سخنی با منتقدان حسن زاده آملی

یادداشتی از اکبر ثبوت
https://telegra.ph/Amoli-10-03



#فرهیختگان، صدای فرزانگان

گزارش یک قتل حکومتی؛
«حمید و کارون حاجی‌زاده»


با حضور اروند و ارس حاجی‌زاده، پرستو فروهر، حسین باستانی، سهراب مختاری، باربد گلشیری، فرشته قاضی، تقی رحمانی، فرج سرکوهی، حسین قاضیان.

شنبه ۱۰ مهرماه
کلاب میدان آزادی



جان آگه با #فرهیختگان

پاسخ بازرگان به یک سوال ممنوعه!


ابوالفضل نجیب، روزنامه‌نگار در یادداشتی با عنوان «ضدخاطره در عاشورای سال ۱۳۵۹» که در اختیار انصاف نیوز قرار داد، نوشت:
مهندس بازرگان به اتفاق توسلی و به دعوت حامیان نهضت ازادی به کاشان آمدند. بازرگان بعد از سخنرانی که به گمانم در مسجد کرسی ایراد کرد، برای استراحت و اقامت تا فردا که به تهران برگردند در منزل جلال‌زاده سکونت کردند. در خلال صرف شام و خواندن نماز مغرب و عشا با بازرگان مشغول گپ و گفت‌وگو درباره موضوعات روز شدم. بعد از صرف شام و گرفتن عکس‌های یادگاری اغلب کسانی که آنجا بودند، به‌خاطر رعایت حال بازرگان رفتند. اما کنجکاوی من و انبوه سوالاتی که درباره موضوعات روز داشتم، باعث شد بمانم تا در خلوت از بازرگان بپرسم. ماندن همانا و گرم شدن صحبت و سوالات تا زمان نماز شب بازرگان همان. در انتهای آن گپ فقط من بودم و بازرگان. و این فرصتی بود برای طرح سوالات ممنوعه. از جمله مهمترین سوالی که از بازرگان پرسیدم درباره آغازکننده جنگ بود. پاسخ بازرگان خلاصه‌وار این بود که:
از فردای انقلاب دعایی سفیر ما در عراق بود. و ما مدام در روابط عرفی از حسن همجواری حرف می‌زدیم. اما در عمل با استفاده از پوشش سفارت و مصونیت دیپلماتیک کسانی به‌طور مرتب کمک‌های نقدی و غیر نقدی و اعلامیه و… در اختیار مخالفان صدام از جمله الدعوه قرار می‌دادند. تا این که یک روز دعایی آمد نزد من و گفت نماینده صدام آمد سفارت و به این وضعیت اعتراض و به طور خلاصه به تعبیری گفت یا رومی روم شوید یا زنگی زنگ. بعد از این به ملاقات آقای خمینی رفتم و قضیه را مطرح کردم و این که عراقی‌ها متوجه رفتار و گفتار دوگانه ما هستند و تکلیف دولت را از این بابت روشن کنید.
بازرگان گفت واکنش آقای خمینی به حرف‌های من فقط یک جمله بود و اینکه صدام باید برود. و بعد حاضر به شنیدن هیچ حرف و اظهار نظر دیگری نشد و فقط تاکید همان که گفتم.
این خلاصه حرف‌های بازرگان بود در پاسخ به این که جنگ را چه کسی شروع کرد و مقصر اصلی کیست.
آخرین سوالی که از بازرگان پرسیدم این بود که برای پایان دادن به جنگ چه باید کرد، و پاسخ صریح بازرگان این بود: امام باید سر منطق بیاید.
این پاسخ را عینن در نت برداری از حرف های بازرگان در سررسیدی که همواره به دنبال داشتم، نوشتم.


جمله ای که بعد از چند ماه باعث شد مرا تا یک قدمی محاکمه صحرایی در سنندج پیش ببرد. در آن زمان برای بررسی میدانی یک مقاله پژوهشی درباره رابطه تحقیر با شورش به همراه یک اکیپ پزشکی به سنندج رفته بودم. تا از آنجا به مریوان و بانه برویم. راه‌های زمینی در اختیار گروه های مسلح دمکرات و کومله و… بود. چند روزی در بیمارستان توحید سنندج ماندیم تا بتوانیم با هلی کوپتر به مریوان برویم. در طی این چند روز از اغلب زخمی‌های دمکرات و کومله عیادت می‌کردم و اغلب درباره وضعیت کردستان سوال می‌کردم. همین روابط باعث شک سپاه و حفاظت اطلاعات و در نهایت دستگیری و چند روز بازداشت در ساختمان ساواک سنندج شد. پیش از دستگیر شدن حفاظت از طریق دوستان اطراف من موفق به کپی گرفتن از تمام صفحات سررسید من شده بود. که داستان جداگانه ای دارد.

http://www.ensafnews.com/311717/


#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

جانور دانشمند، نه؛ انسان تربیت کنید

ويكتور فرانكل، مردی بود که توانست از زندان آشويتس در لهستان فرار کند.
دكتر ويكتور فرانكل اتریشی بود و با توجه به خودكشی ها و فجايع زیادی كه با چشم خود ديده بود؛ روانشناسی متبحر شده بود و مدير مدرسه‌ای فعال بود.

او در آغاز هرسال تحصیلی برای معلمان مدرسه این نامه را می فرستاد:

«کسی هستم که از یک اردوگاه اسیران جان سالم به در برده است. چشمانم چیزهایی دیده که چشم هیچ انسانی نباید می دیده، اتاق های گازی را ديدم كه توسط بهترين و ماهرترين مهندسين ساختمان ساخته شده بودند.
بهترين و متخصص‌ترين پزشكانی را ديدم كه كودكان را به شكل ماهرانه ای مسموم مي كردند. نوزادانی که توسط آمپول های پرستارهایی مُردند که بهترين پرستاران بودند، انسان هایی که توسط فارغ‌التحصیلان دبیرستان ها و دانشگاه ها سوزانده شدند. به آموزش به این دلیل مَشکوکم.

چیزی که از شما می خواهم این است که: برای انسان شدن دانش آموزان تلاش کنید و تلاش شما موجب تربیت «جانورانِ دانشمند» و «بیماران روانیِ ماهر» نشود. خواندن، نوشتن، ریاضیات و... زمانی اهمیت پیدا می کند که به انسان شدن کودکان کمک کنيد و اين كليد انسان بودن اين كودكان در آينده می باشد.
پزشك شدن، مهندس شدن، متخصص شدن، كار سختی نيست و مي شود با چند سال درس خوندن به آن رسيد و چه بسا امروز ما در جامعه هم پزشكان زیادی داريم و هم مهندسين زیادی داريم اما بزرگترين ثروت ما انسانيت و اخلاق ما هست كه با هيچ مدركی قابل مقايسه نيست.



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

نامه‌ای برای پدر…

پدر جان! مادر با ماست ولی با ما نیست؛ دقیقاً مثل شما که با ما هستید و با ما نیستید!


جان آگه با #فرهیختگان

روبسپیرِ جلاد،لکۀ ننگ انقلاب فرانسه

#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

نو اندیشی دینی در دام ایدئولوژی

ایدئولوژی شدن سنت، شاید مهم ترین بلای ذهن و عمل ایرانیان در قرن چهاردهم بود که نخستین بار زنده یاد شایگان، در «انقلاب مذهبی چیست؟» درباره آن سخن گفت و خطرات آن را گوشزد کرد. گرچه این کار را در اصل جریان موسوم به روشنفکری دینی راه انداخت، ولی نواندیشی دینی نیز نه تنها در این دام افتاد، بلکه بر دامنه آن افزود و همچنان گرفتار آن است. چرا این اتفاق افتاد؟ و چگونه می توان از آن رهایی یافت؟ دو پرسش مهمی است که به اجمال می توان به آن ها پرداخت.

شایگان ایدئولوژی را پدیده ای التقاطی بین اسطوره و عقل می داند که منجمد و راکد است و با هر تغییر و تحولی سرناسازگاری دارد و نوعی آگاهی کاذب است. از نظر وی فلسفه و دین، دو هماورد جدی ایدئولوژی هستند و در جامعه‌ای که سنت‌هایِ تقدیس‌یافته ضعیف شوند و استدلال‌های فلسفی نابود گردند، ایدئولوژی فرصت ظهور پیدا می‌کند. به اعتقاد او خوانش ایدئولوژیک از سنت، هنگامی رخ می دهد که گروهی اجتماعی با برداشتی غیر تاریخی وغیر دیالکتیکی از سنت، که با هر نوع تغییر و تحولی ناسازگار است، نوعی آگاهی کاذب پدید می آورند.

ایران در شرایطی پا به قرن چهاردهم گذارد، که ایدئولوژی وجه غالب تفکر زمانه بود و فضای فکری و سیاسی ایران نیز به شدت تحت تاثیر مارکسیسم قرار داشت. در چنین فضایی زمینه برای طرح اسلام به مثابه یک مکتب فراهم شد و اسلام گرایی چونان ایدئولوژی در مرزبندی و مصاف با لیبرالیسم، مارکسیسم و سوسیالیسم پا به عرصه نهاد. روشنفکری دینی و نواندیشی دینی، دو جریان فکری متمایزدر گفتمان دینی معاصر بودند، که به ایدئولوژی شدن دین و سنت مدد رساندند.

در این جا مجال بحثی گسترده درباره تفاوت نواندیشی و روشنفکری دینی نیست. به گفته مک اینتایر هنگامی که سنت ها با شرایط جدید روبرو و با سنتی بیگانه مواجه می شوند، در وضعیت بحرانی قرار می گیرند، از این رو کوشش برای بازسازی آن ها با امکانات درونی سنت آغاز می شود. نواندیشی دینی زاییده چنین وضعیتی است و تفاوت آن با روشنفکری دینی نیز به تاکید بر بهره بردن از امکانات درون سنت باز می گردد.

جلال آل احمد و علی شریعتی از نخستین روشنفکرانی بودند که خوانش ایدئولوژیک از دین و سنت را باب کردند. شریعتی بیشترین سهم را در این فرایند داشت. او با تفسیری انقلابی از دین و سنت، وجه دنیوی و سیاسی تشیع را در برابر وجه عرفانی و روحانی آن تقویت و اسلام سیاسی را جانشین اسلام فرهنگی ساخت. او همچنین با تاکید بر جهاد و شهادت، انسان پیکار جو را جایگزین انسان دین دارِ معنوی و زمینه را برای نوعی خشونت مقدس فراهم کرد.

نواندیشان دینی نیزتحت تاثیر این موج قرار گرفتند و اندیشمندانی مانند طالقانی، بهشتی و حتی مطهری و بازرگان گرفتارآن شدند. آنان نیز کوشیدند تا اسلام را مکتبی معرفی کنند که در مرزبندی با دیگر مکاتب، الگویی خاص برای سامان سیاسی و اجتماعی دارد. هر چند آنان بر ارزش هایی همچون آزادی، عدالت و برابری بسیار تاکید می کردند.

با پیروزی انقلاب و چیرگی اسلام سیاسی فقاهتی، این فرایند رو به اوج گذاشت و به تدریج به سوی توجیه اقتدارگرایی دینی چرخش یافت. در این راستا اسلامی سازی علوم، دانشگاه ها و دیگر نهادها در دستور کار قرار گرفت. نو اندیشی دینی در واکنش به این پروژه به تدریج راه خود را از گفتمان حاکم جدا کرد و به تفسیر دموکراتیک از اسلام روی آورد. اما آیا با این کارتوانست خود را از ایدئولوژی سازی سنت رها سازد؟ پاسخ این پرسش به چند دلیل منفی است.

نخست این که نواندیشی دینی نیز همانند حریف اسلام گرایش، به ارائه صورت بندی خاصی از اسلام می اندیشد و تنها در ساختارو الگوی مطلوب قدرت با آن تفاوت دارد. آنان تفسیری از اسلام ارائه می کنند که اقتدارگرایی را توجیه کند، و اینان در برابر به تفسیری دموکراتیک از اسلام می اندیشند که با حقوق بشر و دموکراسی سازگار باشد. هر دو به مسئله مشروعیت از نگاه دینی می نگرند و تجدد و نهادهای آن را با این نگاه ارزیابی می کنند. نو اندیشان دینی نیز می کوشند دیدگاه خود را با تابلوی اسلام عرضه کنند و با دیگر مکتب ها غیریت سازی کنند. درنهایت اگرچه شاید از ایدئولوژی شدن دین خرده بگیرند، ولی فراورده های فکری آنان همچنان رسوب های ایدئولوژی را بازتاب می دهند.

ایدئولوژی به گفته هاول، تفسیری است که ساختار قدرت از واقعیت ارائه می کند تا به خود مشروعیت دهد. بنابراین پرسش مهم این است که آیا نواندیشی دینی می تواند خود را از دام ایدئولوژی برهاند؟ در صورت امکان چگونه می تواند به این هدف برسد؟ پاسخ این دو پرسش را که در قسمت بعد دنبال خواهیم کرد.

سیدعلی میرموسوی۱۴۰۰/۷/۱۱


جان آگه با #فرهیختگان

تا شدم حلقه به گوشِ درِ میخانهٔ عشق
هر دَم آید غمی از نو به مبارک‌بادم



▪️در تذکرة‌الاولیاء آمده است:
نقل است که عبداللّه یک روز می‌رفت. کودک علویی مگر مست بود. گفت: «ای هندو بچه! من فرزند محمد رسول الله‌ام چنین که می‌بینی. چنین می‌باید؟ و تو هندو بچه به قاعده می‌روی.»...( جلد اول، ذکر عبداللّه مبارک، شمارهٔ ۱۴)

و شفیعی کدکنی در تعلیقات خود بر ذکرِ عبداللّه مبارک می‌نویسد:
ذهبی و رافعی و دیگر کسانی که زندگی‌نامهٔ ابن‌مبارک را نوشته‌اند، یادآور شده‌اند که پدرش «مبارک» بردهٔ بازرگانی بوده است از اهل همدان (تاریخ‌الاسلام ۸۸۴/۴ و التدوین ۲۴۳/۳). خطابِ آن علوی‌بچه به او ناظر به همین نکته است. «هندو» به معنی بنده و برده است و این کاربرد بسیار شایعی است در ادب فارسی. عطار، خطاب به خداوند گفته است « کی توانم گفت هندوی توام / هندوی خاکِ سگِ کوی توام » و یا «هندوی باداغ را مفروش تو / حلقه‌ای کن بنده را در گوش تو».

نکته‌ای که کمتر بدان توجه می‌شود نام «مبارک» پدرِ ابن‌مبارک است که از نام‌های ویژهٔ بردگان بوده است. سنّت چنین بوده است که وقتی غلامی را می‌خریده‌اند از راه تفأل نام‌هایی از قبیل «مبارک» «بشارت» و «بشیر» و «مقبل» بر او می‌نهاده‌اند و به همان نام جدید آنان را خطاب می‌کرده‌اند.

حافظ به همین نکتهٔ تاریخی و اجتماعی نظر داشته وقتی گفته است (دیوان، چاپ سایه، ۳۸۸) « تا شدم حلقه‌به‌گوشِ درِ میخانهٔ عشق / هردَم آید غمی از نو به مبارک‌بادم» که میان «مبارک» و «حلقه‌به‌گوش» ظرافتی ویژه را در نظر داشته است، یا وقتی گفته است « سرِ خدمت تو دارم، بخرم به لطف و مفروش / که چو بنده کمتر افتد به مبارکی غلامی» که میان «خدمت» و « بنده» و «مبارک» و «غلام» همین ظرافت را درنظر داشته است.


تذکرة‌الاولیاء، جلد دوم، صص ۱۲۳۳–۱۲۳۲



#فرهیختگان، صدای فرزانگان

حکمت روز
استاد فقید محمدرضا حکیمی

#فرهیختگان

زندگی خصوصی موسی صدر!

محمد صادقی

زمانی که زنان در بحث‌های اجتماعی و سیاسی کمتر راه داده می‌شده‌اند از هر فرصتی برای بحث و گفت‌وگو درباره مسائل اجتماعی و سیاسی با آنان استفاده می‌کرده، زن‌بودن را مساوی با خانه‌داری و شوهرداری نمی‌پنداشته و توجه ویژه‌ای به زندگی و رشد فرهنگی آنها داشته؛ به زندگی بخشی از جامعه که چنان نادیده گرفته شده بوده که به آن عادت کرده‌ و خو گرفته بوده است.
فعالیت‌های گسترده سیاسی و اجتماعی در لبنان مانع نمی‌شود که از غم و غصه دختری تنها که در نامه‌ای برای‌اش نوشته بوده که از رفتن او به دبیرستان جلوگیری شده، غافل شود، و تنهایی او را نادیده بگیرد. بنابراین، با کوشش و جدیت، مسیر ادامه تحصیل خواهرزاده کوچک‌اش را، که او را خواهر هشتم می‌خوانده، هموار می‌کند. فاطمه صدرعاملی، یعنی همان خواهر هشتم که بعدها برای تحصیل و پژوهش راهی آلمان شد و امروز از آموزگارهای گفت‌وگو در سرزمین ماست، می‌نویسد:«بعضی آدم‌ها هستند که وقتی نیستند تو از چیزهای معلومی یادشان می‌افتی. اما درباره بعضی‌ها تو از همه چیز یاد آنها می‌افتی، حتی از تصویر خودت توی شیشه یک فروشگاه یا از کشیدن ترمز دستی وقتی می‌خواهی ماشینت را جایی پارک کنی. آن اولی که رفته بودم آلمان –من رفته بودم، چون صادق که آنجا بود- من تازه رانندگی یاد گرفته بودم و دایی که می‌آمد پیش ما به "آخن" چقدر خوشش می‌آمد از این کارِ من. مدام می‌‌گفت: چه خوب کردی که رانندگی یاد گرفتی. چه خوب که هم یاد گرفتی هم می‌رانی. چون بعضی‌ها فقط یاد می‌گیرند و می‌خندید.»

موسی صدر (مشهور به امام موسی صدر) در سال ۱۳۲۹ وارد دانشگاه تهران می‌شود و فهم و شناخت خود از جهان را عمق می‌بخشد. او یک رمان‌خوان حرفه‌ای بوده که با ادبیات جهان و به‌بویژه آثار ارنست همینگوی، ویکتور هوگو و... مانوس بوده، به موسیقی اهمیت فراوانی می‌داده و با برخی از موسیقی‌دانان نامدار زمان خود معاشرت و دوستی عمیقی داشته (زنده‌یاد صادق طباطبایی همیشه می‌گفت که تشویق‌ها و پیگیری‌های دایی‌اش او را به موسیقی علاقه‌مند کرده بود) اهل مدارا، صلح و آشتی بوده، با مخالفان خود سر ستیز نداشته و گوش‌اش خوب کار می‌کرده، و مگر نه اینکه شنیدن، سرآغاز گفت‌وگوست... و همین نکته‌هاست که او را از دایره‌های بسته‌ی صنفی، فکری و قبیله‌ای رها می‌سازد.

خواندنِ کتاب "۷ روایت خصوصی از زندگی سید موسی صدر" و بویژه روایتی از "خواهر هشتم" ما را با زندگی انسانی آشنا می‌کند که قبل از اینکه در قامت یک رهبر و فعال سیاسی-اجتماعی، دوست و پناهگاه خوبی برای مردم ستمدیده لبنان باشد، دوست و پناهگاه خوبی برای همسر، فرزندان، اعضای خانواده و دوستان‌اش است، نه اینکه چیزی را در بیرون نمایش دهد که نسبتی با زندگی خصوصی او ندارد. اندیشیدن درباره زندگی خوش‌عطرِ "موسی صدر" زیبایی‌های جور دیگری زیستن و جور دیگری نگریستن را پیش روی ما قرار می‌دهد. مهربانی، شفقت و عشق او مرز نداشته و نمی‌شناخته، از خواهر هشتم تا دوستِ نپالی او، از آشنایان و خانواده‌اش تا مردم سرزمین‌های دیگر، و می‌توانسته همه را با هر مذهب، ملیت، نژاد، مسلک، رنگ و مرامی دوست بدارد. در جهان او مرزها و اوهامی که انسان‌ها را از هم جدا می‌کند، جایی نداشته زیرا انسانیت و اخلاق را مقدم بر هر باور و اندیشه‌ای می‌پنداشته و با گذر از چارچوب‌ها و خط‌کشی‌هایی که فهم و شناخت از "دیگری" و راه‌یافتن به دنیای "دیگری" را به کلی از موضوعیت می‌انداخته، به جای اینکه فقط شعارهای زیبایی بدهد، با گام‌هایی محکم و اراده‌ای قوی مرزها و فاصله‌ها را برمی‌چیده است. برای نمونه، در اقدامی کم‌نظیر برای سخنرانی به کلیسای کاتولیک بیروت می‌رود و از روحانیون مسیحی می‌خواهد که در مسجد برای مسلمانان سخنرانی کنند، برای بازسازی کلیسایی که به گونه‌ای مشکوک در آتش سوخته و می‌توانسته بحرانی را پدید بیاورد دستِ مسلمانان و مسیحیان را در دست هم می‌گذارد، وقتی خریدن بستنی از بستنی‌فروش مسیحی از سوی برخی مسلمانان حرام خوانده می‌شود بی‌آنکه وارد مجادله با برخی افراد متعصب شود با همراهان‌اش برای خوردن بستنی در آن بستنی‌فروشی صف می‌کشند و مساله پایان می‌یابد.
و هنگامی که در نقد تروریسم سخن می‌گوید هوشمندانه به موضوع تروریسم فکری (و ادعای نابالغ‌انگاشتن مردم و نیاز آنان به قیم و...) می‌پردازد و با اندیشه و عمل نیک خود، قبل از هر مبارزه‌ای راهی به سوی "مبارزه برای انسان‌بودن" می‌گشاید.



جان آگه با #فرهیختگان

شمس؛ تجلّیِ انسانِ الاهی


▪️برای کسانی که دیوان شمس را مطالعه می‌کنند و نیز کسانی که سرگذشت مولانا را شنیده یا خوانده‌اند، همیشه این پرسش باقی است که این‌همه دلبستگی و شیدایی یک انسان به انسان دیگر چگونه قابل توجیه است؟ حقیقت امر این است که این‌همه ستایش و بزرگداشت که در دیوان کبیر نسبت به شمس تبریزی دیده می‌شود، به اعتبار دیگری است، یعنی شمس به‌ عنوان شمس مطرح نیست بلکه شمس یکی از وجوهِ تجلّیِ انسانِ الاهی در تاریخ است و این امری است که از آغاز تاریخ بشریّت جلوه‌ها و ظهوراتِ گوناگونی داشته است. مولوی ستایشگر ظهورات انسانِ الاهی در تاریخ است، در حقیقت خود را در آینهٔ وجودِ شمس می‌نگرد و چیزی را که امتدادی است از آغاز تا بی‌نهایت:

آن سرخ‌قبایی که چو مه پار برآمد
امسال در این خرقهٔ زنگار برآمد
آن ترک که آن سال به یغماش بدیدی
آن است که امسال عرب‌وار برآمد

تا آخر این غزل و غزلی که شاعری دیگر با بیانی بازتر و گویاتر، که برخاسته از جهان‌بینی ابن‌عربی است، همین اندیشه را با دیگر‌سانی‌های مختلف بیان کرده و مستزادی است با مطلع:
هر لحظه به شکلی بت عیّار برآمد [که غزلی‌ست منسوب] و متأخّرین آن را «ظهور ولایتِ مطلقهٔ علویّه» خوانده‌اند.
این‌گونه نگرش به «انسانِ الاهی»، به اعتبار خلافت از حق و جنبهٔ لاهوتی است که در ذات انسان سرشته شده است و این که در روایات می‌خوانیم «خَلَقَ آدَمَ علٰی صورَته» گویا صدور روایت، و شاید هم جعلِ آن، ناظر به همین خصوصیت انسانی باشد که خلیفهٔ خداست و حضور او در کاینات، معنای دیگری به آفرینش می‌بخشد.

از جنبه‌های درویشی و سلسله‌بازیهای قضیه و مسألهٔ قطب‌های رسمی اگر چشم بپوشیم، نَفْسِ مسألهٔ ولایت و انسانِ الاهی یا انسان کامل در تاریخ خود موضوع جالب است که باید تأثیر آن را در آثار ادبی جستجو کرد:

رندان تشنه‌لب را آبی نمی‌دهد کس
گویی ولی‌شناسان رفتند از این ولایت

در غزلیّات شمس، آنجا که انسان به‌ طور مطلق و گاه در جامهٔ شمس تبریزی، مورد ستایش قرار می‌گیرد باید به این نکته توجه داشت که به اعتبار جانبِ الاهیِ اوست که موردِ ستایش است نه فردِ معیّنی از افراد به طور خصوصی و شمس تبریزی نمایشگر کسی است که بارِ امانتِ عشق را در زمین حمل کرده است، باری که آسمانها از کشیدن آن سرباز زدند:

چون امانت‌های حق را آسمان طاقت نداشت
شمس تبریزی چگونه گستریدش در زمین

پیش از این یادآور شدیم که مولانا انسان را به گونهٔ جنینی می‌بیند که در شکم هستی است و باید سرانجام متولد شود و آن تولد در شمس تبریز (انسانِ الاهی) جلوه می‌کند و مناسب سخن عیسی است که «لَن یَلِجَ مَلَکوتَ السّمواتِ مَن لَمْ یولد مرّتین» (آن کس که به تولّدی دیگر نرسد، از ملکوتِ آسمانها محروم است)

ای آنکه بزادیت چو در مرگ رسیدند
این زادن ثانی‌ست بزایید بزایید

حال آن نکته را که در آغاز یادآور شدیم، که مولوی خویش را در آینهٔ وجودی انسانِ الاهی (شمس تبریز) می‌بیند، در این ابیات بخوانید:

شمس تبریز خود بهانه‌ست
ماییم به حسن لطف ماییم
با خلق بگو –برای روپوش–
ک«او شاه کریم و ما گداییم»
ما را چه ز شاهی و گدایی
شادیم که شاه را سزاییم
محویم به حسن شمس تبریز
در مَحْو، نه او بود، نه ماییم


محمدرضا شفیعی کدکنی
غزلیات شمس تبریزی، جلد اول، تهران:۱۳۸۸، صص ۶۳–۶۰


#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

«غزلی پاییزی از سیدمهدی موسوی»

در گنجینۀ رنگارنگ ادب فارسی، شعر دربارۀ پاییز کم نیست. درونمایۀ خزان دستمایۀ سرایش اشعار فراوانی بوده که گردآوری آنها در کنار هم خود شکل‌دهندۀ دفتر و دیوانی مشبع و مفصل است. پاییز زیباست و هم غمناک، هم خیال و هم خاطره انگیز. دایرۀ تشبیهات و استعاره‌های پاییز شعاعی بس طویل دارد: از «کیمیاگر بادها» و «پادشاه فصل‌ها» گرفته تا «حریق» و «مسافر خاک‌آلود».

سیدمهدی موسوی هم غزلی پاییزانه دارد، تر و تنانه. شعرش بارش مدام الهام است و دفترش خیس از آب و باران و اشک‌: توفان جانانه‌_تنانه‌ای که پاییز در او برپا کرده تا او را با همۀ نفس و نفَسش یگانه گرداند و سرانجام، خود و معشوق و مخاطب و شعرش را، انگیخته و تردامن، در های‌هوی هوای هوس‌ها رها کند. صدای راوی غزلخوان نوایی است بس جوان و خواهنده. صدایی که از امتزاج تن و طبیعت نمی‌ترسد:

پاییز آمده است که خود را ببارمت
پاییز: نامِ دیگرِ «من دوست دارمت»
بر باد می‌دهم همۀ بودِ خویش را
یعنی تو را به دستِ خودت می‌سپارمت!
باران بشو، ببار به کاغذ، سخن بگو...
وقتی که در میانِ خودم می‌فشارمت
پایانِ تو رسیده گلِ کاغذیِ من
حتی اگر که خاک شوم تا بکارمت
اصرار می‌کنی که مرا زودتر بگو
گاهی چنان سریع که جا می‌گذارمت!
پاییزِ من، عزیزِ غم‌انگیزِ برگریز!
یک روز می‌رسم... و تو را می‌بهارمت!

باران، اولین عنصر مخیّل پاییز، از بیت اول درمی‌گیرد: شاعر تن و جان خود را چون آب بر معشوق می‌بارد و در عین حال معشوق را هم می‌باراند. نوسازیِ نحوی شاعر در ساخت عبارت «ببارانمت» قوی‌ترین عنصر تداعی‌گر تنانگی‌ در این بیت و روشن‌ترین چراغی است که از آغاز به مخاطب می‌فهماند این بارش، تنها بارش طبیعت نیست، بارش همزمان تن‌هاست بر هم و آب شدن در هم.
در بیت بعد، باد، دومین عنصر پاییزی، به صفحۀ خیال می‌آید و شاعر خود را به دست آن هم می‌سپاردـ خودی را که به‌حقیقت، از فرط یگانگی با معشوق، همان معشوق است: که با وجود تو کس نشنود ز من که منم. اگر در بیت اول آمیزش آب‌ها تداعی‌گر تنانگی بود، در بیت دوم آمیزش هواهاست که رخداد یگانگی را پیش چشم می‌آورد. شاعر همۀ هستی‌اش راـ که گویی شعرهای نوشته بر کاغذندـ بر باد می‌سپارد و خود معشوق را هم باد می‌انگارد: باد در باد می‌پیچد و بیت سوم باز باران.

پای شعر، به‌منزلۀ معشوق، اینجاست که به غزل باز می‌شود و اینجاست که می‌فهمیم این تن‌آمیزی همزمان با شعر هم هست. معشوق او هم خود شعر است و هم در شعر و به‌توسط شعر بر او متجلی می‌شود، زیرا می‌تواند بر کاغذ ببارد (چون اشک/شعر/باران) و سخن بگوید. همۀ اینها در عین یگانگی و از فرط یگانگی است که محقق می‌شود: وقتی که شاعر معشوق را در میان خود می‌فشارد.
در بیت چهارم شاعر پایان معشوقش را ـ‌که شعری‌ست بر کاغذ و زنی است نازک‌بدن چون گل‌کاغذی‌ـ اعلام می‌کند. چرا پایان؟ چون پاییز است و گل می‌خشکد. چرا پایان؟ چون عشقبازی به دقایق آخر می‌رسد و اندام نازک زن جمع می‌شود. چرا پایان؟ چون شعر روی کاغذ به ابیات نهایی می‌رسد. شاعر در مصراع دوم، با آوردن جملۀ «بکارمت» باز سرسلسلۀ تداعی‌ها را می‌جنباند: نر و مادگی گُل و خاک و تشبیه تن‌آمیزی به کِشت، و درعین حال در خاک نشاندن گُل شعر خود برای تداوم حیات.
در بیت پنجم، شاعر بیشتر و از نمایی نزدیک‌تر به مخاطب نشان می‌دهد که معشوق او شعر است. شعر از درون، از شاعر می‌خواهد زودتر او را بگوید و آب طبعش را سهل و روان بر کاغذ بریزد و شاعر در تب و تاب و تقلای تند تنانگی است تا هم‌آهنگ و همپای معشوق شود. اینجا سرودن عین عشقبازی می‌شود. و بیت آخر، که انگیزش آواییِ سه کلمۀ متوالیِ عزیز و غم‌انگیز و برگریز بدان کششی ممتد، چون آخرین ناله‌ها و نفس‌های عشقبازی بخشیده، نوید «رسیدن» است. گذر از پاییزی که خود معشوق است و در منتهای خط عشقبازی منتظر ایستاده تا شاعر برسد و او را بهار کند.

فاعلیت ادبی و هم جنسی راوی در کل شعر با انتخاب کلمات قوافی که فعل‌اند برجسته و پیداست: دوست‌دارمت، می‌سپارمت، ‌می‌فشارمت، بکارمت، می‌گذارمت، می‌بهارمت. همچنین شاعر با افزودن ضمیر متصل مفعولی «ت» حتی به افعالی که نحواً پذیرای ضمیر متصل مفعولی نیستند، یگانگی در عمل جنسی را در نحو بازنمایانده است: در عباراتی چون می‌فشارمت، می‌گذارمت و ... فعل و فاعل و مفعول به هم چسبیده‌اند؛ درست همانطور که شاعر در عالم خیال تن‌های پیچنده به هم را تجسم کرده است.

اینجا دیگر نحوِ عشقبازی خود عشقبازی است.

سایه اقتصادی نیا


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

تمامی کتب و درسگفتار ها و سخنرانی های خلاصه شده زیر را می توانید در کانال تقریرات و تلخیصات پیدا کنید

1_درسگفتار تاریخ فلسفه اسلامی قوام صفری
2_درسگفتار فلسفه فارابی محسن کدیور
3_درسگفتار درآمدی براندیشه های _پست مدرن مهدی بنایی
4_درسگفتار شرایط تعلیم و تربیت اخلاقی ملکیان
5_#کتاب _بحران در _دنیای _متجدد _رنه _گنون
6_تاریخ اندیشه های کلامی عبدالرحمن بدوی
7_درسگفتار بررسی وضعیت فکر دینی در دنیای معاصر ملکیان
8_درسگفتار هایدگر در ایران عبدالکریمی
9_کتاب مقدمه ای بر الهیات مسیحی
10کتاب شکاکان یونان استاد یحیی مهدوی
11_درسگفتار حیات طیبه استاد ملکیان
12_تاریخ فلسفه اسلامی هانری کربن
13_کتاب در باب معنای زندگی ویلدورانت
14_درسگفتار فلسفه حق هگل استاد خاتمی پور
15_سخنرانی حرف مفت چیست استاد ملکیان
16_درسگفتار تاریخ فلسفه اسلامی استاد طالب زاده
17_سنجش فلسفی اسلامگرایی عادل ضاهر
18_کتاب فلسفه دین جان هیک
19_رساله گفتار در روش درست بکار بردن عقل دکارت
20_درسگفتار شاهد طباطبایی
21_شجره نامه فلاسفه و مکاتب فلسفی یونان باستان
22_گزیده کتاب مفلس کیمیا فروش
23_کتاب انسان کامل عزیز نسفی
24_کتاب سیر ابداعی حقوق بشر لین هارنت
25_کتاب فخر رازی علی اصغر دادبه
26_کتاب منطق کاربردی علی اصغر خندان
27_کتاب شکوه متنبی
28_زبان شعر در نثر صوفیه استاد شفیعی
29_تاریخ تحلیلی تفسیر قرآن کریم استاد پاکتچی
30_کتاب تأملی در قرائت انسانی از دین
31_کتاب فرهنگ کامل خاورشناسان
32_درباره تعلیم و تربیت در ایران داوری اردکانی
33_درسگفتار بحران معنویت مصطفی ملکیان
34_کتاب تکوین جهان مدرن مری اونز
35_زندگی نامه خودنوشت زریاب خویی
36_کتاب فلسفه ذهن محمود خاتمی
37_درسگفتار شناخت اندیشه یونگ سرگلزایی
38_مسائل کلیدی فلسفه جولیان باجینی
39_کتاب یاس فلسفی مصطفی رحیمی
40_مبانی نظری سنت گرایی مصطفی ملکیان
41_کتاب اندرباب اجتهاد
42_کتاب معرفت شناسی مجتبی مصباح
43_کتاب صور بنیانی حیات دینی
44_تفرج صنع عبدالکریم سروش
45_کتاب قرارداد اجتماعی روسو
46_قواعد روش جامعه شناسی دورکیم
47_تفکر وظهور متافیزیک در دوره یونانی مهدی بنایی
48_درسگفتار ایمان و تعقل استاد ملکیان
49_کتاب ملامتیه تصوف و فتوت
50_کتاب فربه تر از ایدئولوژی سروش
51_درسگفتار سنت تجدد و پساتجدد ملکیان
52_رساله یک کلمه مستشارالدوله
53_کتاب مبانی شریعت احمد قابل
54_انقیاد زنان استوارت میل
55_احیا علوم الدین غزالی
56_چالش های دین و مدرنیته سراج زاده
57_بازخوانی شریعت صدیقه وسمقی
58_شکوه شمس آنه ماری شیمل
59_در سایه آفتاب پورنامداریان
60_عقلا برخلاف عقل دشتی
61_فصوص الحکم ابن عربی
62_ماتریالیسم اخلاقی ملکیان
63_چاره اندیشی برای اضطراب ملکیان
64_خدا و انسان در قرآن ایزوتسو
65_درباب حکمت زندگی شوپنهاور
66_شهید جاوید صالحی نجف آبادی
67_سه فلسفه زندگی پیتر کریفت
68_درسگفتار روانشناسی اخلاق ملکیان
69_درباب خاستگاه های درد و رنج بشری ملکیان
70_روشنفکران ایران و غرب مهرزاد بروجردی
71_زندگی و افکار روزبهان بقلی
72_ابن سینا دایره المعارف بزرگ اسلامی
73_درسگفتار متافیزیک تحلیلی مصطفی ملکیان
74_ابن حزم اندلسی دایره المعارف بزرگ اسلامی
75اصول سازگاری اسلام و مدرنیته کدیور
76_درسگفتار چرا باید اخلاقی زیست ملکیان
77_کسراصنام الجاهلیه ملاصدرا
78_اصلاح اندیشه اسلامی ابوزید
79_مبانی و ویژگی های اصلی فلسفه تحلیلی دین
80_کتاب اسطوره فلسفه درمیان ما داریوش آشوری
81_سخنرانی بی عدالتی معرفتی یاسر میردامادی
82_درسگفتار سعادت از دوران باستان تا امروز رامین جهانبگلو
83_سخنرانی نسبیت گرایی اخلاقی آرش نراقی
84_مناظره اسلام و سکولاریسم سروش دباغ الهی راد
85_تلخیص کتاب سنت و افق های گشوده آرش نراقی
86_کتاب ایدئولوژی ایرانی محمدرضانیکفر
87_پیام من به فرهنگستان فروغی
88_فارابی و تصوف فروزانفر
89_این سینا و تصوف فروزانفر
90_کتاب عقل فقهی عباس یزدانی
91_درسگفتار سرمایه های انسانی مصطفی ملکیان
92_درامدی براندیشه سیاسی احمدنراقی فیرحی
93_تفرعن در قرآن کدیور
94_رقص در ترازوی اخلاق سروش دباغ
95_الهیات روشنفکری دینی سروش دباغ
96_درسگفتار هایدگر درایران بیژن عبدالکریمی
97_ کتاب رساله دین شناخت آرش نراقی
98_مقاله تحلیل انتقادی دیدگاه جان شلنبرگ درباب مسئله خفای الهی
عبدالرسول کشفی
99_بررسی دیدگاه ویلیام رو درباب حجیت معرفت شناختی تجارب دینی عبدالرسول کشفی
100-تاملاتی در باب نواندیشی دینی در ایران محسن کدیور
101-سخنرانی الهیات اندوه فرهاد شفتی
102_تلخیص کتاب نقدی بر قرائت رسمی از دین مجتهد شبستری
103_تلخیص کتاب سه آستانه نشین


#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

#ایران_زیبا
روستای زیبای استخرگاه، گیلان


#فرهیختگان

احساسات عجیب یک شهروند پس از کسب مدال طلای حسن یزدانی!

#فرهیختگان: وقتی حاکمیت سیاسی غرور ملی را بسود نظام مقدس تصرف می‌کند و احساس بی‌پناهی از فروکوفتگی و سرخوردگی و تحقیر در شریان شهروندان جاری می‌شود، هر حادثه شکوهمند ملی می‌تواند یک عارضه روانی بیافریند.
حاکمیت مقتدر، شهروند مقتدر دارد !

برگی از خاطرات احمد محمود

٢ آذر ۶۴: امروز بار ديگر تنگدستی را احساس کردم. زنم گفت پول آب را بايد بدهيم. گفتم تا کی مهلت داريم، گفت ششم. گفتم حالا بماند. چهار روز ديگر فرصت هست. زنم احساس کرد که ٣۴٨ تومان ندارم بدهم. دلم نمی‌خواست فکر کند پول ندارم و دلش توی هول و ولا افتد. صداش کردم و گفتم کی پول آب را می‌برد و می‌دهد. گفت خودم. گفت دارم می‌روم به طرف بانک گفتم پول آب را هم بدهم. هزار تومن بهش دادم. هزار تومانی را گرفت و گفت خيال کردم نداری. در واقع نداشتم. چند هزار تومانی گذاشته‌ام کنار که اگر مريض شديم دم در بيمارستان نميريم. چون تا پول نگيرند کسی را به بيمارستان راه نمی‌دهند و چه بسا آدم که به همين بهانه تلف شده‌اند. دل زدم به دريا و يکی از هزار تومانی‌ها را دادم. معلوم نيست چه وقت کتاب‌هايم اجازه انتشار خواهند يافت. خواهد گذشت. بايد تحمل داشت و خوشبختانه همه‌مان آدم‌های قانع و سازگاری هستيم.
«داستان يک شهر» را سال ۱٣۵٨ تمام کردم و آماده چاپ شد. انتشاراتی اميرکبير با مشکلاتی مواجه شد،‌ بعد مصادره شد. نسخه «همسايه‌ها» تمام شد. رضا جعفری هنوز توی اميرکبير کار می‌کرد. «داستان يک شهر» را چاپ کرد، ۱۱ هزار نسخه فروش رفت. اما حالا اميرکبير به دست دولت افتاده بود. روی خوش با تجديد چاپ کارهايم نشان نمی‌داد. رضا جعفری نشر نو را تاسيس کرد. «همسايه‌ها» و «داستان يک شهر» را از اميرکبير گرفتم. قرارداد را فسخ کردم و کتاب‌ها را در اختيار نشر نو گذاشتم. «داستان يک شهر» را چاپ کرد. «زمين سوخته» را هم آماده کردم، چاپ کرد. يک ماه بعد چاپ دوم را در ٢٢ هزار نسخه چاپ کرد. آمد «همسايه‌ها» را چاپ کند که از چاپ و تجديد چاپ کارهايم جلوگيری به عمل آمد. پس از چاپ دوم «داستان يک شهر» و «زمين سوخته» ديگر چيزی چاپ نشد. اما «همسايه‌ها» باز هم به طور قاچاق افست شد. به وزارت ارشاد گفتيم که بابا، شما می‌گوييد «همسايه‌ها» نبايد چاپ شود اما بازار پر است از نسخه‌های تقلبی که به عنوان کمياب ۴ تا ۵ برابر قيمت رو جلد می‌فروشند. گفتند جمعش می‌کنيم اما نکرده‌اند. خوب، ‌حالا دستی‌می‌ماند که به نوشتن برود؟

مجله رودکي، شماره ٢۰، سال دوم. آبان و آذر ۶٨


#فرهیختگان، صدای فرزانگان

‏اخیرا یک گپ تلفنی با خانم منصوری از انصاف نیوز درباره خانم فرح پهلوی داشتم.
‏امروز متن آن گفتگو به شکل یک مصاحبه مشروح منتشر شده. گرچه نتیجه اجمالا قابل قبول است، ولی اگر متن پیاده شده را قبل از انتشار میدیدم موارد و نکات تکمیلی و اصلاحی را به آن میافزودم.

مجید تفرشی


http://www.ensafnews.com/311869



جان آگه با #فرهیختگان

به گزارش روابط عمومی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، کلاس‌های آزاد موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، از مهر ماه ۱۴۰۰ از سر گرفته خواهد شد.

علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به سامانه آموزش‌های مجازی موسسه در این کلاس‌ها ثبت نام کنند و برای شرکت در کلاس‌ها مهیا شوند.

گفتنی است کلاس‌های آموزش آزاد موسسه به صورت مجازی و حضوری برگزار می‌شوند. کلاس‌های آنلاین در ۱۶ جلسه برگزار خواهند شد.



جان آگه با #فرهیختگان

در یادکرد خلقت و خوی پیامبر خدا

مردم درباره آن حضرت به اختلاف سخن گفته‌اند و روایت از راه‌های گوناگون نقل شده. آنچه من بهتر می‌شناسم حديث علی بن ابیطالب است ... که علی به هنگام وصف پیامبر گفت:
او نه چندان بلند بالا بود و نه چندان کوتاه بود، چهارشانه بود. مویش نه مجعد و به هم پیچیده بود و نه فروهشته. نه باريک چهره بود و نه گردروی، در چهره‌اش تدویری بود. رنگش سپید و مایل به سرخی بود. سیاه چشم و پر مژگان و درشت استخوان بود. شانه‌هایش موی نارسته بود و سینه‌اش دارای موی بود.

دست‌ها و پاهایش درشت و قوی بود، چون راه می‌رفت، چنان بود که گویی در سراشیبی راه می‌رود. چون به چیزی التفات می‌کرد با تمام صورت روی می‌آورد. میان دو کتف او مهر نبوت بود. از همه مردم بخشنده‌تر بود و مهربان‌تر و با صداقت لهجه‌ای بیشتر و وفادارتر و نرم‌خوی‌تر و در برخورد از همه بزرگوارتر. هر که او را می دید در نخستین دیدار هراسان می‌شد و چون او را می‌شناخت دوستدار او می‌شد. پیش از خود و پس از خود هیچ همانندی نداشت. این است روایت علی کرم الله وجهه، و او از هر کسی درباره پیامبر آگاه‌تر است.

آفرینش و تاریخ، تالیف محمد بن طاهر مقدسی، ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، ص ۷۱۹، نشر آگه
‌

#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی