مخاطب تنها آنجا تماماً اراده هنرمند را پیش از تولید اثر تحت تاثیر حضور غیر مستقیم خود قرار می‌دهد که نظام بیان در خدمت گزاره‌های عقلانی و منطقی باشد. و همه اوج هنر در فاصله از این بیان است. دست‌آویزی به قالب‌ها برای بیانی نو و واگرا.
تکنیک‌های کلامی و بیانی یا قالب‌های رایج هنری همواره نوعی چارچوب‌بندی برای هنرمند می‌آفریند؛ و هنرمند بی‌گمان با نظرداشت آنکه مخاطبانش وی را در آن چارچوب‌ها خواهند دید و اثرش را در آن ارزیابی خواهند کرد، به بهره‌جویی از این تکنیک‌ها مبادرت می‌کند. اما هنر هرچه تازه‌تر و تکنیک‌ها هر چقدر واگرا‌تر، مخاطب، پیشاپیش کمتر در ذهن مؤلف حضور خواهد یافت. اما این امری است دوریاب و کم‌یاب.
در هنر که لطافت آن در شهود و دریافت حضوری مفاهیم و یافته‌ها است، اثری اصیل‌تر تلقی می‌شود که به همان شهود و دریافت حضوری و ایجاد انفعال در مخاطب وفادارتر باشد. از همین روست که نقد اثر هنری هرگز به پایه خود اثر هنری نمی‌رسد و یا اصلاً هنر محسوب نمی‌گردد.
شاید کماکان گمان بریم که متن یا اثر هنری بی‌ملاحظۀ مخاطبِ خاص و غیر خاص (غیر متشخص) تولید می‌شود. و تنها پس از آفرینش اثر هنری است که مخاطبان هر یک مهر ذهنیت و تفسیر خویش را بر پای آن می‌گذارند. اما در حقیقت امر چنین نیست. بنگرید که چگونه سایه سنگین مخاطب فرضی از اولین قدم‌های تولید اثر هنری یا متن، با مولف همراه بوده و قلم و بیان او را کنترل و یا هدایت می‌کند! آزاد شدن هنر از توجه و وجه التفاتی به مخاطب فرضی چنان نادر است که توگویی هیچ گاه "دست‌آورد" نخواهد شد.
صورت دیگری از اثرِ مخاطب فرضی بر هنر تولیدی، نظرداشت ارسال پیام خاص در چارچوب‌های هنری است. هر چقدر هنر به بیان و تثبیت امری پیشاپیشی تعهد داشته باشد، در پرتوی سایۀ سنگین مخاطب فرضی، بیشتر آمیخته خواهد شد و از این رو حیطه تاثیر آن محدودتر می‌گردد. از این رو از بی‌واسطگی بیان اثر هنری دورتر خواهد رفت.
ادامه دارد
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
علی‌اکبر دهخدا، مولف لغت‌نامه دهخدا، پس از درخواست تغییر تابعیت:
اگر کسی واقعا عشق وطن دارد تغییر یک ورقه خشک و خالی که اسم آن پاسپورت باشد تغییری در ماهیت او نخواهد داد
خاصه در این مواقع که در ایران مثل همه دول مستبد، حاکم و فرمانفرمای این مملکت بدبخت خوف است
(نامه از وین، ۱۲۸۸)
جان آگه با #فرهیختگان
اگر کسی واقعا عشق وطن دارد تغییر یک ورقه خشک و خالی که اسم آن پاسپورت باشد تغییری در ماهیت او نخواهد داد
خاصه در این مواقع که در ایران مثل همه دول مستبد، حاکم و فرمانفرمای این مملکت بدبخت خوف است
(نامه از وین، ۱۲۸۸)
جان آگه با #فرهیختگان
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
اتنیک‌های ایران از یک ستم سه‌گانه رنج می‌برند.
گفتگوی رضا علیجانی با بی‌بی‌سی
اقوام ایرانی از یک شکاف سه گانه رنج می‌برند: «طبقاتی»(و جنسیتی) که شامل همه شهروندان ایران زمین است؛ «مرکز- پیرامون» و «اتنیکی و مذهبی».
کل جامعه ایران را نمی‌توان به یک جامعه موزائیکی اتنیکی تقسیم کرد. اتنیکها بخشی از دولت- ملت ایران هستند نه همه آن. ما قوم فارس نداریم اما گرایشات مرکزگرا و فارس‌نگر داریم.
شاید بخش مهمی از مرکزنشینان «درک وجودی» دقیقی از ستم پیرامونی و ستم اتنیکی و مذهبی نداشته باشند.
از منظر جامعه‌شناختی، اعراب خوزستان هویت خودشان و رنجهایشان را (خواسته و ناخواسته) در برابر چشم ایرانیان قرار دادند. اما از نظر سیاسی و راهبردی، اعتراضات خوزستان اصلا هویتگرایانه نیست. یکی از دلایل همبستگی ملی در دفاع از اعتراضات نیز شاید همین ویژگی باشد.
از قضا حکومت با فریبکاری‌ها و نفوذی‌هایش می‌خواهد اعتراضات را هویتگرایانه معرفی بکند تا هم توجیه سرکوب برای نیروهایش درست کند و هم در همبستگی ملی در حمایت از خوزستان خلل ایجاد کند.
تقریبا همگان معتقد به تمرکززدایی از قدرت در حکومت آینده‌اند...
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
گفتگوی رضا علیجانی با بی‌بی‌سی
اقوام ایرانی از یک شکاف سه گانه رنج می‌برند: «طبقاتی»(و جنسیتی) که شامل همه شهروندان ایران زمین است؛ «مرکز- پیرامون» و «اتنیکی و مذهبی».
کل جامعه ایران را نمی‌توان به یک جامعه موزائیکی اتنیکی تقسیم کرد. اتنیکها بخشی از دولت- ملت ایران هستند نه همه آن. ما قوم فارس نداریم اما گرایشات مرکزگرا و فارس‌نگر داریم.
شاید بخش مهمی از مرکزنشینان «درک وجودی» دقیقی از ستم پیرامونی و ستم اتنیکی و مذهبی نداشته باشند.
از منظر جامعه‌شناختی، اعراب خوزستان هویت خودشان و رنجهایشان را (خواسته و ناخواسته) در برابر چشم ایرانیان قرار دادند. اما از نظر سیاسی و راهبردی، اعتراضات خوزستان اصلا هویتگرایانه نیست. یکی از دلایل همبستگی ملی در دفاع از اعتراضات نیز شاید همین ویژگی باشد.
از قضا حکومت با فریبکاری‌ها و نفوذی‌هایش می‌خواهد اعتراضات را هویتگرایانه معرفی بکند تا هم توجیه سرکوب برای نیروهایش درست کند و هم در همبستگی ملی در حمایت از خوزستان خلل ایجاد کند.
تقریبا همگان معتقد به تمرکززدایی از قدرت در حکومت آینده‌اند...
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
نامه اعتراضی آیت‌الله محمود امجد به آیت‌الله جوادی آملی
بسم الله الرحمن الرحیم
هو المحمود
جناب آقای جوادی!
این چند سطر را از باب ادای وظیفه ، خطاب به شما می نویسم بلکه لطف حضرت حق، صحبت عهد قدیم و سابقه محبت و احترام ، زمینه استماع را فراهم آورد.
اینجانب در طول ۵۰ سال رفاقت، همواره کمالات و فضایل شما را ستوده ام و امید داشتم که این فضایل به کار دین و دنیای مردم بیاید.
لکن صد افسوس که تا دیروز باید بار غم و شرمندگی از سکوت کردن دوستانم را بر دل می کشیدم و امروز دریغ گویان باید بنشینم و دست بر زانو زنم و تماشا کنم فردی مانند شما چگونه آبروی خود را که آبروی روحانیت شیعه و وام دار نام های پاک و با عظمت است، تقدیم ارباب بی مروت دنیا و خرج تحکیم پایه های ظلم و جور می کند!
از آن جگرسوز تر این که ناباورانه به چشم خود ببینم شما که عمری به درس قرآن گذرانده اید، در دیدار و گفتگو با رییسی که به آن وضع مفتضح او را بر منصب نشاندند، لفظ و معنای کلام خدا را پیش پای حکومت جور، ذبح می کنید! وین عجب که باید به جگر سوخته ، تماشا کنم که خوف و پروایی هم از این تحریف ها ندارید!
آقای جوادی!
حقا نمی دانم چگونه طاقت بیاورم که شما ، معنای بلند قرآنی
" انتم الاعلون" را به پای این حکومتی می ریزید که بی آبرویی های اخلاقی و سیاسی آن تمام سرمایه های انسانی و تاریخی شیعه را پیش چشم جهانیان به نابودی کشانده است و هر سیاست و روش و منش آن سبب سرافکندگی مومنان است!
دردم از این است که شما خوب می دانید " انتم الاعلون" را خداوند در حق پاکانی فرموده که عقیده و ایمان زلال را با عمل صالح همراه کرده اند و به حق اتکال دارند، نه برای غارتگران و ظالمان و جباران و سفاکانی که با ذلت تکیه بر چین و روسیه و پول نفت و گاز این مردم دارند و باز پا بر گلوی همین مردم گذاشته اند و جواب هر اعتراضی و بلکه این روزها هر استغاثه ای را با گلوله می دهند و اتفاقا حاصل تمام آن فداکاری ها و شهید دادن ها را غصب کرده و به تاراج دنیاطلبی خود برده اند....
آقای جوادی!
پیش از این و بعد از فجایع ۸۸ هم شبیه این پیام را به طور خصوصی به شما -که خاطرتان برایم عزیز است - فرستاده بودم که امروز اگر امرار معاش از راه فعل قبیحی مثل دایر کردن قمارخانه و روسپی خانه صورت پذیرد، شرف دارد بر قبول مناصبی نظیر امامت جمعه در این حکومت و امروز با قاطعیت تاکید می کنم که قطعا شرف دارد بر فقه فروشی و قرآن فروشی؛ علی الخصوص که حاصل آن تقویت ظلم باشد.
و تقاضا می کنم اگر هنوز از آن اعتقاد و محبت قدیم چیزی در دل شما باقی هست، این هشدار برادرانه مرا بشنوید که این جائران و بازیگران بر سر آن هستند که حمام خون به راه اندازند و این خونریزی را مستند به قول و فتوای شما کنند.تا فرصت هست خود را از این مهلکه بیرون کشید.
آقای جوادی !
برای شما همچنان از سر صدق دعا می کنم و التجاء به درگاه حضرت حق می برم که انقطع الرجاء...ای کاش فرزندتان آقا سعید و اطرافیانتان حق دوستی را که همان صادق بودن است با شما به جا می آوردند تا امروز مردم شاهد از دست رفتن یکی از بهترین پرورده های حوزه نمی بودند...
خیرخواه همه
محمود امجد
مرداد ماه ۱۴۰۰ مطابق با ذی الحجه ۱۴۴۲
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
بسم الله الرحمن الرحیم
هو المحمود
جناب آقای جوادی!
این چند سطر را از باب ادای وظیفه ، خطاب به شما می نویسم بلکه لطف حضرت حق، صحبت عهد قدیم و سابقه محبت و احترام ، زمینه استماع را فراهم آورد.
اینجانب در طول ۵۰ سال رفاقت، همواره کمالات و فضایل شما را ستوده ام و امید داشتم که این فضایل به کار دین و دنیای مردم بیاید.
لکن صد افسوس که تا دیروز باید بار غم و شرمندگی از سکوت کردن دوستانم را بر دل می کشیدم و امروز دریغ گویان باید بنشینم و دست بر زانو زنم و تماشا کنم فردی مانند شما چگونه آبروی خود را که آبروی روحانیت شیعه و وام دار نام های پاک و با عظمت است، تقدیم ارباب بی مروت دنیا و خرج تحکیم پایه های ظلم و جور می کند!
از آن جگرسوز تر این که ناباورانه به چشم خود ببینم شما که عمری به درس قرآن گذرانده اید، در دیدار و گفتگو با رییسی که به آن وضع مفتضح او را بر منصب نشاندند، لفظ و معنای کلام خدا را پیش پای حکومت جور، ذبح می کنید! وین عجب که باید به جگر سوخته ، تماشا کنم که خوف و پروایی هم از این تحریف ها ندارید!
آقای جوادی!
حقا نمی دانم چگونه طاقت بیاورم که شما ، معنای بلند قرآنی
" انتم الاعلون" را به پای این حکومتی می ریزید که بی آبرویی های اخلاقی و سیاسی آن تمام سرمایه های انسانی و تاریخی شیعه را پیش چشم جهانیان به نابودی کشانده است و هر سیاست و روش و منش آن سبب سرافکندگی مومنان است!
دردم از این است که شما خوب می دانید " انتم الاعلون" را خداوند در حق پاکانی فرموده که عقیده و ایمان زلال را با عمل صالح همراه کرده اند و به حق اتکال دارند، نه برای غارتگران و ظالمان و جباران و سفاکانی که با ذلت تکیه بر چین و روسیه و پول نفت و گاز این مردم دارند و باز پا بر گلوی همین مردم گذاشته اند و جواب هر اعتراضی و بلکه این روزها هر استغاثه ای را با گلوله می دهند و اتفاقا حاصل تمام آن فداکاری ها و شهید دادن ها را غصب کرده و به تاراج دنیاطلبی خود برده اند....
آقای جوادی!
پیش از این و بعد از فجایع ۸۸ هم شبیه این پیام را به طور خصوصی به شما -که خاطرتان برایم عزیز است - فرستاده بودم که امروز اگر امرار معاش از راه فعل قبیحی مثل دایر کردن قمارخانه و روسپی خانه صورت پذیرد، شرف دارد بر قبول مناصبی نظیر امامت جمعه در این حکومت و امروز با قاطعیت تاکید می کنم که قطعا شرف دارد بر فقه فروشی و قرآن فروشی؛ علی الخصوص که حاصل آن تقویت ظلم باشد.
و تقاضا می کنم اگر هنوز از آن اعتقاد و محبت قدیم چیزی در دل شما باقی هست، این هشدار برادرانه مرا بشنوید که این جائران و بازیگران بر سر آن هستند که حمام خون به راه اندازند و این خونریزی را مستند به قول و فتوای شما کنند.تا فرصت هست خود را از این مهلکه بیرون کشید.
آقای جوادی !
برای شما همچنان از سر صدق دعا می کنم و التجاء به درگاه حضرت حق می برم که انقطع الرجاء...ای کاش فرزندتان آقا سعید و اطرافیانتان حق دوستی را که همان صادق بودن است با شما به جا می آوردند تا امروز مردم شاهد از دست رفتن یکی از بهترین پرورده های حوزه نمی بودند...
خیرخواه همه
محمود امجد
مرداد ماه ۱۴۰۰ مطابق با ذی الحجه ۱۴۴۲
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
🔺عبدالرحیم مرودشتی، فلسفه‌پژوه، نویسنده و مترجم ایرانی ساکن کویت پس از تحمل دوره‌ای بیماری سرطان جهان را بدرود گفت. مردی نازنین، دانشمند و زبان‌دان بود، ایمانی گشوده و پر از جست‌وجو داشت و معنادار زیست. می‌دانست رفتنی است و مرگ را آرام-آرام زیست و رفت. کمتر از یک سال پیش مرگ‌نامه‌ای نوشت در اینجا و از بیماری‌اش خبر داد. نوشته‌ای صادقانه، ساده و در عین حال پرمغز است که سطر-سطرش را زیسته و گویی با تار و پود باقی‌مانده‌ی عمر خود نوشته. به «آن سوی قصه» باور داشت. این سوی قصه‌اش تمام شد. در جوار رحمت حق باشد الهی و یادش گرامی باد. اگر شما را وردی به زبان می‌آید، به فاتحه‌ای میهمان‌اش کنید لطفاً. برای زندگی‌نامه‌ای کوتاه از او شامل آثاری که ترجمه کرده، بنگرید به صفحه‌ی ویکیپدیای او.
یاسر میردامادی
جان آگه با #فرهیختگان
یاسر میردامادی
جان آگه با #فرهیختگان
پخش زنده‌یِ گفت‌وگوی مصطفی ملکیان و آرش نراقی
با موضوع: تنهایی، عارضه‌ای فراگیر در جهان مدرن
پنجشنبه، ساعت ۲۲،
از صفحات زیر
صفحه‌ی اینستاگرام آرش نراقی
instagram.com/arashnaraghi_official
صفحه‌یِ اینستاگرام مصطفی ملکیان
instagram.com/mostafamalekian.official
صفحه‌یِ اینستاگرام جمعیت خیریه‌یِ غدیر
instagram.com/ghadircharity
با موضوع: تنهایی، عارضه‌ای فراگیر در جهان مدرن
پنجشنبه، ساعت ۲۲،
از صفحات زیر
صفحه‌ی اینستاگرام آرش نراقی
instagram.com/arashnaraghi_official
صفحه‌یِ اینستاگرام مصطفی ملکیان
instagram.com/mostafamalekian.official
صفحه‌یِ اینستاگرام جمعیت خیریه‌یِ غدیر
instagram.com/ghadircharity
فوری/ راه آهن سراسری ایران ثبت جهانی شد
دقایقی پیش در چهل و چهارمین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو پرونده راه آهن سراسری ایران بررسی و این اثر ثبت جهانی شد. پرونده راه آهن سراسری نخستین پرونده میراث صنعتی ایران است. با ثبت جهانی راه آهن سراسری تعداد آثار جهانی ایران به عدد ۲۵ رسید.
جان آگه با #فرهیختگان
دقایقی پیش در چهل و چهارمین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو پرونده راه آهن سراسری ایران بررسی و این اثر ثبت جهانی شد. پرونده راه آهن سراسری نخستین پرونده میراث صنعتی ایران است. با ثبت جهانی راه آهن سراسری تعداد آثار جهانی ایران به عدد ۲۵ رسید.
جان آگه با #فرهیختگان
چاپ کتابی از رسول جعفریان استاد دانشگاه تهران با تیراژ ۱۰ نسخه!
#فرهیختگان دلواپس نشر کتاب و کتابخوانی
#فرهیختگان دلواپس نشر کتاب و کتابخوانی
حبیب لاجوردی بنیان‌گذار پروژه تاریخ شفاهی ایران درگذشت.
🔹حبیب لاجوردی، بنیان‌گذار پروژه تاریخ شفاهی ایران در «مرکز مطالعات خاورمیانه» دانشگاه هاروارد، بامداد یک‌شنبه سوم مرداد، در شهر واشینگتن درگذشت.
🔹لاجوردی در نوجوانی به نیویورک رفت و کارشناسی خود را در دانشگاه ییل، کارشناسی ارشد در دانشگاه هاروارد در رشته MBA و دکترای اقتصاد خود را در دانشگاه آکسفورد گرفت و در سال 1342 بعد از اتمام تحصیلات به ایران بازگشت تا در در پیشه خانوادگی خود به عنوان یکی از مدیران «گروه صنعتی بهشهر» مشغول به کار شود.
🔹او در سال 1348 با مشارکت اعضای هیئت علمی دانشکده بازرگانی دانشگاه هاروارد، مرکز ایرانی «مطالعات مدیریت در تهران» را راه‌اندازی کرد و تا سال 1357 و آغاز انقلاب اسلامی در ایران در همان مرکز مشغول به تدریس درس سیاست‌گذاری عمومی بود.
🔹پروژه تاریخ شفاهی ایران، پس از بازگشت او به آمریکا در سال 1359، به پیشنهاد یکی از اساتید دانشگاه هاروارد آغاز شد و بعد از نوشتن طرح اولیه آن در سال 1360 به صورت اجرایی در مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد شروع به کار کرد.
🔹لاجوردی با اعضای تیمش با 134 شخص در تاریخ معاصر ایران که ناظر و یا بازیگر در رویدادهای تاریخی بین سال‌های 1299تا 1360 بودند مصاحبه کرد، انجام این پروژه نزدیک به 10 سال به طول انجامید.
🔹از جمله افرادی که در این مصاحبه‌ها حضور داشتند می‌توان به شاپور بختیار، آخرین نخست‌وزیر دوره پهلوی، امیر تیمور کلالی، رئیس ایل تیموری، نماینده مجلس شورای ملی، وزیر کشور و سرپرست شهربانی کل کشور در زمان دولت ملی مصدق، علی امینی و جعفر شریف امامی دو دیگر نخست وزیر ایران در دوره پهلوی، کریم سنجابی رهبر جبهه ملی ایران و وزیر خارجه دولت موقت، علی امینی وزیر دارایی - نخست‌وزیر سال 1340 الی 1342 و بسیاری از چهره‌های تاثیر گذار دیگر اشاره داشت.
🔹پروژه تاریخ شفاهی ایران، میراث پراهمیتی است که لاجوردی با گردآوردی افراد و اطلاعات ارزشمند، به‌عنوان یکی از منابع مهم تاریخ معاصر ایران از خود به جای گذاشته است.
🔸او هنگام مرگ هشتاد و شش سال داشت.
https://www.cgie.org.ir/fa/news/264944
#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست
🔹حبیب لاجوردی، بنیان‌گذار پروژه تاریخ شفاهی ایران در «مرکز مطالعات خاورمیانه» دانشگاه هاروارد، بامداد یک‌شنبه سوم مرداد، در شهر واشینگتن درگذشت.
🔹لاجوردی در نوجوانی به نیویورک رفت و کارشناسی خود را در دانشگاه ییل، کارشناسی ارشد در دانشگاه هاروارد در رشته MBA و دکترای اقتصاد خود را در دانشگاه آکسفورد گرفت و در سال 1342 بعد از اتمام تحصیلات به ایران بازگشت تا در در پیشه خانوادگی خود به عنوان یکی از مدیران «گروه صنعتی بهشهر» مشغول به کار شود.
🔹او در سال 1348 با مشارکت اعضای هیئت علمی دانشکده بازرگانی دانشگاه هاروارد، مرکز ایرانی «مطالعات مدیریت در تهران» را راه‌اندازی کرد و تا سال 1357 و آغاز انقلاب اسلامی در ایران در همان مرکز مشغول به تدریس درس سیاست‌گذاری عمومی بود.
🔹پروژه تاریخ شفاهی ایران، پس از بازگشت او به آمریکا در سال 1359، به پیشنهاد یکی از اساتید دانشگاه هاروارد آغاز شد و بعد از نوشتن طرح اولیه آن در سال 1360 به صورت اجرایی در مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد شروع به کار کرد.
🔹لاجوردی با اعضای تیمش با 134 شخص در تاریخ معاصر ایران که ناظر و یا بازیگر در رویدادهای تاریخی بین سال‌های 1299تا 1360 بودند مصاحبه کرد، انجام این پروژه نزدیک به 10 سال به طول انجامید.
🔹از جمله افرادی که در این مصاحبه‌ها حضور داشتند می‌توان به شاپور بختیار، آخرین نخست‌وزیر دوره پهلوی، امیر تیمور کلالی، رئیس ایل تیموری، نماینده مجلس شورای ملی، وزیر کشور و سرپرست شهربانی کل کشور در زمان دولت ملی مصدق، علی امینی و جعفر شریف امامی دو دیگر نخست وزیر ایران در دوره پهلوی، کریم سنجابی رهبر جبهه ملی ایران و وزیر خارجه دولت موقت، علی امینی وزیر دارایی - نخست‌وزیر سال 1340 الی 1342 و بسیاری از چهره‌های تاثیر گذار دیگر اشاره داشت.
🔹پروژه تاریخ شفاهی ایران، میراث پراهمیتی است که لاجوردی با گردآوردی افراد و اطلاعات ارزشمند، به‌عنوان یکی از منابع مهم تاریخ معاصر ایران از خود به جای گذاشته است.
🔸او هنگام مرگ هشتاد و شش سال داشت.
https://www.cgie.org.ir/fa/news/264944
#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست
www.cgie.org.ir
حبیب لاجوردی بنیان‌گذار پروژه تاریخ شفاهی ایران درگذشت
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
تا آخرین نفس
اثر منتشر نشده‌ای از استاد شجریان که برای روز مبادا گذاشته بود، گویی که امروز همان روز مباداست ...
جان آگه با #فرهیختگان
اثر منتشر نشده‌ای از استاد شجریان که برای روز مبادا گذاشته بود، گویی که امروز همان روز مباداست ...
جان آگه با #فرهیختگان
مرگ دستچین می‌کند
عبدالرحیم مرودشتی
(مطلبی که مرحوم مرودشتی از خود و روزگارش نوشت)
علی شریعتی دعای معروفی دارد: «خدایا! چگونه زیستن را تو به من بیاموز، "چگونه مردن" را خود خواهم آموخت.» در آن زمان چگونه مردن عبارت بود از گام نهادن در مسیر مبارزه‌ی چریکی و مسلحانه. اما چنین نشد. شریعتی سکته کرد و نتوانست نوع مرگش را انتخاب کند. شاید اصلاً این نوع دعا کردن کمی خلل داشته باشد. نمی‌شود به خدا گفت من این قسمت کار را خودم شخصاً انجام می‌دهم تو هم برو آن قسمت دیگرش را برایم انجام بده.
این مرگ است که ما را انتخاب و دستچین می‌کند. ممکن است کسی زندگی‌اش را صرف مبارزه کند ولی در نهایت با اتومبیل تصادف کند یا از کوه پرت شود یا شبانه در خواب برود، یا سرطان لوزالمعده (استیج 4) بگیرد.
مرگ برای من موضوع تازه‌ای نیست. همیشه به آن می‌اندیشیده‌ام اما چیز چندان جدیدی در آن نمی‌دیده‌ام. مثل این است که میهمانی به سر رسد و هر کسی برود پی کارش. راستش آنچه بیشتر مرا نگران می‌کرد حوادث پس از مرگ بود نه خود مرگ. فکر کردن به اینکه آیا آخرتی هم هست یا نه. اگر هست عدالت خدا (به فرض وجود وی) در آن چگونه است؟ (چون عدالتش در این دنیا که چندان از نظر کوته‌بین من قابل رؤیت نیست.)
پنج ماه پیش دچار زردی شدم. سی تی اسکن و آزمایش خون. گفتند چیزی راه بایل داکت را بسته و باید استنت بگذارم. گذاشتم. تمام کویت و بیمارستانها تعطیل شد و من هم مجبور شدم دو ماه در خانه حبس باشم. بعد از دو ماه سی تی اسکن جدید و یافتن یک تومور سه و نیم سانتی در سر لوزالمعده. سرطان! اینک به عملی نیاز بود به نام ویپل: برداشتن کل لوزالمعده و طحال و کیسه‌ی صفرا و بخشی از معده و روده‌ی کوچک و وصل کردن باقی‌مانده به شکلی خاص. عملی بسیار دشوار و طولانی. باری، شکم را گشودند و با چشم دیدند که سرطان سرایت کرده به دو نقطه‌ی کبد و به همین دلیل جراحی ممکن نیست. شکم را بستند. بعد از یک هفته استنتی فلزی کار گذاشتند تا کار دفع صفرا سهولت یابد. شیمی‌درمانی را یک ماه پس از این جراحی آغاز کردم. تا به حال شش جلسه. پس از هر سه جلسه دو هفته استراحت می‌دهند. درد ندارم جز در محل استنت. راه رفتن برایم دشوار است و بیشتر نشسته‌ام. عوارض جانبی شیمی‌درمانی قابل تحمل بوده. سرم را تراشیده‌ام. گاهی دردهایی در این سو و آن سوی بدن احساس می‌کنم که چندان نمی‌پایند. هنوز به سر کار بازنگشته‌ام. وقتم را به مطالعه و گاهی دیدن فیلم می‌گذرانم. بیشتر کتاب‌هایی را می‌خوانم که قبلاً هم خوانده بودم و همیشه دلم می‌خواست دوباره بخوانمشان.
در مجموع از مردن هراسی ندارم. هنوز به شصت نرسیده‌ام اما خوب زیسته‌ام؛ مطابق اعتقادات هر دوره از زندگی‌ام، نه منافقانه. به اخلاق باور پایبند بوده‌ام. حقیقت را ارج نهاده‌ام. کوشیده‌ام از اوهام و خرافات دوری گزینم. ستم نکرده‌ام. همیشه مهربان بوده‌ام و مردم را به لبخندی نواخته‌ام. هستی را به خاطر این اوصاف سپاس می‌گویم.
این بود گزارش احوال من در این چند ماه. دوستان عزیزی پیام دادند یا در پستهایشان مرا نواختند. از همگی ممنونم. لطفاً مرا به دعای خیر خود بنوازید.
از باشگاه خبرنگاران ایران
جان آگه با #فرهیختگان
عبدالرحیم مرودشتی
(مطلبی که مرحوم مرودشتی از خود و روزگارش نوشت)
علی شریعتی دعای معروفی دارد: «خدایا! چگونه زیستن را تو به من بیاموز، "چگونه مردن" را خود خواهم آموخت.» در آن زمان چگونه مردن عبارت بود از گام نهادن در مسیر مبارزه‌ی چریکی و مسلحانه. اما چنین نشد. شریعتی سکته کرد و نتوانست نوع مرگش را انتخاب کند. شاید اصلاً این نوع دعا کردن کمی خلل داشته باشد. نمی‌شود به خدا گفت من این قسمت کار را خودم شخصاً انجام می‌دهم تو هم برو آن قسمت دیگرش را برایم انجام بده.
این مرگ است که ما را انتخاب و دستچین می‌کند. ممکن است کسی زندگی‌اش را صرف مبارزه کند ولی در نهایت با اتومبیل تصادف کند یا از کوه پرت شود یا شبانه در خواب برود، یا سرطان لوزالمعده (استیج 4) بگیرد.
مرگ برای من موضوع تازه‌ای نیست. همیشه به آن می‌اندیشیده‌ام اما چیز چندان جدیدی در آن نمی‌دیده‌ام. مثل این است که میهمانی به سر رسد و هر کسی برود پی کارش. راستش آنچه بیشتر مرا نگران می‌کرد حوادث پس از مرگ بود نه خود مرگ. فکر کردن به اینکه آیا آخرتی هم هست یا نه. اگر هست عدالت خدا (به فرض وجود وی) در آن چگونه است؟ (چون عدالتش در این دنیا که چندان از نظر کوته‌بین من قابل رؤیت نیست.)
پنج ماه پیش دچار زردی شدم. سی تی اسکن و آزمایش خون. گفتند چیزی راه بایل داکت را بسته و باید استنت بگذارم. گذاشتم. تمام کویت و بیمارستانها تعطیل شد و من هم مجبور شدم دو ماه در خانه حبس باشم. بعد از دو ماه سی تی اسکن جدید و یافتن یک تومور سه و نیم سانتی در سر لوزالمعده. سرطان! اینک به عملی نیاز بود به نام ویپل: برداشتن کل لوزالمعده و طحال و کیسه‌ی صفرا و بخشی از معده و روده‌ی کوچک و وصل کردن باقی‌مانده به شکلی خاص. عملی بسیار دشوار و طولانی. باری، شکم را گشودند و با چشم دیدند که سرطان سرایت کرده به دو نقطه‌ی کبد و به همین دلیل جراحی ممکن نیست. شکم را بستند. بعد از یک هفته استنتی فلزی کار گذاشتند تا کار دفع صفرا سهولت یابد. شیمی‌درمانی را یک ماه پس از این جراحی آغاز کردم. تا به حال شش جلسه. پس از هر سه جلسه دو هفته استراحت می‌دهند. درد ندارم جز در محل استنت. راه رفتن برایم دشوار است و بیشتر نشسته‌ام. عوارض جانبی شیمی‌درمانی قابل تحمل بوده. سرم را تراشیده‌ام. گاهی دردهایی در این سو و آن سوی بدن احساس می‌کنم که چندان نمی‌پایند. هنوز به سر کار بازنگشته‌ام. وقتم را به مطالعه و گاهی دیدن فیلم می‌گذرانم. بیشتر کتاب‌هایی را می‌خوانم که قبلاً هم خوانده بودم و همیشه دلم می‌خواست دوباره بخوانمشان.
در مجموع از مردن هراسی ندارم. هنوز به شصت نرسیده‌ام اما خوب زیسته‌ام؛ مطابق اعتقادات هر دوره از زندگی‌ام، نه منافقانه. به اخلاق باور پایبند بوده‌ام. حقیقت را ارج نهاده‌ام. کوشیده‌ام از اوهام و خرافات دوری گزینم. ستم نکرده‌ام. همیشه مهربان بوده‌ام و مردم را به لبخندی نواخته‌ام. هستی را به خاطر این اوصاف سپاس می‌گویم.
این بود گزارش احوال من در این چند ماه. دوستان عزیزی پیام دادند یا در پستهایشان مرا نواختند. از همگی ممنونم. لطفاً مرا به دعای خیر خود بنوازید.
از باشگاه خبرنگاران ایران
جان آگه با #فرهیختگان
پاسخ علی لاریجانی به یک مشکل مهم
علی لاریجانی مشاور رهبری در یادداشتی در خصوص مشکلات استان خوزستان نوشت: برای فرار از این امر علمی نباید با مربوط نمودن همه امور به اراده الهی، سهل‌اندیشی نمود. اراده تامه الهی در جای خود درست است اما خداوند عقل به بشر داده است که با تفکر عقلی و علمی زندگی خود را سامان دهد و در عالم هم نظام علی و معلولی حاکم است.
«آیا مشکلات خوزستان با غمگساری حل می‌شود؟»
اولاً مشکل مردم عزیز خوزستان فقط کمبود آب نیست (و فقط) یکی از مشکلات آنان این امر است. توسعه خوزستان یک امر همه‌جانبه است اما از یک برنامه روشن برخوردار نیست. لذا مردم نمی‌توانند زندگی امروز و فردای خود را پیش‌بینی کنند. استان‌های دیگر هم از چنین فقدان نظام توسعه‌ای رنج می‌برند. دولت‌ها علیرغم مصوبات متعدد مجلس شورای اسلامی در برنامه‌های ۵ ساله که موظف بودند طرح آمایش سرزمین را مدون و به اجرا درآورند، هیچ‌یک (با تأکید بر هیچ‌یک) از دولت‌ها این کار را انجام نداده‌اند. نتیجه این سهل‌انگاری همه دولت‌ها عدم استفاده بهینه از ظرفیت‌های استانی و گاه کج‌روی از توسعه استان‌ها شده است. هر چه در این امر خطیر تأخیر شود به ضرر کلیت نظام توسعه‌ای کشور است. امیدواریم دولت جدید همتی در این راه داشته باشد.
ثانیاً مسئله کمبود آب به یک معضل بزرگ جهانی مربوط است. آن موضوع تغییر اقلیم است. سال‌هاست این موضوع در سطح بین‌المللی به‌عنوان بحران آتی دنیا مطرح است. اول باید مسئولان کشور و مردم این معضل را باور کنند تا راهکار آن فراهم شود.
ما هنوز در گام نخست آن گیر داریم. یعنی مسئولان کشور به یک فهم مشترک در این بحران آب‌وهوا و تأثیرات آن در کشور نرسیده‌اند و مردم هم به‌تبع عدم تصمیم مسئولان و عدم اهتمام رسانه‌ها توجه کافی به این امر نمی‌کنند. اما باکمال تأسف باید گفت این‌یک واقعیت است. روند بارش در ۲۰ سال اخیر هم نشان می‌دهد که پیش‌بینی‌های علمی درست بوده است.
برای فرار از این امر علمی نباید با مربوط نمودن همه امور به اراده الهی، سهل‌اندیشی نمود. اراده تامه الهی در جای خود درست است اما خداوند عقل به بشر داده است که با تفکر عقلی و علمی زندگی خود را سامان دهد و در عالم هم نظام علی و معلولی حاکم است. اگر این کار صورت گرفت خداوند نیز به بندگان عنایت خواهد نمود. وقتی همگان هم‌رأی شدند که جهان در یک تغییر اقلیم مهم قرار دارد باید دید وضع ما چه می‌شود.
متأسفانه در کل، کشور ما در متن کمبود نزولات و خشکی قرار دارد، یعنی برخی استان‌ها به‌خصوص استان‌های مرکزی ما دچار خشکی ممتد خواهند شد. پس به‌جای اصرار به روش‌های گذشته کشاورزی در این استان‌ها، باید نوع زیست مردم به‌سوی امور غیر کشاورزی و یا کشاورزی مدرن سوق پیدا کند و البته وظیفه دولت است که زمینه این تحول و تغییر سبک زندگی را فراهم کند. البته استان خوزستان در بخش‌های با ساختار کشاورزی، می‌تواند ادامه حیات بدهد به‌شرطی که نوع کشت و نحوه آبیاری و نحوه دامداری آن به‌کلی تغییر کند. می‌توان موقتاً خروجی آب سدها را افزایش داد و مشکل فعلی را حل کرد ولی استان خوزستان به دلیل کشت چهار فصل آن در پاییز و زمستان مشکل آبیاری پیدا می‌کند، یعنی حجم آب در طول سال در دامنه مشخصی قرار دارد، اگر در بخشی از سال به هر دلیلی از آن بیشتر استفاده شد در ماه‌های بعد باید کمتر از آن بهره گیرند.
پس این نحوه علاج مشکل، صرفاً به تأخیر انداختن معضل است نه حل آن. البته در سال‌های گذشته تا آنجا که به خاطر دارم در سال ۹۷ یا ۹۸ در بودجه مصوب کشور، مجلس با عنایت رهبری معظم ردیفی در حدود ۵۰ میلیون یورو از صندوق توسعه ملی را برای حل مشکل تنش آبی شهرها در نظر گرفت و نمی‌دانم بعد، این امر ادامه یافت یا خیر. البته اگر آن برنامه به‌طور کامل اجراشده بود امروز مشکل آب شرب در این استان‌ها وجود نداشت، ولی در موردبحث آب کشاورزی و حق‌آبه محیط زیست کشور نیاز به برنامه مدون و اجرایی بلندمدت و همراهی مردم دارد. برای بحث کشاورزی راهکار اصولی تغییر نوع کشت و سیستم‌های آبیاری نوین است که در بودجه سالانه هم مبالغی به این امر اختصاص یافت و باید هر دو موضوع در کنار توسعه تولید آب‌شیرین از دریا را جدی‌تر دنبال کرد.
البته رویکرد صنعتی شدن استان خوزستان یکی از مؤلفه‌های اصلی آتی توسعه این استان باید باشد. باز تکرار می‌کنم اصل مسئله ایجاد تمرکز ذهنی و یک باور عمومی در تغییرات اقلیم و تأثیر آن در ایران است. باید اول درد را پذیرفت تا درمان صورت گیرد. البته کمبود آب شرب موضوع حیاتی است که در همه شرایط باید تأمین آن اولویت کار دولت باشد آن‌طور که رسانه‌ها منعکس کردند توجه بیشتر به این امر شده است./جماران
جان آگه با #فرهیختگان
علی لاریجانی مشاور رهبری در یادداشتی در خصوص مشکلات استان خوزستان نوشت: برای فرار از این امر علمی نباید با مربوط نمودن همه امور به اراده الهی، سهل‌اندیشی نمود. اراده تامه الهی در جای خود درست است اما خداوند عقل به بشر داده است که با تفکر عقلی و علمی زندگی خود را سامان دهد و در عالم هم نظام علی و معلولی حاکم است.
«آیا مشکلات خوزستان با غمگساری حل می‌شود؟»
اولاً مشکل مردم عزیز خوزستان فقط کمبود آب نیست (و فقط) یکی از مشکلات آنان این امر است. توسعه خوزستان یک امر همه‌جانبه است اما از یک برنامه روشن برخوردار نیست. لذا مردم نمی‌توانند زندگی امروز و فردای خود را پیش‌بینی کنند. استان‌های دیگر هم از چنین فقدان نظام توسعه‌ای رنج می‌برند. دولت‌ها علیرغم مصوبات متعدد مجلس شورای اسلامی در برنامه‌های ۵ ساله که موظف بودند طرح آمایش سرزمین را مدون و به اجرا درآورند، هیچ‌یک (با تأکید بر هیچ‌یک) از دولت‌ها این کار را انجام نداده‌اند. نتیجه این سهل‌انگاری همه دولت‌ها عدم استفاده بهینه از ظرفیت‌های استانی و گاه کج‌روی از توسعه استان‌ها شده است. هر چه در این امر خطیر تأخیر شود به ضرر کلیت نظام توسعه‌ای کشور است. امیدواریم دولت جدید همتی در این راه داشته باشد.
ثانیاً مسئله کمبود آب به یک معضل بزرگ جهانی مربوط است. آن موضوع تغییر اقلیم است. سال‌هاست این موضوع در سطح بین‌المللی به‌عنوان بحران آتی دنیا مطرح است. اول باید مسئولان کشور و مردم این معضل را باور کنند تا راهکار آن فراهم شود.
ما هنوز در گام نخست آن گیر داریم. یعنی مسئولان کشور به یک فهم مشترک در این بحران آب‌وهوا و تأثیرات آن در کشور نرسیده‌اند و مردم هم به‌تبع عدم تصمیم مسئولان و عدم اهتمام رسانه‌ها توجه کافی به این امر نمی‌کنند. اما باکمال تأسف باید گفت این‌یک واقعیت است. روند بارش در ۲۰ سال اخیر هم نشان می‌دهد که پیش‌بینی‌های علمی درست بوده است.
برای فرار از این امر علمی نباید با مربوط نمودن همه امور به اراده الهی، سهل‌اندیشی نمود. اراده تامه الهی در جای خود درست است اما خداوند عقل به بشر داده است که با تفکر عقلی و علمی زندگی خود را سامان دهد و در عالم هم نظام علی و معلولی حاکم است. اگر این کار صورت گرفت خداوند نیز به بندگان عنایت خواهد نمود. وقتی همگان هم‌رأی شدند که جهان در یک تغییر اقلیم مهم قرار دارد باید دید وضع ما چه می‌شود.
متأسفانه در کل، کشور ما در متن کمبود نزولات و خشکی قرار دارد، یعنی برخی استان‌ها به‌خصوص استان‌های مرکزی ما دچار خشکی ممتد خواهند شد. پس به‌جای اصرار به روش‌های گذشته کشاورزی در این استان‌ها، باید نوع زیست مردم به‌سوی امور غیر کشاورزی و یا کشاورزی مدرن سوق پیدا کند و البته وظیفه دولت است که زمینه این تحول و تغییر سبک زندگی را فراهم کند. البته استان خوزستان در بخش‌های با ساختار کشاورزی، می‌تواند ادامه حیات بدهد به‌شرطی که نوع کشت و نحوه آبیاری و نحوه دامداری آن به‌کلی تغییر کند. می‌توان موقتاً خروجی آب سدها را افزایش داد و مشکل فعلی را حل کرد ولی استان خوزستان به دلیل کشت چهار فصل آن در پاییز و زمستان مشکل آبیاری پیدا می‌کند، یعنی حجم آب در طول سال در دامنه مشخصی قرار دارد، اگر در بخشی از سال به هر دلیلی از آن بیشتر استفاده شد در ماه‌های بعد باید کمتر از آن بهره گیرند.
پس این نحوه علاج مشکل، صرفاً به تأخیر انداختن معضل است نه حل آن. البته در سال‌های گذشته تا آنجا که به خاطر دارم در سال ۹۷ یا ۹۸ در بودجه مصوب کشور، مجلس با عنایت رهبری معظم ردیفی در حدود ۵۰ میلیون یورو از صندوق توسعه ملی را برای حل مشکل تنش آبی شهرها در نظر گرفت و نمی‌دانم بعد، این امر ادامه یافت یا خیر. البته اگر آن برنامه به‌طور کامل اجراشده بود امروز مشکل آب شرب در این استان‌ها وجود نداشت، ولی در موردبحث آب کشاورزی و حق‌آبه محیط زیست کشور نیاز به برنامه مدون و اجرایی بلندمدت و همراهی مردم دارد. برای بحث کشاورزی راهکار اصولی تغییر نوع کشت و سیستم‌های آبیاری نوین است که در بودجه سالانه هم مبالغی به این امر اختصاص یافت و باید هر دو موضوع در کنار توسعه تولید آب‌شیرین از دریا را جدی‌تر دنبال کرد.
البته رویکرد صنعتی شدن استان خوزستان یکی از مؤلفه‌های اصلی آتی توسعه این استان باید باشد. باز تکرار می‌کنم اصل مسئله ایجاد تمرکز ذهنی و یک باور عمومی در تغییرات اقلیم و تأثیر آن در ایران است. باید اول درد را پذیرفت تا درمان صورت گیرد. البته کمبود آب شرب موضوع حیاتی است که در همه شرایط باید تأمین آن اولویت کار دولت باشد آن‌طور که رسانه‌ها منعکس کردند توجه بیشتر به این امر شده است./جماران
جان آگه با #فرهیختگان
هفته گذشته رزا افتخاری به علت سرطان بسیار زود در گذشت. او را از آغاز ماهنامه های کیان و زنان می شناختم. زنی فهیم، مدیر، شوخ طبع، استوار که برای حقوق زنان ایران کوشش فراوانی به خرج داد. در آمریکا هم به فعالیت خود ادامه داد. یکی از جدی ترین فمینیست های ایرانی بود که قدرش آن چنان که حق اش بود شناخته نشد و ارج ندید. خاطره اش برای همیشه گرامی و رحمت خدا بر او باد
اکبر گنجی
جان آگه با #فرهیختگان
اکبر گنجی
جان آگه با #فرهیختگان
او نیز گذشت از این گذرگاه
وان کیست که نگذرد از این راه
عبدالرحیم مرودشتیِ نازنین، روزنامه نگار، مترجم و ویراستار در حوزه فلسفه و دین، دیروز روی در نقاب خاک کشید و رهسپار « هیچستان» شد. دیشب از شنیدن این خبر سخت متاثر شدم، خاطرات انبوه دهه های هفتاد و هشتاد شمسی در «جامعه»، « کیان» و « معرفت و پژوهش» در ذهن و ضمیرم زنده شد و برای دقایقی، آسمان چشمانم بارانی گشت.
سابقه دوستی و مودت ما قدیم بود؛ 24- 25 سال. اولین بار در روزنامه « جامعه» همدیگر را دیدیم و گفتگو کردیم. روزگاری که در موسسه « معرفت و پژوهش» مشغول کار بودم؛ همدیگر را زیاد می دیدیم. ویراستاریِ کتاب «سنت و سکولاریسم» که بیست سال پیش به همت نشر « صراط» منتشر شد، از جمله آثار ویرایشیِ نیکوی مرودشتیِ عزیز بود. خاطرم هست در آن سالها، به پیشنهاد ایشان، بخش.هایی از «حلقات الاصول» سیدمحمد باقر صدر را به اتفاق چند نفر از دوستان همدل می‌خواندیم و مباحثه می‌کردیم؛ که ایشان دانش آموخته حوزه بود و اطلاعات فقهی خوبی داشت. افزون بر این، تسلط زیادی بر زبان عربی داشت. خاطرات شیرین فراوانی از این رفیق سفر کرده دارم؛ درباره دغدغه‌های فلسفی، ایمانی و اگزیستانسیل.اش، بارها با یکدیگر صحبت می‌کردیم؛ خوشفکر بود و پر مطالعه و نکته سنج و «شجاعتِ بودن» در او موج می‌زد. پس از بازگشت از انگلستان، روزگاری که در «موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران» کار می‌کردم، هر از گاهی همدیگر را می‌دیدیم، که آن ایام بیشتر ساکن کویت شده بود. طی ده- یازده سال اخیر که ساکن این سوی کره خاکی شده‌ام؛ از طریق فضای مجازی با یکدیگر در تماس بودیم. از سر لطف و به سبب دیده خطا پوشش، کارک های من و توسعا دیگر نواندیشان دینی را می‌پسندید و سخت بر این باور بود که اگر راهی به رهایی باشد در این دوران پر تلاطم و پر تب و تاب، عبارتست بازخوانی انتقادی سنت و بدست دادن روایتی اخلاقی، انسانی و عرفانی از میراث پسِ پشت. چند ماه پیش، نوشته اش را درباره بیماری سرطان لوزالمعده اش (استیج ۴) خواندم. جسارت و اصالت و حریت و سبکبالی.اش را در دل ستودم. روشن بود که به پیشرفت بیماری‌اش وقوف دارد و به تعبیر خودش مرگ را در آستانه گلچین کردن می‌دید؛ گویی که به عیان چشیده بود «مرگ در آب و هوای خوش اندیشه نشیمن دارد»، « مرگ مسئول قشنگی پر شاپرک است» و « گاه در سایه نشسته است به ما می نگرد»؛ از اینرو با خود زمزمه می‌کرد: « در نبندیم به روی سخن زنده تقدیر که از پشت چپرهای صدای می‌شنویم». دوست نازنینی مرا از احوال ناخوش او با خبر کرد. به رغم ضعف جسمانی‌ای که بر عبدالرحیم مستولی گشته بود، توفیق یافتم در چند ماه اخیر دو نوبت با یکدیگر گفتگو کنیم. فضای این گفتگوها، هیچوقت از خاطرم محو نمی‌شود؛ خصوصا گفتگوی نخست که نیم ساعت به درازا انجامید. رها شدگی و سبکبالی در او موج می‌زد و به تعبیری که در آیین ذن آمده، در حال ممارست « زنده مردن» بود؛ گسستن ذهن از جهان و تعلقات و حالت بی ذهنی را چشیدن و مزه مزه کردن و به استقبال مرگ رفتن و انرا بخشی از زندگی انگاشتن و « پیشرفتگی حجم زندگی در مرگ» را بوییدن و برای رفتن و پای در سفر بی بازگشت گذاشتن، آماده شدن. از آنجایی که به علایق عرفانی من وقوف داشت، درباره مکتب عرفان خراسان و ربط و نسبت آن با مکتب عراق و مکتب نجف با یکدیگر گفتگو کردیم و از نکته سنجی هایش استفاده کردم. این اواخر به همت دو تن از دوستان عزیز، به عضویت حلقه « دیدگاه نو» در آمد. قرار بود در محفل مجازی انسی، به اتفاق دوستان و یاران با یکدیگر، گفتگوی مجازی ای داشته باشیم که متاسفانه احوال ناخوش جسمیِ او، این مجال را به ما نداد و دیدارمان به قیامت افتاد. در سوگ دوست نشستن، سخت است؛ سوگواری در غربت و از راه دور، سخت تر و تلخ تر. گویی حافظ، برای چنین اوقاتی سروده:
دانی که چیست دولت دیدار یار دیدن
در کوی او گدایی بر خسروی گزیدن
از جان طمع بریدن اسان بود ولیکن
از دوستان جانی مشکل توان بریدن
افسوس که مردوشتی عزیز، زود و نابهنگام رفت و « پشت حوصله نورها دراز کشید». خدایش رحمت کند. اکنون که میان من و او فرسنگ ها فاصله است، پیام پر از مهر و حزن خود را به گوش باد صبا می خوانم؛ مگر به مزار پاکش در کویت برساند. برای خانواده محترم مرودشتی و بستگان و دوستانش، صبر بر این مصیبت را به دعا از جان جهان خواستارم:
" ما بی تاب و نیایش بی رنگ
ما هسته پنهان تماشاییم
ز تجلی ابری کن، بفرست، که ببارد بر سر ما".
سروش دباغ
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
وان کیست که نگذرد از این راه
عبدالرحیم مرودشتیِ نازنین، روزنامه نگار، مترجم و ویراستار در حوزه فلسفه و دین، دیروز روی در نقاب خاک کشید و رهسپار « هیچستان» شد. دیشب از شنیدن این خبر سخت متاثر شدم، خاطرات انبوه دهه های هفتاد و هشتاد شمسی در «جامعه»، « کیان» و « معرفت و پژوهش» در ذهن و ضمیرم زنده شد و برای دقایقی، آسمان چشمانم بارانی گشت.
سابقه دوستی و مودت ما قدیم بود؛ 24- 25 سال. اولین بار در روزنامه « جامعه» همدیگر را دیدیم و گفتگو کردیم. روزگاری که در موسسه « معرفت و پژوهش» مشغول کار بودم؛ همدیگر را زیاد می دیدیم. ویراستاریِ کتاب «سنت و سکولاریسم» که بیست سال پیش به همت نشر « صراط» منتشر شد، از جمله آثار ویرایشیِ نیکوی مرودشتیِ عزیز بود. خاطرم هست در آن سالها، به پیشنهاد ایشان، بخش.هایی از «حلقات الاصول» سیدمحمد باقر صدر را به اتفاق چند نفر از دوستان همدل می‌خواندیم و مباحثه می‌کردیم؛ که ایشان دانش آموخته حوزه بود و اطلاعات فقهی خوبی داشت. افزون بر این، تسلط زیادی بر زبان عربی داشت. خاطرات شیرین فراوانی از این رفیق سفر کرده دارم؛ درباره دغدغه‌های فلسفی، ایمانی و اگزیستانسیل.اش، بارها با یکدیگر صحبت می‌کردیم؛ خوشفکر بود و پر مطالعه و نکته سنج و «شجاعتِ بودن» در او موج می‌زد. پس از بازگشت از انگلستان، روزگاری که در «موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران» کار می‌کردم، هر از گاهی همدیگر را می‌دیدیم، که آن ایام بیشتر ساکن کویت شده بود. طی ده- یازده سال اخیر که ساکن این سوی کره خاکی شده‌ام؛ از طریق فضای مجازی با یکدیگر در تماس بودیم. از سر لطف و به سبب دیده خطا پوشش، کارک های من و توسعا دیگر نواندیشان دینی را می‌پسندید و سخت بر این باور بود که اگر راهی به رهایی باشد در این دوران پر تلاطم و پر تب و تاب، عبارتست بازخوانی انتقادی سنت و بدست دادن روایتی اخلاقی، انسانی و عرفانی از میراث پسِ پشت. چند ماه پیش، نوشته اش را درباره بیماری سرطان لوزالمعده اش (استیج ۴) خواندم. جسارت و اصالت و حریت و سبکبالی.اش را در دل ستودم. روشن بود که به پیشرفت بیماری‌اش وقوف دارد و به تعبیر خودش مرگ را در آستانه گلچین کردن می‌دید؛ گویی که به عیان چشیده بود «مرگ در آب و هوای خوش اندیشه نشیمن دارد»، « مرگ مسئول قشنگی پر شاپرک است» و « گاه در سایه نشسته است به ما می نگرد»؛ از اینرو با خود زمزمه می‌کرد: « در نبندیم به روی سخن زنده تقدیر که از پشت چپرهای صدای می‌شنویم». دوست نازنینی مرا از احوال ناخوش او با خبر کرد. به رغم ضعف جسمانی‌ای که بر عبدالرحیم مستولی گشته بود، توفیق یافتم در چند ماه اخیر دو نوبت با یکدیگر گفتگو کنیم. فضای این گفتگوها، هیچوقت از خاطرم محو نمی‌شود؛ خصوصا گفتگوی نخست که نیم ساعت به درازا انجامید. رها شدگی و سبکبالی در او موج می‌زد و به تعبیری که در آیین ذن آمده، در حال ممارست « زنده مردن» بود؛ گسستن ذهن از جهان و تعلقات و حالت بی ذهنی را چشیدن و مزه مزه کردن و به استقبال مرگ رفتن و انرا بخشی از زندگی انگاشتن و « پیشرفتگی حجم زندگی در مرگ» را بوییدن و برای رفتن و پای در سفر بی بازگشت گذاشتن، آماده شدن. از آنجایی که به علایق عرفانی من وقوف داشت، درباره مکتب عرفان خراسان و ربط و نسبت آن با مکتب عراق و مکتب نجف با یکدیگر گفتگو کردیم و از نکته سنجی هایش استفاده کردم. این اواخر به همت دو تن از دوستان عزیز، به عضویت حلقه « دیدگاه نو» در آمد. قرار بود در محفل مجازی انسی، به اتفاق دوستان و یاران با یکدیگر، گفتگوی مجازی ای داشته باشیم که متاسفانه احوال ناخوش جسمیِ او، این مجال را به ما نداد و دیدارمان به قیامت افتاد. در سوگ دوست نشستن، سخت است؛ سوگواری در غربت و از راه دور، سخت تر و تلخ تر. گویی حافظ، برای چنین اوقاتی سروده:
دانی که چیست دولت دیدار یار دیدن
در کوی او گدایی بر خسروی گزیدن
از جان طمع بریدن اسان بود ولیکن
از دوستان جانی مشکل توان بریدن
افسوس که مردوشتی عزیز، زود و نابهنگام رفت و « پشت حوصله نورها دراز کشید». خدایش رحمت کند. اکنون که میان من و او فرسنگ ها فاصله است، پیام پر از مهر و حزن خود را به گوش باد صبا می خوانم؛ مگر به مزار پاکش در کویت برساند. برای خانواده محترم مرودشتی و بستگان و دوستانش، صبر بر این مصیبت را به دعا از جان جهان خواستارم:
" ما بی تاب و نیایش بی رنگ
ما هسته پنهان تماشاییم
ز تجلی ابری کن، بفرست، که ببارد بر سر ما".
سروش دباغ
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
👍1
این تقریر دکتر مهرآئین از کلاف حاکمان در ایران، آن گره‌های اجتماعی که این جماعتِ تباهِ نابخرد آفرید‌ند و خود درحلقه‌هایِ توبرتویش به دام افتادند را بیان می‌کند، که برای کسانی که علائق ژرفایی به "امرسیاست" دارند می‌تواند شنیدنی و آموختنی باشد.
دکتر مهرآئین در این بازنماییِ خویش، وامدار سنگین مفاهیم و انگاره‌های میشل‌فوکو است. ازاین روی شنیدن این گفتار برای آشناییِ اجمالی با آفاق گفتمانِ فوکویی از "نقدقدرت" هم مفید است.
سخنان مهرآئین "خوراک‌عام" نیست، اما از این واقعیت نباید غافل بود که تحلیل‌هایی ازاین دست که به یاری مفاهیم‌وانگاره‌هایی تجریدی در عرصه دانش‌اجتماعی طرح می‌شوند، را "مردم" ممکن است "نفهمند" (که غالبا نمی‌فهمند)، اما بی‌آنکه بر زیروبالاهای اندیشگی‌ِ آن ادراکِ خودآگاه داشته باشند، آن را "زیسته‌اند و می‌زیند". این است که نمی‌توان این بحث‌ها را مصداق "افاضات روشنفکری" پرت‌وپلایی دانست که در پیش‌از انقلاب در حلقه‌های روشنفکریِ ایدئولوژی‌اندیش باب بود. این بینش‌ها و تحلیل‌ها از خاکِ زیست‌ِاجتماعی درآمده‌اند، همان خاکی که مردم رویش زندگی می‌کنند.
این نکته بسیار اساسی، بیانگرِ آن تفاوتی است که دانش‌اجتماعیِ هرمنوتیک‌بنیادِ نیمه دوم قرن بیستم تا امروز را از دواعیِ اجتماعی ایدئولوژی‌بنیادِ قرن نوزدهمی ممتاز می‌کند.
تناظرهایی که مهرآئین جابجا بین انگاره‌های فوکویی و وضعیت موجود نابهنجار اجتماعی/سیاسی ما برقرار می‌کند، علاوه بر یاری به فهم تعابیرِ گهگاه پیچیده فوکو، چشم‌انداز نویی را در نگاه به کثافت اجتماعی که ولایت‌فقیه برآورد، هم تدارک می‌کند.
البته اولیای حکومت ضایع‌تر از آن هستند که مباحث بسیار ساده‌تر از این را هم فهم بکنند، زیرا اینان نیروهایِ واپس‌مانده قبایلیِ تهاجم کرده به سپهر حیات‌اجتماعی نیمه‌متجدد ایران بودند و هستند. اما آن توجه که "اینتلیجنسیا"ی ایران امروز به بحث‌هایی ازاین دست دارد، نشان دهنده گسلِ بسرعت فراخ‌شونده بین سپهر خشمگین "اینتلیجنسیا"ی ایران (علاوه بر بدنه اجتماعیِ انباشته از انزجار) با بدویتِ حکومتیِ جاری است.
این گسل کار خودش را خواهد کرد، نه دیر که زود! بااین وجود، این لزوما به معنای "فردای‌بهتر" نیست، مگر آنکه "بلوغ‌ملی" به حدی رسیده باشد که حاکمیت‌ای شایسته‌تر را برآورده و او را در جهت بسامان کردنِ فجایع عظیم و متکثری که چهل‌وچند سال حکومت نابخردی و بدویت ببارآورد، حمایت همه‌جانبه کند.
https://t.me/arshivefarhikhtegan/624
علی صاحب‌حواشی
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
دکتر مهرآئین در این بازنماییِ خویش، وامدار سنگین مفاهیم و انگاره‌های میشل‌فوکو است. ازاین روی شنیدن این گفتار برای آشناییِ اجمالی با آفاق گفتمانِ فوکویی از "نقدقدرت" هم مفید است.
سخنان مهرآئین "خوراک‌عام" نیست، اما از این واقعیت نباید غافل بود که تحلیل‌هایی ازاین دست که به یاری مفاهیم‌وانگاره‌هایی تجریدی در عرصه دانش‌اجتماعی طرح می‌شوند، را "مردم" ممکن است "نفهمند" (که غالبا نمی‌فهمند)، اما بی‌آنکه بر زیروبالاهای اندیشگی‌ِ آن ادراکِ خودآگاه داشته باشند، آن را "زیسته‌اند و می‌زیند". این است که نمی‌توان این بحث‌ها را مصداق "افاضات روشنفکری" پرت‌وپلایی دانست که در پیش‌از انقلاب در حلقه‌های روشنفکریِ ایدئولوژی‌اندیش باب بود. این بینش‌ها و تحلیل‌ها از خاکِ زیست‌ِاجتماعی درآمده‌اند، همان خاکی که مردم رویش زندگی می‌کنند.
این نکته بسیار اساسی، بیانگرِ آن تفاوتی است که دانش‌اجتماعیِ هرمنوتیک‌بنیادِ نیمه دوم قرن بیستم تا امروز را از دواعیِ اجتماعی ایدئولوژی‌بنیادِ قرن نوزدهمی ممتاز می‌کند.
تناظرهایی که مهرآئین جابجا بین انگاره‌های فوکویی و وضعیت موجود نابهنجار اجتماعی/سیاسی ما برقرار می‌کند، علاوه بر یاری به فهم تعابیرِ گهگاه پیچیده فوکو، چشم‌انداز نویی را در نگاه به کثافت اجتماعی که ولایت‌فقیه برآورد، هم تدارک می‌کند.
البته اولیای حکومت ضایع‌تر از آن هستند که مباحث بسیار ساده‌تر از این را هم فهم بکنند، زیرا اینان نیروهایِ واپس‌مانده قبایلیِ تهاجم کرده به سپهر حیات‌اجتماعی نیمه‌متجدد ایران بودند و هستند. اما آن توجه که "اینتلیجنسیا"ی ایران امروز به بحث‌هایی ازاین دست دارد، نشان دهنده گسلِ بسرعت فراخ‌شونده بین سپهر خشمگین "اینتلیجنسیا"ی ایران (علاوه بر بدنه اجتماعیِ انباشته از انزجار) با بدویتِ حکومتیِ جاری است.
این گسل کار خودش را خواهد کرد، نه دیر که زود! بااین وجود، این لزوما به معنای "فردای‌بهتر" نیست، مگر آنکه "بلوغ‌ملی" به حدی رسیده باشد که حاکمیت‌ای شایسته‌تر را برآورده و او را در جهت بسامان کردنِ فجایع عظیم و متکثری که چهل‌وچند سال حکومت نابخردی و بدویت ببارآورد، حمایت همه‌جانبه کند.
https://t.me/arshivefarhikhtegan/624
علی صاحب‌حواشی
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
Telegram
آرشیو
یکبار حاج‌محمد نخجوانیِ هفتادساله با نشان دادن قوطی سیگار نقره‌اش به پدرِ پانزده ساله گفته بود: "احمد! بهت میگن این نقره است! همینجوری قبول نکن، گوشه‌اش را بخراش تا ببینی آیا آن زیرش هم نقره است یاکه مس است". بعدها پدر می‌گفت که این بنیان بی‌دینیِ "حاج‌محمدآقا" بود!
آن مرجعیت‌مداری که در ساختار ذهن اولیای حکومت هست، می‌گوید واکسن من ۹۱.۲٪ موثر است و انتظار دارد مردم هم مثل خودش مرجعیت‌باور باشند تا بپذیرند، درحالی‌که مردم چنین نیستند.
آن حرکتِ "آگاهی" که مردم را به اینجا رسانده است که بخواهند تا "ادعاهای" مرجعیت توسط مراجع‌متعدد مستقل نیز "تائید" گردد، فراورده مدرنیته‌ای است که دراین یک‌صدوپنجاه سال درمیان توده‌های ایرانیان جاخوش کرده است.
حاکمان مرجعیت‌مدار ما از این "آگاهی‌تاریخی" ملی هم جامانده‌اند که نمی‌فهمند چرا مردم بدون انتشار جزئیات تحقیقات حضرات که آنان را بدین نتیجه رهنمون شد، و بدون نقد شدن آن جزئیات توسط مراجع علمی مستقل ملی و جهانی، ادعاهای آنان را به هیچ (یا تقریبا هیچ) می‌گیرند.
این نفهمی، حاصل آن عقب‌ماندگیِ تاریخی آنهاست. فرقی هم نمی‌کند که تحصیلکرده باشند یا کم‌سواد و بی‌سواد. زیرا مرجعیت‌مداری ارتباط وثیقی با تحصیل‌کردگی ندارد. مرجعیت‌مداری گونه‌ای از "گرایش‌به ایمان" است که ویژگی انسان پیشامدرن بود، انسان‌مدرن این گرایش را از دست داده‌است تا آنقدر اهل تردید و موشکافی باشد که واژه "ایمان" برایش به آستانه "مهمل‌شدن" برسد. درست ازاینروست که متالهان مدرن (عمدتا پروتستانت) دیگر برخلاف پیشینیانِ پیشامدرن‌شان واژه "ایمان" را به "باورِ جازم" معنا نمی‌کنند، بلکه آن را به "امید" تحویل می‌کنند؛ کاری ندارم که چنین تحویل‌ای تا چه مایه رقت‌انگیز تواند که بود.
آنچه مدرنیته انسان را از مغاک مرجعیت‌مداری، که همیشه کور و نادان است، برون کرد - سوای تجربه‌تاریخی‌ای که اروپا را به بی‌بنیادی دواعی کلیسا رهنمون شد - این هم بود که این آگاهی را برآورد که هرگز باور و تلقی یک‌نفر یا چندنفر نمی‌تواند مُعَّرف "حقیقت" باشد، بلکه نزدیک شدنِ حداکثری (هرچند نرسیدنِ مطلق بدان) به "حقیقت" در گرو "خردجمعی" است.
انگاره "خردجمعی" در جهان پیشامدرن هرگز وجود نداشت؛ آن جهان آفاق پیامبران و فرهمندانِ مرجع بود، همان‌ها که مردم چشم‌به دهان‌‌هایشان دوخته بودند. چشم امروز مردمان مدرن به دهان "خردجمعی" است و نه فرهمندانِ خودخوانده.
آدم‌های پیشامدرن از فهم این نکته آگاهی تاریخی، یا عاجزند و یا که از آن در خشم‌اند. اما "واقعیتِ" هستی کمترین اعتنایی به عجز یا خشم ایشان ندارد و حکم ازاله تاریخی آنان از سپهرانسانی رقم خورده است.
https://t.me/arshivefarhikhtegan/625
علی صاحب‌حواشی
جان آگه با #فرهیختگان
آن مرجعیت‌مداری که در ساختار ذهن اولیای حکومت هست، می‌گوید واکسن من ۹۱.۲٪ موثر است و انتظار دارد مردم هم مثل خودش مرجعیت‌باور باشند تا بپذیرند، درحالی‌که مردم چنین نیستند.
آن حرکتِ "آگاهی" که مردم را به اینجا رسانده است که بخواهند تا "ادعاهای" مرجعیت توسط مراجع‌متعدد مستقل نیز "تائید" گردد، فراورده مدرنیته‌ای است که دراین یک‌صدوپنجاه سال درمیان توده‌های ایرانیان جاخوش کرده است.
حاکمان مرجعیت‌مدار ما از این "آگاهی‌تاریخی" ملی هم جامانده‌اند که نمی‌فهمند چرا مردم بدون انتشار جزئیات تحقیقات حضرات که آنان را بدین نتیجه رهنمون شد، و بدون نقد شدن آن جزئیات توسط مراجع علمی مستقل ملی و جهانی، ادعاهای آنان را به هیچ (یا تقریبا هیچ) می‌گیرند.
این نفهمی، حاصل آن عقب‌ماندگیِ تاریخی آنهاست. فرقی هم نمی‌کند که تحصیلکرده باشند یا کم‌سواد و بی‌سواد. زیرا مرجعیت‌مداری ارتباط وثیقی با تحصیل‌کردگی ندارد. مرجعیت‌مداری گونه‌ای از "گرایش‌به ایمان" است که ویژگی انسان پیشامدرن بود، انسان‌مدرن این گرایش را از دست داده‌است تا آنقدر اهل تردید و موشکافی باشد که واژه "ایمان" برایش به آستانه "مهمل‌شدن" برسد. درست ازاینروست که متالهان مدرن (عمدتا پروتستانت) دیگر برخلاف پیشینیانِ پیشامدرن‌شان واژه "ایمان" را به "باورِ جازم" معنا نمی‌کنند، بلکه آن را به "امید" تحویل می‌کنند؛ کاری ندارم که چنین تحویل‌ای تا چه مایه رقت‌انگیز تواند که بود.
آنچه مدرنیته انسان را از مغاک مرجعیت‌مداری، که همیشه کور و نادان است، برون کرد - سوای تجربه‌تاریخی‌ای که اروپا را به بی‌بنیادی دواعی کلیسا رهنمون شد - این هم بود که این آگاهی را برآورد که هرگز باور و تلقی یک‌نفر یا چندنفر نمی‌تواند مُعَّرف "حقیقت" باشد، بلکه نزدیک شدنِ حداکثری (هرچند نرسیدنِ مطلق بدان) به "حقیقت" در گرو "خردجمعی" است.
انگاره "خردجمعی" در جهان پیشامدرن هرگز وجود نداشت؛ آن جهان آفاق پیامبران و فرهمندانِ مرجع بود، همان‌ها که مردم چشم‌به دهان‌‌هایشان دوخته بودند. چشم امروز مردمان مدرن به دهان "خردجمعی" است و نه فرهمندانِ خودخوانده.
آدم‌های پیشامدرن از فهم این نکته آگاهی تاریخی، یا عاجزند و یا که از آن در خشم‌اند. اما "واقعیتِ" هستی کمترین اعتنایی به عجز یا خشم ایشان ندارد و حکم ازاله تاریخی آنان از سپهرانسانی رقم خورده است.
https://t.me/arshivefarhikhtegan/625
علی صاحب‌حواشی
جان آگه با #فرهیختگان
Telegram
آرشیو