جرعه ای از جام علی

"حکمت"، بسان گمشده ای ارزشمند و "عقلانیت"، همانند گنجی گرانبها، مطلوبیت و اهمیت والایی در زندگی انسان توسعه خواه و اجتماع سعادت مند دارد. در واقع بازیابی، بهره مندی و بهره وری از خردورزی، یک بخت یاری و بهروزی محسوب شود. فرهیختگی و فرهمندی، وقتی است که "خردورزی" اعتبار یابد و "خردمندی"، اعتزاز.
رسالت رسولان و روشنگری نخبگان،
به تعبیر امام علی(لیثیروا لهم دفائن العقول) در رهانیدن و غبار زدایی"خِرّد" از خروار خرافه و آوار جهالت است. چرا عقل پیش می رود و بیش می برد و بیشینه می شود و ما عقب می رویم و کم می آوریم و کمینه می شویم؟ یک پرسش پیشینی و یک چالش همیشگی است. این یک واقعیت است که برخی از جوامع و انسان ها، متکامل و متعادل اند اما بسیاری آشفته و توسعه نیافته اند. اگر تمامیِ علتِ عقب افتادگی و نابسامانی، در بی اعتباری عقلانیت و بی بهایی دانایی نباشد اما باید معترف بود که مهم ترین مانع، تعطیل بودن تعقل و بی اعتباری خردمندی است. در واقع اندیشیدن یک ارزش نیست و اندیشمندان در چشم نمی آیند. معتبر شدن خردورزی و اندیشه انتقادی یعنی جایگزینی نقادی بجای مداحی و تکاپوی نوسازی و توسعه داشتن. نوگرایی، تجدد و توسعه یعنی دولت یافتن دانایان و شایستگان، رهایی از دگماتیسم و جزم اندیشی، پرهیز از عقل ستیزی و احساس گرایی، گذار از جهالت و گذاردن لجاجت، انجام گرایی و عاقبت اندیشی، خود را دانای کل ندانستن و بهره مندی از خرد جمعی و تجربه بشری، مدعی معصومیت و مصونیت نبودن، گردش نخبگان داشتن یعنی منصب و مقام، به انحصار و اختیارِ خاصان در نیاید و مادام العمر نباشد. اموال عمومی، موقوفه یک قوم نشود و در تصاحب و مالکیت همگان باشد و از تصرف و دست اندازی خواص، دور شود. حکمرانی خوب یعنی داشتن ساختاری خردگرا، با تخصصی شدن حوزه ها، تفکیک قوا و محدود کردن دامنه اختیارات، پاسخگو کردن قدرت، کار آمدی ساختار و انسداد راه استبداد. یعنی نظارت همگانی، نهادینه شود تا گردش اطلاعات و انعکاس دیدگاههای مختلف در رسانه ها، معمول و مشروع شود. این می شود محوریت یافتن خردورزی و خردمندی. در خطبه(۱۳۸)نهج البلاغه آمده: راه برون رفت از بحران و بن بست و انسداد، بازگشت به خردورزی است. برای رهایی از آشفتگی و آشوب، باید از سنت های خردمندی و راههای روشن خردورزی، بهره مند شد.

(فَلاَ تَزَالُونَ كَذَلِكَ حَتَّي تَئُوبَ إِلَي الْعَرَبِ عَوَازِبُ أَحْلاَمِهَافَالْزَمُوا السُّنَنَ الْقَائِمَهَ وَ اﻵْثَارَالْبَيِّنَهَ وَ الْعَهْدَ الْقَرِيبَ الَّذِي عَلَيْهِ بَاقِي النُّبُوَّهِ وَ اعْلَمُوا أَنَّ الشَّيْطَانَ إِنَّمَا يُسَنِّي لَكُمْ طُرُقَهُ لِتَتَّبِعُوا عَقِبَهُ.نهج -خطبه۱۳۸)

گفتمان ماندگار
همواره در آن(آشفتگی)خواهید بود تا زمانی که به عقلانیت بازگشت کنید پس باید سنت های پایدار را پاس دارید و راهیِ راههای روشن شوید. بر آن پیمان نزدیک که در آن استمرار راه پیامبری است، وفادار باشید. بدانید که شیطان، مسیر خویش را هموار می سازد تا بدنبال او باشید.


محسن دوازده امامی




#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

ارزش وطندوستی با خوانش آزادی

مجتبی نجفی

مصاحبه ای از دوران کودکی احمد مسعود دیدم و ریشه استقامتش را یافتم: تربیت یک وطندوست که وطن را در آزادی مردمش تعریف کرده. در همان دوران کودکی می‌گوید اگر افغانستان در جنگ بود می‌جنگم اگر در صلح بود می‌خوانم و خدمت می‌کنم. تعریف فردیت در مای جمعی. فردیت خودخواهی نیست در عرصه عمومی شکل می‌گیرد؛ در تعامل با دیگری. در جهان مشترک قوام می‌یابد. احمد این جهان مشترک را افغانستان آزاد و متکثر تعریف کرده. از کودکی آموخته هویتش در وطن تعریف می‌شود اما نه وطن طالبانی که وطن آزاد. برای همین بود گفت نه از جنگ خوشش می‌آید نه سیاست. دوست داشته به آسمان‌ها نگاه کند، به ستاره‌ها. ضرورت او را به سخت‌ترین میدان زندگی‌اش کشاند: قیام علیه یک زد و بند بین‌المللی برای تحمیل چهره‌ای فیک از طالبان رحمانی.

همان آموزه‌ای که از دوران کودکی او را در اندیشه خدمت به افغانستان قرار داد از اروپای آزاد به کوه‌های پرخطر پنجشیر کشاند و مصداق همان شعر معروف فرخی یزدی شد" (احمد) ز جان و دل می‌کند در این محفل ...دل نثار استقلال جان فدای آزادی"
داستان احمد نمونه بارز تربیت وطندوست بر اساس آموزه آزادی است. وطنی که در آزادی مردمش تعریف می‌شود و وطندوستی که در رهایی شهروندان کشورش از انقیاد تاریکی معنا می‌یابد.

فرزند مسعود از پدرش و بسیاری رهبران افغانستان بازتر هم هست. با ضرورت دموکراسی آشنا شده و حقوق بشر را نه به عنوان صنعت که به عنوان ارزش پذیرفته برای همین در پاسخ به خبرنگاری گفت چه اشکال دارد جان آدمی فدای ارزشهایی چون دموکراسی و آزادی شود؟ این تعهد عمیق به ارزش آزادی است. می‌توانست در صنعت حقوق بشر وارد شود و با فاندهایی که بر زمین ریخته از لندن در مقام موعظه ملتش برآید اما تربیت درست وطندوستی آزادیخواهانه او را به قلب خطر کشاند و در بازاره مکّاره‌ها و سست عنصران خود را به عنوان جنس اصیل آزادی تعریف کرد.

او اگر مردمش را به قیام فراخواند خود در دل قیام بود و نشان داد دوران رهبری از راه دور قیام‌های پشت لپتاپی گذشته و هر کسی ادعای رهبری جنبش دارد باید مرد میدان هم باشد. هدی صابر به این آموزه میگفت: فاعل استراتژی خود. یعنی هر انتظاری که از مردم داشته باشی خود دوشادوش یا پیشاپیش عامل به آن باشی.

مادر مصدق به فرزندش توصیه کرد ارزش هر فرد به میزان هزینه‌ای است که در راه مردمش می‌دهد. این آموزه مهم وطندوستی با خوانش آزادی است. وطندوستی فقط در میدان جنگ تعریف نمی‌شود متناسب با شرایط هر کشور شکلهای متفاوتی دارد. فارغ از نقطه جغرافیایی‌اش یک اصل اجتناب دارد: وطن با خوانش آزادی مساله محوری‌ات باشد. یعنی وقف کردن امکانات خود برای مردم. تحمیل رنج به خویشتن برای کمک به دیگری...



جان آگه با #فرهیختگان

"انگشت آتاتورک" در خاک ایران

در منتهی الیه گوشه باختری گوش چپ گربه ایران، چشمه پرآب بورالان(چشمه ثریا) قراردارد که شمال باختری ترین نقطه مرزی ایران -ترکیه است. آب این چشمه بی نهایت دلربا، به قره سو و ارس می رسد. درشمال این چشمه، باریکه ای دقیقا انگشت مانند از خاک ترکیه به صورت یک دنبالچه ارمنستان را از ایران جدا می سازد. امروز این باریکه انگشتی، بخشی از خاک ترکیه شده است. پهنای آن بین ۳/۵ تا ۱۱ کیلومتر است. این باریکه از شمال به ارمنستان، از باختر به ترکیه، از جنوب به ایران و از خاور به جمهوری خودمختار نخجوان ختم می شود. این باریکه در ادبیات سیاسی و طبیعی، "قره سو" نامیده می‌شود.

این انگشت تا آغازهای سده بیستم بخشی از خاک ایران بود، ولی در پی سفر رضاشاه به ترکیه و دیدار با آتاتورک، در فرایندی پیچیده به جمهوری نوپای ترکیه واگذار شد!

آتاتورک برای دسترسی به جنوب قفقاز و آذری‌ها ، نیازمند راهی گرچه کوتاه بود. این راه تنها از حاشیه رودخانه "قره سو" که یکی از شعبات ارس است می توانست تامین شود. در دوره رضاشاه این باریکه انگشت مانند، که من سال ها پیش آن را "انگشت آتاتورک" نامیده ام به آنکارا بخشیده شد! البته آغری(آرارات) کوچک نیز از ایران جدا و به ترکیه واگذار شد.
هر چندآتاتورک در ازای آن ها با انتقال بخش هایی بزرگتری از خاک مورد مناقشه در دره قطور به ایران موافقت کرد، ولی آرارات کوچک و به ویژه انگشت آتاتورک، از دیدگاه استراتژیک نقطه ای بس حساس است که نباید واگذار میشد. چرا؟

۱- راه دستیابی جمهوری نوپای ترکیه از این طریق به نخجوان مهیا شد؛

۲- هر حمله مکانیزه به ایران، با جهت باختری- خاوری، با توجه به شرایط زمین شناسی، بس سخت و حتی با فنآوری امروز نیازمند صرف انرژی فراوانی است. در حالی که حمله از نخجوان به جنوب، به سادگی ممکن است؛

۳- از جنوب به مرزهای ارمنستان دسترسی داشته و در موقع لزوم، از طریق نخجوان، ایروان و گذرگاه زنگه زور زیر فشار قرار خواهند گرفت.

البته امروزه روز به آسانی می‌توان گفت، انگشت آتاتورک، برای آرمان‌های ترکیه کوتاه و کوچک است. اردوغان برای دسترسی به سرزمین اصلی جمهوری آذربایجان ، نیازمند جدا سازی کل بخش شمالی آذربایجان غربی، شرقی و اردبیل و در اختیار گرفتن جنوب ارس و جنوب ارمنستان است.

ترکیه ۳۴ سال است که مناسبات خارجی جمهوری اسلامی را به دقت رصد می کند. اردوغان نیز با وجود گزارشات میت، "تنهایی" ایران را در فضای پیرامونی و جهانی را درک کرده است؛ آنکارا از ژرفای اختلافات گسترده ایران با اعراب خلیج فارس، اسرائیل ، آمریکا و...آگاه است. اردوغان به خوبی می داند که جمهوری اسلامی، توانایی باز کردن یک جبهه درگیری دیگر در شمال غرب را ندارد. او بر پایه محاسباتش می داند که روسیه نیز از ارائه هر گونه پشتیبانی استراتژیک به ایران خودداری می ورزد.

بنابراین ترکیه "تنها و تنها" مترصد دستیابی به فرصت مناسب برای عملیاتی کردن علائقش در جنوب ارس، با وجود دلمشغولی ایران در محورهای متعدد درگیری است. رزمایش پاکستان، باکو و ترکیه دور از انتظار نیست در همین راستا بوده باشد.

ترکیه و باکو دستکم از دو دهه پیش در حال سر و سامان دادن و سازماندهی "ستون پنجم" خویش با پرورش مزدوران پانترک در ایران و گستراندن دایره عمل آن بوده اند. این دو کشور، پایه استراتژی خود را پشتیبانی همه جانبه در فربه سازی و باز کردن دامنه عمل ستون پنجمشان یعنی پانترک‌ها قرار داده اند. یادمان باشد، کمتر نبردی بدون تکیه بر ستون پنجم به پیروزی رسیده است. به گمانم پس از حزب توده، در همه تاریخ ۲۰۰ ساله ایران، ستون پنجمی با این توانایی و نفوذ همه جانبه و پشتیبانی سخاوتمندانه آنکارا- باکو، در ایران شکل نگرفته است!!


یدالله کریمی‌پور



جان آگه با #فرهیختگان

انجمن فیزیک ایران به ادعاهای اخیر جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران واکنش نشان داد

انجمن فیزیک ایران به ادعاهای اخیر جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران ایران درباره "پیشگام بودن ایران در دانش فیزیک کوانتوم" واکنش نشان داد و در اطلاعیه ای بدون ذکر نام علی فدوی این اظهارات را بی‌پایه و اساس خواند و نوشت که این ادعا "موجی از تاسف و شرمندگی را در دوستداران پیشرفت و اعتلای ایران برانگیخته است."

علی فدوی، جانشین فرمانده کل سپاه اخیرا در یک برنامه تلویزیونی ادعاهایی را درباره پیشگام بودن ایران در دانش فیزیک کوانتوم و سابقه این دانش در جوامع اسلامی و آثار دانشمندان مسلمان مطرح کرده که فاقد مستندات علمی است.

فدوی در برنامه‌ای با موضوع آخرین توانمندی های سپاه گفته بود: ما سرمنشاء علم کوانتوم هستیم اما نمی‌شود اعلام کنیم.

انجمن فیزیک ایران می‌گوید که شاید گویندگان چنین مطالبی تصور می‌کنند که طرح چنین مطالبی غرور ملی و امید نسل جوان را در داخل کشور تقویت می‌کند. اما حقیقت آن است که این نوع ادعاها برای همان جوانان نیز تنها باعث شرمندگی و برباد رفتن امید و اعتماد آنان به‌آینده‌ای مبتنی بر عقلانیت می‌شود.

#فرهیختگان

پایان یک عمر انتظار

خانم پروین خلیلی؛ همسر امام موسی صدر (رهبر ربوده‌شده شیعیان لبنان) پس از ۴۳ سال انتظار، در سن ۸۳ سالگی درگذشت.

وی که نواده میرزا حسین خلیلی تهرانی (فقیه مشروطه‌خواه نجف) بود، پس از ربوده شدن همسرش به فعالیت در لبنان ادامه داد و در راستای پیگیری پرونده ربوده شدن آقای صدر و نیز اداره مؤسسات وی می‌کوشید.



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

شخصیت های پرآوازه عرصه ادبیات خواستار آزادی نویسندگان ایرانی شدند

شخصیت‌های پرآوازه‌ای از دنیای ادبیات و هنر چون اورهان پاموک، مارگارت آتوود، خالد حسینی، جی‌ام کوتسی و مریل استریپ با امضای نامه انجمن قلم آمریکا خواستار آزادی بکتاش آبتین، کیوان باژن و رضا خندان شده‌اند.

نام برندگان نوبل ادبیات، جی‌ام کوتسی و اورهان پاموک در میان امضاکنندگان نامه انجمن قلم آمریکا به چشم می‌خورد که خواهان آزادی سه عضو زندانی کانون نویسندگان ایران، بکتاش آبتین، کیوان باژن و رضا خندان شده‌اند.

نویسندگان و چهره‌های هنری مشهور دیگری چون مارگارت آتوود و مریل استریپ و خالد حسینی هم این نامه را امضا کرده‌اند.

بکتاش آبتین، کیوان باژن و رضا خندان مهابادی، سه عضو کانون نویسندگان، به اتهام ''تبلیغ علیه نظام و اقدام علیه امنیت ملی'' مجموعا به پانزده سال و شش‌ماه حبس محکوم شده‌اند.



جان آگه با #فرهیختگان

نهیلیسم حاکم بر زندگی امروز انسان ایرانی

۱."والاترین ارزش ها خودشان را بی ارزش می کنند.هدفی در کار نیست؛ چراها پاسخی پیدا نمی کنند". سایمون کریچلی این عبارات نیچه را موجز ترین بیان نهیلیسم یا پوچ گرایی در اندیشه نیچه می داند: جهانی که به زبان مارکس همه چیزهای سفت و سخت در آن پودر شده و به هوا رفته است.

۲.انسان امروز ایرانی گرفتار در نهیلیسم دینی،سیاسی و اجتماعی است: نه خدایی وجود دارد که به زندگی و زنده بودن ما معنایی بدهد؛نه عدالت و آزادی در جامعه دیده می شود؛ و نه عشق و روابط عاطفی گرم میان مردم دیده می شود.معنا گرایی دینی به یوگا و کلاس های موفقیت تقلیل یافته است؛سیاست به بلوف زدن زبانی و بدنی(پا رو پا انداختن وزیر در مقابل وزیر اروپایی) تقلیل یافته است؛ و بالاخره نیاز به روابط گرم و عاشقانه در جامعه به مشارکت در گروه های کوهنوردی و گردشگری جمعی و یا افراط در سکس و تمنای عاطفه از طریق هزار مدل نمایش بدن و سبک زندگی تقلیل یافته است.

۳.نیچه خود سه پاسخ مردم به نهیلیسم را چنین دسته بندی می کند: نهیلیسم انفعالی و پناه بردن به بودیسم و یوگا؛نهیلیسم تهاجمی و فعال و پناه بردن به خشونت؛ و بالاخره نهیلیسم در خود فرو رفته در قالب افسردگی و کسالت و خستگی و اعتیاد.

۴.زندگی این گونه بی معنای گرفتار در خشونت،کسالت و یا بی عاری را باید قطعا به نقد کشید و از آن فراتر رفت.انسان ایرانی ظاهرا از آزادی فردی بیشتری برخوردار شده است،اما بهای این فردیت از بین رفتن همه میانجی هایی بوده است که ما را در پیوند و رابطه با یکدیگر نگه می داشت.یوگا و کوهنوردی و میل به بیانگری خشونت و قدرت در رفتار دوستان حزب اللهی شاید برای چند لحظه به فرد این احساس را بدهد که هنوز در ارتباط با جامعه و دیگران است و زندگی اجتماعی را تجربه می کند،اما به زبان اریک فروم هنوز چند ساعت از این گونه احساس پیوند اجتماعی کاذب نگذشته است که فرد پی می برد چقدر تنها و تهی از معناست و قصه زندگی او چیزی جز یک کابوس نیست که به سان یک انگل به روح و تن و روان او چسبیده و هر لحظه او را تهی تر می کند و به سمت این ایده سوق می دهد که باید دوز مصرفش را بالا ببرد. این نوع زندگی اجتماعی چیزی جز طی کردن فاصله تولد تا مرگ نیست و نمی توان آن را زندگی اجتماعی دانست.جامعه بدون پیوند و معنا چیزی بیش از یک گله که تنها با واق واق سگ گله و تکان خوردن چوبدستی چوپان باید به سمت چراگاه یا خوابگاه هدایت شود،نیست.

رخداد تازه/مصطفی مهر آئین



#فرهیختگان، صدای فرزانگان

در میان دانه‌های درشت شعر قرن ما، بهار شصت و چهار سال زندگی کرد (یعنی بیست سالی کمتر از شهریار) و در همان شصت و چهار سال، نیمی از عمرش به سیاست و روزنامه‌نویسی و نمایندگیِ مجلس و تبعید و زندان و نیز استادی دانشگاه و تحقیق و تتبّع گذشت که دستاوردهای او در دو قلمرو سیاست و تحقیق نیز خیره‌کننده و حیرت‌آور است. ایرج پنجاه و یک سال زیست و بیشترین بخش عمرش به کارهای جنبی سپری شد. اخوان ثالث نیز با مشغله‌هایی از نوع معلّمی و یا کار در رادیو و تلویزیون، بخشی از عمر شصت و دو ساله‌اش را پر کرد. سپهری میان نقاشی و شعر در نوسان بود‌. تنها شهریار بود که همه عمر هشتاد و چهار ساله‌اش را به جز بخشی از سالیان مدرسه، تمام وقت در خدمت شعر زیست؛ حتی نیما هم در این امر، به پای شهریار نمی‌رسد زیرا مقداری از عمر خود را به معلّمی و عضویت در ادارهٔ نگارش وزارت فرهنگ گذرانید و تا آخر عمر نیز بی‌ارتباطی با آن اداره نبود.
با در نظر گرفتن طول عمر شهریار در قیاس با این بزرگان، این درجه از «تمام وقت شاعر بودن» که نصیب او شد، نصیب هیچ‌کدام از دانه‌های درشت شعر فارسی در قرن حاضر نشد.

شهریار نیز مانند بهار، از آن‌هایی بود که تا آخرین سال‌های عمر، شعله می‌کشید و مثل بعضی از شاعران که در یک دورهٔ معين اوج می‌گیرند و بعد به تکرار خود می‌پردازند، نبود. بی‌گمان شاهکارهای او در هشتاد و چند سال عمر که نزدیک به شصت سال «تمام وقت» شاعر زیست و به شاعری پرداخت، متعلق به نیمهٔ اول این شصت سال است؛ ولی در نیمهٔ دوم نیز شعله‌های بلند کم نداشت.
شهریار در عمر طولانی شاعری خویش، آن‌قدر خلاقیت فردی دارد که نظیره‌سازی‌ها و استقبال‌های او را می‌توان به‌راحتی نادیده گرفت. اما، در همان نظیره‌سازی‌ها و استقبال‌ها هم، وقتی او را با دیگران مقایسه کنیم، دارای نوعی استقلال و ابتکار است. جرأت‌های زبانی و جسارت‌های معنایی او، حتی در این نظیره‌سازی‌ها هم حساب او را از این‌گونه شاعران و این گونه نظیره‌سازی‌ها جدا می‌کند.

محمدرضا شفیعی کدکنی
با چراغ و آینه، ص۴۷۷



جان آگه با #فرهیختگان

سخنی با منتقدان حسن زاده آملی

یادداشتی از اکبر ثبوت
https://telegra.ph/Amoli-10-03



#فرهیختگان، صدای فرزانگان

گزارش یک قتل حکومتی؛
«حمید و کارون حاجی‌زاده»


با حضور اروند و ارس حاجی‌زاده، پرستو فروهر، حسین باستانی، سهراب مختاری، باربد گلشیری، فرشته قاضی، تقی رحمانی، فرج سرکوهی، حسین قاضیان.

شنبه ۱۰ مهرماه
کلاب میدان آزادی



جان آگه با #فرهیختگان

پاسخ بازرگان به یک سوال ممنوعه!


ابوالفضل نجیب، روزنامه‌نگار در یادداشتی با عنوان «ضدخاطره در عاشورای سال ۱۳۵۹» که در اختیار انصاف نیوز قرار داد، نوشت:
مهندس بازرگان به اتفاق توسلی و به دعوت حامیان نهضت ازادی به کاشان آمدند. بازرگان بعد از سخنرانی که به گمانم در مسجد کرسی ایراد کرد، برای استراحت و اقامت تا فردا که به تهران برگردند در منزل جلال‌زاده سکونت کردند. در خلال صرف شام و خواندن نماز مغرب و عشا با بازرگان مشغول گپ و گفت‌وگو درباره موضوعات روز شدم. بعد از صرف شام و گرفتن عکس‌های یادگاری اغلب کسانی که آنجا بودند، به‌خاطر رعایت حال بازرگان رفتند. اما کنجکاوی من و انبوه سوالاتی که درباره موضوعات روز داشتم، باعث شد بمانم تا در خلوت از بازرگان بپرسم. ماندن همانا و گرم شدن صحبت و سوالات تا زمان نماز شب بازرگان همان. در انتهای آن گپ فقط من بودم و بازرگان. و این فرصتی بود برای طرح سوالات ممنوعه. از جمله مهمترین سوالی که از بازرگان پرسیدم درباره آغازکننده جنگ بود. پاسخ بازرگان خلاصه‌وار این بود که:
از فردای انقلاب دعایی سفیر ما در عراق بود. و ما مدام در روابط عرفی از حسن همجواری حرف می‌زدیم. اما در عمل با استفاده از پوشش سفارت و مصونیت دیپلماتیک کسانی به‌طور مرتب کمک‌های نقدی و غیر نقدی و اعلامیه و… در اختیار مخالفان صدام از جمله الدعوه قرار می‌دادند. تا این که یک روز دعایی آمد نزد من و گفت نماینده صدام آمد سفارت و به این وضعیت اعتراض و به طور خلاصه به تعبیری گفت یا رومی روم شوید یا زنگی زنگ. بعد از این به ملاقات آقای خمینی رفتم و قضیه را مطرح کردم و این که عراقی‌ها متوجه رفتار و گفتار دوگانه ما هستند و تکلیف دولت را از این بابت روشن کنید.
بازرگان گفت واکنش آقای خمینی به حرف‌های من فقط یک جمله بود و اینکه صدام باید برود. و بعد حاضر به شنیدن هیچ حرف و اظهار نظر دیگری نشد و فقط تاکید همان که گفتم.
این خلاصه حرف‌های بازرگان بود در پاسخ به این که جنگ را چه کسی شروع کرد و مقصر اصلی کیست.
آخرین سوالی که از بازرگان پرسیدم این بود که برای پایان دادن به جنگ چه باید کرد، و پاسخ صریح بازرگان این بود: امام باید سر منطق بیاید.
این پاسخ را عینن در نت برداری از حرف های بازرگان در سررسیدی که همواره به دنبال داشتم، نوشتم.


جمله ای که بعد از چند ماه باعث شد مرا تا یک قدمی محاکمه صحرایی در سنندج پیش ببرد. در آن زمان برای بررسی میدانی یک مقاله پژوهشی درباره رابطه تحقیر با شورش به همراه یک اکیپ پزشکی به سنندج رفته بودم. تا از آنجا به مریوان و بانه برویم. راه‌های زمینی در اختیار گروه های مسلح دمکرات و کومله و… بود. چند روزی در بیمارستان توحید سنندج ماندیم تا بتوانیم با هلی کوپتر به مریوان برویم. در طی این چند روز از اغلب زخمی‌های دمکرات و کومله عیادت می‌کردم و اغلب درباره وضعیت کردستان سوال می‌کردم. همین روابط باعث شک سپاه و حفاظت اطلاعات و در نهایت دستگیری و چند روز بازداشت در ساختمان ساواک سنندج شد. پیش از دستگیر شدن حفاظت از طریق دوستان اطراف من موفق به کپی گرفتن از تمام صفحات سررسید من شده بود. که داستان جداگانه ای دارد.

http://www.ensafnews.com/311717/


#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

جانور دانشمند، نه؛ انسان تربیت کنید

ويكتور فرانكل، مردی بود که توانست از زندان آشويتس در لهستان فرار کند.
دكتر ويكتور فرانكل اتریشی بود و با توجه به خودكشی ها و فجايع زیادی كه با چشم خود ديده بود؛ روانشناسی متبحر شده بود و مدير مدرسه‌ای فعال بود.

او در آغاز هرسال تحصیلی برای معلمان مدرسه این نامه را می فرستاد:

«کسی هستم که از یک اردوگاه اسیران جان سالم به در برده است. چشمانم چیزهایی دیده که چشم هیچ انسانی نباید می دیده، اتاق های گازی را ديدم كه توسط بهترين و ماهرترين مهندسين ساختمان ساخته شده بودند.
بهترين و متخصص‌ترين پزشكانی را ديدم كه كودكان را به شكل ماهرانه ای مسموم مي كردند. نوزادانی که توسط آمپول های پرستارهایی مُردند که بهترين پرستاران بودند، انسان هایی که توسط فارغ‌التحصیلان دبیرستان ها و دانشگاه ها سوزانده شدند. به آموزش به این دلیل مَشکوکم.

چیزی که از شما می خواهم این است که: برای انسان شدن دانش آموزان تلاش کنید و تلاش شما موجب تربیت «جانورانِ دانشمند» و «بیماران روانیِ ماهر» نشود. خواندن، نوشتن، ریاضیات و... زمانی اهمیت پیدا می کند که به انسان شدن کودکان کمک کنيد و اين كليد انسان بودن اين كودكان در آينده می باشد.
پزشك شدن، مهندس شدن، متخصص شدن، كار سختی نيست و مي شود با چند سال درس خوندن به آن رسيد و چه بسا امروز ما در جامعه هم پزشكان زیادی داريم و هم مهندسين زیادی داريم اما بزرگترين ثروت ما انسانيت و اخلاق ما هست كه با هيچ مدركی قابل مقايسه نيست.



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

نامه‌ای برای پدر…

پدر جان! مادر با ماست ولی با ما نیست؛ دقیقاً مثل شما که با ما هستید و با ما نیستید!


جان آگه با #فرهیختگان

روبسپیرِ جلاد،لکۀ ننگ انقلاب فرانسه

#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

نو اندیشی دینی در دام ایدئولوژی

ایدئولوژی شدن سنت، شاید مهم ترین بلای ذهن و عمل ایرانیان در قرن چهاردهم بود که نخستین بار زنده یاد شایگان، در «انقلاب مذهبی چیست؟» درباره آن سخن گفت و خطرات آن را گوشزد کرد. گرچه این کار را در اصل جریان موسوم به روشنفکری دینی راه انداخت، ولی نواندیشی دینی نیز نه تنها در این دام افتاد، بلکه بر دامنه آن افزود و همچنان گرفتار آن است. چرا این اتفاق افتاد؟ و چگونه می توان از آن رهایی یافت؟ دو پرسش مهمی است که به اجمال می توان به آن ها پرداخت.

شایگان ایدئولوژی را پدیده ای التقاطی بین اسطوره و عقل می داند که منجمد و راکد است و با هر تغییر و تحولی سرناسازگاری دارد و نوعی آگاهی کاذب است. از نظر وی فلسفه و دین، دو هماورد جدی ایدئولوژی هستند و در جامعه‌ای که سنت‌هایِ تقدیس‌یافته ضعیف شوند و استدلال‌های فلسفی نابود گردند، ایدئولوژی فرصت ظهور پیدا می‌کند. به اعتقاد او خوانش ایدئولوژیک از سنت، هنگامی رخ می دهد که گروهی اجتماعی با برداشتی غیر تاریخی وغیر دیالکتیکی از سنت، که با هر نوع تغییر و تحولی ناسازگار است، نوعی آگاهی کاذب پدید می آورند.

ایران در شرایطی پا به قرن چهاردهم گذارد، که ایدئولوژی وجه غالب تفکر زمانه بود و فضای فکری و سیاسی ایران نیز به شدت تحت تاثیر مارکسیسم قرار داشت. در چنین فضایی زمینه برای طرح اسلام به مثابه یک مکتب فراهم شد و اسلام گرایی چونان ایدئولوژی در مرزبندی و مصاف با لیبرالیسم، مارکسیسم و سوسیالیسم پا به عرصه نهاد. روشنفکری دینی و نواندیشی دینی، دو جریان فکری متمایزدر گفتمان دینی معاصر بودند، که به ایدئولوژی شدن دین و سنت مدد رساندند.

در این جا مجال بحثی گسترده درباره تفاوت نواندیشی و روشنفکری دینی نیست. به گفته مک اینتایر هنگامی که سنت ها با شرایط جدید روبرو و با سنتی بیگانه مواجه می شوند، در وضعیت بحرانی قرار می گیرند، از این رو کوشش برای بازسازی آن ها با امکانات درونی سنت آغاز می شود. نواندیشی دینی زاییده چنین وضعیتی است و تفاوت آن با روشنفکری دینی نیز به تاکید بر بهره بردن از امکانات درون سنت باز می گردد.

جلال آل احمد و علی شریعتی از نخستین روشنفکرانی بودند که خوانش ایدئولوژیک از دین و سنت را باب کردند. شریعتی بیشترین سهم را در این فرایند داشت. او با تفسیری انقلابی از دین و سنت، وجه دنیوی و سیاسی تشیع را در برابر وجه عرفانی و روحانی آن تقویت و اسلام سیاسی را جانشین اسلام فرهنگی ساخت. او همچنین با تاکید بر جهاد و شهادت، انسان پیکار جو را جایگزین انسان دین دارِ معنوی و زمینه را برای نوعی خشونت مقدس فراهم کرد.

نواندیشان دینی نیزتحت تاثیر این موج قرار گرفتند و اندیشمندانی مانند طالقانی، بهشتی و حتی مطهری و بازرگان گرفتارآن شدند. آنان نیز کوشیدند تا اسلام را مکتبی معرفی کنند که در مرزبندی با دیگر مکاتب، الگویی خاص برای سامان سیاسی و اجتماعی دارد. هر چند آنان بر ارزش هایی همچون آزادی، عدالت و برابری بسیار تاکید می کردند.

با پیروزی انقلاب و چیرگی اسلام سیاسی فقاهتی، این فرایند رو به اوج گذاشت و به تدریج به سوی توجیه اقتدارگرایی دینی چرخش یافت. در این راستا اسلامی سازی علوم، دانشگاه ها و دیگر نهادها در دستور کار قرار گرفت. نو اندیشی دینی در واکنش به این پروژه به تدریج راه خود را از گفتمان حاکم جدا کرد و به تفسیر دموکراتیک از اسلام روی آورد. اما آیا با این کارتوانست خود را از ایدئولوژی سازی سنت رها سازد؟ پاسخ این پرسش به چند دلیل منفی است.

نخست این که نواندیشی دینی نیز همانند حریف اسلام گرایش، به ارائه صورت بندی خاصی از اسلام می اندیشد و تنها در ساختارو الگوی مطلوب قدرت با آن تفاوت دارد. آنان تفسیری از اسلام ارائه می کنند که اقتدارگرایی را توجیه کند، و اینان در برابر به تفسیری دموکراتیک از اسلام می اندیشند که با حقوق بشر و دموکراسی سازگار باشد. هر دو به مسئله مشروعیت از نگاه دینی می نگرند و تجدد و نهادهای آن را با این نگاه ارزیابی می کنند. نو اندیشان دینی نیز می کوشند دیدگاه خود را با تابلوی اسلام عرضه کنند و با دیگر مکتب ها غیریت سازی کنند. درنهایت اگرچه شاید از ایدئولوژی شدن دین خرده بگیرند، ولی فراورده های فکری آنان همچنان رسوب های ایدئولوژی را بازتاب می دهند.

ایدئولوژی به گفته هاول، تفسیری است که ساختار قدرت از واقعیت ارائه می کند تا به خود مشروعیت دهد. بنابراین پرسش مهم این است که آیا نواندیشی دینی می تواند خود را از دام ایدئولوژی برهاند؟ در صورت امکان چگونه می تواند به این هدف برسد؟ پاسخ این دو پرسش را که در قسمت بعد دنبال خواهیم کرد.

سیدعلی میرموسوی۱۴۰۰/۷/۱۱


جان آگه با #فرهیختگان

تا شدم حلقه به گوشِ درِ میخانهٔ عشق
هر دَم آید غمی از نو به مبارک‌بادم



▪️در تذکرة‌الاولیاء آمده است:
نقل است که عبداللّه یک روز می‌رفت. کودک علویی مگر مست بود. گفت: «ای هندو بچه! من فرزند محمد رسول الله‌ام چنین که می‌بینی. چنین می‌باید؟ و تو هندو بچه به قاعده می‌روی.»...( جلد اول، ذکر عبداللّه مبارک، شمارهٔ ۱۴)

و شفیعی کدکنی در تعلیقات خود بر ذکرِ عبداللّه مبارک می‌نویسد:
ذهبی و رافعی و دیگر کسانی که زندگی‌نامهٔ ابن‌مبارک را نوشته‌اند، یادآور شده‌اند که پدرش «مبارک» بردهٔ بازرگانی بوده است از اهل همدان (تاریخ‌الاسلام ۸۸۴/۴ و التدوین ۲۴۳/۳). خطابِ آن علوی‌بچه به او ناظر به همین نکته است. «هندو» به معنی بنده و برده است و این کاربرد بسیار شایعی است در ادب فارسی. عطار، خطاب به خداوند گفته است « کی توانم گفت هندوی توام / هندوی خاکِ سگِ کوی توام » و یا «هندوی باداغ را مفروش تو / حلقه‌ای کن بنده را در گوش تو».

نکته‌ای که کمتر بدان توجه می‌شود نام «مبارک» پدرِ ابن‌مبارک است که از نام‌های ویژهٔ بردگان بوده است. سنّت چنین بوده است که وقتی غلامی را می‌خریده‌اند از راه تفأل نام‌هایی از قبیل «مبارک» «بشارت» و «بشیر» و «مقبل» بر او می‌نهاده‌اند و به همان نام جدید آنان را خطاب می‌کرده‌اند.

حافظ به همین نکتهٔ تاریخی و اجتماعی نظر داشته وقتی گفته است (دیوان، چاپ سایه، ۳۸۸) « تا شدم حلقه‌به‌گوشِ درِ میخانهٔ عشق / هردَم آید غمی از نو به مبارک‌بادم» که میان «مبارک» و «حلقه‌به‌گوش» ظرافتی ویژه را در نظر داشته است، یا وقتی گفته است « سرِ خدمت تو دارم، بخرم به لطف و مفروش / که چو بنده کمتر افتد به مبارکی غلامی» که میان «خدمت» و « بنده» و «مبارک» و «غلام» همین ظرافت را درنظر داشته است.


تذکرة‌الاولیاء، جلد دوم، صص ۱۲۳۳–۱۲۳۲



#فرهیختگان، صدای فرزانگان

حکمت روز
استاد فقید محمدرضا حکیمی

#فرهیختگان

زندگی خصوصی موسی صدر!

محمد صادقی

زمانی که زنان در بحث‌های اجتماعی و سیاسی کمتر راه داده می‌شده‌اند از هر فرصتی برای بحث و گفت‌وگو درباره مسائل اجتماعی و سیاسی با آنان استفاده می‌کرده، زن‌بودن را مساوی با خانه‌داری و شوهرداری نمی‌پنداشته و توجه ویژه‌ای به زندگی و رشد فرهنگی آنها داشته؛ به زندگی بخشی از جامعه که چنان نادیده گرفته شده بوده که به آن عادت کرده‌ و خو گرفته بوده است.
فعالیت‌های گسترده سیاسی و اجتماعی در لبنان مانع نمی‌شود که از غم و غصه دختری تنها که در نامه‌ای برای‌اش نوشته بوده که از رفتن او به دبیرستان جلوگیری شده، غافل شود، و تنهایی او را نادیده بگیرد. بنابراین، با کوشش و جدیت، مسیر ادامه تحصیل خواهرزاده کوچک‌اش را، که او را خواهر هشتم می‌خوانده، هموار می‌کند. فاطمه صدرعاملی، یعنی همان خواهر هشتم که بعدها برای تحصیل و پژوهش راهی آلمان شد و امروز از آموزگارهای گفت‌وگو در سرزمین ماست، می‌نویسد:«بعضی آدم‌ها هستند که وقتی نیستند تو از چیزهای معلومی یادشان می‌افتی. اما درباره بعضی‌ها تو از همه چیز یاد آنها می‌افتی، حتی از تصویر خودت توی شیشه یک فروشگاه یا از کشیدن ترمز دستی وقتی می‌خواهی ماشینت را جایی پارک کنی. آن اولی که رفته بودم آلمان –من رفته بودم، چون صادق که آنجا بود- من تازه رانندگی یاد گرفته بودم و دایی که می‌آمد پیش ما به "آخن" چقدر خوشش می‌آمد از این کارِ من. مدام می‌‌گفت: چه خوب کردی که رانندگی یاد گرفتی. چه خوب که هم یاد گرفتی هم می‌رانی. چون بعضی‌ها فقط یاد می‌گیرند و می‌خندید.»

موسی صدر (مشهور به امام موسی صدر) در سال ۱۳۲۹ وارد دانشگاه تهران می‌شود و فهم و شناخت خود از جهان را عمق می‌بخشد. او یک رمان‌خوان حرفه‌ای بوده که با ادبیات جهان و به‌بویژه آثار ارنست همینگوی، ویکتور هوگو و... مانوس بوده، به موسیقی اهمیت فراوانی می‌داده و با برخی از موسیقی‌دانان نامدار زمان خود معاشرت و دوستی عمیقی داشته (زنده‌یاد صادق طباطبایی همیشه می‌گفت که تشویق‌ها و پیگیری‌های دایی‌اش او را به موسیقی علاقه‌مند کرده بود) اهل مدارا، صلح و آشتی بوده، با مخالفان خود سر ستیز نداشته و گوش‌اش خوب کار می‌کرده، و مگر نه اینکه شنیدن، سرآغاز گفت‌وگوست... و همین نکته‌هاست که او را از دایره‌های بسته‌ی صنفی، فکری و قبیله‌ای رها می‌سازد.

خواندنِ کتاب "۷ روایت خصوصی از زندگی سید موسی صدر" و بویژه روایتی از "خواهر هشتم" ما را با زندگی انسانی آشنا می‌کند که قبل از اینکه در قامت یک رهبر و فعال سیاسی-اجتماعی، دوست و پناهگاه خوبی برای مردم ستمدیده لبنان باشد، دوست و پناهگاه خوبی برای همسر، فرزندان، اعضای خانواده و دوستان‌اش است، نه اینکه چیزی را در بیرون نمایش دهد که نسبتی با زندگی خصوصی او ندارد. اندیشیدن درباره زندگی خوش‌عطرِ "موسی صدر" زیبایی‌های جور دیگری زیستن و جور دیگری نگریستن را پیش روی ما قرار می‌دهد. مهربانی، شفقت و عشق او مرز نداشته و نمی‌شناخته، از خواهر هشتم تا دوستِ نپالی او، از آشنایان و خانواده‌اش تا مردم سرزمین‌های دیگر، و می‌توانسته همه را با هر مذهب، ملیت، نژاد، مسلک، رنگ و مرامی دوست بدارد. در جهان او مرزها و اوهامی که انسان‌ها را از هم جدا می‌کند، جایی نداشته زیرا انسانیت و اخلاق را مقدم بر هر باور و اندیشه‌ای می‌پنداشته و با گذر از چارچوب‌ها و خط‌کشی‌هایی که فهم و شناخت از "دیگری" و راه‌یافتن به دنیای "دیگری" را به کلی از موضوعیت می‌انداخته، به جای اینکه فقط شعارهای زیبایی بدهد، با گام‌هایی محکم و اراده‌ای قوی مرزها و فاصله‌ها را برمی‌چیده است. برای نمونه، در اقدامی کم‌نظیر برای سخنرانی به کلیسای کاتولیک بیروت می‌رود و از روحانیون مسیحی می‌خواهد که در مسجد برای مسلمانان سخنرانی کنند، برای بازسازی کلیسایی که به گونه‌ای مشکوک در آتش سوخته و می‌توانسته بحرانی را پدید بیاورد دستِ مسلمانان و مسیحیان را در دست هم می‌گذارد، وقتی خریدن بستنی از بستنی‌فروش مسیحی از سوی برخی مسلمانان حرام خوانده می‌شود بی‌آنکه وارد مجادله با برخی افراد متعصب شود با همراهان‌اش برای خوردن بستنی در آن بستنی‌فروشی صف می‌کشند و مساله پایان می‌یابد.
و هنگامی که در نقد تروریسم سخن می‌گوید هوشمندانه به موضوع تروریسم فکری (و ادعای نابالغ‌انگاشتن مردم و نیاز آنان به قیم و...) می‌پردازد و با اندیشه و عمل نیک خود، قبل از هر مبارزه‌ای راهی به سوی "مبارزه برای انسان‌بودن" می‌گشاید.



جان آگه با #فرهیختگان

شمس؛ تجلّیِ انسانِ الاهی


▪️برای کسانی که دیوان شمس را مطالعه می‌کنند و نیز کسانی که سرگذشت مولانا را شنیده یا خوانده‌اند، همیشه این پرسش باقی است که این‌همه دلبستگی و شیدایی یک انسان به انسان دیگر چگونه قابل توجیه است؟ حقیقت امر این است که این‌همه ستایش و بزرگداشت که در دیوان کبیر نسبت به شمس تبریزی دیده می‌شود، به اعتبار دیگری است، یعنی شمس به‌ عنوان شمس مطرح نیست بلکه شمس یکی از وجوهِ تجلّیِ انسانِ الاهی در تاریخ است و این امری است که از آغاز تاریخ بشریّت جلوه‌ها و ظهوراتِ گوناگونی داشته است. مولوی ستایشگر ظهورات انسانِ الاهی در تاریخ است، در حقیقت خود را در آینهٔ وجودِ شمس می‌نگرد و چیزی را که امتدادی است از آغاز تا بی‌نهایت:

آن سرخ‌قبایی که چو مه پار برآمد
امسال در این خرقهٔ زنگار برآمد
آن ترک که آن سال به یغماش بدیدی
آن است که امسال عرب‌وار برآمد

تا آخر این غزل و غزلی که شاعری دیگر با بیانی بازتر و گویاتر، که برخاسته از جهان‌بینی ابن‌عربی است، همین اندیشه را با دیگر‌سانی‌های مختلف بیان کرده و مستزادی است با مطلع:
هر لحظه به شکلی بت عیّار برآمد [که غزلی‌ست منسوب] و متأخّرین آن را «ظهور ولایتِ مطلقهٔ علویّه» خوانده‌اند.
این‌گونه نگرش به «انسانِ الاهی»، به اعتبار خلافت از حق و جنبهٔ لاهوتی است که در ذات انسان سرشته شده است و این که در روایات می‌خوانیم «خَلَقَ آدَمَ علٰی صورَته» گویا صدور روایت، و شاید هم جعلِ آن، ناظر به همین خصوصیت انسانی باشد که خلیفهٔ خداست و حضور او در کاینات، معنای دیگری به آفرینش می‌بخشد.

از جنبه‌های درویشی و سلسله‌بازیهای قضیه و مسألهٔ قطب‌های رسمی اگر چشم بپوشیم، نَفْسِ مسألهٔ ولایت و انسانِ الاهی یا انسان کامل در تاریخ خود موضوع جالب است که باید تأثیر آن را در آثار ادبی جستجو کرد:

رندان تشنه‌لب را آبی نمی‌دهد کس
گویی ولی‌شناسان رفتند از این ولایت

در غزلیّات شمس، آنجا که انسان به‌ طور مطلق و گاه در جامهٔ شمس تبریزی، مورد ستایش قرار می‌گیرد باید به این نکته توجه داشت که به اعتبار جانبِ الاهیِ اوست که موردِ ستایش است نه فردِ معیّنی از افراد به طور خصوصی و شمس تبریزی نمایشگر کسی است که بارِ امانتِ عشق را در زمین حمل کرده است، باری که آسمانها از کشیدن آن سرباز زدند:

چون امانت‌های حق را آسمان طاقت نداشت
شمس تبریزی چگونه گستریدش در زمین

پیش از این یادآور شدیم که مولانا انسان را به گونهٔ جنینی می‌بیند که در شکم هستی است و باید سرانجام متولد شود و آن تولد در شمس تبریز (انسانِ الاهی) جلوه می‌کند و مناسب سخن عیسی است که «لَن یَلِجَ مَلَکوتَ السّمواتِ مَن لَمْ یولد مرّتین» (آن کس که به تولّدی دیگر نرسد، از ملکوتِ آسمانها محروم است)

ای آنکه بزادیت چو در مرگ رسیدند
این زادن ثانی‌ست بزایید بزایید

حال آن نکته را که در آغاز یادآور شدیم، که مولوی خویش را در آینهٔ وجودی انسانِ الاهی (شمس تبریز) می‌بیند، در این ابیات بخوانید:

شمس تبریز خود بهانه‌ست
ماییم به حسن لطف ماییم
با خلق بگو –برای روپوش–
ک«او شاه کریم و ما گداییم»
ما را چه ز شاهی و گدایی
شادیم که شاه را سزاییم
محویم به حسن شمس تبریز
در مَحْو، نه او بود، نه ماییم


محمدرضا شفیعی کدکنی
غزلیات شمس تبریزی، جلد اول، تهران:۱۳۸۸، صص ۶۳–۶۰


#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

«غزلی پاییزی از سیدمهدی موسوی»

در گنجینۀ رنگارنگ ادب فارسی، شعر دربارۀ پاییز کم نیست. درونمایۀ خزان دستمایۀ سرایش اشعار فراوانی بوده که گردآوری آنها در کنار هم خود شکل‌دهندۀ دفتر و دیوانی مشبع و مفصل است. پاییز زیباست و هم غمناک، هم خیال و هم خاطره انگیز. دایرۀ تشبیهات و استعاره‌های پاییز شعاعی بس طویل دارد: از «کیمیاگر بادها» و «پادشاه فصل‌ها» گرفته تا «حریق» و «مسافر خاک‌آلود».

سیدمهدی موسوی هم غزلی پاییزانه دارد، تر و تنانه. شعرش بارش مدام الهام است و دفترش خیس از آب و باران و اشک‌: توفان جانانه‌_تنانه‌ای که پاییز در او برپا کرده تا او را با همۀ نفس و نفَسش یگانه گرداند و سرانجام، خود و معشوق و مخاطب و شعرش را، انگیخته و تردامن، در های‌هوی هوای هوس‌ها رها کند. صدای راوی غزلخوان نوایی است بس جوان و خواهنده. صدایی که از امتزاج تن و طبیعت نمی‌ترسد:

پاییز آمده است که خود را ببارمت
پاییز: نامِ دیگرِ «من دوست دارمت»
بر باد می‌دهم همۀ بودِ خویش را
یعنی تو را به دستِ خودت می‌سپارمت!
باران بشو، ببار به کاغذ، سخن بگو...
وقتی که در میانِ خودم می‌فشارمت
پایانِ تو رسیده گلِ کاغذیِ من
حتی اگر که خاک شوم تا بکارمت
اصرار می‌کنی که مرا زودتر بگو
گاهی چنان سریع که جا می‌گذارمت!
پاییزِ من، عزیزِ غم‌انگیزِ برگریز!
یک روز می‌رسم... و تو را می‌بهارمت!

باران، اولین عنصر مخیّل پاییز، از بیت اول درمی‌گیرد: شاعر تن و جان خود را چون آب بر معشوق می‌بارد و در عین حال معشوق را هم می‌باراند. نوسازیِ نحوی شاعر در ساخت عبارت «ببارانمت» قوی‌ترین عنصر تداعی‌گر تنانگی‌ در این بیت و روشن‌ترین چراغی است که از آغاز به مخاطب می‌فهماند این بارش، تنها بارش طبیعت نیست، بارش همزمان تن‌هاست بر هم و آب شدن در هم.
در بیت بعد، باد، دومین عنصر پاییزی، به صفحۀ خیال می‌آید و شاعر خود را به دست آن هم می‌سپاردـ خودی را که به‌حقیقت، از فرط یگانگی با معشوق، همان معشوق است: که با وجود تو کس نشنود ز من که منم. اگر در بیت اول آمیزش آب‌ها تداعی‌گر تنانگی بود، در بیت دوم آمیزش هواهاست که رخداد یگانگی را پیش چشم می‌آورد. شاعر همۀ هستی‌اش راـ که گویی شعرهای نوشته بر کاغذندـ بر باد می‌سپارد و خود معشوق را هم باد می‌انگارد: باد در باد می‌پیچد و بیت سوم باز باران.

پای شعر، به‌منزلۀ معشوق، اینجاست که به غزل باز می‌شود و اینجاست که می‌فهمیم این تن‌آمیزی همزمان با شعر هم هست. معشوق او هم خود شعر است و هم در شعر و به‌توسط شعر بر او متجلی می‌شود، زیرا می‌تواند بر کاغذ ببارد (چون اشک/شعر/باران) و سخن بگوید. همۀ اینها در عین یگانگی و از فرط یگانگی است که محقق می‌شود: وقتی که شاعر معشوق را در میان خود می‌فشارد.
در بیت چهارم شاعر پایان معشوقش را ـ‌که شعری‌ست بر کاغذ و زنی است نازک‌بدن چون گل‌کاغذی‌ـ اعلام می‌کند. چرا پایان؟ چون پاییز است و گل می‌خشکد. چرا پایان؟ چون عشقبازی به دقایق آخر می‌رسد و اندام نازک زن جمع می‌شود. چرا پایان؟ چون شعر روی کاغذ به ابیات نهایی می‌رسد. شاعر در مصراع دوم، با آوردن جملۀ «بکارمت» باز سرسلسلۀ تداعی‌ها را می‌جنباند: نر و مادگی گُل و خاک و تشبیه تن‌آمیزی به کِشت، و درعین حال در خاک نشاندن گُل شعر خود برای تداوم حیات.
در بیت پنجم، شاعر بیشتر و از نمایی نزدیک‌تر به مخاطب نشان می‌دهد که معشوق او شعر است. شعر از درون، از شاعر می‌خواهد زودتر او را بگوید و آب طبعش را سهل و روان بر کاغذ بریزد و شاعر در تب و تاب و تقلای تند تنانگی است تا هم‌آهنگ و همپای معشوق شود. اینجا سرودن عین عشقبازی می‌شود. و بیت آخر، که انگیزش آواییِ سه کلمۀ متوالیِ عزیز و غم‌انگیز و برگریز بدان کششی ممتد، چون آخرین ناله‌ها و نفس‌های عشقبازی بخشیده، نوید «رسیدن» است. گذر از پاییزی که خود معشوق است و در منتهای خط عشقبازی منتظر ایستاده تا شاعر برسد و او را بهار کند.

فاعلیت ادبی و هم جنسی راوی در کل شعر با انتخاب کلمات قوافی که فعل‌اند برجسته و پیداست: دوست‌دارمت، می‌سپارمت، ‌می‌فشارمت، بکارمت، می‌گذارمت، می‌بهارمت. همچنین شاعر با افزودن ضمیر متصل مفعولی «ت» حتی به افعالی که نحواً پذیرای ضمیر متصل مفعولی نیستند، یگانگی در عمل جنسی را در نحو بازنمایانده است: در عباراتی چون می‌فشارمت، می‌گذارمت و ... فعل و فاعل و مفعول به هم چسبیده‌اند؛ درست همانطور که شاعر در عالم خیال تن‌های پیچنده به هم را تجسم کرده است.

اینجا دیگر نحوِ عشقبازی خود عشقبازی است.

سایه اقتصادی نیا


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

تمامی کتب و درسگفتار ها و سخنرانی های خلاصه شده زیر را می توانید در کانال تقریرات و تلخیصات پیدا کنید

1_درسگفتار تاریخ فلسفه اسلامی قوام صفری
2_درسگفتار فلسفه فارابی محسن کدیور
3_درسگفتار درآمدی براندیشه های _پست مدرن مهدی بنایی
4_درسگفتار شرایط تعلیم و تربیت اخلاقی ملکیان
5_#کتاب _بحران در _دنیای _متجدد _رنه _گنون
6_تاریخ اندیشه های کلامی عبدالرحمن بدوی
7_درسگفتار بررسی وضعیت فکر دینی در دنیای معاصر ملکیان
8_درسگفتار هایدگر در ایران عبدالکریمی
9_کتاب مقدمه ای بر الهیات مسیحی
10کتاب شکاکان یونان استاد یحیی مهدوی
11_درسگفتار حیات طیبه استاد ملکیان
12_تاریخ فلسفه اسلامی هانری کربن
13_کتاب در باب معنای زندگی ویلدورانت
14_درسگفتار فلسفه حق هگل استاد خاتمی پور
15_سخنرانی حرف مفت چیست استاد ملکیان
16_درسگفتار تاریخ فلسفه اسلامی استاد طالب زاده
17_سنجش فلسفی اسلامگرایی عادل ضاهر
18_کتاب فلسفه دین جان هیک
19_رساله گفتار در روش درست بکار بردن عقل دکارت
20_درسگفتار شاهد طباطبایی
21_شجره نامه فلاسفه و مکاتب فلسفی یونان باستان
22_گزیده کتاب مفلس کیمیا فروش
23_کتاب انسان کامل عزیز نسفی
24_کتاب سیر ابداعی حقوق بشر لین هارنت
25_کتاب فخر رازی علی اصغر دادبه
26_کتاب منطق کاربردی علی اصغر خندان
27_کتاب شکوه متنبی
28_زبان شعر در نثر صوفیه استاد شفیعی
29_تاریخ تحلیلی تفسیر قرآن کریم استاد پاکتچی
30_کتاب تأملی در قرائت انسانی از دین
31_کتاب فرهنگ کامل خاورشناسان
32_درباره تعلیم و تربیت در ایران داوری اردکانی
33_درسگفتار بحران معنویت مصطفی ملکیان
34_کتاب تکوین جهان مدرن مری اونز
35_زندگی نامه خودنوشت زریاب خویی
36_کتاب فلسفه ذهن محمود خاتمی
37_درسگفتار شناخت اندیشه یونگ سرگلزایی
38_مسائل کلیدی فلسفه جولیان باجینی
39_کتاب یاس فلسفی مصطفی رحیمی
40_مبانی نظری سنت گرایی مصطفی ملکیان
41_کتاب اندرباب اجتهاد
42_کتاب معرفت شناسی مجتبی مصباح
43_کتاب صور بنیانی حیات دینی
44_تفرج صنع عبدالکریم سروش
45_کتاب قرارداد اجتماعی روسو
46_قواعد روش جامعه شناسی دورکیم
47_تفکر وظهور متافیزیک در دوره یونانی مهدی بنایی
48_درسگفتار ایمان و تعقل استاد ملکیان
49_کتاب ملامتیه تصوف و فتوت
50_کتاب فربه تر از ایدئولوژی سروش
51_درسگفتار سنت تجدد و پساتجدد ملکیان
52_رساله یک کلمه مستشارالدوله
53_کتاب مبانی شریعت احمد قابل
54_انقیاد زنان استوارت میل
55_احیا علوم الدین غزالی
56_چالش های دین و مدرنیته سراج زاده
57_بازخوانی شریعت صدیقه وسمقی
58_شکوه شمس آنه ماری شیمل
59_در سایه آفتاب پورنامداریان
60_عقلا برخلاف عقل دشتی
61_فصوص الحکم ابن عربی
62_ماتریالیسم اخلاقی ملکیان
63_چاره اندیشی برای اضطراب ملکیان
64_خدا و انسان در قرآن ایزوتسو
65_درباب حکمت زندگی شوپنهاور
66_شهید جاوید صالحی نجف آبادی
67_سه فلسفه زندگی پیتر کریفت
68_درسگفتار روانشناسی اخلاق ملکیان
69_درباب خاستگاه های درد و رنج بشری ملکیان
70_روشنفکران ایران و غرب مهرزاد بروجردی
71_زندگی و افکار روزبهان بقلی
72_ابن سینا دایره المعارف بزرگ اسلامی
73_درسگفتار متافیزیک تحلیلی مصطفی ملکیان
74_ابن حزم اندلسی دایره المعارف بزرگ اسلامی
75اصول سازگاری اسلام و مدرنیته کدیور
76_درسگفتار چرا باید اخلاقی زیست ملکیان
77_کسراصنام الجاهلیه ملاصدرا
78_اصلاح اندیشه اسلامی ابوزید
79_مبانی و ویژگی های اصلی فلسفه تحلیلی دین
80_کتاب اسطوره فلسفه درمیان ما داریوش آشوری
81_سخنرانی بی عدالتی معرفتی یاسر میردامادی
82_درسگفتار سعادت از دوران باستان تا امروز رامین جهانبگلو
83_سخنرانی نسبیت گرایی اخلاقی آرش نراقی
84_مناظره اسلام و سکولاریسم سروش دباغ الهی راد
85_تلخیص کتاب سنت و افق های گشوده آرش نراقی
86_کتاب ایدئولوژی ایرانی محمدرضانیکفر
87_پیام من به فرهنگستان فروغی
88_فارابی و تصوف فروزانفر
89_این سینا و تصوف فروزانفر
90_کتاب عقل فقهی عباس یزدانی
91_درسگفتار سرمایه های انسانی مصطفی ملکیان
92_درامدی براندیشه سیاسی احمدنراقی فیرحی
93_تفرعن در قرآن کدیور
94_رقص در ترازوی اخلاق سروش دباغ
95_الهیات روشنفکری دینی سروش دباغ
96_درسگفتار هایدگر درایران بیژن عبدالکریمی
97_ کتاب رساله دین شناخت آرش نراقی
98_مقاله تحلیل انتقادی دیدگاه جان شلنبرگ درباب مسئله خفای الهی
عبدالرسول کشفی
99_بررسی دیدگاه ویلیام رو درباب حجیت معرفت شناختی تجارب دینی عبدالرسول کشفی
100-تاملاتی در باب نواندیشی دینی در ایران محسن کدیور
101-سخنرانی الهیات اندوه فرهاد شفتی
102_تلخیص کتاب نقدی بر قرائت رسمی از دین مجتهد شبستری
103_تلخیص کتاب سه آستانه نشین


#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست