طالبانسیم در قلب تهران

عکسی منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی که در آن اسم کوچه پنجشیر در تهران با اسپری سیاه رنگ مخدوش شده است.


جان آگه با #فرهیختگان

عبدالله هویرینی،اندیشمند مصری:فتوحات اعراب ربطی به اسلام نداشت.اسلام جهانگشایی نیست، اسلام، پیام و بلاغ است.



هویرینی:
آیا اندیشمندان مصری درباره آفریقا قبل از آن که پای استعمارگران بدان باز شود، اندیشه کرده‌اند؟

اگر آنها فرهنگ اصیل اسلامی را قبل از استعمـار در کشورهای آفریقایی ترویج و منتشر میکردند، ما خود قبل از غربیها صاحب آفریقا بودیم و از جهل و عقب ماندگی‌ای که در آن تا به امروز گرفتار است، نجات پیدا می‌کرد.؟

من به صراحت می‌گویم که بعد از پیامبر و صحابه، ما برای نجات آفریقا از جهل و عقب ماندگی ای که تا به امروز دچار آن است، به سراغ فتح و آزادسازی آن نرفتیم(بلکه به انگیزه جهان گشایی بود).

آیا اسلام به ما اجازه میدهد کـه از دریا عبورکنیم تا با مسیحیان درآفریقا و آندلس بجنگیم؟! این فتوحات، فتوحات اسلامی نبود، فتوحات عربی بود.

ما با مشرکان نمیتوانیم برای تحمیل عقیده و ایمان بجنگیم تا چه رسد به مسیحیان

اسلام توسعه طلبی نیست، اسلام رسالت و بلاغ (رساندن پیام حق) است.

آنچه عده‌ای به عنوان آثار اسلامی در اسپانیا مانند "قصر حمراء" به آن افتخار می‌کنند، ربطی به اسلام ندارد بلکه مربوط به اعراب است. اسلام فرهنگ است و نه تفاخر به چنین آثاری.

اینکه مسلمانان ۸قرن در اسپانیا باشند و بعد هیچ اثری از آنها جز قصر حمرا باقی نماند، ربطی به فرهنگ اسلام ندارد.

مهدی نصیری به مناسبت سالروز رحلت پیامبر رحمت و فرهنگ



#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

در زمانه‌ای که حاکمیت سیاسی با خیانت و نادانی کمترین توفیق را در ایجاد وحدت ملی داشته است و همه دشمنان ایران برای پاره‌ کردن این سرزمین دندان تیز کرده‌اند، سخن از مطالبات قومی و هویتی طوایف و اقوام اگر خیانت آشکار و هدف‌دار نباشد، یک ذوق‌آزمایی‌ نابهنگام و آرزوی خام و نسنجیده است.
هم حاکمیت سیاسی باید بجای رجزخوانی در این شرایط تنگ و سخت، راههای تامین همدلی ملی و رضایت آحاد ملت را پی بگیرد و هم بازیگران فانتزی‌های قومی اگر هنوز دل در گرو ایران دارند، تاریخ جامع (نه گزینشی) بخوانند و به سرنوشت اقوام پریشانی فکر کنند که نه جامعیت تاریخی دارند و نه استقلال واقعی. تاریخ منازعات قومی و زبانی در خود اروپا هنوز عبرت‌انگیز است چه رسد به خاورمیانه که محل بازی قدرتهای بزرگتر است و بازی کهنه با احساسات قومی و هویتی، مجرای رسیدن آنها به اهدافی خاص!

حساب کسانی هم که با هر عنوان از ایران دل بریده‌اند جداست. ایرانیان برای تمامیت ارضی، یکپارچگی ایران و الفت اقوام بارها جنگیده‌اند، آزموده را آزمودن خطاست!

رضا بهشتی معز
فیسبوک نگارنده


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

علی گلستانه درگذشت

علی گلستانه، از مطرح ترین نقاشان معاصر بامداد چهارشنبه ۱۴ مهر به علت اثرات ناشی از ابتلا به کرونا درگذشت.



جان آگه با #فرهیختگان

خواب‌های اردوغان برای ایران

نظام بهرامی کمیل

برکسی پوشیده نیست که اردوغان رویای زنده کردن امپراطوری عثمانی را دارد. اردوغان می‌خواهد با تحریک آذربایجان و تصرف احتمالی بخش دیگری از خاک ارمنستان؛ راه ایران به ارمنستان و از آنجا به گرجستان و‌ مدیترانه را برای همیشه مسدود کند. البته اردوغان نیم نگاهی هم به تجزیه استان‌های آذری‌نشین دارد؛ درحالی که با هوشیاری دولت و ملت ایران به‌ویژه آذری‌های عزیز، این رویاها را به گور خواهد برد.

اما خودمان را جای اردوغان بگذاریم تا ببینیم دلایل او برای تشویق آذربایجان به تنش‌آفرینی با ایران در چیست؟

۱. آمار منتشر شده توسط دستگاههای دولتی ترکیه نشان می‌دهد در چند سال گذشته ایرانیان بیشترین مقدار ارز را به ترکیه وارد کرده‌اند‌. در همین زمینه عضو هیات رئیسه مجلس گفته: «ایرانیان با خرید ملک ترکیه ⁩را از ورشکستگی نجات دادند. از ۹۷ تا ۹۹ معادل ۷ میلیارد دلار برای خرید ملک در ترکیه از ایران خارج شده است.»
علاوه بر خروج سرمایه؛ در چند سال گذشته بخش بزرگی از مهاجران ایرانی تقاضای مهاجرت دائم یا موقت به ترکیه داشته‌اند.
این واقعیت‌ها در کنار مشارکت پایین مردم در انتخابات اخیر و ایدۀ سخیف برخی مسئولان مبنی بر اینکه در ایران دولت_ ملت نداریم؛ باعث شده که اردوغان روی جدایی ملت از دولت در ایران خیلی حساب باز کند.

۲. روابط ایران با اسراییل بسیار خصمانه است و با اکثر کشورهای عربی به‌ویژه عربستان و کشورهای متحد آن مانند امارات، بحرین، کویت و اردن هم دچار تنش شده است. بنظر اردوغان درصورت هرگونه درگیری، این کشورها در جبهه ایران نخواهند بود، اما برخی از آنان با او همداستان خواهند شد.

۳. سیاست عمق استراتژیک ایران باعث شده که ایران همزمان در چند جبهه مانند عراق، سوریه، لبنان و یمن درگیر باشد و ظرفیت وارد شدن در جبهه‌ای جدید برایش بسیار مشکل باشد.

۴. سطح تنش‌های ایران با آمریکا و اروپا با نافرجام ماندن برجام در بالاترین حد خود قرار دارد. ایران به‌لحاظ اقتصادی بسیار ضعیف شده است و در سطح بین‌المللی اقدام‌های خصمانه علیه ایران با موافقت ضمنی آمریکا و اروپا و حتی جامعه جهانی همراه خواهد بود.

۵. دو حامی پرقدرت ایران یعنی روسیه و چین هم به‌دلیل منافع و روابط راهبردی‌تر با ترکیه، اسراییل، عربستان و امارات به‌نفع ایران وارد درگیری نخواهند شد و در عمل نظارگر خواهند بود.
فراموش نکنیم روسیه سامانه استراتژیک اِس۴۰۰ را به راحتی به ترکیه تحویل داد؛ درصورتیکه چهار سال ایران را معطل تحویل سامانه قدیمی‌تر اِس۳۰۰ کرد. حجم مبادلات تجاری چین هم با هر کدام از کشورهای مذکور بیش از ایران است.

۶. در زمانی که آذربایجان و ارمنستان بر سر قره‌باغ درگیر بودند؛ چهار امام جمعه در استان‌های آذری زبان ایران با صدور بیانیه‌ای به حمایت از دولت آذربایجان پرداخته و کشته‌های این جنگ را شهید خواندند. این تصمیم‌های نسنجیده در کنار برخی شعارهای تجزیه‌طلبانه اقلیتی از هموطنان آذری که نمونه آن را در مسابقات فوتبال شنیدیم، باعث شده که اردوغان خیال کند از حمایت اکثریت آذری‌های ایران برخوردار است.

۷. ایران تنها کشوری در جهان است که دو ارتش دارد. یقینا کارشناسان نظامی ترکیه تجربیات اواخر جنگ ایران و عراق را مرور کرده‌اند‌ که این جدایی ارتش و سپاه باعث افرایش برخی ناهماهنگی‌ بوده‌است. باتوجه با اهمیت یافتن جنگ‌های اطلاعاتی، الکترونیکی و ماهواره‌ای؛ کشوری که دو‌نیروی هوایی، دو نیروی دریایی یا دو یگان پدافند هوایی دارد در معرض آسیب‌پذیری بیشتری قرار می‌گیرد.

❇️ آقای اردوغان، خواب دیدید خیر باشد.
اولا؛ دارند نقش سابق صدام را بهت می‌دهند که کشور خودت و منطقه را پنجاه سال ببری عقب. تا حالا خوب بندبازی کردی و در میدان عراق و سوریه و لیبی و قبرس و...شمشیر رو کشیدی و به‌موقع غلاف کردی، اما بندبازی آخر و عاقبت ندارد. مطمئن باش دولتمردهای ما برای خواب‌های تو تعبیرهایی اندیشیده‌اند.
دوما؛ ترکیه در طول تاریخ به ترک‌های ایران به‌عنوان ترک درجه دوم نگاه کرده؛ درحالی که آن‌ها در ایران همواره تمام یا بخش بزرگی از حاکمیت بوده‌اند. یادمون نرفته بیشترین جنایت در خطه آذربایجان را نه لر و فارس و گیلکی که اجداد عثمانی جنابعالی مرتکب شده‌اند.
سوما؛ در مورد آذربایجان ۷ میلیونی که مساحتش اندازه یک استان آذری‌نشین ایرانه؛ اگر الهام علی‌اُف (فرزند حیدر علی‌اُف کارمند کا.گ.ب شوروی) که همین امروز اسناد اختلاس خانوادگی‌اش فاش شد؛ فکر می‌کند به‌دلیل داشتن منابع نفت و‌ گاز می‌تواند به ۳۰ میلیون آذری‌زبان ایرانی فخرفروشی و برای آن‌ها تعیین تکلیف کند؛ معلوم است خونش ناخالصی زیادی دارد و آذر‌ی‌ها را نشناخته است.


چو ایران نباشد........تن من مباد

#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

کجای معادله‌ایم؟

دیروز اعلام شد که ایران حریم هوایی خود را به روی نقل و انتقال هوایی از آذربایجان به نخجوان وبالعکس بسته است، اما امروز سخنگوی شرکت هواپیمایی "آذال" آذربایجان از موافقت ارمنستان برای استفاده از حریم هوایی‌اش برای ارتباط هوایی آذربایجان و نخجوان خبر داد.
این خبر در صورت صحت بسیار پرمعنا و مفهوم است.
ـ نخست این که اقدام ایران در بستن حریم هوایی‌اش به روی پرواز هواپیماهای آذربایجان به مقصد نخجوان و برعکس را خنثی می‌کند و این مزیت هوایی از ایران گرفته می‌شود.
ـ دوم این که این رفتار ارمنستان در صورت صحت خبر نشان می‌دهد که این کشور در تنش اخیر میان ایران و آذربایجان در کجای معادلات قرار گرفته است و هیچ بعید نیست که تحرکاتی پشت پرده میان دو طرف منازعه قره باغ در جریان باشد؛ به ویژه که اخیرا هم پاشینیان هم علی اف برای دیدار با یکدیگر اعلام آمادگی کرده‌اند.
ـ سوم این که اگر عامل اصلی تنش اخیر تحرکات آذربایجان و ترکیه برای ایجاد تغییرات ژئوپلتیک در منطقه و بی‌اثر کردن مرز میان ارمنستان و ایران است، چرا ایروان چنین رفتاری را از خود نشان می‌دهد؟ این رویکرد هم از دو حالت خارج نیست: یا این که چنین خوانشی مثل ایران ندارد و به تبع آن نگران نیست و یا این که کلا بی‌خیال سرنوشت مرزهای خود با ایران شده است. این احتمال آخر بسیار دور از ذهن است؛ به این دلیل که خود ارمنستان قبل از ایران از تغییر مرزها متضرر خواهد شد.
ـ چهارم این که اگر نگرانی از افزایش حضور اسرائیل در آذربایجان و تبعات امنیتی آن در سایه احتمال تشدید خرابکاری‌ها در ایران مطرح است که ایران بخواهد از طریق فشارهای نظامی و سیاسی اخیر آذربایجان را به بازنگری در روابطش با تل آویو و جلوگیری از تداوم اقداماتش علیه ایران از این کشور وادار کند که باز به نظر می‌رسد روسیه اینجا در حال بی‌اثر کردن این فشارهاست؛ به این دلیل که اجازه عبور هواپیماهای آذربایجان از حریم هوایی ارمنستان بعید است صرفا توافقی دو سویه باشد و به احتمال زیاد، موسکو در ترغیب ایروان به موافقت با آن نقش داشته است.
ـ پنجم اگر هم نگرانی از بالا رفتن وزنه ترکیه در تحولات ژئوپلتیک قفقاز مطرح است که سکوت معنادار روسیه در تنش اخیر و همچنین احتمال دخالت آن در اقناع ارمنستان برای موافقت با عبور هواپیماهای آذربایجان تاکیدی بر این مدعاست که اولا روسیه نگرانی خاصی از افزایش حضور آنکارا در این منطقه ندارد و ثانیا می‌تواند کاشف از بده بستان‌های پشت پرده میان ترکیه و روسیه باشد.
در این خصوص گویا طرف ایرانی هم متوجه رفتارهای روسیه شده است و همین مساله در سخنان وزیر خارجه ایران در بدو ورود به مسکو انعکاس داشت. وی از مقامات روسیه خواست که «نسبت به هر گونه تغییر احتمالی مرزها در منطقه و نسبت به حضور تروریست‌ها و نسبت به تحرکات رژیم صهیونیستی در منطقه که علیه صلح و ثبات و امنیت در منطقه است، حساس باشند.»
اما به نظرم، روس‌ها نیازی به اظهار این حساسیت ندارند؛ به این دلیل که احتمالا آن‌ها خوانش متفاوتی نسبت به اوضاع دارند و یا این که فعلا منافع خود را در خطر نمی‌دانند و به تبع آن نیازی هم به نشان دادن حساسیت نمی‌بینند. فرضا اگر هم مساله تغییر مرز جدی باشد، اولا روسیه که مرز مشترکی با ارمنستان ندارد، از رفتارش پیداست که در حال حاضر لزومی برای ورود جدی به این مساله نمی‌بیند و ثانیا در خصوص تحرکات اسرائیل هم اساسا روسیه بر خلاف ایران نگرانی خاصی از آن ندارد و چه بسا در جهت تقویت آن نیز بکوشد. البته ناگفته هم نماند که انتظار از روسیه برای اظهار حساسیت نسبت به تحرکات اسرائیل در این منطقه بجا نیست؛ به این دلیل که سطح روابط تل آویو و مسکو بسیار راهبردی‌تر از آن است که تصور شود روسیه حاضر است به خاطر ایران نسبت به تحرکاتش در قفقاز حساسیت نشان دهد.
در کنفرانس خبری وزرای خارجه ایران و روسیه نیز در حالی که عبداللهیان به تنش‌ها با آذربایجان اشاره و نسبت به تغییر ژئوپلتیک منطقه و حضور اسرائیل هشدار داد و اظهار نگرانی کرد، اما لاوروف در این باره چیز خاصی نگفت و صرفا به این نکته اکتفا کرد که مسائل قفقاز در دیدار بحث شده و از بررسی ایجاد چارچوب "3+3" با مشارکت شش کشور ایران، ارمنستان، گرجستان، آذربایجان، ایران، روسیه و ترکیه برای بررسی و حل و فصل مشکلات این منطقه خبر داد.

صابر گل عنبری



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

زنده‌یاد استاد شجریان، در اشاره به خفقان موسیقی پارسی در اوایل انقلاب: "موسیقی عبادت است و جزو زندگی مردم است، اما در مملکت من، موسیقی حرام بوده است؛ و ساز را در کله‌ی نوازنده‌اش می‌شکاندند."



جان آگه با #فرهیختگان

‍ ‍ چرا نهاد دانش و دانشگاه باید آزاد و مستقل باشد؟

در كار علميِ دانشگاه‌ها و نهادهاي پژوهشي، دخالت و امر و نهي كردن و ديوارهاي«بايد» و«نبايد» كشيدن، دانش و دانشگاه را تباه و ويران خواهدكرد.

سید علی محمودی

در موضوع استقلال نهاد دانش و دانشگاه، این استقلال به چه معنایی است و روابط میان دانشگاه و حکومت را چگونه می‌باید تبیین کرد؟ راه سنجیده و آزموده، به رسميت شناختن استقلال قلمرو دانش و پژوهش و وانهادن آن به اهل دانش و پژوهش است. اين سخن، نه به معني عدم تعامل حکومت با دانشگاه‌ها و نهادهاي پژوهشي است، و نه فراموش‌كردن ضرورت نقد و ارزيابي نظريه‌ها و روش‌هاي علمي و فلسفي است.

حكومت مي‌تواند نيازهاي كشور را در تربيت نيروي انساني متخصص به دانشگاه منعكس كند؛ به اين معني كه انواع تخصص‌ها و شمار دانش‌آموختگان مورد نياز كشور را با دانشگاه در ميان بگذارد، اما كار علمي در دانشگاه‌ها و نهادهاي پژوهشي بايد به‌طور مستقل به خودِ استادان و پژوهشگران سپرده شود. دخالت در هدف‌ها، روش‌ها و درونمايۀ كارهاي علمي، برعهده اهل دانش و تحقيق است، نه حكومت. در كار علمي، تعبيه«كاتاليزور»، «فيلتر» و اِعمال هرگونه مميزي(سانسور)، تا آن حد نادرست و قبيح است كه حاجت به شرح و بسط ندارد؛ فقط يادآور تجربۀ سياه و شرم‌آور كليسا در سده‌های میانه است.

نظريه‌ها و دعاوي علمي و فلسفي بايد منتشرشوند. پس از انتشار، اهل دانش و نظر به نقد و ارزيابي آنها مي‌پردازند. در فرآيند نقادي، صدق و كذب اين نظريه‌ها و دعاوي و ميزان سازگاري و يا ناسازگاري آنها آشكار مي‌شود. در نهايت، آن نظريه‌ها و دعاوي كه قدرت دفاع از خويش را در عرصه نقد علمي دارا هستند باقي مي‌مانند و آنها كه در بوته نقد، ناسازگاري و عدم صدق خود را آشكار مي‌كنند، لاجرم به كناري نهاده مي‌شوند. مي‌خواهم بگويم كه در كار علميِ دانشگاه‌ها و نهادهاي پژوهشي، دخالت و امر و نهي كردن و ديوارهاي«بايد» و«نبايد» كشيدن، دانش و دانشگاه و پژوهش و پژوهشگاه را تباه و ويران خواهدكرد. سياست‌زدگي دانش و پژوهش براي كار علمي و پژوهشي و براي دانشگاه و نهاد پژوهشي، سّم مهلك است. بايد اهل دانش را براي نيل به حقيقت در كار علمي آزاد گذاشت.

دانشمند و پژوهشگر، در فرآيند دانش و پژوهش، كار خود را با پرسش‌هاي معيني آغاز مي‌كند. او با روش معيني به يافتن پاسخ‌ها مي‌پردازد؛ پاسخ‌هايي كه در آغاز و حتي در ميانۀ راه و تا پايان كار، براي او معلوم نيست. وقتي او خود از آغاز نمي‌داند كه فرجام پژوهش علمی او چه‌ خواهد بود، چگونه مي‌تواند پيشاپيش با عرضۀ نتايج كار خود، موجبات اطمينان خاطر حكومت را فراهم سازد و يا قول و تضمين بدهد كه دستاوردهاي علمي او موافق خواست و توقع ارباب سياست خواهد بود؟ به‌عنوان مثال، او آزمون فرضيۀ«افزايش و يا كاهش فاصله ميان دولت- ملت » را در پژوهش خود، از همان آغاز با قيد نشان دادن«كاهش فاصله» دنبال كند و یا بالعكس.

دخالت در محتوا و درونمايۀ كار علمي دانشگاه‌ها و نهادهاي پژوهشي براي دانش، استادان و پژوهشگران و دانشگاه و نهادهاي پژوهشي و بالمآل براي جامعه، بحران‌ساز خواهد بود. در اين صورت، دانشگاه و نهاد پژوهشي- كه بايد در فرونشاندن بحران‌ها كارساز باشد و در توسعۀ متوازن و پایدار كشور نقش سازنده‌اي ايفا كند-، خود در بحران و آشفتگي فرو خواهد افتاد. آنوقت بايد خردمندانِ كاردان و كارآمدي پيدا شوند تا دانش و دانشگاه را از ورطه بحران نجات دهند.

دانش، استاد، پژوهشگر و دانشگاه، در آزادي و استقلال – همانند درخت – قد مي‌كشد، تناور مي‌شود و ثمر مي‌دهد.




جان آگه با #فرهیختگان

دایرۀ سرخ


عباس ملکی

«روزی نماز ظهر را در حرم مطهر امام رضا علیه‌السلام خوانده بودم. از صحن که به سمت بست طبرسی پیچیدم چند نفر از دوستانم را دیدم که با هم در پیاده‌رو می‌رفتند. جلو رفتم و سلام کردم و جویا شدم که این وقت ظهر با هم کجا می‌روید؟ یکی از آنها گفت که ما را فلان کس به ناهار دعوت کرده و ما داریم به سمت خانه آن شخص می‌رویم. اتفاقاً آن شخص دوست من هم بود. در کنار آنها راه افتادم و گفتم برویم. آنها کمی مکث کردند و یکی از آنها به من گفت آقای حکیمی شاید مناسب نباشد شما تشریف بیاورید، آخر ایشان شما را که دعوت نکرده است. من هم گفتم ممکن است که او عقلش نرسیده باشد که من را دعوت کند، من که عقلم می‌رسد که باید بیایم و با هم رفتیم».
این داستان را با لهجۀ مشهدی می‌گفت و تکرار می‌کرد. در همۀ عمرش کاری را کرد که فکر می‌کرد درست است و همیشه دیگرانی بودند که فکر می‌کردند بهتر است او در آن کار دخالت نکند. من تعدادی از آنها را این جا بازگو می‌کنم:
اول، از ابتدای زندگی‌اش نظر به نوسازی روشهای انتقال معارف اسلامی داشت. کاری که دیگران فکر می‌کردند که فاصله گرفتن از سنت تاریخی علمای شیعه است. در سال‌های دهه ۱۳۵۰ در مؤسسه فرانکلین به عنوان ویراستار مشغول به کار شد. انتشارات فرانکلین یک سازمان آمریکایی بود که اتحادیه ناشران نیویورک آن را به سفارش وزارت خارجه آمریکا با هدف ترجمه و ترویج ادبیات آن کشور در کشورهای در حال توسعه تأسیس کرده بود. نمایندگی مؤسسه فرانکلین در تهران از این فراتر رفت و به مکانی برای آموزش ویرایش و روش‌های مدرن کتاب‌پردازی و نشر در ایران تبدیل شد. نویسندگان و دانش‌پژوهانی که با ادبیات اروپا و امریکا آشنا بودند و اتفاقاً چندین نفر هم با پیشینۀ مارکسیستی همچون نجف دریابندری و شاهرخ مسکوب جذب این سازمان شده بودند. حکیمی را دوستانش سرزنش می‌کردند که آخر چرا فرانکلین؟ جای تو در دارالتبلیغ اسلامی قم و یا حداکثر کانون نشر حقائق دینی مشهد است. می‌گفت که من عقلم می‌رسد که امروز برای نشر فرهنگ اسلامی چه باید کرد. باید به آن جایی رفت که در میان جوانان پایگاه دارد. مرحوم کریم کشاورز کتاب اسلام در ایران نوشتۀ مورخ شهیر اتحاد شوروی ایلیا پاولوویچ پطروشفسکی را ترجمه کرده و قرار بود توسط فرانکلین چاپ شود. کتابی که ریشه‌های نفوذ اسلام را در فلات ایران از روش مارکسیستی و بر اساس تحلیل طبقاتی عرضه می‌کرد. حکیمی می‌دانست که این روش تحقیق گویای تعامل ایرانیان با اندیشۀ اسلامی نیست. آنقدر تلاش کرد تا مدیران فرانکلین موافقت کردند که حکیمی نظرات خویش را به‌صورت «توضیحات» در پایان کتاب بیاورد. کاری در آن زمانه سخت و شاید در نگاه کسانی بیهوده، زیرا خودش می‌گفت که توضیحات آن کتاب به اندازۀ چند کتاب تألیفی از من وقت گرفت.
دوم، او معتقد بود که شناخت و جهان‌بینی اسلامی در آیات قرآنی، احادیث ائمه و سیرۀ زندگی آنان سرچشمه دارد و باید بین حقایق دینی که منشأ آن وحی است و دانش‌هایی که ساختة ذهن بشر است تفکیک قائل شد و این دو را با هم مخلوط نکرد. به همین جهت در کنار استادان سرآمد این مکتب فکری همچون آیت‌الله شیخ مجتبی قزوینی و آیت‌الله سید جعفر سیدان در کار بحث و محاجه با دیگر نحله‌های فکری بود. عنوانِ «مکتب تفکیک» در توصیف این نحلة فکری را نخستین بار او به کار بُرد.
سوم، سیزده سال در دفتر نشر فرهنگ اسلامی با حکیمی از نزدیک محشور بودم. کتابهای حکیمی در گذشته توسط ناشران مختلفی منتشر می‌شد. اما همگی از لحاظ کتاب‌سازی از یک روش و اسلوب خاص پیروی می‌کرد. کتابها بر روی جلدشان یک دایرۀ سرخ در بالا سمت چپ داشت و یک کادر با لبه‌های خمیده. حکیمی همانطور که در نوشتن متن کتاب و محتوای آن سخت‌گیر بود، در فرم، شکل، طراحی، فونت و اندازه و حتی قطع کتاب نیز دشوارپسند بود. او ابتدا کتابهایش از جمله مجموعۀ ارزشمند الحیاة را در مؤسسۀ اطلاعات حروف‌چینی می‌کرد و سپس برای چاپ به دفتر نشر می‌آورد. به‌تدریج متوجه شد که کادر جوان دفتر نشر فرهنگ اسلامی با استفاده از روشهای الکترونیکی کار حروف‌چینی را بهتر انجام می‌دهند. تا ده بار مطالب حروف‌چینی شده را غلط‌گیری می‌کرد و برخی اوقات مطلب و چینش آنها را زیباتر می‌نمود. مجید رهبانی در زمینۀ تولید کتاب در دفتر نشر به او کمک فراوان کرد. در همین زمان مؤلفانی ما داشتیم که مدعی بودند کتاب نیاز به ویرایش، فهرست‌نویسی، کتابشناسی و ارجاع به مطالب دیگران ندارد.




#فرهیختگان، صدای فرزانگان

سخنان یاسر میردامادی در برنامه‌ی بزرگداشت مولانا با عنوان «دم‌ زدن بی گفت و صوت»


جان آگه با #فرهیختگان

‍ بهترین و کاملترین فیلم سفر رضاشاه به ترکیه

علی مرادی مراغه ای


در حالیکه در منابع ترکیه صدها مقاله،فیلم و پژوهشهای ارزشمند در مورد این سفر38روزه وجود دارد متاسفانه در زبان فارسی چندان پرداخته نشده و اکثرا یا برضد این سفر و یا به تعریف و مزخرف گویی پرداخته شده مانند اینکه«آتاتورک دختر زیبایی به بستر رضاشاه فرستاد و رضاشاه امتناع کرده و...».
که اینها نشان می دهد ما در پرداخت به تاریخ هنوز آلوده به حب و بغض هستیم...فیلمی که از این سفر در منابع کشور ترکیه پیدا کرده ام هرچند بیش از هشتاد سال میگذرد اما بهترین و با کیفیت ترین فیلم است که در زیر این نوشته میگذارم.

در خرداد ماه ۱۳۱۳ ،در حالیکه شبح جنگ جهانی دوم بر جهان سایه انداخته بود رضاشاه تنها سفر خارجی خود را با یك هیأت ۱۷ نفره آغاز کرد هر چند شباهتهای زیادی بین دو کشور در مدرنیزه شدن وجود داشته اما به نظر من تفاوتهای اساسی در روشها و نوع مدیریت سیاسی وجود داشته، علاوه بر این، دیدار رهبر دو کشور مهم آسیا را باید در پرتو تغییرات جدید تعادل قدرت در اروپا نگریست و اینکه، ایران بیش از یکصد سال اسیر دو قدرت انگلیس و روسیه بوده و سفر رضاشاه به ترکیه به مانند نزدیکی اش به آلمان به منظور خروج از سیطره دو قدرت استعماری سابق بوده...
قبل از این سفر، سردارسپه، نخستین كسی بود كه به محض اعلام جمهوریت در تركیه، آنرا تبریك گفت.رضاخان كه در آن زمان به تازگی نخست ‌وزیر شده بود، در ‌آبان ۱۳۰۲ یك جلد كلام‌الله مجید و یك قبضه شمشیر مرصع برای آتاترك فرستاد. بنابراین بین شان رابطه دوستی بوجود آمده بود، حتی شنیده شد که میخواهد برای ولیعهدش با ترکان وصلت کند بطوریکه در این سفر،رضاشاه در حین احوالپرسی، خطاب به آتاتورک میگوید:
من آدم صبوری هستم اما دوچیز بی قرارم کرده بود:یکی دیدن پسرم محمدرضا (که در آن زمان در سویس تحصیل میکرد) و دیگری زیارت و دیدار جنابعالی.
یا وقتی در زمان وارد شدن به یک مدرسه پیشاهنگی دختران، آتاتورک به رضاشاه میگوید بفرمایید، رضاشاه در جواب میگوید: اول شما بفرمایید چون نسبت شما به من مانند اینست که شما سردار هستید و من سرباز...!
البته آتاتورک نیز در احترام به میهمان سنگ تمام گذاشت او از احمد عدنان سایقون خواست که اپرایی با بهره گیری از شاهنامه فردوسی و اساطیر ایرانی و ترکی اجرا کند که خیلی مورد پسند واقع شد.

رضاشاه و هیأت همراهش از طریق تبریز، خوی و ماكو که امروزه مرز بازرگان است وارد خاك تركیه شد و در ۲۱ خرداد پس از عبور از مسیرهای قارص، ارزروم، طرابوزان و سامسون وارد آنكارا شد و در طول ۳۸ روز از مراکز مختلف مانند مقر حزب خلق، ساختمان ریاست جمهوری و وزارت خارجه و مجلس ملی تركیه، سربازخانه ها، رژه‌ های هوائی، دریائی و زمینی،‌استحكامات تنگه های داردانل و بسفر، قصرهای سلاطین عثمانی، میدان اسب ‌دوانی، مدرسه پیشاهنگی دختران و پسران و چند مجلس موسیقی و رقص و آواز...دیدن کرد.
صادق مستشارالدوله که سفیر ایران در تركیه بود و بخاطر قد کوتاهش،ترکها به او «سفیر کوچولو» میگفتند در مورد تاثیرات این سفر بر رضاشاه میگوید:
«شبی پس از پایان ضیافت رسمی باشكوه، رضاشاه تا پاسی از شب نخوابید و در تالار بزرگ خانه ملت قدم میزد و فكر میكرد و گاه گاه بلند میگفت: عجب!عجب!... وقتی متوجه من شد فرمود: «صادق من تصور نمیكردم تركها تا این اندازه ترقی كرده و در اخذ تمدن اروپا جلو رفته باشند حالا می بینیم كه ما خیلی عقب هستیم...».

در مورد تاثیرات این سفر بر رضاشاه گفته شده که پس از بازگشت،بر شدت اصلاحاتش افزوده، حتی قبل از اینکه پایش به ایران برسد از ترکیه تلگراف زد که رعیتها که در آفتاب کار می کنند کلاه لبه دار بر سر بگذارند!

بقول یحیی دولت آبادی:
«مگر عوض شدن کلاه، رفته رفته داخل سر را هم عوض کند و گر نه سر بی فکر چه افسر و چه افسار تفاوت نخواهد کرد»

حوزه اندیشه به زمان و زایش دردناک نیاز دارد که با تربیت و در بلند مدت رخ میدهد و گر نه قابلِ کپی پست نیست...!

این فیلم جالبِ ۲۳ دقیقه‌ای را که از منابع ترکیه گرفته‌ام در زیر حتما ببینید



جان آگه با #فرهیختگان

سرانجام پس از سالها ممانعت و مقاومت در برابر انتشار پژوهشی علمی درباره نسبت اسلام و دموکراسی در ایران این کتاب از سوی نقد فرهنگ با مدیریت دکتر بیژن عبدالکریمی به زیور طبع اراسته شد. هر چند پیش از این از اینجانب چهار کتاب دیگر منتشر شده است اما انتشار کتاب اسلام و دموکراسی از چند جهت برای بنده از اهمیت زیادی برخوردار است .

اولا موضوع این کتاب مساله مهم ایرانیان در ۱۵۰ سال اخیر است که لاینحل ماندن آن منشا توسعه نیافتگی و منازعات فراوان در این مرز و بوم بوده و هست.

ثانیا روش تحقیق در این کتاب نواورانه است و بجای هر گونه پیش داوری و حتی داوری ایدیولوژیک ، حزبی و جناحی مبتنی بر واقعیت های غیر قابل انکار ، ارای فقها و روشنفکران را در دسته بندی های منطقی در کنار هم قرار داده است که شرح ان اینجا ممکن نیست و علاقمندان باید زحمت مطالعه کتاب را تقبل فرمایند.

ثالثا در این کتاب هیچ حب و بغضی در قبال شخصیتهای مورد بررسی وجود ندارد و خط قرمز نویسنده صرفا بیان حقیقت فراتر از مصلحت های حاکم بر مناسبات قدرت است .




#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

از دورۀ سی‌سالۀ میان رحلت پیامبر اکرم (ص) تا هنگام صلح امام حسن (ع) و معاویه، که با عنوان «عصر طلایی خلافت» نیز از آن یاد می‌شود، سخن‌ها گفته‌اند و کتاب‌ها نوشته‌اند. روزگاری که آن را «نمونه‌ای نادر و درخشان از حکومتی می‌دانند که قداست و معنویت، و زور و قدرت را در خدمت خود داشت». اینک کتابی فراهم آمده که «چهل‌پنجاه سال پیش طرح پژوهشیِ علمی ـ انتقادی در باب دین و دولت و رابطۀ آن‌ها در ایران بعد از اسلام» در ذهن نویسنده‌اش نقش بسته و پس از سال‌ها، همان پراکنده‌یادداشت‌ها، به‌گونه‌ای منسجم و مدون در قامتِ رساله عرضه شده است. این رساله، ارمغانی است تازه از دکتر محمدعلی موحد و گوهرِ اندیشه و روحِ او که از چند زاویه به نیکوترین وجه تراشیده و چشم‌نواز شده است.

... داده‌های اولیۀ موحد در این رساله، نه سندی است نویافته و نه مطلبی است که از منبعی خاص و منحصربه‌فرد روایت شده باشد، و اتفاقاً اهمیت رسالۀ مزبور درست در همین نکته نهفته است. موحد از داده‌های اولیۀ موجودِ در دسترس همگان، به یافته‌ها و تحلیل‌هایی می‌رسد که تازه‌اند و در تاریک‌سرایِ تاریخ، غبار گرفته بودند. او آینۀ تاریخ را چنان گردگیری می‌کند تا بتوان در راستای امکان درست‌تر دیدنِ وقایع گامی برداشت. کانون اهمیت در این رساله، نظرگاهی است که نگارنده اتخاذ کرده و تحلیل‌هایی است که در میانۀ حقوق و تاریخ و جامعه‌شناسیِ سیاسی به‌دست می‌دهد. او امروز از بلندیِ آگاهی، برای ما از تاریخ گواهی می‌آورد.

در کشاکش دین و دولت بیش از آنکه «مسئلۀ» استاد موحد برای واکاویِ تاریخ باشد، «دغدغۀ» اوست به‌منظور گذار ایران از این تقاطع در زمانه‌ای خطیر که ما در آنیم. از نگاهِ او، «ماجرای گروه‌های سلفی ـ تکفیری که در طی همین مدت چهل سال در گوشه و کنار جهان اسلام به تاخت و تاز برخاسته‌اند روایت جدیدِ همان خیزش خارجی‌گری در صدر اسلام است» و دعوت به بازگشت به «سلَف صالح» و «تکفیر و تبری» نیز دو بنیانِ مهم که خارجی‌گریِ کهن و نوخارجی‌گری در آن مشترک‌اند. پس او لازم می‌بیند پیرامون مهم‌ترین ستون‌های شکل‌گیریِ حکومتِ برآمده از مسلمانان سخن بگوید و ریشۀ دیروزِ میوۀ امروز را بکاود و تصویری منسجم و نزدیک‌تر به واقع را نشان دهد.

بخش از نوشته سعید رضادوست درباره کتاب در کشاکش دین و دولت محمدعلی موحد نشر ماهی، چاپ پنجم ۱۳۹۸



جان آگه با #فرهیختگان

مناظره بیژن عبدالکریمی و سروش دباغ

موضوع: پرسش از امکان امر دینی درجهان معاصر

کلاب پرسمان - پنجشنبه ۸ مهر ۱۴۰۰




#فرهیختگان، صدای فرزانگان

بارگاه مطلّا و میراث امام رضا

محمد جواد اکبرین

آنان‌که اهل بیداریِ سحرهای ماه رمضان بوده‌اند «دعای سحر» را می‌شناسند؛ البته هم‌نسلانِ من اگر اهلش نیستند هم شاید از خاطرات دورشان صدای دعای سحرِ معروف رادیو یادشان باشد: «اللهم إنّي اسئلک مِن جَمالک بأجمَله...» حیات عارفانه بدون این دعا حتما چیزی کم داشت. راویِ این تجربه‌ی پیامبرانه، امام هشتم شیعیان است و اگر از امام رضا هیچ ارثی نمی‌ماند جز انتقال همین تجربه‌ی عظیم، باز هم سزاوار توصیف «سُلطان» بود! 

نمی‌دانم آن بارگاهِ مطلّا با میراث این مرد چه کرده است؛ گویی اگر روزی روزگاری خواستید کسی را پنهان کنید کافی‌ست سر تا پایش را طلا بگیرید تا برق اندامش چشمی برای تماشای خودش باقی نگذارد! نمی‌دانم زائرانش از ارثیه‌ی معرفتِ او چه می‌دانند جز اینکه «حاجت می‌دهد» و البته همین هم «آگاهیِ کاذب» است؛ اولیاء خداوند «بابُ‌الحوائج»اند نه «قاضی‌الحاجات» و میان این دو تفاوت از ایمان است تا شرک!

متن کامل:
https://tinyurl.com/4p78e8e6


جان آگه با #فرهیختگان

⭕️ خدای اهل تهران: برداشت های مختلف از دوران قاجار تا جمهوری اسلامی

حسین کمالی
عضو هیئت علمی گروه مطالعات اسلامی
مرکز علوم دینی هارتفورد، هارتفورد، آمریکا
یکشنبه ۱۸ مهر ۱۴۰۰

🔗 لینک ورود به جلسه: https://www.skyroom.online/ch/mmfallah/iars
لطفا از قسمت میهمان وارد شوید

جان آگه با #فرهیختگان

طالبان؛ نماد "جمهوری اسلامیِ اهل تسنن"

محسن رنانی

استقرار امارت اسلامی طالبان، می‌تواند به تجربه یک شکست فکری، فرهنگی و سیاسی تازه در جهان اسلام بینجامد تا جهان، به‌ویژه خود ملت‌های اسلامی، به‌طورِ‌ عینی یک ‌بار دیگر ناتوانی و ناسازی نظام فکری و فرهنگی اسلام سنتی را برای راهبری جوامع در دنیای مدرن مشاهده و تجربه کنند. چنین تجربه‌ای، یا به افول کلی نظام اندیشگی اسلامی و پذیرش فراگیر فرودستی تمدن اسلام از سوی خود مسلمانان خواهد انجامید که بی‌گمان مطلوب غرب است؛ و یا به پدیداری یک رنسانس اسلامی برای سازگاری آموزه‌های اسلام با دنیای مدرن منجر خواهد شد.

گمان بخشی از مردم بر این است که هرچه رضاشاه در انسجام‌بخشی به عناصر تمدنی ایران فرهنگی موفق عمل کرد، جمهوری اسلامی ناموفق‌ عمل کرده و یا حتی در جهت تخریب آن عناصر حرکت کرده است. مردم شاید نتوانند بیان شفاف و نظری از این باور خود داشته باشند، اما به زبانی نمادین دارند می‌گویند با این نحوهٔ حکمرانی، اقتدار تمدن ایران فرهنگی رو‌به‌زوال خواهد رفت.

جمهوری اسلامی که تا یمن و سوریه رفته است تا مرزهای ایدئولوژیک تشیع را حراست کند، باید به ملت ایران پاسخ دهد که «برای دفاع از مرزهای ایران فرهنگی چه اقداماتی انجام داده است؟». اگر پاسخی نداشته باشد، آیا این گمان را تقویت نمی‌کند که اصولاً جمهوری اسلامی نماینده ایران فرهنگی نیست و خود را تنها نمایندهٔ تشیع ایدئولوژیک می‌داند؟

به‌گمان ‌من‌ امارت اسلامی طالبان، نماد «جمهوری اسلامی اهل تسنن» است.

حتی اگر بیش از نیمی از ملت افغانستان هم مخالف حاکمیت طالبان در افغانستان باشند، اما تقریباً تمام مسلمانان اهل سنت در جهان، در برابر آن سکوت کرده‌اند یا حتی به دیده رضایت می‌نگرند. حتی مولانای بلوچستان که خودش زخم‌خوردهٔ تبعیض مذهبی و حکومت ایدئولوژیک است نتوانست شادمانی خود را پنهان کند. مردم جهان اسلام، به‌غیر از ملت ایران، در نوعی سکوت رضایت‌آمیز غنوده‌‌اند و این یعنی «رأی» نانوشتهٔ مسلمانان اهل سنت جهان به حکومت طالبان.



#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

استاد دکتر آذرتاش آذرنوش چشم از جهان فرو بست

استاد دکتر آذرتاش آذرنوش چشم از جهان فرو بست.

دکتر آذرتاش آذرنوش عضو شورای عالی و مشاور عالی مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی استاد برجسته و پرآوازه ادبیات عربی، سال ها مدیریت بخش ادبیات عرب مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی را بر عهده داشت.

دکتر آذرنوش (متولد ۱۳۱۶) فراگیری ادبیات عرب را از دانشکده معقول و منقول تهران آغاز کرد و سپس در فرانسه تا دریافت درجه دکتری ادامه داد. دکتر آذرنوش سالها در دانشکده الهیات دانشگاه تهران به تدریس عربی اشتغال داشت و به تألیف و ترجمه پرداخت. آثار او همگی پیرامون سهم‌ چشمگیر ایرانیان در زبان و ادب عربی به ویژه در قرون نخست پس از اسلام است.

از مهم ترین آثار او ترجمه فتوح البلدان بلاذری (بخش مربوط به ایران) و موسیقی کبیر ابونصر فارابی است.

آثار تالیفی دکتر آذرنوش نیز در حوزه ایران شناسی و در پیوند با زبان فارسی اهمیت خاص دارد، مانند فرهنگ عربی به فارسی و چالش میان فارسی و عربی و راههای نفوذ فرهنگ ایرانی در عصر جاهلی.
مجموعه مقالات دکتر آذرنوش با عنوان در باب ادب تازی در ۳ جلد به کوشش رضوان‌مساح در سلسله انتشارات‌مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی منتشر شده است.

مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی فقدان استاد دکتر آذرنوش را به خانواده بزرگوار ایشان و جامعه علمی و فرهنگی ایران تسلیت می گوید.


جان آگه با #فرهیختگان

جرعه ای از جام علی


در تاریخ تحولات معاصر ایران، سه ویژگی و کاستی در حاکمیت یعنی بیخردی و جهالت، خودباختگی و وابستگی و استبداد و یکه تازی قدرت، خسارت فروانی بر فرآیند توسعه این سرزمین وارد ساخته است. در این بازدارندگی و عقب ماندگی، از همه سهمگین تر و مصیبت بارتر، خصلت استبداد است، با سابقه ای چند هزار ساله، از تاسیس مادها تا سالهای اخیر. استبداد حا‌کمیت، موجب فلاکت هایی است چون نخبه کشی و باز دارندگی از شکوفایی استعدادها، بحران مشروعیت و فاصله میان مردم و حکومت، تحقیر قومیت ها و اقلیت ها و مساله گریز از مرکزی، ریا کاری و بازیگری، تملق گویی و شخصیت پرستی. از دیگر آسیب های ساختارهای استبدادی، از دست رفتن سرمایه های اجتماعی و فرار مغزها است. مساله مهاجرت و ترک سرزمین، عارضه و ضایعه اسفناکی است. پدیده ای سرمایه سوز و خسارت آمیز که نشانه بحران مشروعیت و ناکارآمدی است. چرا آدمی ترکِ دیار و سرزمین می کند؟ چگونه می شود کسی کاشانه و پیشینه خویش را پشت سر می گذارد و می رود؟ بی عدالتی، بی توجهی به قدر و شان و فروکوفتن منزلت آدمی و فرو ریختن هویت ملی، تحقیر، تخفیف و تضییع حقوق، تفتیش عقاید و سّر در نهان این و آن و حوزه خصوصی افراد داشتن و آشکار نمودن اسرار دیگران، دهن کجی به ارزش ها و باورها، فاصله طبقاتی و ساختار الیگارشیک, تبعیض قومیتی و جنسیتی، نداشتن حق انتخاب و آزادی های مدنی، الزام و اجبار مردمان به یک مرام و یک عقیده. اینها می تواند باعث گذاشتن و رفتن بشود. شاید تمامی این امور ناشی از انسداد باشد. انسداد نیز ریشه در استبداد دارد. وقتی استبداد بشود، راهها منسد می شود و بی راهه ها و میان برها، بسیار می شود. این یعنی خلاقیت، آفریندگی و نخبگی، بی اعتبار شدن و واسطه گری و پخمگی و کوتولگی، بسیار شدن. می گویند در آن دیار و سرزمین که سایه آدم های کوچک، بلند بشود، نشانه آن است که خورشید دانش و دانایی، در حال غروب کردن است. وقتی نگاری بنام نخبگی و نگرشی چون نواندیشی و سیره ای بسان قدر شناسی نباشد، به تعبیر "حافظ"، بخت یاری، آن می شود که بگذار و برود.
"بختم ار یار شود رختم از اینجا ببرد"
چرا که موجبِ دلستانی نبوده است و:
"نیست در شهر نگاری که دل ما ببرد"
این یعنی فرار سرمایه های اجتماعی و استعداد ها یعنی علیرغم ندای درونی و دل در گرو سرزمین و پیشینه داشتن، می گذارد و می رود. در حکمت(۴۷۶)، به این آسیب خانمان سوز یعنی از دست دادن سرمایه ها و مهاجرت اشاره شده است. واقعیت آن است که وقتی استبداد باشد و بیداد بشود، وقتی کج راهه و بیراهه، باب بشود و میان برها، بسیار شود، وقتی استعداد باشد اما استعداد کُشی شود، وقتی نخبگان باشند اما نخبه کُشی شود، وقتی آفریندگی باشد اما واسطه گری و دلالی بشود، وقتی بزرگی باشد اما کوتولگی بشود، نتیجه اش به تعبیر این حکمت پرنکته(۴۷۶) نهج البلاغه، دو رخدادِ پر مخاطره است: یکی ترک سرزمین و فرار سرمایه های اجتماعی و دیگری بروز شورش های اجتماعی و نا آرامی های خشونت آمیز. به این وعظِ نغز و آسیب شناسی عالمانه که برای یک والی و زمامدارِ دولت دینی، صادر شده است، توجه نمایید:

"بیراهه‌ها و بیداد، به ترک سرزمین
(مهاجرت) و نا آرامی های خشونت آمیز می‌انجامد."

اسْتَعْمِلِ الْعَدْلَ وَ احْذَرِ الْعَسْفَ وَ الْحَيْفَ فَإِنَّ الْعَسْفَ يَعُودُ بِالْجَلاَءِ وَ الْحَيْفَ يَدْعُو إِلَي السَّيْفِ.نهج-حکمت۴۷۶



"گفتمان ماندگار"
عدالت ورزی را پیشه خویش ساز و از بیراهه و بیداد، بپرهیز چرا که بی راهه رفتن، موجب مهاجرت (ترک سرزمین) می‌شود و بیداد و ستم، نا آرامی‌های خشونت آمیز (مسلحانه) را رقم می‌زند.


سید محسن دوازده امامی



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

نوبل ادبیات ۲۰۲۱ به «عبدالرزاق گورنا» اهدا شد

جایزه نوبل ادبیات به عنوان یکی از جوایز مطرح ادبی در سطح جهان امروز برنده سال ۲۰۲۱ خود را شناخت و عبدالرزاق گورنا از تانزانیا به دلیل «کاوش سازش‌ناپذیر و قانع کننده درباره اثرات استعمارگری و سرنوشت پناهجویان در شکاف میان فرهنگ‌ها و قاره‌ها» این جایزه را از آن خود کرد.


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی