استاد دکتر آذرتاش آذرنوش چشم از جهان فرو بست.

دکتر آذرتاش آذرنوش عضو شورای عالی و مشاور عالی مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی استاد برجسته و پرآوازه ادبیات عربی، سال ها مدیریت بخش ادبیات عرب مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی را بر عهده داشت.

دکتر آذرنوش (متولد ۱۳۱۶) فراگیری ادبیات عرب را از دانشکده معقول و منقول تهران آغاز کرد و سپس در فرانسه تا دریافت درجه دکتری ادامه داد. دکتر آذرنوش سالها در دانشکده الهیات دانشگاه تهران به تدریس عربی اشتغال داشت و به تألیف و ترجمه پرداخت. آثار او همگی پیرامون سهم‌ چشمگیر ایرانیان در زبان و ادب عربی به ویژه در قرون نخست پس از اسلام است.

از مهم ترین آثار او ترجمه فتوح البلدان بلاذری (بخش مربوط به ایران) و موسیقی کبیر ابونصر فارابی است.

آثار تالیفی دکتر آذرنوش نیز در حوزه ایران شناسی و در پیوند با زبان فارسی اهمیت خاص دارد، مانند فرهنگ عربی به فارسی و چالش میان فارسی و عربی و راههای نفوذ فرهنگ ایرانی در عصر جاهلی.
مجموعه مقالات دکتر آذرنوش با عنوان در باب ادب تازی در ۳ جلد به کوشش رضوان‌مساح در سلسله انتشارات‌مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی منتشر شده است.

مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی فقدان استاد دکتر آذرنوش را به خانواده بزرگوار ایشان و جامعه علمی و فرهنگی ایران تسلیت می گوید.


جان آگه با #فرهیختگان

جرعه ای از جام علی


در تاریخ تحولات معاصر ایران، سه ویژگی و کاستی در حاکمیت یعنی بیخردی و جهالت، خودباختگی و وابستگی و استبداد و یکه تازی قدرت، خسارت فروانی بر فرآیند توسعه این سرزمین وارد ساخته است. در این بازدارندگی و عقب ماندگی، از همه سهمگین تر و مصیبت بارتر، خصلت استبداد است، با سابقه ای چند هزار ساله، از تاسیس مادها تا سالهای اخیر. استبداد حا‌کمیت، موجب فلاکت هایی است چون نخبه کشی و باز دارندگی از شکوفایی استعدادها، بحران مشروعیت و فاصله میان مردم و حکومت، تحقیر قومیت ها و اقلیت ها و مساله گریز از مرکزی، ریا کاری و بازیگری، تملق گویی و شخصیت پرستی. از دیگر آسیب های ساختارهای استبدادی، از دست رفتن سرمایه های اجتماعی و فرار مغزها است. مساله مهاجرت و ترک سرزمین، عارضه و ضایعه اسفناکی است. پدیده ای سرمایه سوز و خسارت آمیز که نشانه بحران مشروعیت و ناکارآمدی است. چرا آدمی ترکِ دیار و سرزمین می کند؟ چگونه می شود کسی کاشانه و پیشینه خویش را پشت سر می گذارد و می رود؟ بی عدالتی، بی توجهی به قدر و شان و فروکوفتن منزلت آدمی و فرو ریختن هویت ملی، تحقیر، تخفیف و تضییع حقوق، تفتیش عقاید و سّر در نهان این و آن و حوزه خصوصی افراد داشتن و آشکار نمودن اسرار دیگران، دهن کجی به ارزش ها و باورها، فاصله طبقاتی و ساختار الیگارشیک, تبعیض قومیتی و جنسیتی، نداشتن حق انتخاب و آزادی های مدنی، الزام و اجبار مردمان به یک مرام و یک عقیده. اینها می تواند باعث گذاشتن و رفتن بشود. شاید تمامی این امور ناشی از انسداد باشد. انسداد نیز ریشه در استبداد دارد. وقتی استبداد بشود، راهها منسد می شود و بی راهه ها و میان برها، بسیار می شود. این یعنی خلاقیت، آفریندگی و نخبگی، بی اعتبار شدن و واسطه گری و پخمگی و کوتولگی، بسیار شدن. می گویند در آن دیار و سرزمین که سایه آدم های کوچک، بلند بشود، نشانه آن است که خورشید دانش و دانایی، در حال غروب کردن است. وقتی نگاری بنام نخبگی و نگرشی چون نواندیشی و سیره ای بسان قدر شناسی نباشد، به تعبیر "حافظ"، بخت یاری، آن می شود که بگذار و برود.
"بختم ار یار شود رختم از اینجا ببرد"
چرا که موجبِ دلستانی نبوده است و:
"نیست در شهر نگاری که دل ما ببرد"
این یعنی فرار سرمایه های اجتماعی و استعداد ها یعنی علیرغم ندای درونی و دل در گرو سرزمین و پیشینه داشتن، می گذارد و می رود. در حکمت(۴۷۶)، به این آسیب خانمان سوز یعنی از دست دادن سرمایه ها و مهاجرت اشاره شده است. واقعیت آن است که وقتی استبداد باشد و بیداد بشود، وقتی کج راهه و بیراهه، باب بشود و میان برها، بسیار شود، وقتی استعداد باشد اما استعداد کُشی شود، وقتی نخبگان باشند اما نخبه کُشی شود، وقتی آفریندگی باشد اما واسطه گری و دلالی بشود، وقتی بزرگی باشد اما کوتولگی بشود، نتیجه اش به تعبیر این حکمت پرنکته(۴۷۶) نهج البلاغه، دو رخدادِ پر مخاطره است: یکی ترک سرزمین و فرار سرمایه های اجتماعی و دیگری بروز شورش های اجتماعی و نا آرامی های خشونت آمیز. به این وعظِ نغز و آسیب شناسی عالمانه که برای یک والی و زمامدارِ دولت دینی، صادر شده است، توجه نمایید:

"بیراهه‌ها و بیداد، به ترک سرزمین
(مهاجرت) و نا آرامی های خشونت آمیز می‌انجامد."

اسْتَعْمِلِ الْعَدْلَ وَ احْذَرِ الْعَسْفَ وَ الْحَيْفَ فَإِنَّ الْعَسْفَ يَعُودُ بِالْجَلاَءِ وَ الْحَيْفَ يَدْعُو إِلَي السَّيْفِ.نهج-حکمت۴۷۶



"گفتمان ماندگار"
عدالت ورزی را پیشه خویش ساز و از بیراهه و بیداد، بپرهیز چرا که بی راهه رفتن، موجب مهاجرت (ترک سرزمین) می‌شود و بیداد و ستم، نا آرامی‌های خشونت آمیز (مسلحانه) را رقم می‌زند.


سید محسن دوازده امامی



#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

نوبل ادبیات ۲۰۲۱ به «عبدالرزاق گورنا» اهدا شد

جایزه نوبل ادبیات به عنوان یکی از جوایز مطرح ادبی در سطح جهان امروز برنده سال ۲۰۲۱ خود را شناخت و عبدالرزاق گورنا از تانزانیا به دلیل «کاوش سازش‌ناپذیر و قانع کننده درباره اثرات استعمارگری و سرنوشت پناهجویان در شکاف میان فرهنگ‌ها و قاره‌ها» این جایزه را از آن خود کرد.


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

انا لله و انا الیه راجعون
چگونه این خبر دردآور را به اطلاع عموم برسانم که یکی از مشایخ و اصحاب دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، شادروان دکتر آذرتاش آدرنوش بعد از سی و پنج سال همکاری مستمر و تألیف و ویرایش صدها مقاله روی بر خاک نهاد و از میان ما پرکشید. تاکنون مشایخ زیادی از شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به جهان باقی شتافتند و ما را از حضور پربرکت خود محروم ساختند. بزرگانی مثل ایرج افشار، شرف الدین خراسانی(شرف)، عنایت الله رضا، محمد حسن گنجی، عبدالحسین زرینکوب، عباس زریاب خوئی، احمد تفضلی، جعفر شعار، داریوش شایگان، جواد حدیدی، یحیی ذکاء، مولوی عربشاهی، خانم قمر آریان، خانم بدرالزمان قریب... که ستونی برای مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی(مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی) به شمار می رفتند، از دست دادیم و چگونه با فقدانشان این بار سنگین را به سر منزل مقصود برسانیم؟
از خدا تمنا دارم که بیش از این مرا و دیگر همکاران را در کوره آزمایش خود قرار ندهد. به همه اصحاب فرهنگ و همکارانمان در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و به خانواده این عزیز از دست رفته تسلیت می گویم.

کاظم موسوی بجنوردی
رئیس مرکز


#فرهیختگان

لِأیِّ صُرُوفِ الدَّهرِ فیهِ نُعاتِبُ
وَأیَّ رزایاهُ بِوِترٍ نُطالِبُ

کدام بلای روزگار را نکوهش کنیم و از کدام مصیبت آن کین کشیم؟!
متنبّی



نامی بلند و آشنا و چهرهٔ برجستهٔ زبان و ادبیات عرب که دیگر در میان ما نیست.
معلمِ فرهنگ و ادبیات؛
استاد دکتر آذرتاش آذرنوش.

کانال محمدرضا شفیعی کدکنی



جان آگه با #فرهیختگان

موضع رفاهی راستِ رادیکال

🔸احزاب راست رادیکال طی سه دهۀ اخیر رشد قابل‌توجهی در اروپا داشته‌اند و در انتخابات اخیر آلمان هم حدود ۱۰ درصد آرا را به‌دست آوردند. دان سوانک (استاد علوم سیاسی دانشگاه مارکوت) و هانز-جرج بتز (استاد دانشگاه یورک) مقاله‌ای دارند با عنوان «جهانی‌سازی، دولت رفاه، و پوپولیسم راست‌گرا در اروپای غربی» که در سال ۲۰۰۲ منتشر شده است. این دو استدلال می‌کنند که در دورۀ اوج‌گیری جهانی‌سازی اقتصاد در کشورهایی که ساختارهای دولت رفاه ضعیف هستند یا در نتیجۀ سیاست‌های نئولیبرالی جهانی عقب‌نشینی کرده و از جامعیت و کفایت افتاده‌اند، گرایش به احزاب راست‌گرای پوپولیستی افزایش داشته است. آن‌ها نشان داده‌اند که در کشورهایی که از نظام رفاهی همگانی برخوردارند، برخلاف ادعاهای رایج، حتی مسئلۀ «مهاجران» تأثیر ناچیزی بر رأی جریان‌های راست‌گرای افراطی داشته است. از بین بردن مشاغل تولیدی، تضعیف اتحادیه‌های کارگری، و کاهش هزینه‌های رفاهی و ناتوانی دولت در جبران پیامدهای جهانی‌سازی منجر به افزایش درخواست‌های پوپولیستی شده است. رهبران پوپولیست در این شکاف برنامه‌هایی را تبلیغ می‌کنند که در کوتاه‌مدت مسکّن، اما در بلندمدت مخرّب و ناپایدار است؛ برنامه‌هایی که گاه با ملی‌گرایی و اقدامات ضددموکراسی ترکیب می‌شوند.

🔸اخیراً مقاله‌ای پژوهشی از ماتیاس انگیست و مایکل پینگرا در West European Politics دربارۀ موضع رفاهی راست رادیکال منتشر شده است. نویسندگان در پاسخ به ادعاهایی که رویکردهای راست رادیکال در حوزۀ رفاه را مبهم یا خنثی می‌داند، تلاش کرده‌اند نشان دهند راست رادیکال موضع رفاهی روشنی دارد. داده‌های مقاله برگرفته از بیانیه‌ها و موضع‌گیری‌ها و کمپین‌های انتخاباتی ۴۲ حزب در ۷ کشور اروپایی (اتریش، آلمان، ایتالیا، هلند، نروژ، سوئد، و انگلستان) است که با داده‌های حاصل از پیمایش ترجیحات رأی‌دهندگان (در سال‌های ۱۹-۲۰۱۸) ترکیب شده است. براساس این پژوهش، مهم‌ترین تمایز احزاب راست رادیکال در حوزۀ رفاهی تأکید صریح آنها بر سیاست‌گذاری‌های مصرفی از طریق پرداخت‌های نقدی نظیر انواع مستمری‌ها و پرداخت‌های انتقالی و مخالفت با سرمایه‌گذاری‌های اجتماعی است.

🔸فرمول انتخاباتی این احزاب ترکیب مواضع اقتدارگرایانه در موضوعات فرهنگی-اجتماعی با موضع اقتصادی نئولیبرال است که به‌دلیل جذابیت پرداخت‌های نقدی تااندازه‌ای حمایت بخشی از طبقۀ کارگر و گروه‌های تهیدست شهری را نیز به‌دست آورده است. این احزاب هرچه‌بیشتر از سیاست‌های رفاهی به سیاست‌های جبران درآمد پیش رفته‌اند. راست رادیکال با این رویکرد از یکسو اقدامات دولت در زمینۀ سرمایه‌گذاری و تأمین خدمات رفاهی و اجتماعی را محدود می‌کند و از سوی دیگر با تبدیل خدمات به پرداخت‌های نقدیِ انفرادی، به تشدید فردگرایی می‌پردازد.

🔸در ایران به‌ویژه طی دو دهۀ اخیر میل دولت‌ها؛ با گرایش‌های سیاسی متفاوت، به نقدی‌کردن خدمات رفاهی افزایش یافته است. برای مثال در این مدت بسیاری از خدمات سازمان بهزیستی به بخش خصوصی واگذار شده و در ازای آن به خانوارها یا مراکز خصوصیِ ارائۀ خدمات یارانۀ نقدی پرداخت می‌شود. مطالعات نشان می‌دهد که این سیاست تاچه‌اندازه به فقیرانه‌شدن خدمات و افزایش هزینۀ خانواده‌های نیازمند به دریافت خدمات (توانبخشی و ...) منجر شده است. این جدای از تعارض منافع و فساد گسترده‌ای است که در این روند وجود داشته است. در سال‌های اخیر ایدۀ نقدی‌سازی به حوزه‌هایی نظیر آموزش عمومی هم کشیده شده است. در انتخابات اخیرِ ریاست‌جمهوری کاندیدای مورد حمایت اصلاح‌طلبان در حوزۀ آموزش از ایده‌ای دفاع می‌کرد (کوپنی‌سازی آموزش) که گزینۀ اصولگرایان برای وزارت آموزش و پرورش هم عیناً همان را تکرار می‌کرد. می‌توان از حوزه‌های مختلف مثال‌های زیادی از این روندها ذکر کرد.

🔸دولت‌های مختلف با گرایش‌های سیاسی متفاوت در حوزه‌های آموزش، سلامت، قانون کار روی یک مسیر پیش آمده‌اند و گاه دولت‌های قبل حسرت اقداماتی را خورده‌اند که دولت‌های بعد اجرا کرده‌اند. در دولت و مجلس فعلی هم می‌بینیم که در این حوزه‌ها همان سیاست‌هایی در دستور کار قرار گرفته که دولت و مجلس قبل هم آرزوی پیش‌بردن آنها را داشتند. طرح وان در حوزۀ انرژی، طرح حذف یارانۀ کالاهای اساسی، طرح‌های جاری علیه قانون کار و قانون تأمین اجتماعی از جملۀ این موارد است. چنین ایده‌های راستگرایانه‌ای که از اندیشکده‌های اقتصادی بیرون می‌آید اگر پیشتر توسط نمایندگان اصلاح‌طلب و معتدل در مجلس پیگیری می‌شد، امروز توسط نمایندگان جبهۀ پایداری دنبال می‌شود. اگر از منظر تطبیقی نگاه شود، این روندها نشان می‌دهد که دو جریان غالب سیاسی در ایران دستکم در مواضع رفاهی نه حتی به راست، که به راست رادیکال گرایش دارند.

رضا امیدی

#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

"ما که هنوز اثبات نکرده‌ایم خودمان مسلمانیم، چه‌طور می‌‌خواهیم ثابت کنیم اسلام بهترین دین است؟! "

مصطفی ملکیان


فرض کنید من برای شما اثبات کردم که زیباترین ساختمان در شهر اصفهان فلان بنا است و فرض کنید واقعاَ اثباتم اثبات موفقی باشد؛ چون اطلاعات هنری و معماری من بسیار بالا است. بعد شما برمی‌گردید و به من می‌گویید خوب این ساختمان به تو چه ربطی دارد؟ تو چرا مباهات می‌کنی؟ من چه می‌توانم بگویم. من فرض می‌کنم شما با تمام اصول فلسفی و روان‌شناختی و عرفانی و اخلاقی، با تمام زرادخانه‌ی فکری‌تان ثابت کردید که اسلام کامل‌ترین دین جهانی است؛ اگر من به شما گفتم این که اسلام کامل‌ترین دین جهان است، چه ربطی به تو دارد؟!

کی‌یر کگور به مسیحیان گفت؛ مسیحیان، اول اثبات کنید خودتان مسیحی هستید، بعد اثبات کنید مسیحیت کامل‌ترین دین است. ما که هنوز اثبات نکرده‌ایم خودمان مسلمانیم، چه‌طور می‌‌خواهیم ثابت کنیم اسلام بهترین دین است؟!

مطلب بعدی این که تا وقتی که ما انسان‌هایی را که رذایل دارند، انسان‌های شرور می‌دانیم نه انسان‌های بیمار، تلقی دینی درستی نداریم. همان‌طور که جسم من دست‌خوش بیماری می‌شود یا قلبم یا معده‌ام، ذهن و روان من هم دست‌خوش بیماری می‌شود. آیا جای سؤال نیست که کسی را که جسمش بیمار می‌شود پیش پزشک می‌بریم و کسی را که ذهن و روانش بیمار می‌شود، شلاق می‌زنیم؟! چه تفاوتی بین بدن و ذهن و روان وجود دارد؟!
تلقی شر با بیماری فرقش این است که اگر معتقد شدید فلان خصلت روانی و ذهنی کسی بیماری است، سه حالت پیدا می‌کنید؛ اول دلتان به حال او می‌سوزد، دوم سعی می‌کنید تا آن‌جا که در توان‌تان هست او را به یک پزشک برسانید؛ سوم این که اگر بیمار را به پزشک رساندید دیگر پزشک از فردا صبح به بیمارتان تلفن نمی‌کند که اگر این دارو را نخوری سه ضربه شلاق و اگر مرتب نخوری یک ضربه شلاق و... پزشک می‌گوید من نسخه را می‌پیچم و می‌گویم طبق نسخه عمل کن اما من پاسبان و پلیس و قوه قضاییه برای تو ندارم. خود قرآن می‌گوید ما راه را به شما نشان می‌دهیم برای این که کسانی که به راه نجات می‌خواهند بروند با چشم باز و کسانی هم که به راه هلاک می‌خواهند بروند با چشم باز بروند.
یکی از وصف‌هایی که در نهج‌البلاغه در مورد پیامبر آمده «طبیب دوار بطبه» طبیب دوره‌گرد، طبیب بود، نه شلاق‌به‌دست، نه عسس، نه پلیس.
نکته آخر این است که دین اسلام اگر بخواهد برای ما نفع داشته باشد باید همراه با استدلال‌گرایی باشد. به تعبیر قرآن: «قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقین.» برهان به معنی سخن روشن. یک سخن و دلیل روشن بیاورید اگر راست می‌گویید. ما مسلمانان آیا از این قاعده معافیم؟ فقط یهودی‌ها باید دلیل روشن بیاورند در عقایدشان تا قرآن توبیخشان نکند؟ استدلال‌گرایی یعنی استفاده از نیروهای باورانندة بشری. ما با توسل به نیروهای باوراننده می‌توانیم بی‌باور را به آستانه باور بکشانیم. به فرد بی‌باور می‌‌گوییم من به خدا باور و اعتقاد دارم. تو هم به استدلال من گوش بده. شاید تو هم به آستانه باور به وجود خدا برسی!

اگر نیروهای باوراننده در جامعه‌ای مفقود شدند و کسی استدلال نکرد، یا فریب‌کاری جای‌گزین آن می‌شود یا خشونت. برای کسانی که ذهن‌های ساده‌لوح دارند و زودباورند (عوام‌الناس)، فریب‌کاری واسطه قرار می‌گیرد و برای کسانی که ذهن‌های تیز دارند و فریب نمی‌خورند (خواص)، خشونت به کار گرفته می‌شود.
صلاح جهان اسلام این است که استدلال‌گرایی وارد حوزة دین شود. اگر بخواهیم عوام‌الناس را با فریب به این سو و آن سو نکشانیم و خواص را به زندان و جرم و جریمه نکشانیم، چاره‌ای جز این نیست که به استدلال‌گرایی برگردیم و ببنیم برای ادعاهای خود چه استدلال‌هایی داریم.




#فرهیختگان، پیک آگاهی شماست

اولين سخنراني سيد محمد خاتمي بعد از سالها محدوديت
https://youtu.be/FMgekeq2xeg



جان آگه با #فرهیختگان

آن روز که مه شدی نمی‌دانستی
کانگشت‌نمای عالمی خواهی شد


روزی نیست که کلمات قصار و شیرین‌کاری‌های چهره‌ها و روشناسان در فضای مجازی دست‌به‌دست نشود و عموم مؤمنات و مؤمنین را نخنداند. به همین مناسبت این حکایت گلستان سعدی را انتخاب کردم که برای شاگردانم بخوانم. بخوانم، شاید یادشان بماند و دوفردا دیگر اگر خواستند سری توی سرها درآورند، تمهیدی بیندیشند و از پیش لوازمش را فراهم کنند.


«یکی از فضلا تعلیم ملک‌زاده‌ای همی‌داد و ضَرب بی‌محابا زدی، و زَجر بی‌قیاس کردی. باری پسر از بی‌طاقتی شکایت پیش پدر برد، و جامه از تن دردمند برداشت. پدر را دل به هم برآمد. استاد را گفت که پسران آحاد رعیت را چندین جفا و توبیخ روا نمی‌داری که فرزند مرا، سبب چیست؟ گفت سبب آن که سخن اندیشیده باید گفت و حرکت پسندیده باید کردن همه خلق را علی‌العموم و پادشاهان را علی‌الخصوص، به موجب آن که بر دست و زبان ایشان هر چه رفته شود هر آینه به افواه بگویند و قول و فعل عوام‌الناس را چندان اعتباری نباشد.

اگر صد ناپسند آمد ز درویش
رفیقانش یکى از صد ندانند

وگر یک بذله گوید پادشاهی
از اقلیمی به اقلیمی رسانند»

عاطفه طیه

جان آگه با #فرهیختگان

معلمان در مواجهه با شش چالش

بازاندیشی بحرانِ آموزش در ایران

یاددادشتی از علی زمانیان

#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

سخنرانی آیت الله محقق داماد، عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در گردهمایی رهبران ادیان اصلی جهان در واتیکان برای رایزنی درباره تغییرات اقلیمی



جان آگه با #فرهیختگان

آقای جمهوری اسلامی !
سر چشمه شاید گرفتن به بیـــل
چو پر شد نشاید گذشتن به پیل
شیخ اجل سعدی


#فرهیختگان در زمانه عسرت

برای کولبران چه می‌توان کرد؟

مصاحبهٔ تصویری با محمدرضا جلائی‌پور

این مصاحبه‌ سال گذشته بعد از مرگ دلخراش فرهاد و آزاد خسروی، توسط گروه رسانه‌ای هورنو (به سرپرستی فاطمه ابوترابی) ضبط شد ولی منتشر نشد. اکنون منتشر می‌شود چون هوا رو به سردی بیشتر گذاشته است و اگر می‌خواهیم امسال هم با فاجعه‌های مشابه برای هم‌وطنان کولبرمان مواجه نشویم، باید قبل از این‌که دیر شود برای حل مساله‌ گفتگو و رایزنی و در عرصهٔ عمومی مطالبه‌گری بیشتری کنیم.


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

‌ ‌
مستند «یاد ایام» ساخته‌ی حسن سربخشیان جمعه ۱۶ مهر ۱۴۰۰ برای اولین بار از برنامه‌ی آپارات شبکه‌ی بی بی سی فارسی پخش خواهد شد.

این مستند که درباره‌ی استاد محمدرضا #شجریان می‌باشد به مناسبت اولین سالگرد درگذشت ایشان منتشر می‌شود.

برنامه‌ی پخش:
📺 ساعات پخش به وقت ایران از بی بی سی فارسی
🔹 جمعه: ۹ شب
▪️شنبه: ۱۱ صبح
▪️یکشنبه: ۱۲ شب
▪️سه‌شنبه: ۳:۳۰بعدازظهر
▪️چهارشنبه: ۱۲ شب
▪️ تکرار جمعه: ۲:۳۰ بامداد



جان آگه با #فرهیختگان

زیر بنای وضع فعلی توسط امام راحل گذاشته شد


شهاب الدین حائری شیرازی

بنده دیداری با جناب حجه الاسلام والمسلمین حاج سید حسن خمینی داشتم و به ایشان علاقه مندم اما این علاقه موجب نمی‌شود چند سوال را با ایشان در میان نگذارم که احتمالا ذهن دیگرانی را نیز مشغول نموده است.
پدر و جد جنابعالی ۱۰ سال تصمیم گیران اصلی این مملکت بودند عملکرد این عزیزان در خصوص برابری همه انسانها و عدالت و آزادی و دموکراسی و یکسان بودن ارزش رای همه (آنچه از شما در تصویر بالا نقل شده) را چگونه ارزیابی میکنید؟

عملکرد پدر و جد بزرگوارتان در خصوص اعدامها و مصادره‌ها و بعدتر تسخیر سفارت آمریکا و استمرار جنگ و دستور حذف منتقدین دلسوزی چون مرحوم بازرگان از گردونه انتخابات و ممانعت از فعالیت سیاسی نهضت آزادی و...را چگونه ارزیابی می‌نمایید؟

چه اشکالی دارد وقتی زیر بنای وضع فعلی که همه به آن منتقدیم در زمان امام راحل گذاشته شده انتقاد را از نزدیکان و پدران خودمان شروع کنیم؟

صداقت در اعتقاد به آزادی و عدالت و دموکراسی ما را وادار می‌کند بدون تبعیض و بی رحمانه عملکرد ۴۰ ساله پس از انقلاب را زیر تیغ نقد ببریم.


جان آگه با #فرهیختگان

باشکوه بازی کن!

امیر ناظمی

سریال کره‌ای «بازی مرکب» (Squid Game) این روزها تبدیل به یکی از محبوب‌ترین سریال نتفلیکس شده است. این‌که چگونه یک سریال کره‌ای، با بازیگران کره‌ای، با زبان کره‌ای، با فرهنگ عامیانه کره‌ای (بازی‌های کودکان کره‌ای) توانسته است چنین در دنیا مورد توجه قرار گیرد، حاصل یک اتفاق نیست، بلکه حاصل یک نگاه راهبردی است؛ نگاهی که در نتفلیکس شکل گرفته است.

نتفلیکس در همان اوایل کارش متوجه یک واقعیت بیرونی شده بود: فیلم‌های بالیوودی در میان جوامع مهاجر آمریکایی بازار خوبی دارد. همین واقعیت کافی بود تا آن‌ها راهبرد جدیدی برای فعالیت خود پیدا کنند: توجه به بازارهای خاص (Niche Market).

⭕️نتفلیکس بومی
نتفلیکس استارت‌آپی بود که هم‌زمان با ظهور CD/DVD شکل گرفت، زمانی که رید هستینگز این ایده را طرح کرده بود که فیلم‌های کرایه‌ای ویدیویی را می‌شود به صورت پستی و روی DVD به مشتریان ارائه داد.

نتفلیکس بارها و بارها و با برخورد با هر واقعیتی، راهبرد و حتی چندین بار مدل کسب‌وکار خود را تغییر داد. در حقیقت این شرکت که ابتدا با ایده کرایه فیلم آغاز به کار کرده بود؛ رقیب بلاکباستر بود که فروشگاه‌های زنجیره‌اش در کل آمریکا گسترده بود.

آن‌ها با رشد اینترنت به فکر سفارش‌گیری از طریق اینترنت پرداختند، بعدترها تبدیل به سایت دانلود فیلم شدند و بعدتر تبدیل به یک شرکت «ویدیو درخواستی» (VOD) و نهایتا تولیدکننده فیلم. این مسیر پر پیچ و خم اما با ثبات برخی از راهبردها همراه بوده است.

در حقیقت آن‌چه به نام چابکی (Agility) در دنیای کسب‌وکار مطرح است، در توازن با پایداری یا ثبات (Stability) معنادار است. این‌که در برخی موارد باید انعطاف‌پذیر بود و نیاز به چابکی هست؛ اما در همان حال، برخی از موارد نیاز به ثبات دارد.

نتفلیکس در تغییر مدل‌های کسب‌وکار و حتی ماموریت خود در کمتر از ۲۵سال حداقل ۴بار تغییر جدی فعالیت داده است، یعنی در هیچ بازاری بیش از ۷ سال نمانده است؛ و این یعنی چابکی! اما راهبردهای این شرکت در برخی از حوزه‌ها بدون تغییر مانده است؛ و این یعنی پایداری!

در کتاب «وقت خوب نتفلیکس» آمده است: «سایت (سال ۱۹۹۹) شروع به نظرسنجی کرد و دریافت که بسیاری از مشتری‌ها علاقه زیادی به فیلم‌های هندی دارند. درس خوبی بود و نتفلیکس به زودی بین دیگر جوامع مهاجر و همچنین بین دیگر عاشقان فیلم به عنوان بهترین منبع [...]‌ شناخته می‌شد.»

به این ترتیب بود که نتفلیکس برای کرایه فیلم سراغ بازارهای خاص رفت . و ۲بازار خاص را مورد توجه قرار داد:
1️⃣سینمای کشورهای مهاجر
2️⃣فیلم‌های هنری

این راهبرد نمونه‌ای از ثبات بود. نتفلیکس امروز دیگر کرایه‌دهنده فیلم نیست؛ شرکتی چابک است که تبدیل به تولیدکننده فیلم شده است؛ اما در تولید فیلم هم همان راهبرد بازارهای خاص را توجه دارد.

یکی از نخستین فیلم‌های سینمایی نتفلیکس که جایزه اسکار را برای این شرکت به همراه داشت؛ فیلم رما Roma بود. فیلمی مربوط به مکزیک دهه ۱۹۷۰، با موضوعی مکزیکی، با بازیگرانی مکزیکی و به زبان مکزیکی. حالا پس از ۳ سال این بار در یک سریال چنین راهبردی دوباره تبلور می‌یابد؛ این بار در یک سریال.

نتفلیکس ریسک تولید فیلم را پایین آورده بود و به همین دلیل بود که هم فیلم مکزیکی رما و هم سریال کره‌ای بازی مرکب، با هزینه‌هایی پایین و با نگاه ریسک‌پذیر (میراث استارت‌آپی) تولید شدند.

⭕️درس‌هایی برای ما
1️⃣دنیای امروز فرصت خوی برای ارائه تنوع جوامع مختلف است. فرهنگ ایرانی می‌تواند بخشی از این فرصت باشد. از دست دادن این فرصت به هر بهانه‌ای که باشد؛ چه نام‌اش تحریم باشد، چه نپیوستن به کنوانسیون برن (کنوانسیونی برای احترام حقوق مالکیت فکری) یک فرصت‌سوزی تاریخی است.

2️⃣کسب‌وکارها نیاز به توازن هم‌زمان چابکی و ثبات دارند. گاهی چنان بر چابکی تاکید می‌شود که ثبات قربانی می‌شود و گاه چنان دل‌داده ثبات می‌شویم که چابکی فراموش.

«بازی مرکب» در تک تک صحنه‌هایش به خوبی به ما یادآوری می‌کند: در این بازی خون، حداقل باشکوه بازی کن!
و درد این است که ما «باشکوه بازی کردن» را فراموش کرده‌ایم!

پ.ن.: ببخشید خلاف سیاست‌های دولت ما سریال کره‌ای می‌بینیم؛ اما شما هم ببینید تا رشد سایر کشورها کمی برای پیوستن به جهان ترغیب‌تان کند. در دنیای سیاست هم، توازن ثبات و چابکی مهم است؛ شاید در برخی از راهبردها ثبات خوب باشد، اما در مدل تعامل با دنیا نیاز به چابکی، تغییر و درس‌آموزی از واقعیت‌ها داریم.


#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی

▪️مردم ایران مثل مردم هر کشور دیگری به نیروی مسلح‌شان افتخار می‌کنند. اما اگر حکومتی طی ۴ دهه قدرت، سیاست‌هایی در پیش گرفت که دائما کشور را در معرض تهدید و تقابل با دیگران قرار داد، خود آن حکومت بزرگترین تهدید برای امنیت و منافع ملی است نه دیگران


محمد جواد اکبرین


جان آگه با #فرهیختگان

مریم میرزاخانی، "یکی از هفت زن دانشمندی که دنیا را تغییر داد"

یحیی تابش، استاد بازنشسته دانشکده ریاضی دانشگاه شریف، در شماره پاییز فصلنامه معرفی و نقد کتاب تهران به روایت نکاتی کمتر شنیده شده از زندگی علمی مریم میرزاخانی، ریاضیدان برجسته جهانی، پرداخته است. بخش‌هایی گزیده از این روایت‌ را –که در حساب @SharifSocial بازنشر شده- در زیر بخوانید:

🔹اول بار که مریم را دیدم، پانزده سالش بود. یک دوره تابستانی در دانشگاه صنعتی شریف راه انداخته بودیم تا بچه‌های دبیرستانی علاقه‌مند را با مطالب شوق‌آفرین و انگیزه‌بخش در زمینه ریاضیات آشنا کنیم. حدود صد نفر دختر و پسر پانزده، شانزده ساله در دوره شرکت داشتند، ولی از همان روز اول همه فهمیدند که مریم با آن جثه کوچک کاملا متفاوت است. یکی از استادان در این دوره یک مثال خاص از یک مسئله را در زمینه نظریه گراف‌ها که جنبه شهودی خوبی داشت، مطرح کرد و به بچه‌ها گفت هرکس یک مثال دیگر پیدا کند، هزار تومن جایزه می‌گیرد. بعد از مدتی، مریم حالت کلی مسئله را اثبات کرد و شد اولین مقاله تحقیقاتی‌اش در پانزده سالگی.

🔹سال تحصیلی بعد مریم در مسابقات داخلی المپیاد ریاضی شرکت کرد و پس از موفقیت در مراحل مختلف آزمون‌ها به عضویت تیم شش‌نفره المپیاد ریاضی ایران درآمد و در المپیاد بین‌المللی ریاضی که در تابستان سال ۱۹۹۴ در هنگ‌کنگ برگزار شد، با نمره ۴۱ از ۴۲ مدال طلا گرفت.

🔹در المپیاد جهانی به‌ندرت شرکت‌کنندگان موفق به کسب نمره کامل یا نزدیک به آن می‌شوند، ولی مریم سال بعد نیز که هنوز دانش‌آموز دبیرستانی بود، به عضویت تیم کشورمان درآمد و در المپیاد بین‌المللی ریاضی که در سال ۱۹۹۵ در کانادا برگزار شد، با کسب نمره کامل ۴۲ مجددا مدال طلا گرفت.

🔹مریم در پاییز ۱۳۷۳ وارد دانشکده علوم ریاضی دانشگاه صنعتی شریف شد... یکی از استادان جوان دانشکده در آن دوره به نام دکتر سعید اکبری یک درس در دوره دکتری در زمینه نظریه الگوریتمی گراف‌ها ارائه کرده بود که مریم هم این درس را گرفته بود. دکتر اکبری به عنوان یکی از تکالیف درسی یک مسئله بسیار دشوار را که بیش از بیست سال بود حل نشده بود، به بچه‌ها می‌دهد و برای آن ده دلار هم جایزه می‌گذارد. بعد از چند روز مریم راه حل مسئله را ارائه می‌کند و جایزه را می‌برد. حل مسئله در یکی از ژورنال‌های معتبر منتشر می‌گردد. راه حل مریم بعدها به عنوان یک مطلب کلاسیک در کتاب‌های درسی پیشرفته نیز چاپ شد.

🔹مریم بعد از پایان تحصیلات کارشناسی در دانشگاه شریف به هاروارد رفت... رساله دکترایش را تحت نظر کرتیس مک مولن، ریاضی‌دان برجسته و استاد دانشگاه هاروارد، در زمینه نوع خاصی از دستگاه‌های دینامیکی به انجام رساند. رساله دکتری مریم در کنار نتایج مهم و ارزنده و نوآوری‌های فراوان، اثبات جدید از حدس ادوارد ویتن، فیزیک‌دان برجسته در زمینه نظریه ریسمان‌ها ارائه کرد. این رساله خیلی زود مورد توجه ریاضی‌دانان قرار گرفت. مریم در سال ۲۰۰۴ موفق به دریافت دکتری از دانشگاه هاروارد شد.

🔹مریم پس از دریافت دکتری به عنوان عضو هیأت‌علمی به دانشگاه پرینستن پیوست و پژوهش‌های ریاضی خود را با قوت و قدرت ادامه داد. از جمله موفق به اثبات ارگودیک بودن شار ترستین شد و به نتایج ارزنده و تأثیرگذار بیشتری رسید تا این که در سال ۲۰۰۸ در دانشگاه پرینستن به استادی رسید. او سال ۲۰۰۹ پرینستن را ترک کرد و با سمت استادی به دانشگاه استنفرد پیوست.

🔹تابستان سال ۲۰۱۴ کنگره ریاضی‌دانان در سئول برگزار می‌شد و از اطراف و اکناف شایعه اهدای مدال فیلدز به مریم به گوش می‌رسید و مریم که عازم کره شد، احتمالش برایمان بیشتر شد تا اینکه رسما اعلام شد که مدال فیلدز به او تعلق گرفته است.

🔹مریم علاوه بر مدال فیلدز افتخارات ارزشمند دیگری هم کسب کرد:
- به انتخاب مجله نیچر یکی از ده فرد تأثیرگذار در جهان، ۲۰۱۴
- عضویت در آکادمی علوم فرانسه، ۲۰۱۵
- عضويت در انجمن فلسفه آمریکا، ۲۰۱۵
- عضویت در آکادمی ملی علوم (آمریکا)، ۲۰۱۶
- عضویت در آکادمی علوم و هنرهای آمریکا، ۲۰۱۷

🔹پس از درگذشت مریم، جوایز متعددی به نامش نام‌گذاری شد. در استنفرد یک بورسیه دانشجویی و یک بورسیه پژوهشگر جوان به نام او راه انداختند. در بعضی شهرهای جهان هم يادمان‌هایی برای او برپا کردند، یا کوی و برزنی را به نام او خواندند. ماهواره شماره ۳۲۱۳۵۷ نیز به یاد او ماهواره میرزاخانی نامیده شد. در فوریه ۲۰۲۰ گروه زنان سازمان ملل متحد مریم را به عنوان یکی از هفت زن دانشمندی انتخاب کرده که دنیا را تغییر داده‌اند.

🔹ولی شاید از همه مهم‌تر نام‌گذاری روز ۲۲ اردیبهشت (۱۲ مه) که سال‌روز تولد او است، توسط اتحادیه بین‌المللی ریاضی‌دانان به نام روز ریاضیات و زنان باشد، در این روز همه‌ساله در بسیاری از کشورهای جهان مراسم ویژه‌ای برگزار می‌شود.

حسین باستانی


جان آگه با #فرهیختگان

‍ استراحت جامع

به یاد آذرتاش آذرنوش


ابراهیم م. بشلی

از کجا شروع کنم؟ آذرتاش آذرنوش از آن استادانی بوده که انبوهی خاطره ساخته؛ حتی برای دانشجویانی که مدت زیادی با او سروکار نداشته‌اند؛ آن وقت ببینید خاطره گفتن از استادی که از ترم اول لیسانس تا ده‌دوازده سال بعد از دکتری، شاگردش بوده‌ام چقدر می‌تواند دشوار باشد؟
وقتی به دانشکده‌ی الهیات رفتم، من هم مثل بقیه‌ی بچه‌ها، از دیدن یک استاد تروتمیز، بی‌نهایت شیک‌پوش، خوش‌تیپ و بی‌ریش شوکه شدم. آذرنوش به خاطر دفاع از نظریه و روش جدیدش در آموزش عربی، شخصا با آن همه کلاس و پرستیژ، به دانشجوهای ترم اولیِ لیسانس درس می‌داد؛ آن هم هشت واحد در ترم یک.
سنتگراهای حوزوی مدعی آموزش عربی بودند در حالی‌که اغلب‌شان یک سطر به عربی نمی‌توانستند بنویسند و آذرنوش با روش "احمدومریم" اش در این راه غوغایی به پا کرده بود. خودش درس می‌داد که نتیجه‌ی روش بی‌نظیرش را ببیند و لذت ببرد؛ و می‌بُرد.
چند شاگرد برترش را هم به دستیاری گرفته بود و آنها هم همان "احمد و مریم" را به‌خوبی درس می‌دادند مثل عنایت‌الله فاتحی‌نژاد و بعدا عبدالهادی فقهی‌زاده و بابک فرزانه که خیلی جوانتر بودند. شگفت‌آور بود که می‌دیدیم که استادی چنین شیک، در دانشکده‌ی الهیات عربی درس می‌دهد. آن عالی‌جناب البته در عرض دو جلسه با دانشجوهای سختکوش دوست می‌شد و انرژی عجیبش هم مایه‌ی شگفتی بود که هر هفته انشاهای عربی مغلوط دانشجوها را می‌خواند و تصحیح می‌کرد؛ چون اطمینان داشت که بیشترشان در پایان ترم دوم، به عربی خواهند نوشت و جاحظ‌خوان خواهند شد.
کتاب آموزش عربی آذرنوش، داستان احمد و خواهرش مریم بود در موقعیتهای مختلف؛ سرانجام احمد این بود که به جبهه برود و در درس آخر به شهادت برسد. آخر هر ترم دوم لیسانس، سر کلاس آموزش زبان عربی، تقریبا همه‌ی بچه‌ها اشک می‌ریختند و این ماجرا نمی‌دانم چند بار در دانشکده‌ی الهیات تکرار شده است.
اما برخی کسان هم تا توان داشتند بر سر راه این سبک نوآورانه‌ی آذرنوشی سنگها انداختند که تسلیم شود و نشد.

وقتی قرار شد برای تلویزیون داخلی دانشگاه تهران برنامه تهیه کنیم، با عبدالهادی فقهی‌زاده به خانه‌‌ی استاد در خیابان آذربایجان رفتیم و مصاحبه‌ی مفصلی کردیم. آن مصاحبه به جای پخش تلویزیونی، در مجله‌ی برگ فرهنگ (شماره‌ی ۷، زمستان ۱۳۷۹) چاپ شد چون تلویزیون دانشگاه قبل از شروع کار، با شکایت رادیوتلویزیون انحصاری ایران (صداوسیما) به حکم قاضی‌مرتضوی، شبانه قلع‌وقمع شد و نمی‌دانم نوارهای ویدیویی را چه کردند.
با همه‌ی مشغله‌ی کاری‌اش از حال دانشجویان قدیم غافل نبود. وقتی می‌پرسید کار جدیدی در دست داری؟ غرق شعف می‌شدیم. وقتی یکی از کتابهایم در ارشاد احمدی‌نژاد گیر کرده بود گفت: "به فلانی که بالاخره یک زمانی شاگردم بوده و الان جزو مقامات است بگویم که مشکل را حل کند؟"، گفتم حیف ِ شان و کلاس شما که به‌خاطر من از آن فلانی چیزی بخواهید. بعد سیگار بهمن‌کوچکش را آتش زد و از همین سنخ سنگ‌اندازیهایی که در کارش روا داشته بودند گفت و دلداریها داد؛ که باید صبور و سخت‌جان بود.

زندگی آذرنوش، زندگی ممتاز و درجه‌ی یک و رویایی یک استاد ایرانی بوده است. خوب زیست و درست و شاد زیست و سخت محترم و عزیز ماند و رفت که به قول خودش به استراحتی جامع بپردازد. هر بار که این عبارت را بر زبان می‌آورد صدای "آ" را در کلمه‌ی جامع به طول سه مَد می‌کشید و لبخندی می‌زد.

عالیجناب آذرنوش!
سپاس برای کلاسهای‌ بی‌نظیرت
برای خنده‌هایت
برای هزار خاطره‌ای که ساختی
و
برای نصیحتهایت که گوش نکردم و تاوانش را دادم.


جان آگه با #فرهیختگان

نزدیک به یک سال است که دایره ممیزی کتاب وزارت ارشاد سنگ جلوی پای ما می اندازد که دفتر شعر(به تو فکر می‌کنم) منتشر نشود. صبوری ما هم حدی دارد...
اما این دیگر سانسور نیست ...لجاجت است. بیش از این اگر خسته ام کنید...کل کتاب را بی‌هیچ مجوزی منتشر خواهم کرد.


پ‌ن:
این اعتراض سیدعلی صالحی به عدم چاپ کتابش بود حالا بخوانید بقیه ماجرا را👇


جان آگه با #فرهیختگان