فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.3K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
چرا جنبش دموکراتیک نمی‌تواند «سیاست بزرگ» بسازد؟ | محمدرضا نیکفر…
گدار
صحبت‌های محمدرضا نیکفر در کلاب گدار:

محمدرضا نیکفر در این گفتگو از جایی وارد می‌شود که آصف بیات متوقف شده بود. پرسش از اینکه چرا ایده گذار «نمی‌گیرد».
نیکفر پاسخ را در نظریه سیاسی جستجو می‌کند. با استناد به گرامشی و لاکلا، استدلال می‌کند که «ایده بزرگ» به تنهایی «سیاست بزرگ» نمی‌سازد. برای هژمونیک شدن یک ایده، دو شرط لازم است: اول، آن ایده باید به «عقل سلیم» تبدیل شود — به زندگی روزمره مردم نفوذ کند. دوم، یک «بلوک تاریخی» باید پشت آن شکل بگیرد. ائتلافی از نیروهای متفاوت که با انگیزه‌های متفاوت، دور یک خواست مشترک جمع شوند.

جنبش زن، زندگی، آزادی لحظه‌ای بود که این دو شرط به‌طور ناقص و لرزان همزمان شدند. جنبش دی‌ماه، در تحلیل نیکفر، نشان داد که راست افراطی توانست این منطق را — هرچند موقت و شکننده — اجرا کند، اما نیروهای دموکراتیک هنوز از آن عاجزند.


#فرهیختگان روزن آگاهی
🔥2
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
شفیعی کدکنی:

«[انگلیسی‌ها] بعد از اینکه مسلّط شدند، گفتند گور بابای زبان فارسی، شما زبان فارسی براتون خوب نیست. شما بیایید اردو رو که یک زبان محلّی است، اینو بگیرید بزرگش کنید و همین کار رو کردند. می‌دونستند که زبان فارسی شاهنامه داره، مثنوی داره، سعدی داره، حافظ داره، نظامی داره؛ می‌تونه با شکسپیر کشتی بگیره. ولی زبان اردو چیزی نداره که با شکسپیر کُشتی بگیره. بعد از مدتی بچّهٔ هندی میگه: گور بابای این زبان اردو. من که می‌تونم شکسپیر بخونم، چرا این شعرهای ضعیف و این ادبیات چی چی... اصلاً زبانم رو انگلیسی می‌کنم، چنانکه کردند..

..ما نمی‌خوایم هیچ زبان محلّیی رو خدای‌نکرده... چون این زبان‌های محلّی پشتوانهٔ فرهنگی ما هستند. ما اگر این زبان‌های محلّی رو حفظ نکنیم، بخش اعظمی از فرهنگ مشترکمون رو عملاً نمی‌فهمیم"

تقابل با زبان فارسی یا هرگونه تلاش برای تضعیف جایگاه زبان فارسی، بازی در همان زمینی است که استعمار انگلیس و روسیه (و امروز اسرائیل و ناتو و نوعثمانی و...) به دنبال آن هستند و آنکه در هر مقام و جایگاهی در چنین زمینی قدم می‌زند، دانسته و ندانسته دشمن زبان فارسی و هویت ایرانی است.


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤12
مرزهای جغرافیایی زبان فارسی تا سه قرن پیش

«عمران خان» نخست وزیر سابق پاکستان در سفر به ایران به درستی میگفت:
اگر بریتانیایی ‌ها حوالی سال ۱۸۰۰ به هند نمی‌آمدند الان مترجم نیاز نبود چون همه ما قبلا فارسی صحبت می‌کردیم و زبان قضایی هند برای ۶۰۰ سال فارسی بود

برخلاف ادعای «دگماتیسم قبیله گرا» زبان فارسی نه زبان یک قوم و یا یک جغرافیای خاص بلکه زبان یک فرهنگ و تمدن هزار و چندصدساله است که از «میان دورود» و قفقاز تا «فرارود» و مرزهای ترکستان و هندوستان را شامل می شده است و در شکوفایی آن از گنجه و شروان و کردستان تا سمرقند و هرات و هند و بخارا و...، نقش داشته اند.

استعمار انگلستان و روسیه در دو قرن اخیر بخش های بزرگی از این گسترده تمدنی را با تغییر «فرهنگ و زبان» آن نواحی از میان برد.

استعمار در هندوستان و خراسان بزرگ زبان روسی و انگلیسی را گسترش داد و در آناتولی و قفقاز با جعل پان‌ترکیسم مرزهای زبان فارسی را کاهش داد و امروز هم سعی در تقویت قبیله‌گرایی و جعل قومی به نام «قوم فارس» و تقلیل ایرانیان به اقوام پراکنده داشته و همه تلاش خود را برای کاهش جغرافیای ایران و زبان فارسی به کار گرفته است.
فرهاد قنبری
❤3👍2
یک سند تاریخی از پیوند ایرانیان قدیم با قرآن و شاهنامه

امروز در میان تصاویر قرآن‌های وقف شده بر حرم امام رضا علیه السلام در مشهد، به نسخه‌ای از سدۀ ششم یا هفتم هجری برخوردم که یک خواننده در حواشی صفحاتی از آن به معرفی شخصیت‌های مهم و پادشاهان ایرانی در شاهنامۀ فردوسی (از کیومرث تا عصر ساسانی) پرداخته است. کاتب خط زیبایی ندارد، به ندرت از نقطه استفاده می‌کند و در ذکر نام‌ها گاه اشتباه هم می‌کند. مثلاً: هوشنگ/هوشکن. به گمان من این دستخط باید از سدۀ هفتم یا هشتم هجری باشد.

این پارۀ پنجم از یک نسخۀ سی جزئی قرآن است که تاریخ وقف آن بر حرم رضوی مشخص نیست و اکنون با شمارۀ «جزوۀ 4557» در کتابخانۀ آستان قدس رضوی نگه‌داری می‌شود. بر برگ آخر این نسخۀ قرآن، خواننده‌ای دیگر دعایی به عربی نوشته است.
مرتضی کریمی‌نیا

#فرهیختگان روزن آگاهی
❤2
نمره مردودی علوم سیاسی در ایران

صلح‌ناپذیری در دانش سیاست و نهاد قدرت


مجتبی مقصودی

نویسنده این یادداشت مدعی است نهاد قدرت و دانش سیاست در ایران پس از پیروزی انقلاب به‌رغم مسئولیت اخلاقی، نهادی، حرفه‌ای و علمی بیش از آنکه مروج جامعه‌پذیری صلح در مناسبات انسانی، اجتماعی، محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی و نیز در سطوح علمی و دانشگاهی باشد، متأثر از فضای سیاسی-ایدئولوژیک در ایران این دوران و نیز به دلیل بن‌مایه‌های ذهنی و پایگاه اجتماعی و فرهنگی رهبران نظام جدید خود یک طرف دعوا شده است؛ به طوری که هم نهاد قدرت و جریانات سیاسی اصلی حاکم و هم نهاد رسمی دانش سیاست که از مجاری شورای انقلاب فرهنگی و وزارت علوم رسمیت می‌یابند، مروج جامعه‌پذیری ناصلح شده‌اند و به صور مختلف خشونت آشکار و نهانی را در روح و فکر جامعه ملی و جامعه علمی علوم سیاسی کشور وارد کرده‌اند که در طول چهار دهه اخیر کم‌وبیش این مسیر پیگیری می‌شود. این نگرش در ادامه طرح بحث می‌کند که بخش قابل توجهی از جامعه‌پذیری سیاسی پر اعوجاج را سیاست‌گذاران نظام با ریل‌گذاری‌های جهت‌دار روی وضعیت‌های ناصلح قرار داده‌اند که در طول این سال‌ها با هم‌افزایی‌های فراوان این جامعه‌پذیری ناصلح شرایط پایداری یافته و تثبیت شده است. به همین لحاظ خروج از این وضعیت نامساعد به وضعیت‌های صلح زمان‌بر و نیازمند سیاست‌گذاری‌های جدید در همه عرصه‌ها و از جمله در نظام آموزشی و رشته علوم سیاسی رسمی کشور است.

اگر ناصلح را به وضعیت‌های نامناسبی اطلاق کنیم که در بطن و متن خود دربرگیرنده خشونت آشکار و نهان بوده و روابط انسانی، جوامع و گروه‌های اجتماعی را با خود، دیگری و طبیعت تحت تأثیر قرار می‌دهد که به قول نعمت‌الله فاضلی استاد مطالعات فرهنگی؛ این وضعیت، موقعیت و روابط، تولید و بازتولید و گسترش این خشونت نرم یا سخت برساخته مناسبات اجتماعی اعم از کلامی، رفتاری، آیینی، ساختاری، تاریخی و ایدئولوژیک است که در آن خودی با تعریف دیگری تعیّن می‌یابد. علوم سیاسی رسمی کشور که از مجاری برنامه‌ها، سرفصل‌ها و متون درسی ارائه می‌شود، در این وادی ناصلح گام برداشته است؛ این در حالی است که انتظار می‌رفت نهاد قدرت و دانش به جامعه‌پذیری صلح کمک کنند. در حالی که جامعه‌پذیری صلح روندی است که به واسطه آن فرهنگ، ارزش‌ها، نمادها و سبک زندگی صلح‌آمیز و مصالحه‌جو توام با تساهل، مدارا، و بردباری در جامعه تسری می‌یابد. ساختار قدرت و دانش بیشتر به تولید، تعمیق و گسترش جامعه‌پذیری ناصلح گرایش داشته و حتی سیاست‌گذاری‌های علمی و فرهنگی، از جمله در رشته علوم سیاسی را بدین سو سوق داده‌اند.

در عرصه پراتیک نیز سیاست‌ورزان مولود چنین محیطی در چارچوب مأموریت ایدئولوژیک و انقلابی خود و ارتقا و بقا در سلسله مراتب قدرت، سهمی برای آرامش روحی-روانی مردم، صلح و دوستی، مدارا و آشتی و ارتقای کرامت انسانی متصور نبوده و در دایره شعارهای افراطی و رادیکال که نتیجه‌ای جز کوچک کردن سفره اقتصادی و فضای سیاسی مردم نداشته‌اند، درغلتیدند. مروری بر این کارنامه ادعای ترویج ناصلح و تبدیل آن به جامعه‌پذیری ناصلح را بیش از پیش اثبات می‌کند. به عنوان نمونه 444 روز اشغال سفارت آمریکا و گروگان‌گیری در آبان 1358 و حمایت بالاترین نهادهای رسمی کشور از این اقدام، وضعیت ناصلحی را رقم زد که پیامدهای منفی و اسفبار آن همچنان دامن‌گیر کشور است. سیاستی که هر ساله مورد تکریم قرارمی‌گیرد و شعار آن همچنان نوای اصلی تریبون‌های رسمی و از جمله نماز جمعه‌ها در کل کشور است و در عمل نیز به بخشی از جامعه‌پذیری سیاسی جامعه مبدل شده است. تبلور این راهبرد حل‌المسئله‌ای از طریق قهر انقلابی! بدون سنجش سود و زیان حاصل از این اقدام و بازخواست کسانی است که به این اقدام مبادرت ورزیدند و باعث شدند که این اقدام الگوی انقلابی‌گری محسوب شود و در مواردی مشابه‌ این رویکرد، الگوی مواجهه با مشکلات شود. سرازیر کردن خشم توده‌های ناآشنا به زیروبم‌های سیاسی و بهره‌گیری از سیاست خیابانی باعث شد در موارد مشابهی برخی دیگر از سفارت‌خانه‌ها از حمله و تعرض مصون نمانند. حمله به سفارت بریتانیا در آذر 1390 و حمله به سفارت عربستان سعودی در دی ماه 1394 تجربه‌های دیگری از تحمیل وضعیت‌های ناصلح برای حل مسائل پیش روی سیاست داخلی و خارجی گستراند.

متن کامل این یادداشت را می‌توانید در شماره ۲۱ سیاست‌نامه مطالعه کنید.



#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3👍2👎1
پاره‌آموختنی از استاد روانشاد اسلامی‌ندوشن

#فرهیختگان روزن آگاهی
❤5
‍ شصت و پنج سال پایداری در مسیر دشوار آزادی

بیانیه نهضت آزادی ایران به مناسبت شصت و پنجمین سالگرد تاسیس (۱۳۴۰)

شماره: ۲۷۸۳

از زمان تاسیس نهضت آزادی ایران در اردیبهشت ماه سال ۱۳۴۰ تا به امروز، ۶۵ سال می‌گذرد و در این دوران، اعضای این حزب در کنار مردم ایران، فراز و فرودهای بسیاری را تجربه کرده‌اند. بنیانگذاران نهضت آزادی ایران، آقایان مهندس مهدی بازرگان، دکتر یدالله سحابی و آیت‌الله سیدمحمود طالقانی، این حزب ملی و اسلامی را تاسیس کردند و اعلام کردند که ما مسلمان، ایرانی، تابع قانون اساسی و مصدقی هستیم؛ اصولی که در تمام این سال‌ها سرلوحه فعالیت‌های نهضت آزادی ایران و سرمشقی برای کنش‌گری اعضای آن بوده است.

نهضت آزادی ایران، چه در سال‌های پیش از انقلاب و چه در سال‌های پس از آن، منادی اخلاق در عرصه سیاسی بوده و در عمل نیز ثابت کرده است که سیاست‌ورزی و فعالیت گروهی را ابزاری برای کسب قدرت یا تامین منافع حزبی نمی‌داند، بلکه امکانی برای «آگاهی بخشی» و «ارتقای فرهنگ سیاسی» در نظر می‌گیرد. مرحوم مهندس بازرگان در سال‌های ابتدایی دهه شصت و زمانی که در مناقشه‌های ابتدای انقلاب، عده‌ای برای سرنگونی قدرت و عده‌ای برای حفظ قدرت، دست به خشونت فراگیر زدند، صریح و بی‌پرده و با شجاعت گفت که جنگ ما با حاکمیت، جنگ حجت است نه «جنگ قدرت».

نقش نهضت آزادی ایران و دولت موقت در تلاش برای استقرار حاکمیت قانون پس از انقلاب، نقشی کلیدی و تعیین کننده بود. آن دولتی تهیه کننده قانون اساسی اولیه نظام برآمده از انقلاب بود که رئیس‌اش، پانزده سال قبل از آن، در دادگاه نظامی گفت که ما آخرین گروهی هستیم که با شما به زبان قانون سخن می‌گوییم. هم او بود که در سال۱۳۵۸، در اعتراض به اقدام غیرقانونی، غیرحقوقی و غیراصولی تسخیر سفارت آمریکا و گروگانگیری، استعفا داد و در سال ۱۳۶۸، ده سال پس از رفراندوم قانونی اساسی، با انتشار نشریه «تحلیل و تفصیل ولایت مطلقه فقیه» به انتقاد از تغییرات مغایر با اصل حاکمیت ملت در قانون اساسی پرداخت و وقوع بحران‌هایی را پیش‌بینی کرد که سال‌ها بعد همگان با چشمان خود مشاهده کردند.

نهضت آزادی ایران در شصت و پنجمین سال فعالیت خود و در چارچوب راهبرد «اصلاحات جامعه‌محور»، بر مبارزات ملی، درون‌زا، مسالمت‌جویانه و قانونی، با اتکا به قدرت مردم و توان جامعه مدنی، تاکید دارد و حفظ استقلال کشور را در برابر هجوم دشمنان، اصلی ضروری می‌داند. در حوزه سیاست خارجی، توصیه و تاکید ما بر مذاکره و دیپلماسی، در جهت تامین امنیت ملی کشور و امنیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ملت ایران بوده است.

متن کامل بیانیه را در لینک زیر مطالعه فرمایید:
https://telegra.ph/NAI-2783-05-21
👍4❤1🔥1
تکرار بیعت امارات متحدۀ عربی با اخذ سوآپ دلاری: بازآرایی هژمونی پولی آمریکا از مسیر سوآپ دلاری

طرح سوآپ دلاری برای امارات و دیگر متحدان خلیج‌فارس را نمی‌توان صرفاً واکنشی فنی به بحران نقدینگی دانست. این اقدام سه لایه هم‌زمان دارد: (۱) مدیریت بحران کوتاه‌مدت ناشی از اختلال هرمز؛ (۲) تقویت ائتلاف انرژی–مالی میان آمریکا و تولیدکنندگان همسو؛ (۳) مهار رقابت ارزی چین و تثبیت هژمونی دلار. در جهانی که رقابت قدرت‌ها بیش از میدان نبرد، در میدان پول و پرداخت جریان دارد، سوآپ‌های ارزی به «سپر دلاری» واشنگتن بدل شده‌اند؛ سپری که هم از شوک متحدان جلوگیری می‌کند و هم مدار وابستگی به دلار را مستحکم‌تر می‌سازد. از این منظر، هرمز دیگر فقط گذرگاه نفت نیست؛ گلوگاه معماری مالی آینده نیز هست. اگر در قرن بیستم ناوهای جنگی امنیت انرژی را تضمین می‌کردند، در دهه ۲۰۲۰ این خطوط اعتباری و سوآپ‌های ارزی‌اند که امنیت ژئواکونومیک را تعریف می‌کنند.
https://irannewspaper.ir/9029/5/154452
فرشید فرحناکیان

#فرهیختگان روزن آگاهی
اینترنت با تبعیض حرام‌تر از گوشت حرام‌گوشتان

«فرار از مکاسب محرمه»


محمد حسن حیدری
حقوقدان

قدیم‌ترها در بازارهای ایران رسم نانوشته‌ای بود. بسیاری از کسبه از ملای مسجد محل می‌خواستند بعد از نماز، بر منبر برود و از «کسب حلال و حرام» بگوید. نه از سر تعارف؛ از سر ترس. می‌ترسیدند درهمی حرام وارد دخل و خرجشان شود و زندگی‌شان را گرفتار تیر غیب کند. همان‌قدر که از حرام می‌ترسیدند، از این هم بیم داشتند که مبادا دیناری حلال از دستشان برود.

مسأله مکاسب محرمه آن‌قدر مهم بود که در متون فقهی جایگاهی بزرگ داشت. در کتب فقهی، فصلی مفصل به آن اختصاص می‌یافت. حتی در اثر مشهور استاد فقیهان، شیخ مرتضی انصاری، نزدیک به یک‌سوم کتاب به همین موضوع «مکاسب محرمه» اختصاص یافته است؛ یعنی همان درآمدهایی که به حکم شرع، ناپاک و ناروا شمرده می‌شوند.

آن سنت قدیمی اما انگار امروز کم‌رنگ شده است. نه در بازار، نه در تریبون‌ها، کمتر کسی از این زاویه به برخی معاملات تازه نگاه می‌کند. انگار با عوض شدن شکل کسب‌وکارها، حساسیت اخلاقی هم نسبت به حلال و حرام هم عقب نشسته است.

کاش شیخ انصاری امروز زنده بود و فصلی تازه بر مکاسب خود می‌افزود؛ فصلی درباره تجارت‌های نوظهور در عصر اگزابایت. شاید می‌نوشت که وقتی دسترسی به یک خدمت عمومی با برچسب «پرو» و «ویژه» به تبعیض فروخته می‌شود، وقتی چیزی که باید برای همه یکسان باشد به کالایی چندبرابر گران تبدیل می‌شود، آن معامله از جنس همان مکاسب حرامی است که عایداتش از گوشت حرام گوشتان ناپاک‌تر است.

وقتی اینترنتی که تا پیش از نهم اسفندماه سال گذشته، هر گیگ آن چهار هزار تومان بود، ناگهان با عنوانی تازه و تبعیضی آشکار به گیگی چهل هزار تومان فروخته می‌شود، این فقط یک تغییر تعرفه نیست؛ پرسشی اخلاقی و اجتماعی هم هست. پرسشی درباره عدالت در معامله و حرمت نان در سفره.

اگر شیخ انصاری امروز قلم به دست می‌گرفت، شاید در همان لحن صریح فقیهانه می‌نوشت که هر درهم و دیناری که از چنین تبعیضی به دست آید، نه فقط سود اقتصادی، که بار سنگین مسئولیت اخلاقی را هم با خود می‌آورد؛ باری که هیچ نام تجاری و هیچ عنوان فریبنده‌ای نمی‌تواند آن را از دوش معامله بردارد.


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤5👍1
ترومای جمعی در ایران

https://www.zeitoons.com/117070
برخلاف بسیاری از نمونه‌های تاریخی که ترومای جمعی به سکوت، انفعال یا عدم همبستگی منجر شده، بخش بزرگی از جامعه ایران توانسته خشم و اندوه خود را به نوعی انرژی سیاسی و اجتماعی برای ادامه مبارزه تبدیل کند. این پدیده در روان‌شناسی اجتماعی به مفهوم «رشد پس از تروما» (Post-Traumatic Growth) و «مقاومت جمعی» نزدیک است؛ یعنی جامعه، به‌جای تسلیم کامل در برابر ترس، بخشی از رنج خود را به عاملی برای حفظ هویت، همبستگی و مبارزه تبدیل می‌کند.

#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3
بی‌باوری، نا‌باروری!
1⃣بخش اول

برای فهم وضعیت امروز ایران، شاید دیگر کافی نباشد که صرفاً از تقابل‌های آشنایی مثل جمهوری اسلامی و اپوزیسیون، چپ و راست، سلطنت‌طلب و انقلابی حرف بزنیم!

به نظر می‌رسد داخل کیک ایران فارغ از لایه‌هایی که قابلیت برش عرضی و طولی دارند یک تغییر ماهوی نیز رخ داده که از دسته‌بندی‌های مرسوم مهم‌تر است.

اجازه بدهید حرف آخر را اول بزنم و بعد بروم سراغ استدلال. به داوری من، ما سالهاست به تدریج از یک جهان سیاسی و اجتماعی که بر عنصر «باور» استوار بود، وارد جهانی شده‌ایم که باور رنگ باخته و مکانیزم فهم موقعیت‌ها بیشتر بر «محاسبه»، «شبکه» و «نمایش» عمل می‌کند.

این حرف به این معنا نیست که دیگر هیچ انسان باورمند یا فداکاری وجود ندارد. همچنان در حاکمیت، در اپوزیسیون، در نیروهای نظامی، در میان زندانیان سیاسی یا حتی در جامعه عادی، افراد باورمند زیادی هستند که حاضرند هزینه‌های سنگین بدهند. مسئله این نیست که استثناها حذف شده‌اند. مسئله این است که آن استثناها دیگر اتمسفر غالب دایره‌ی خود و اتمسفر گفتمان ساز را شکل نمی‌دهند.

در گذشته، فداکاری و هزینه‌دادن یک ارزش مسلطِ همگانی بود.‌ امروز اما اگر هم وجود داشته باشد، بیشتر استثناست تا قاعده. (برای همین ارزش خبری نیز پیدا می‌کند)
در دهه‌های گذشته، نیروهای متضاد سیاسی در ایران، با وجود همه اختلاف‌ها، یک ویژگی مشترک داشتند. همگی به نوعی افق متافیزیکی یا باوری بیرون از محدوده این اگوییسم جمعی که ما را محاصره کرده، تکیه می‌کردند. به عنوان مثال انقلابیون مذهبی سال ۱۳۵۷ فقط بر سر کسب قدرت سیاسی نمی‌جنگیدند. در کنار ایده حکومت دینی، تصوری از خودسازی اخلاقی (مبارزه با نفس) هم وجود داشت. این بود که کسانی که در مملکت بیرون به ولایت فقیه ارجاع می‌دادند، هم‌زمان به تسلط عقل بر مملکت درون (جهاد اکبر) هم توجه داشتند.

یکی درباره اداره جامعه، دیگری درباره مهار نفس. باور این بود که کسی که نتواند در مملکت درون خود بر شهوت، غضب و توهم خويش غلبه کند، در مملکت بیرون نیز تابع امام عادل نخواهد شد. و از همین رو پیوند محکمی فهم می‌شد بین فساد اخلاقی و فساد سیاسی.

از سوی دیگر، حتی سلطنت پهلوی نیز هرچند ظاهراً مدرن و سکولار بود، از این جهان باور بیرون نبود. محمد رضا شاه بارها از نوعی تقدیر تاریخی، فرّه ایزدی یا حفاظت الهی سخن گفته بود. در سنت ایرانی، قدرت بدون اتصال به امر متعالی مشروعیت کامل نداشت. چه شاه، چه فقیه، هر دو باید به چیزی فراتر از خود متصل می‌شدند.

اوج کارکرد اجتماعی این نظام باور را شاید بتوان در جنگ عراق و ایران دید. جنگی که در ایران با عنوان دفاع مقدس شناخته می‌شود. بسیاری از رزمندگان فقط سرباز نبودند. آنان خود را میدان‌دار یک امر مقدس می‌دیدند. از همین جهت مرگ برایشان صرفاً تلفات نبود، شهادت بود.

سختی فقط هزینه نبود، آزمون بود. آن دوره شاید آخرین زمانه‌ای بود که نشانه و معنا تا حد زیادی بر هم منطبق بودند.

اما پس از آن، اتفاقی عمیق‌تر از آنچه معمولاً با تعبیر ساده «دوران سازندگی» توضیح داده می‌شود رخ داد. بسیاری تصور و تبلیغ می‌کنند با آغاز دولت هاشمی رفسنجانی و آغاز پروژه توسعه، زیست اشرافی وارد جمهوری اسلامی شد و باورها تضعیف شدند. این توضیح اگرچه بخشی از واقعیت را (بسیار دیر) لمس می‌کند، اما بسیار سطحی است. چون کسانی که این روایت را تکرار می‌کنند، خود اغلب در شبکه‌های عظیم قدرت، بودجه، پروژه و نفوذ حضور دارند. حتی اگر در ظاهر زندگی شخصی ساده‌ای داشته باشند. مسئله صرفاً سبک زندگی یا یخچال بزرگ و خانه مجلل نیست. مسئله، تغییر در سازوکار قدرت است.

اتفاق اصلی این بود که انقلاب از وضعیت استثنایی خود خارج شد و به شکل استیت نهادینه شد. در سال‌های نخست، جامعه در شرایط انقلاب، ترور، جنگ و بی‌ثباتی بود.

در چنین شرایطی، آرمان می‌تواند نیروی سازمان‌دهنده باشد. اما وقتی نظام تثبیت شد، ناچار وارد مرحله وزارتخانه، بنیاد، قرارداد، شرکت، بودجه و بوروکراسی می‌شود. این‌جا دیگر ایمان به‌تنهایی نمی‌تواند ساختار را اداره کند. ساختار بزرگ نیاز به مدیریت منابع دارد، و هر جا مدیریت منابع باشد، شبکه‌های منافع و‌تضاد منافع نیز شکل می‌گیرند.

هم‌زمان، جنگ تمام شد اما دستگاه جنگی باقی ماند. سازمان‌ها، شبکه‌های فرماندهی، رفاقت‌های جبهه، نهادهای اقتصادی مرتبط با جنگ، همگی به حیات خود ادامه دادند.

در این مرحله، سرمایه نمادینی که از جنگ به دست آمده بود—اعتبار جبهه، شهادت، سابقه انقلابی—به‌تدریج به سرمایه سیاسی و سپس سرمایه اقتصادی تبدیل شد.
👇👇👇
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍3❤2
بی‌باوری، نا‌باروری!
2⃣بخش دوم

عمده فرماندهان باقیمانده که زمانی در جبهه با کمترین امکانات زندگی می‌کردند نیز، (خود یا اطرافیان) بعداً وارد شبکه‌ای از پروژه‌ها، قراردادها و مناسبات اقتصادی شدند. منطق این ورود ابتدا جهاد سازندگی بود و جهاد اداره کشور و سپس منطق تبدیل سرمایه نمادین به سرمایه شبکه‌ای!

در این فرایند، زبان آرمان حفظ شد، اما کارکرد آن تغییر کرد. امروزه بسیاری از نهادها هنوز با زبان ایمان، شهادت، مقاومت و انقلاب سخن می‌گویند، اما در عمل روابط‌شان بر پایه بده‌بستان، دسترسی، سهم و مدیریت منافع عمل می‌کند. این وضعیت فقط مختص حکومت نیست. در بسیاری از جریان‌های اپوزیسیون، چپ‌ها، سلطنت‌طلبان، و حتی گروه‌هایی دیگر هم می‌توان رد این تحول را دید. قاعدتا در تمام این دسته‌جات ممکن است هنوز افرادی عمیقاً باورمند وجود داشته باشند، اما فضای غالب، دیگر بر محور آن باورها سازمان نمی‌یابد.

از دهه‌های اخیر به این سو، رسانه‌های جدید نیز این فرایند را تشدید کردند. با ماهواره، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، جامعه وارد جهانی شد که در آن تصویر از زیست واقعی مهم‌تر شد. دیگر لازم نیست کسی واقعاً به چیزی ایمان داشته باشد. کافی است بتواند نمایش درست آن را اجرا کند. کنشگر سیاسی، روحانی، سردار، فعال مدنی، روزنامه‌نگار، سلبریتی و ... همه وارد میدان نمایش شدند. در چنین شرایطی، جامعه به‌تدریج به وضعیتی رسید که می‌توان آن را «زندگی ویترینی» نامید.

همه می‌دانند که بسیاری از کنش‌ها درون یک ویترین رخ می‌دهد، اما کسی نباید آشکارا بر زبان بیاورد که این ویترین است.
بنابراین شاید مسئله اصلی امروز ایران نه «افول اخلاق» باشد و نه صرفاً «اشرافی‌گری». مسئله اصلی این است که جامعه از دوره‌ای که مشروعیت و منزلت بر پایه هزینه‌دادن و باور شکل می‌گرفت، وارد دوره‌ای شده که مشروعیت و منزلت بیشتر از طریق شبکه، دسترسی، و اعتبار رسانه‌ای تولید می‌شود.

پیش‌تر کسی منزلت داشت که زندان می‌رفت، تبعید می‌شد، در جبهه می‌جنگید یا زندگی زاهدانه می‌کرد. امروز منزلت اغلب از مسیر دیده‌شدن، داشتن شبکه، و امکان تأثیرگذاری بر منابع به دست می‌آید.
به همین دلیل، تحلیل امروز ایران با دوگانه‌های قدیمی کافی نیست. دعواها هنوز با همان واژه‌ها ادامه دارد: انقلاب، سلطنت، آزادی، عدالت، مقاومت. اما بسیاری از این واژه‌ها دیگر حامل همان معناهای سابق نیستند. آنچه تغییر کرده، خود زمین بازی است. ما از جامعه‌ای که نیروهایش بر سر باورهای متضاد می‌جنگیدند، وارد جامعه‌ای شده‌ایم که نیروهایش اغلب بر سر کنترل روایت، تصویر و منافع رقابت می‌کنند، در حالی که هنوز لباس همان باورهای قدیمی را بر تن دارند.

شاید پرسش مهم امروز این نباشد که چه کسی راست می‌گوید و چه کسی دروغ؟
بلکه این باشد که آیا هنوز در جهانی زندگی می‌کنیم که باور، موتور اصلی کنش سیاسی و اجتماعی است؟ یا به عکس! ما همگی از جهان باور به بیرون پرتاب شده و وارد جهانی شده‌ایم که در آن باورها به نشانه‌ی کلامی/دیداری تبدیل شده‌، و آنچه واقعاً عمل می‌کند شبکه‌های قدرت، انتفاع، محاسبه، و مدیریت صحنه است!

وقتی باور از مرکز گفتمان کنار می‌رود، گفتمان‌ها اغلب نابارور هم می‌شوند.
منظور از ناباروری این است که یک گفتمان دیگر نمی‌تواند مفاهیم تازه، افق تازه، یا سوژه‌های تازه تولید کند. بلکه فقط فقط خودش را بازتکرار می‌کند. واژه دارد، هیجان دارد، حتی طرفدار دارد، اما زایش ندارد....

چرا؟ چون گفتمانِ زایا معمولاً سه چیز می‌خواهد. یکی افق باورپذیر از آینده. دومی آمادگی برای هزینه‌دادن در راه آن و سومی امکان تولید معنا فراتر از منافع فردی. وقتی این سه فرو می‌ریزند، گفتمان به جای تولید، شروع می‌کند به بازیافت نشانه‌های قدیمی.

گفتمان رسمی هنوز از انقلاب، عدالت، مقاومت حرف می‌زند، اما مفاهیم جدیدی برای زیست امروز تولید نمی‌کند. بیشتر بازچرخانی واژگان دهه‌های قبل است. (دهه شصت و خدایش) بخشی از اپوزیسیون از آزادی، دموکراسی، ایران باستان، یا بازگشت پادشاهی حرف می‌زند، اما آن هم اغلب نوآوری نظری ندارد. فقط بازتولید نوستالژی (تونل زمان) یا واکنش (جشن‌هایی آیینی) است. بخشی از چپ از طبقه، امپریالیسم، انقلاب کارگری حرف می‌زند، اما در عمل همان زبان تاریخی را بدون قدرت و یا حتی زیست اجتماعی زنده نگه داشته!

این را می‌شود یک جور عقیم‌شدن تخیل سیاسی هم‌ نامید.‌ یعنی حلقه حامیان یک گفتمان هنوز پر از حرف سیاسی است، اما کم‌تر ایده سیاسی تازه می‌سازد. پر از موضع‌گیری است، اما کم‌تر پروژه تاریخی می‌سازد. پر از شعار است، اما کم‌تر زبان نو برای مسئله‌های نو دارد...
یاسر عرب

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍2🤔1
محمدباقر قالیباف رئیس هیئت مذاکره‌کننده، اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه را به عنوان سخنگوی هیئت مذاکراتی میناب ۱۶۸ منصوب کرد.
در حکم انتصاب بقایی آمده است: «بدین وسیله جنابعالی را که یکی از نیروهای انقلابی و متخصص در حقوق بین الملل هستید و تجربیات مناسب در حوزه دیپلماسی داشته و مسئولیت سخنگویی وزارت امور خارجه را هم برعهده دارید، به عنوان سخنگوی هیئت مذاکراتی میناب ۱۶۸ منصوب می‌کنم.
امیدوارم با دقت و مسئولیت‌پذیری که از شما سراغ دارم، در این سنگر مبارزه بتوانید در روشنگری و تبینی مواضع جمهوری اسلامی ایران در جهان و پاسخگویی به سئوالات مردم نجیب و شجاع ایران موفق باشید.»
ایسنا


#فرهیختگان راهی به رهایی
🤔2❤1
چرا یک جامعه‌شناس باید چنان از فقر سواد تاریخی در رنج باشد که نتواند تفاوت روایت‌های علمی و آکادمیک را با یک ادعای پوچ و زرد، که نویسنده‌اش حتی از رعایت ساده‌ترین قواعد درست‌نویسی نیز عاجز است، تشخیص دهد؟ چرا او به جای خواندن پژوهش‌های معتبر دانشگاهی، به سراغ خواندن و تکرار مبتذل‌ترین تراوش‌های بی‌ریشه‌ترین گفتمان‌های هویتی می‌رود؟ چرا عاجز از درک معنای درست تاریخ‌های جایگزین یا پادروایت‌هاست، و تصور می‌کند هر شکلی از مخالف‌خوانی سخیف، با انگیزه‌های سیاسی، یک روایت بدیل در برابر روایت مثلاً فاتحانه و غالب از تاریخ است؟
محدثی حق دارد که مخالف هر شکلی از ایدئولوژی و باور ملی باشد، می‌تواند قرص و محکم در جایی بایستد و بگوید من نمی‌خواهم «ایرانی» باشم، نمی‌خواهم به فارسی سخن بگویم، ولی حق ندارد برای این مطالبۀ سیاسی و فرهنگی (حق یا ناحق) خویش مشتری بازار تاریخ‌تراشان جاعل و بازگوکنندۀ طوطی‌وار موهومات آنان به نام تاریخ شود. امثال محدثی، به خاطر حیثیت علمی خود و پاسداری از شأن کلی فعالیت آکادمیک، هم که شده باید تاریخ را از زبان مورخان دانشگاهی بشنوند نه پاورقی‌نویس‌های رسانه‌ای. او و امثال او باید دست از کاهلی برداشته و «تاریخ» بخوانند، باید عافیت‌‎طلبی‌‎های معمول را کنار گذارند و کمی تن به ورزش‌‎های ذهنی برای انطباق آگاهی تاریخی خود با استانداردهای «علمی» رایج در گفتمان آکادمیک تاریخ‌‎نگاری دهند تا مجبور نشوند بر سر بدیهیاتی از این دست مجادله کنند و تخصص را بازیچۀ خود قرار دهند.

موزه خرد تاریخ
محمد غفوری

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍6👎2❤1
بحران اعتماد در این هرکی‌به‌هرکی‌آباد
حسین رزاق

از احمدی‌نژادِ مطلوب اسرائیل تا قالیبافِ مورد اشاره ترامپ و لاریجانیِ منتسب به لندن؛ بازار شایعات جانشینی بیش از هر زمان دیگری داغ شده است. اما آنچه پشت این روایت‌ها آشکار می‌شود، نه فقط جنگ قدرت، بلکه بحران عمیق اعتماد و مشروعیت در میان تمام مدعیان قدرت است؛ وضعیتی که بیش از هر چیز یادآور واپسین سال‌های قاجار و سیاست‌ورزی در سایه بیگانگان است.
https://www.radiozamaneh.com/889516/

#فرهیختگان روزن آگاهی
❤1🔥1