پنجاهوهفتیها لعنتی و سیاستِ حسرت
چرا بخشی از جریانهای سیاسی امروز، به جای نقد استبداد تاریخی ایران، درگیر «محاکمه و توبهخواهی از ۵۷ دی ها» شدهاند؟
نزاع امروز ما فقط بر سر تاریخ نیست؛ بر سر کنترل «تخیل سیاسی» است.در این ویدیو نشان میدهیم چگونه «حسرت گذشته» میتواند به یک ابزار سیاسی تبدیل شود. ابزاری برای ساختن یک تصویر ایدئولوژیک از گذشته، با حذف بخشهای مزاحم و پیچیده تاریخ.
با تکیه بر سوتلانا بویم توضیح میدهیم نوستالژی چگونه از احساس شخصی به پروژه سیاسی تبدیل میشود؛با موریس هالبواکس و پل ریکور سراغ سازوکار ساخت حافظه جمعی و سیاست فراموشی میرویم؛و در نهایت با رنه ژیرار و ارنست بلوخ نشان میدهیم سیاست چگونه میان «قربانیسازی» و تقابل «آرمان آینده / حسرت گذشته» گیر میافتد.
ویدیو و منبع
#فرهیختگان راهی به رهایی
چرا بخشی از جریانهای سیاسی امروز، به جای نقد استبداد تاریخی ایران، درگیر «محاکمه و توبهخواهی از ۵۷ دی ها» شدهاند؟
نزاع امروز ما فقط بر سر تاریخ نیست؛ بر سر کنترل «تخیل سیاسی» است.در این ویدیو نشان میدهیم چگونه «حسرت گذشته» میتواند به یک ابزار سیاسی تبدیل شود. ابزاری برای ساختن یک تصویر ایدئولوژیک از گذشته، با حذف بخشهای مزاحم و پیچیده تاریخ.
با تکیه بر سوتلانا بویم توضیح میدهیم نوستالژی چگونه از احساس شخصی به پروژه سیاسی تبدیل میشود؛با موریس هالبواکس و پل ریکور سراغ سازوکار ساخت حافظه جمعی و سیاست فراموشی میرویم؛و در نهایت با رنه ژیرار و ارنست بلوخ نشان میدهیم سیاست چگونه میان «قربانیسازی» و تقابل «آرمان آینده / حسرت گذشته» گیر میافتد.
ویدیو و منبع
#فرهیختگان راهی به رهایی
YouTube
پنجاهوهفتیها لعنتی و سیاستِ حسرت
پنجاهوهفتیها لعنتی و سیاستِ حسرت
چرا بخشی از جریانهای سیاسی امروز، به جای نقد استبداد تاریخی ایران، درگیر «محاکمه و توبهخواهی از ۵۷ دی ها» شدهاند؟
نزاع امروز ما فقط بر سر تاریخ نیست؛ بر سر کنترل «تخیل سیاسی» است.در این ویدیو نشان میدهیم چگونه «حسرت…
چرا بخشی از جریانهای سیاسی امروز، به جای نقد استبداد تاریخی ایران، درگیر «محاکمه و توبهخواهی از ۵۷ دی ها» شدهاند؟
نزاع امروز ما فقط بر سر تاریخ نیست؛ بر سر کنترل «تخیل سیاسی» است.در این ویدیو نشان میدهیم چگونه «حسرت…
👍4👎1
همه چیز درباره تئوری تاکو؛
آیا جهان به عمد ترامپ را جدی نمیگیرد؟
TACO فقط یک غذای مکزیکی نیست بلکه الگوی حاکم بر رفتار ترامپ است
اصطلاح تئوری تاکو اولینبار در سال ۲۰۲۵ در ستون روزنامه فایننشال تایمز متولد شد.
این اصطلاح که فرسنگها با دستور پخت آن غذای مکزیکی تندوتیز فاصله دارد، مخفف عبارت کنایهآمیز ترامپ همیشه جا میزند (TACO - Trump Always Chickens Out) است.
مفهوم تئوری تاکو اولین بار توسط رابرت آرمسترانگ، روزنامهنگار ارشد فایننشال تایمز، برای توصیف یک الگوی رفتاریِ بهشدت تکرارشونده در سیاستهای تجاری و خارجی ایالات متحده در دوران دونالد ترامپ مطرح شد.
به طور کلی، این تصور که ترامپ در برابر فشار اقتصادی عقبنشینی میکند، بیاساس نیست. پس از اعلام تعرفههای موسوم به روز آزاد توسط ترامپ در آوریل ۲۰۲۵، بازار سهام ظرف چند روز هزاران میلیارد دلار ارزش خود را از دست داد.
ترامپ احتمالا میداند که بازارها انتظار دارند او از هرکدام از تصمیماتش عقبنشینی کند. بنابراین هر زمان قیمت نفت بالا میرود، او فقط وانمود میکند که در آستانه توافق است و بازار آرام میشود. قیمتها پایین میآیند و فشار از روی او برداشته میشود.
با این حال، منتقدان و استراتژیستهای بینالمللی معتقدند تکرار بیش از حد این الگو، اثر بازدارندگی و اهرم فشار ایالات متحده را دچار فرسایش میکند. وقتی کشورهای رقیب (مانند چین یا اتحادیه اروپا یا حتی ایران) متوجه شوند که واشنگتن آستانه تحمل پایینی برای ریزش بازار بورس خود دارد، در برابر تهدیدها مقاومت بیشتری نشان میدهند، چرا که میدانند در نهایت تاکو رخ خواهد داد.
نواندیش
#فرهیختگان راهی به رهایی
آیا جهان به عمد ترامپ را جدی نمیگیرد؟
TACO فقط یک غذای مکزیکی نیست بلکه الگوی حاکم بر رفتار ترامپ است
اصطلاح تئوری تاکو اولینبار در سال ۲۰۲۵ در ستون روزنامه فایننشال تایمز متولد شد.
این اصطلاح که فرسنگها با دستور پخت آن غذای مکزیکی تندوتیز فاصله دارد، مخفف عبارت کنایهآمیز ترامپ همیشه جا میزند (TACO - Trump Always Chickens Out) است.
مفهوم تئوری تاکو اولین بار توسط رابرت آرمسترانگ، روزنامهنگار ارشد فایننشال تایمز، برای توصیف یک الگوی رفتاریِ بهشدت تکرارشونده در سیاستهای تجاری و خارجی ایالات متحده در دوران دونالد ترامپ مطرح شد.
به طور کلی، این تصور که ترامپ در برابر فشار اقتصادی عقبنشینی میکند، بیاساس نیست. پس از اعلام تعرفههای موسوم به روز آزاد توسط ترامپ در آوریل ۲۰۲۵، بازار سهام ظرف چند روز هزاران میلیارد دلار ارزش خود را از دست داد.
ترامپ احتمالا میداند که بازارها انتظار دارند او از هرکدام از تصمیماتش عقبنشینی کند. بنابراین هر زمان قیمت نفت بالا میرود، او فقط وانمود میکند که در آستانه توافق است و بازار آرام میشود. قیمتها پایین میآیند و فشار از روی او برداشته میشود.
با این حال، منتقدان و استراتژیستهای بینالمللی معتقدند تکرار بیش از حد این الگو، اثر بازدارندگی و اهرم فشار ایالات متحده را دچار فرسایش میکند. وقتی کشورهای رقیب (مانند چین یا اتحادیه اروپا یا حتی ایران) متوجه شوند که واشنگتن آستانه تحمل پایینی برای ریزش بازار بورس خود دارد، در برابر تهدیدها مقاومت بیشتری نشان میدهند، چرا که میدانند در نهایت تاکو رخ خواهد داد.
نواندیش
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفتوگو و خرد آغاز میشود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاعتر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفتوگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاعتر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفتوگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
👍5❤2🤔1
پخشان عزیزی، شریفه محمدی و وریشه مرادی، سه زندانی سیاسی زن در ایران که تصاویر آنان در گزارش بازنشر شده توسط دونالد ترامپ درباره «افزایش آزار جنسی زندانیان زن در ایران» مورد استفاده قرار گرفته بود، از طریق وکلای خود و بیانیههای منتشرشده، نسبت دادن چنین ادعاهایی به خود را رد کردند.
سهامنیوز
#فرهیختگان راهی به رهایی
سهامنیوز
#فرهیختگان راهی به رهایی
❤9🤬1
مرجان ساتراپی، خالق «پرسپولیس» در ۵۶ سالگی درگذشت
مرجان ساتراپی، نویسنده و کارگردان سرشناس ایرانی-فرانسوی و خالق داستانهای مصور ماندگار «پرسپولیس»، در سن ۵۶ سالگی چشم از جهان فروبست.
نزدیکان این هنرمند در بیانیهای که به خبرگزاری فرانسه ارسال شده، علت درگذشت او را اندوه عمیق ناشی از فقدان همسرش عنوان کردهاند.
در این بیانیه آمده است: «مرجان ساتراپی از اندوه درگذشت؛ کمی بیش از یک سال پس از مرگ ماتیاس ریپا، همسر و عشق زندگیاش».
ماتیاس ریپا، همسر خانم ساتراپی که به عنوان تهیهکننده، بازیگر و فیلمنامهنویس فعالیت میکرد، در تاریخ ۸ آوریل ۲۰۲۵ درگذشته بود.
مرجان ساتراپی با انتشار رمان گرافیکی و سپس فیلم سینمایی «پرسپولیس»، روایتی شخصی و تأثیرگذار از زندگی خود و تاریخ معاصر ایران را به شهرتی جهانی رساند./یورونیوز
#فرهیختگان راهی به رهایی
مرجان ساتراپی، نویسنده و کارگردان سرشناس ایرانی-فرانسوی و خالق داستانهای مصور ماندگار «پرسپولیس»، در سن ۵۶ سالگی چشم از جهان فروبست.
نزدیکان این هنرمند در بیانیهای که به خبرگزاری فرانسه ارسال شده، علت درگذشت او را اندوه عمیق ناشی از فقدان همسرش عنوان کردهاند.
در این بیانیه آمده است: «مرجان ساتراپی از اندوه درگذشت؛ کمی بیش از یک سال پس از مرگ ماتیاس ریپا، همسر و عشق زندگیاش».
ماتیاس ریپا، همسر خانم ساتراپی که به عنوان تهیهکننده، بازیگر و فیلمنامهنویس فعالیت میکرد، در تاریخ ۸ آوریل ۲۰۲۵ درگذشته بود.
مرجان ساتراپی با انتشار رمان گرافیکی و سپس فیلم سینمایی «پرسپولیس»، روایتی شخصی و تأثیرگذار از زندگی خود و تاریخ معاصر ایران را به شهرتی جهانی رساند./یورونیوز
#فرهیختگان راهی به رهایی
😢8❤3👎1
حمله نظامی به داخل ایران پایان یافت؟
ساعتی پیش مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اعلام کرد که عملیات موسوم به «خشم حماسی» پایان یافته و واشنگتن دیگر حملات مداوم درون خاک ایران را برای تضعیف توان نظامی این کشور دنبال نخواهد کرد. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که طی ماههای گذشته تنش میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای کمسابقه شده بود و بسیاری از ناظران نسبت به گسترش دامنه درگیریها و تبدیل آن به یک رویارویی گستردهتر هشدار میدادند.
با این حال، پرسش اصلی این است که آیا پایان این عملیات به معنای پایان تهدید نظامی علیه ایران و کاهش تنش میان تهران و واشنگتن است یا صرفاً نشاندهنده تغییر در شیوه مدیریت این تقابل؟
واقعیت آن است که در روابط بینالملل، پایان یک عملیات نظامی الزاماً به معنای پایان اختلافات سیاسی و امنیتی نیست. تاریخ روابط ایران و آمریکا نشان میدهد که دو کشور طی دهههای گذشته همواره درگیر نوعی رقابت و تقابل راهبردی بودهاند که در مقاطع مختلف شکلهای متفاوتی به خود گرفته است؛ از فشارهای اقتصادی و تحریمها گرفته تا جنگ روانی، اقدامات اطلاعاتی و در برخی موارد رویاروییهای محدود نظامی.
از این منظر، اعلام پایان عملیات «خشم حماسی» را میتوان از زوایای مختلف مورد بررسی قرار داد. یکی از احتمالات آن است که واشنگتن پس از ارزیابی هزینهها و پیامدهای ادامه حملات، ترجیح داده باشد از تشدید درگیری و گسترش بحران جلوگیری کند. هرگونه رویارویی گسترده میان ایران و آمریکا میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای دو کشور داشته باشد و امنیت منطقه، بازار انرژی و منافع بسیاری از بازیگران بینالمللی را تحت تأثیر قرار دهد.
در کنار این موضوع، برخی تحلیلگران معتقدند که بازدارندگی متقابل نیز در این تصمیم بیتأثیر نبوده است. در شرایطی که هر اقدام نظامی میتواند با واکنش طرف مقابل همراه شود، مدیریت تنش و جلوگیری از ورود به یک جنگ فراگیر ممکن است به گزینهای مطلوبتر برای هر دو طرف تبدیل شود. همچنین نباید نقش تحولات منطقهای، فشارهای بینالمللی و اولویتهای جدید سیاست خارجی آمریکا را در این تصمیم نادیده گرفت.
البته این تحول را نباید به معنای پایان رقابت میان ایران و آمریکا تلقی کرد. حتی در صورت توقف حملات مستقیم، ابزارهای دیگری همچون فشارهای سیاسی، تحریمهای اقتصادی، اقدامات دیپلماتیک و رقابتهای امنیتی همچنان میتوانند در دستور کار طرفین قرار داشته باشند. به همین دلیل، بسیاری از ناظران معتقدند که آنچه در حال وقوع است، نه پایان تقابل بلکه تغییر شکل آن است.
برای ایران نیز این تحول دارای ابعاد متفاوتی است. از یک سو، کاهش احتمال حملات مستقیم میتواند از شدت نگرانیهای امنیتی بکاهد و فضای آرامتری را در منطقه ایجاد کند. از سوی دیگر، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که سیاستهای آمریکا در قبال ایران ممکن است با تغییر شرایط منطقهای و بینالمللی دستخوش تحول شود؛ بنابراین بعید است که تهران این تحولات را به معنای رفع کامل تهدیدها تلقی کند.
در مجموع، اگر اظهارات مطرحشده را مبنا قرار دهیم، به نظر میرسد که آمریکا در مقطع کنونی تمایلی به ادامه حملات مستمر در داخل خاک ایران ندارد. با این حال، برای قضاوت درباره آینده روابط دو کشور هنوز زود است. آنچه امروز بیش از هر چیز قابل مشاهده است، نه پایان اختلافات، بلکه تغییر در نحوه مواجهه با آنهاست. اینکه این تحول مقدمهای برای کاهش تنشهای بیشتر خواهد بود یا صرفاً آغاز مرحلهای جدید از رقابت و رویارویی غیرمستقیم، موضوعی است که تحولات هفتهها و ماههای آینده آن را روشن خواهد کرد.
محمدعلی سوره
#فرهیختگان راهی به رهایی
ساعتی پیش مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اعلام کرد که عملیات موسوم به «خشم حماسی» پایان یافته و واشنگتن دیگر حملات مداوم درون خاک ایران را برای تضعیف توان نظامی این کشور دنبال نخواهد کرد. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که طی ماههای گذشته تنش میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای کمسابقه شده بود و بسیاری از ناظران نسبت به گسترش دامنه درگیریها و تبدیل آن به یک رویارویی گستردهتر هشدار میدادند.
با این حال، پرسش اصلی این است که آیا پایان این عملیات به معنای پایان تهدید نظامی علیه ایران و کاهش تنش میان تهران و واشنگتن است یا صرفاً نشاندهنده تغییر در شیوه مدیریت این تقابل؟
واقعیت آن است که در روابط بینالملل، پایان یک عملیات نظامی الزاماً به معنای پایان اختلافات سیاسی و امنیتی نیست. تاریخ روابط ایران و آمریکا نشان میدهد که دو کشور طی دهههای گذشته همواره درگیر نوعی رقابت و تقابل راهبردی بودهاند که در مقاطع مختلف شکلهای متفاوتی به خود گرفته است؛ از فشارهای اقتصادی و تحریمها گرفته تا جنگ روانی، اقدامات اطلاعاتی و در برخی موارد رویاروییهای محدود نظامی.
از این منظر، اعلام پایان عملیات «خشم حماسی» را میتوان از زوایای مختلف مورد بررسی قرار داد. یکی از احتمالات آن است که واشنگتن پس از ارزیابی هزینهها و پیامدهای ادامه حملات، ترجیح داده باشد از تشدید درگیری و گسترش بحران جلوگیری کند. هرگونه رویارویی گسترده میان ایران و آمریکا میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای دو کشور داشته باشد و امنیت منطقه، بازار انرژی و منافع بسیاری از بازیگران بینالمللی را تحت تأثیر قرار دهد.
در کنار این موضوع، برخی تحلیلگران معتقدند که بازدارندگی متقابل نیز در این تصمیم بیتأثیر نبوده است. در شرایطی که هر اقدام نظامی میتواند با واکنش طرف مقابل همراه شود، مدیریت تنش و جلوگیری از ورود به یک جنگ فراگیر ممکن است به گزینهای مطلوبتر برای هر دو طرف تبدیل شود. همچنین نباید نقش تحولات منطقهای، فشارهای بینالمللی و اولویتهای جدید سیاست خارجی آمریکا را در این تصمیم نادیده گرفت.
البته این تحول را نباید به معنای پایان رقابت میان ایران و آمریکا تلقی کرد. حتی در صورت توقف حملات مستقیم، ابزارهای دیگری همچون فشارهای سیاسی، تحریمهای اقتصادی، اقدامات دیپلماتیک و رقابتهای امنیتی همچنان میتوانند در دستور کار طرفین قرار داشته باشند. به همین دلیل، بسیاری از ناظران معتقدند که آنچه در حال وقوع است، نه پایان تقابل بلکه تغییر شکل آن است.
برای ایران نیز این تحول دارای ابعاد متفاوتی است. از یک سو، کاهش احتمال حملات مستقیم میتواند از شدت نگرانیهای امنیتی بکاهد و فضای آرامتری را در منطقه ایجاد کند. از سوی دیگر، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که سیاستهای آمریکا در قبال ایران ممکن است با تغییر شرایط منطقهای و بینالمللی دستخوش تحول شود؛ بنابراین بعید است که تهران این تحولات را به معنای رفع کامل تهدیدها تلقی کند.
در مجموع، اگر اظهارات مطرحشده را مبنا قرار دهیم، به نظر میرسد که آمریکا در مقطع کنونی تمایلی به ادامه حملات مستمر در داخل خاک ایران ندارد. با این حال، برای قضاوت درباره آینده روابط دو کشور هنوز زود است. آنچه امروز بیش از هر چیز قابل مشاهده است، نه پایان اختلافات، بلکه تغییر در نحوه مواجهه با آنهاست. اینکه این تحول مقدمهای برای کاهش تنشهای بیشتر خواهد بود یا صرفاً آغاز مرحلهای جدید از رقابت و رویارویی غیرمستقیم، موضوعی است که تحولات هفتهها و ماههای آینده آن را روشن خواهد کرد.
محمدعلی سوره
#فرهیختگان راهی به رهایی
❤3👍2🤔1
تورمِ حذفگر
محمد مالجو
صورت مسئلۀ اقتصاد ایران دیگر فقط تورم نیست. مسئله این است که تورم به چه سازوکاری برای حذف تدریجی بخشهایی از جامعه از زندگی متعارف تبدیل شده است.
آخرین گزارش شاخص قیمت مصرفکننده برای اردیبهشت ۱۴۰۵ (مرکز آمار ایران) تصویر روشنی از این روند به دست میدهد. تورم ماهانه به حدوداً ۹ درصد و تورم سالانه به ۵۸ درصد و تورم نقطهبهنقطه به ۸۴ درصد رسیده است.
تورم نقطهبهنقطه بیش از تورم ماهانه یا سالانه نمایانگر تحولات اخیر در سطح قیمتهاست و نشانهای شفافتر از مسیر آیندۀ تورم به دست میدهد. خصوصاً همین تورم نقطهبهنقطه نشان میدهد پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که «چقدر تورم داریم؟» بلکه این است که «چه کسانی در اثر تورم از چه قلمروهایی حذف میشوند؟».
نخستین عرصۀ حذف عبارت است از مصرف خوراکیها.
تورم نقطهبهنقطۀ خوراکیها و آشامیدنیها به ۱۳۰ درصد رسیده است. در برخی اقلام حیاتی با وضعیتی حتی شدیدتر مواجهایم: روغنها و چربیها با تورم نقطهای ۲۶۷ درصدی، گوشت قرمز و ماکیان با ۱۷۶ درصد و لبنیات و تخممرغ با ۱۶۱ درصد.
معنای اجتماعی چنین ارقامی عبارت از این است که خانوارهای بیشتری ناگزیر میشوند برخی اقلام را از سبد مصرف خود حذف کنند. تورم در اینجا نه صرفاً افزایش قیمت بلکه سازوکاری برای بازتعریف مرز میان کسانی است که هنوز میتوانند نیازهای اساسی خود را تأمین کنند و کسانی که دیگر قادر به چنین کاری نیستند.
اما حذف فقط در سطح مصرف رخ نمیدهد. تورم بهتدریج افق برنامهریزی را نیز از میان میبرد. هنگامی که تورم نقطهبهنقطه به ۸۴ درصد میرسد، خانوارها بیشازپیش از برنامهریزی درازمدت فاصله میگیرند. پسانداز و سرمایهگذاری و آموزش فرزندان و خرید مسکن یا حتی برنامهریزی برای چند ماه آینده عملاً جای خود را به تدبیر روزمره میدهند. بخش وسیعی از جامعه از منطق انباشت به منطق بقا عقبنشینی میکند.
در چنین شرایطی آنچه حذف میشود فقط قدرت خرید نیست، آینده نیز بهتدریج از دسترس بخشهایی از جامعه خارج میشود.
این حذف البته اصلاً برابر توزیع نمیشود. نرخ تورم سالانۀ دهک دوم هزینهای به ۶۳ درصد رسیده، درحالیکه برای دهک دهم ۵۶ درصد است.
شکاف تورمی میان فقیرترین و ثروتمندترین دهکها به ۷ واحد درصد رسیده است. علت نیز روشن است: خوراکیها بخش بزرگی از سبد هزینهای دهکهای پایین را تشکیل میدهند اما سهمشان در دهک دهم خیلی کمتر است.
هنگامی که شدیدترین موج تورمی در بخش خوراکیها رخ میدهد، فقرا بیش از دیگران آسیب میبینند. بنابراین تورم فقط نابرابری را بازتاب نمیدهد بلکه خود به یکی از موتورهای تولید نابرابری تبدیل میشود.
همین منطق را در شکاف میان شهر و روستا نیز میتوان دید. تورم نقطهبهنقطۀ روستاییان به ۱۰۲ درصد رسیده است، درحالیکه این رقم برای خانوارهای شهری ۸۱ درصد است. نرخ تورم سالانۀ روستاییان نیز ۶۶ درصد و برای شهرنشینان ۵۶ درصد ثبت شده است.
این ارقام فقط از تفاوت قیمتها حکایت نمیکنند بلکه نشان میدهند که فرایند حذف در مناطق روستایی با سرعت بیشتری پیش میرود. هر چه فشار معیشتی در این مناطق افزایش یابد، توان ماندگاری جمعیت نیز بیشازپیش کاهش مییابد و مهاجرتهای ناخواسته و تخلیۀ تدریجی برخی مناطق شدت میگیرد.
از منظر سیاسی نیز تورم تدریجاً به سازوکاری برای فرسایش پیوندهای اجتماعی تبدیل میشود. هیچ نظم سیاسی صرفاً با ابزارهای اداری یا امنیتی بازتولید نمیشود بلکه نیازمند حداقلی از ثبات در زندگی روزمرۀ شهروندان است. هنگامی که خانوارها ماهبهماه بخشی از توان خرید خود را از دست میدهند، احساس ناامنی اقتصادی به بخشی از تجربۀ زیستهشان تبدیل میشود. در چنین شرایطی اعتماد به آینده تضعیف میشود، انتظار بهبود جای خود را به انتظار بدترشدن میدهد و فاصله میان جامعه و نهادهای رسمی با سرعتی فزایندهتر افزایش مییابد.
این توصیفها را باید نه صرفاً تصویری از تورم امروز بلکه معیاری برای سنجش میزان تابآوری جامعه نیز دانست. جامعهای که با چنین تورم شتابانی روبهرو است، پیشاپیش بخشی از ظرفیتهای معیشتی خود را از دست داده است. در چنین شرایطی هر بحران تازه میتواند منطق حذف را شتاب دهد: حذف از مصرف، حذف از تغذیۀ مناسب، حذف از امکان پسانداز، حذف از افق برنامهریزی و البته حذف از احساس مشارکت در سرنوشت جمعی.
زبان این آمارها زبان هشدار است. مسئلۀ امروز فقط تورم نیست. مسئله این است که تورم چگونه آرامآرام بخشهایی از جامعه را از امکان زیستن در سطحی متعارف محروم میکند. اگر این روند ادامه یابد، آنچه در معرض تهدید قرار میگیرد فقط رفاه یا حتی رشد اقتصادی نیست. مسئله به سطحی عمیقتر تعلق دارد: توانایی جامعه برای بازتولید حداقلی از همبستگی و اعتماد و امیدی که لازمۀ بازتولید هر نظم سیاسی است.
#فرهیختگان راهی به رهایی
محمد مالجو
صورت مسئلۀ اقتصاد ایران دیگر فقط تورم نیست. مسئله این است که تورم به چه سازوکاری برای حذف تدریجی بخشهایی از جامعه از زندگی متعارف تبدیل شده است.
آخرین گزارش شاخص قیمت مصرفکننده برای اردیبهشت ۱۴۰۵ (مرکز آمار ایران) تصویر روشنی از این روند به دست میدهد. تورم ماهانه به حدوداً ۹ درصد و تورم سالانه به ۵۸ درصد و تورم نقطهبهنقطه به ۸۴ درصد رسیده است.
تورم نقطهبهنقطه بیش از تورم ماهانه یا سالانه نمایانگر تحولات اخیر در سطح قیمتهاست و نشانهای شفافتر از مسیر آیندۀ تورم به دست میدهد. خصوصاً همین تورم نقطهبهنقطه نشان میدهد پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که «چقدر تورم داریم؟» بلکه این است که «چه کسانی در اثر تورم از چه قلمروهایی حذف میشوند؟».
نخستین عرصۀ حذف عبارت است از مصرف خوراکیها.
تورم نقطهبهنقطۀ خوراکیها و آشامیدنیها به ۱۳۰ درصد رسیده است. در برخی اقلام حیاتی با وضعیتی حتی شدیدتر مواجهایم: روغنها و چربیها با تورم نقطهای ۲۶۷ درصدی، گوشت قرمز و ماکیان با ۱۷۶ درصد و لبنیات و تخممرغ با ۱۶۱ درصد.
معنای اجتماعی چنین ارقامی عبارت از این است که خانوارهای بیشتری ناگزیر میشوند برخی اقلام را از سبد مصرف خود حذف کنند. تورم در اینجا نه صرفاً افزایش قیمت بلکه سازوکاری برای بازتعریف مرز میان کسانی است که هنوز میتوانند نیازهای اساسی خود را تأمین کنند و کسانی که دیگر قادر به چنین کاری نیستند.
اما حذف فقط در سطح مصرف رخ نمیدهد. تورم بهتدریج افق برنامهریزی را نیز از میان میبرد. هنگامی که تورم نقطهبهنقطه به ۸۴ درصد میرسد، خانوارها بیشازپیش از برنامهریزی درازمدت فاصله میگیرند. پسانداز و سرمایهگذاری و آموزش فرزندان و خرید مسکن یا حتی برنامهریزی برای چند ماه آینده عملاً جای خود را به تدبیر روزمره میدهند. بخش وسیعی از جامعه از منطق انباشت به منطق بقا عقبنشینی میکند.
در چنین شرایطی آنچه حذف میشود فقط قدرت خرید نیست، آینده نیز بهتدریج از دسترس بخشهایی از جامعه خارج میشود.
این حذف البته اصلاً برابر توزیع نمیشود. نرخ تورم سالانۀ دهک دوم هزینهای به ۶۳ درصد رسیده، درحالیکه برای دهک دهم ۵۶ درصد است.
شکاف تورمی میان فقیرترین و ثروتمندترین دهکها به ۷ واحد درصد رسیده است. علت نیز روشن است: خوراکیها بخش بزرگی از سبد هزینهای دهکهای پایین را تشکیل میدهند اما سهمشان در دهک دهم خیلی کمتر است.
هنگامی که شدیدترین موج تورمی در بخش خوراکیها رخ میدهد، فقرا بیش از دیگران آسیب میبینند. بنابراین تورم فقط نابرابری را بازتاب نمیدهد بلکه خود به یکی از موتورهای تولید نابرابری تبدیل میشود.
همین منطق را در شکاف میان شهر و روستا نیز میتوان دید. تورم نقطهبهنقطۀ روستاییان به ۱۰۲ درصد رسیده است، درحالیکه این رقم برای خانوارهای شهری ۸۱ درصد است. نرخ تورم سالانۀ روستاییان نیز ۶۶ درصد و برای شهرنشینان ۵۶ درصد ثبت شده است.
این ارقام فقط از تفاوت قیمتها حکایت نمیکنند بلکه نشان میدهند که فرایند حذف در مناطق روستایی با سرعت بیشتری پیش میرود. هر چه فشار معیشتی در این مناطق افزایش یابد، توان ماندگاری جمعیت نیز بیشازپیش کاهش مییابد و مهاجرتهای ناخواسته و تخلیۀ تدریجی برخی مناطق شدت میگیرد.
از منظر سیاسی نیز تورم تدریجاً به سازوکاری برای فرسایش پیوندهای اجتماعی تبدیل میشود. هیچ نظم سیاسی صرفاً با ابزارهای اداری یا امنیتی بازتولید نمیشود بلکه نیازمند حداقلی از ثبات در زندگی روزمرۀ شهروندان است. هنگامی که خانوارها ماهبهماه بخشی از توان خرید خود را از دست میدهند، احساس ناامنی اقتصادی به بخشی از تجربۀ زیستهشان تبدیل میشود. در چنین شرایطی اعتماد به آینده تضعیف میشود، انتظار بهبود جای خود را به انتظار بدترشدن میدهد و فاصله میان جامعه و نهادهای رسمی با سرعتی فزایندهتر افزایش مییابد.
این توصیفها را باید نه صرفاً تصویری از تورم امروز بلکه معیاری برای سنجش میزان تابآوری جامعه نیز دانست. جامعهای که با چنین تورم شتابانی روبهرو است، پیشاپیش بخشی از ظرفیتهای معیشتی خود را از دست داده است. در چنین شرایطی هر بحران تازه میتواند منطق حذف را شتاب دهد: حذف از مصرف، حذف از تغذیۀ مناسب، حذف از امکان پسانداز، حذف از افق برنامهریزی و البته حذف از احساس مشارکت در سرنوشت جمعی.
زبان این آمارها زبان هشدار است. مسئلۀ امروز فقط تورم نیست. مسئله این است که تورم چگونه آرامآرام بخشهایی از جامعه را از امکان زیستن در سطحی متعارف محروم میکند. اگر این روند ادامه یابد، آنچه در معرض تهدید قرار میگیرد فقط رفاه یا حتی رشد اقتصادی نیست. مسئله به سطحی عمیقتر تعلق دارد: توانایی جامعه برای بازتولید حداقلی از همبستگی و اعتماد و امیدی که لازمۀ بازتولید هر نظم سیاسی است.
#فرهیختگان راهی به رهایی
🔥9❤3
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
از «زن، زندگی، آزادی» تا دیماه ۱۴۰۴
گزیدهای از گفتوگوی شروین وکیلی، محمدمهدی اردبیلی و میلاد دخانچی
فیلم کامل این گفتوگو در یوتوب آزاد:
https://youtu.be/kkCHZvJoMSM
#فرهیختگان راهی به رهایی
گزیدهای از گفتوگوی شروین وکیلی، محمدمهدی اردبیلی و میلاد دخانچی
فیلم کامل این گفتوگو در یوتوب آزاد:
https://youtu.be/kkCHZvJoMSM
#فرهیختگان راهی به رهایی
🔥1
گفتوگوی رضا علیجانی با VOA
کلیت سیاست خارجیای که نظام ولایی هویت و موجودیت خود را به آن گره زده یکی از موانع پیشبرد مذاکرات است.
اظهار تمایل ترامپ برای دیدار با مجتبی خامنهای بیشتر شبیه شوخی است. حتی اگر...
البته در عالم سیاست این امر چندان بعید هم نیست(مثلا...)، اما در یک نظام شعارزده و به شدت فرمالیست خیلی خیالبافانه است.
رشته تحصیلی من جامعهشناسی است ولی چند واحد روانشناسی هم پاس کردهام؛ یک نویسنده چپ در خاطراتش مینویسد...
جمهوری اسلامیِ بعد از ترور خامنهای هنوز قوام نیافته است؛ اسامی برخی افراد شنیده میشود که دارند بالاتر یا پایینتر می روند مثلا...
هنوز به خوبی معلوم نیست که ج.ا بعد از جنگ و پسا خامنهای چه سمت و سویی پیدا خواهد کرد، هر چند احتمالا در مسیر ریل گذاریهایی خواهد بود که قبل از مجتبی خامنهای صورت گرفته است.
گفتگو و توافق با آمریکا در همان ریل گذاریهای سابق هم اتفاق افتاده است؛ مثلا...
رهبران ج.ا اگر بخواهند به مصلحت نظامشان در میان مدت و دراز مدت عمل کنند باید حداقل در سیاست خارجیشان تجدید نظر کنند. همچنین...
شاید علت اینکه در این حدود سه ماه هیچ فایل صوتی و تصویری از مجتبی خامنهای منتشر نشده این باشد که...
ویدئویی از مصاحبه تلویزیون ج.ا با دختر حاج رمضان (محمدسعید ایزدی) منتشر شده که او میگوید استخوانهای پدرش...
حتی اگر روابط آمریکا و ج.ا حسنه شود و سفارت آمریکا در تهران هم بازشود! خیالبافی است که مجتبی خامنهای با کسی که پدر و همسر و خانوادهاش را کشته دیدار کند. هر چند ایرلندیها و آفریقای جنوبیها این کار را کردهاند و یا میتوان به دیدار بینظیر بوتو با ضیاءالحق و یا آنگ سان سوچی با ژنرالهای برمه اشاره کرد.
یک نویسنده چپ در خاطراتش مینویسد که وقتی من با خانمم در کلیسا ازدواج کردیم ژان پل سارتر هم حضور داشت. بعد به خودش میگوید من که اصلا مذهبی نیستم و در کلیسا هم ازدواج نکردیم و ژان پل سارتری هم در میان نبود! یعنی او آنقدر آرزومند حضور سارتر در مراسم ازدواجش بوده که در ذهنش ناخواسته مرز خیال و واقعیت پاک شده است! دونالد ترامپ هم احتمالا تصور و تخیلی همچون دیدارش با رهبر کره شمالی در ذهنش دارد. هر چند به صورت یک تمایل و امیدواری مطرح کرده است.
هر چند مارکو روبیو گفته ارزیابیهای آمریکا نشان میدهد میزان درگیری مجتبی در امور حکومتی بهتدریج افزایش یافته ولی ما اطلاع دقیقی در این باره نداریم. ولی علائم و نشانههایی را میتوان در این باره مشاهده کرد مثل نقل قولهای مستقیمی که افراد مختلف از او میکنند و ظاهرا دیدارهایی صورت گرفته است؛ مثلا در یکی از تجمعات شبانه توصیههایی از قول دو نفر از روحانیون به طور مستقیم از قول مجتبی خامنهای نقل شد که به آنها گفته علیه دولت و تیم مذاکره کننده حرفی زده نشود.
همچنین شنیده میشود که در مراسم خاکسپاری پدرش...
مجتبی اینک اتوریته، کاریزما و نفوذی که پدرش در دهه دوم و سوم رهبریاش پیدا کرده بود را ندارد و بالطبع نظامیان و مشاوران احتمالی پیرامونش نقش مهمی در تعیین سیاستهای او خواهند داشت.
گفتگو و توافق با آمریکا و دیگران در همان ریلگذاریهای سابق هم اتفاق افتاده است این یعنی ج.ا نشان داده که همیشه طبق ایدئولوژیاش عمل نمیکند و گاه طبق مصلحت نظام تصمیم میگیرد.
گفتگو و حتی توافق الزاما به معنای تغییر سیاستها نیست. ج.ا حتی اگر مضمون و رویکرد سیاست خارجیاش را هم تغییر بدهد در فرم و ظاهر آن تغییری نخواهد داد تا خودش را از تک و تاز نیندازد!
حاکمان نظام ولایی خودشان استاد تغییر مسیر دادن بدون تغییر در فرم و ظاهر هستند بدون اینکه اصلا به روی مبارک بیاورند. ولی تاکنون هیچ علامتی از این نوع سمتگیریها ولو با حفظ همان ظواهر و روکشها دیده نمیشود.
نکات کاملتر در فایل صوتی:
https://t.me/RezaAlijaniarchive/854
#فرهیختگان راهی به رهایی
کلیت سیاست خارجیای که نظام ولایی هویت و موجودیت خود را به آن گره زده یکی از موانع پیشبرد مذاکرات است.
اظهار تمایل ترامپ برای دیدار با مجتبی خامنهای بیشتر شبیه شوخی است. حتی اگر...
البته در عالم سیاست این امر چندان بعید هم نیست(مثلا...)، اما در یک نظام شعارزده و به شدت فرمالیست خیلی خیالبافانه است.
رشته تحصیلی من جامعهشناسی است ولی چند واحد روانشناسی هم پاس کردهام؛ یک نویسنده چپ در خاطراتش مینویسد...
جمهوری اسلامیِ بعد از ترور خامنهای هنوز قوام نیافته است؛ اسامی برخی افراد شنیده میشود که دارند بالاتر یا پایینتر می روند مثلا...
هنوز به خوبی معلوم نیست که ج.ا بعد از جنگ و پسا خامنهای چه سمت و سویی پیدا خواهد کرد، هر چند احتمالا در مسیر ریل گذاریهایی خواهد بود که قبل از مجتبی خامنهای صورت گرفته است.
گفتگو و توافق با آمریکا در همان ریل گذاریهای سابق هم اتفاق افتاده است؛ مثلا...
رهبران ج.ا اگر بخواهند به مصلحت نظامشان در میان مدت و دراز مدت عمل کنند باید حداقل در سیاست خارجیشان تجدید نظر کنند. همچنین...
شاید علت اینکه در این حدود سه ماه هیچ فایل صوتی و تصویری از مجتبی خامنهای منتشر نشده این باشد که...
ویدئویی از مصاحبه تلویزیون ج.ا با دختر حاج رمضان (محمدسعید ایزدی) منتشر شده که او میگوید استخوانهای پدرش...
حتی اگر روابط آمریکا و ج.ا حسنه شود و سفارت آمریکا در تهران هم بازشود! خیالبافی است که مجتبی خامنهای با کسی که پدر و همسر و خانوادهاش را کشته دیدار کند. هر چند ایرلندیها و آفریقای جنوبیها این کار را کردهاند و یا میتوان به دیدار بینظیر بوتو با ضیاءالحق و یا آنگ سان سوچی با ژنرالهای برمه اشاره کرد.
یک نویسنده چپ در خاطراتش مینویسد که وقتی من با خانمم در کلیسا ازدواج کردیم ژان پل سارتر هم حضور داشت. بعد به خودش میگوید من که اصلا مذهبی نیستم و در کلیسا هم ازدواج نکردیم و ژان پل سارتری هم در میان نبود! یعنی او آنقدر آرزومند حضور سارتر در مراسم ازدواجش بوده که در ذهنش ناخواسته مرز خیال و واقعیت پاک شده است! دونالد ترامپ هم احتمالا تصور و تخیلی همچون دیدارش با رهبر کره شمالی در ذهنش دارد. هر چند به صورت یک تمایل و امیدواری مطرح کرده است.
هر چند مارکو روبیو گفته ارزیابیهای آمریکا نشان میدهد میزان درگیری مجتبی در امور حکومتی بهتدریج افزایش یافته ولی ما اطلاع دقیقی در این باره نداریم. ولی علائم و نشانههایی را میتوان در این باره مشاهده کرد مثل نقل قولهای مستقیمی که افراد مختلف از او میکنند و ظاهرا دیدارهایی صورت گرفته است؛ مثلا در یکی از تجمعات شبانه توصیههایی از قول دو نفر از روحانیون به طور مستقیم از قول مجتبی خامنهای نقل شد که به آنها گفته علیه دولت و تیم مذاکره کننده حرفی زده نشود.
همچنین شنیده میشود که در مراسم خاکسپاری پدرش...
مجتبی اینک اتوریته، کاریزما و نفوذی که پدرش در دهه دوم و سوم رهبریاش پیدا کرده بود را ندارد و بالطبع نظامیان و مشاوران احتمالی پیرامونش نقش مهمی در تعیین سیاستهای او خواهند داشت.
گفتگو و توافق با آمریکا و دیگران در همان ریلگذاریهای سابق هم اتفاق افتاده است این یعنی ج.ا نشان داده که همیشه طبق ایدئولوژیاش عمل نمیکند و گاه طبق مصلحت نظام تصمیم میگیرد.
گفتگو و حتی توافق الزاما به معنای تغییر سیاستها نیست. ج.ا حتی اگر مضمون و رویکرد سیاست خارجیاش را هم تغییر بدهد در فرم و ظاهر آن تغییری نخواهد داد تا خودش را از تک و تاز نیندازد!
حاکمان نظام ولایی خودشان استاد تغییر مسیر دادن بدون تغییر در فرم و ظاهر هستند بدون اینکه اصلا به روی مبارک بیاورند. ولی تاکنون هیچ علامتی از این نوع سمتگیریها ولو با حفظ همان ظواهر و روکشها دیده نمیشود.
نکات کاملتر در فایل صوتی:
https://t.me/RezaAlijaniarchive/854
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegram
Reza Alijani archive
🔹گفتوگوی رضا علیجانی با VOA
✅ کلیت سیاست خارجیای که نظام ولایی هویت و موجودیت خود را به آن گره زده یکی از موانع پیشبرد مذاکرات است.
🔹اظهار تمایل ترامپ برای دیدار با مجتبی خامنهای بیشتر شبیه شوخی است. حتی اگر...
🔹البته در عالم سیاست این امر چندان بعید…
✅ کلیت سیاست خارجیای که نظام ولایی هویت و موجودیت خود را به آن گره زده یکی از موانع پیشبرد مذاکرات است.
🔹اظهار تمایل ترامپ برای دیدار با مجتبی خامنهای بیشتر شبیه شوخی است. حتی اگر...
🔹البته در عالم سیاست این امر چندان بعید…
❤7👍3
Audio
شرح کتاب جرس جنبانان اصلاح » نشست اول
عبدالکریم سروش
Bonyad Towhid
May 15 2026
Youtube:
https://youtu.be/A5zzjdZfb2c
#فرهیختگان راهی به رهایی
عبدالکریم سروش
Bonyad Towhid
May 15 2026
Youtube:
https://youtu.be/A5zzjdZfb2c
#فرهیختگان راهی به رهایی
👍3
گزارش مکتوب گفتگو با دکتر نعمت الله فاضلی با عنوان
راز بقای ایران؛ چرا جامعه ایران فرو نپاشید؟!
فرارو، ۱۲ خرداد ۱۴۰۵
اگرچه در ایران تفاوتهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و قومی، کموبیش و گاهوبیگاه زمینهساز برخی تنشهای سیاسی میشود، اما در مجموع، آنچه بهطور آشکار در چهره ایرانزمین دیده میشود، «جامعه ایران» است.
اگر به تاریخ معاصر نگاه کنیم، به وضعیتی میرسیم که در آن میبینیم جنگها نهتنها موجب سستشدن مفهوم و بنیان جامعه ایران نشدهاند، بلکه ایرانیان هر بار که از گردنههای صعبالعبور تاریخی عبور کردهاند، بنیانهای جامعهبودگی ایران را مستحکمتر ساختهاند.
اگر نخبگان سیاسی، گروهها و افرادی که از عاملیت و جایگاه اجتماعی برخوردارند، بخواهند جامعه ایران در فردای پساجنگ مسیر تاریخی و تکاملی خود را ادامه دهد و توسعه یابد، باید از همین اکنون، تا زمانی که تنور جنگ هنوز کاملا خاموش نشده، راهها و سازوکارهای همکاری ملی را فراهم یا تقویت کنند.
این همکاری ملی لزوما به معنای همبستگی ایدئولوژیک نیست. مسئله، همکاری در عمل و همکاری استراتژیک است، نه همبستگی ایدئولوژیک. معنای این سخن آن است که برای همکاری استراتژیک، هیچ نیازی به اتحاد مقدس، همگنشدن فکری، یا از میان برداشتن تفاوتهای فرهنگی، ایدئولوژیک، زبانی، دینی و سایر تفاوتها وجود ندارد.
اگر حکومت در ایران بهجای تلاش برای ایجاد اتحاد ایدئولوژیک، یعنی از میان برداشتن تفاوتهای فکری، فرهنگی، مذهبی، سبکهای زندگی، سلیقهها و ذائقهها، اصل «شهروندی» را مبنای روابط خود با گروهها و افراد قرار دهد و عملکرد خود را بر آن اساس تنظیم کند، در آن صورت افراد صرفا در مقام «شهروند» تعریف خواهند شد و همگان، فارغ از ویژگیهایشان، از حقوق کامل شهروندی برخوردار خواهند بود.
متن کامل گزارش:
https://fararu.com/fa/tiny/news-974086
#فرهیختگان راهی به رهایی
راز بقای ایران؛ چرا جامعه ایران فرو نپاشید؟!
فرارو، ۱۲ خرداد ۱۴۰۵
اگرچه در ایران تفاوتهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و قومی، کموبیش و گاهوبیگاه زمینهساز برخی تنشهای سیاسی میشود، اما در مجموع، آنچه بهطور آشکار در چهره ایرانزمین دیده میشود، «جامعه ایران» است.
اگر به تاریخ معاصر نگاه کنیم، به وضعیتی میرسیم که در آن میبینیم جنگها نهتنها موجب سستشدن مفهوم و بنیان جامعه ایران نشدهاند، بلکه ایرانیان هر بار که از گردنههای صعبالعبور تاریخی عبور کردهاند، بنیانهای جامعهبودگی ایران را مستحکمتر ساختهاند.
اگر نخبگان سیاسی، گروهها و افرادی که از عاملیت و جایگاه اجتماعی برخوردارند، بخواهند جامعه ایران در فردای پساجنگ مسیر تاریخی و تکاملی خود را ادامه دهد و توسعه یابد، باید از همین اکنون، تا زمانی که تنور جنگ هنوز کاملا خاموش نشده، راهها و سازوکارهای همکاری ملی را فراهم یا تقویت کنند.
این همکاری ملی لزوما به معنای همبستگی ایدئولوژیک نیست. مسئله، همکاری در عمل و همکاری استراتژیک است، نه همبستگی ایدئولوژیک. معنای این سخن آن است که برای همکاری استراتژیک، هیچ نیازی به اتحاد مقدس، همگنشدن فکری، یا از میان برداشتن تفاوتهای فرهنگی، ایدئولوژیک، زبانی، دینی و سایر تفاوتها وجود ندارد.
اگر حکومت در ایران بهجای تلاش برای ایجاد اتحاد ایدئولوژیک، یعنی از میان برداشتن تفاوتهای فکری، فرهنگی، مذهبی، سبکهای زندگی، سلیقهها و ذائقهها، اصل «شهروندی» را مبنای روابط خود با گروهها و افراد قرار دهد و عملکرد خود را بر آن اساس تنظیم کند، در آن صورت افراد صرفا در مقام «شهروند» تعریف خواهند شد و همگان، فارغ از ویژگیهایشان، از حقوق کامل شهروندی برخوردار خواهند بود.
متن کامل گزارش:
https://fararu.com/fa/tiny/news-974086
#فرهیختگان راهی به رهایی
Fararu | فرارو
راز بقای ایران؛ چرا جامعه ایران فرو نپاشید؟!
نعمت الله فاضلی می گوید: «جنگ توانست تا حد زیادی و بهطور آشکار و معناداری بخشی از شکافها و گسستها را کاهش دهد یا بپوشاند، اما این وضعیت، پیامد شرایط جنگی است.» نعمتالله فاضلی جامعه ایران را حاصل فرآیند طولانی مدرنشدن در ایران میداند و معتقد است که…
❤4👍4🔥2
بیش از چهل میلیون ایرانی زیر خط فقر هستند
روزنامه «دنیای اقتصاد» روز پنجشنبه ۷خرداد۱۴۰۵ به نقل از چند اقتصاددان و استاد دانشگاه ایران که در یک نشست تخصصی حضور داشتند نوشت که اقتصاد ایران پس از جنگ ۴۰روزه با آمریکا و اسراییل احتمالا «رشد منفی ۱۰ درصدی» دارد.
#فرهیختگان راهی به رهایی
روزنامه «دنیای اقتصاد» روز پنجشنبه ۷خرداد۱۴۰۵ به نقل از چند اقتصاددان و استاد دانشگاه ایران که در یک نشست تخصصی حضور داشتند نوشت که اقتصاد ایران پس از جنگ ۴۰روزه با آمریکا و اسراییل احتمالا «رشد منفی ۱۰ درصدی» دارد.
#فرهیختگان راهی به رهایی
😢6👍2😱1
اسعد ابو خلیل:
معرفی پایاننامهای از دانشگاه جرج تاون(شعبه قطر).
«پرسپولیس» مرجان ساتراپی: تقویت ایدههای شرقشناسانه آمریکایی توسط یک نخبه غربیشده
https://repository.digital.georgetown.edu/handle/10822/1108791?shem=rimspwouoe
#فرهیختگان راهی به رهایی
معرفی پایاننامهای از دانشگاه جرج تاون(شعبه قطر).
«پرسپولیس» مرجان ساتراپی: تقویت ایدههای شرقشناسانه آمریکایی توسط یک نخبه غربیشده
https://repository.digital.georgetown.edu/handle/10822/1108791?shem=rimspwouoe
#فرهیختگان راهی به رهایی
🤔2❤1🕊1
کلیسای انجیلی مشهد شبانه تخریب شد.
این کلیسا که در فهرست آثار ملی کشور در سال ۱۳۸۴ شده بود. شبانه تخریب و با لودر مسطح سازی شد.
کلیسای مذکور در خیابان جنت مشهد قرار داشت و به عنوان یکی از مصادیق همزیستی ادیان و در نزدیکی کنیسه یهودیان مشهد واقع شده بود.
#فرهیختگان راهی به رهایی
این کلیسا که در فهرست آثار ملی کشور در سال ۱۳۸۴ شده بود. شبانه تخریب و با لودر مسطح سازی شد.
کلیسای مذکور در خیابان جنت مشهد قرار داشت و به عنوان یکی از مصادیق همزیستی ادیان و در نزدیکی کنیسه یهودیان مشهد واقع شده بود.
#فرهیختگان راهی به رهایی
🤬16😢4❤2
مسئولیتِ سکوت
محمد مهدی اردبیلی
از زمان دسترسیام به آبباریکۀ متزلزل اینترنت، بسیاری از دوستان و مخاطبان خارج از ایران از سر نیکخواهی و تعهد، پیامهایی از این دست را برایم ارسال کردهاند که «ما برای ایران جنگزده چه کنیم؟» یا «آیا راهی برای کمک مالی هست؟»، «آیا راهی برای کمک به آوارگان هست؟» «آیا پیشنهاد میدهید به ایران برگردیم؟» یا «آیا میتوانیم برای دستیابی ایرانیان به اینترنت کاری کنیم؟»
جواب من این بود: همه این کارها البته مفید و لازم است، اما به نظر من وظیفۀ اصلی شما این است که ضدتجاوز موضعی صریح، روشن و علنی بگیرید و سلطۀ این افسانۀ رسانهای را بشکنید که «ایرانیان خواهان حمله به ایران هستند».
هموطنان عزیزم، آنها که حامی جنگاند و هنوز احتمالاً از رویای تسخیر ایران و تاجگذاری بیدار نشدهاند، مخاطبِ «این» کلام من نیستند. اما اگر شما مخالف این جنگ هستید، بدانید سکوت دربرابر این جنایات جایز نیست.
اگر میخواهید کاری کنید، هرکجا که هستید، براساس امکانات محل زندگیتان، با هرشیوه و روشی که میتوانید، متجاوز را بهصراحت محکوم کنید و کمکاریِ روشنفکران خجالتی یا عافیتطلبی را جبران کنید که هرچند شاید در دل با جنگ مخالف باشند، اما از ترس ریزش فالورهایشان یا برچسب خوردن و هزینه دادن سکوت کردهاند، با این قبیل توجیهات که «اوضاع پیچیده است» یا «این جنگ من نیست» یا «من بین جمهوری اسلامی واسرائیل، طرف هیچکدام نیستم» یا «چون جمهوری اسلامی مرا مصادره میکند، موضعی علیه تجاوز به ایران نمیگیرم».
آنها فراموش کردهاند که سکوت و انفعال نیز، دقیقاً نوعی عمل است و در نتیجه به همان میزان باید مسئولیت آن را پذیرفت. برخی هم بهنحوی هوشمندانهتر از زیر بار مسئولیت شانه خالی کردهاند و به جای سکوت، موضعی بینابینی و مبهم گرفتهاند تا نه سیخ بسوزد نه کباب، و همه را راضی نگه دارند و فردا در صورت تحقق هر سناریویی، بتوانند خود را در کنار طرف برنده جای دهند. برخی هم با ژستی مردمسالارانه، به جای نقد اسطورههای حاکم برجامعه، به دنبالهرو و سخنگوی مردم زخمخوردهای بدل شدند که ازفرط خشم و استیصال هروعدۀ فریبکارانهای را باور کردهاند و بلندگوی قاتلانِ خود شدهاند. این روشنفکران فراموش کردهاند که رسالت روشنفکر، علاوه بر نقد حکومت، نقد مردم هم هست.
در یک کلام، وظیفۀ روشنفکر نه بازگوییِ حماقت توده وسخن گفتن به مذاق آنها، بلکه نقد اسطورههای فریبندۀ حاکم بر اذهانشان است.
پس روشنفکر علاوه بر مرزکشی قاطع با حکومت، باید به جای تلاش برای محبوب ماندن نزد توده یا مخاطبانش و تکرارِ حرفهای باب میلشان، خود را به حقیقت و اخلاق متعهد بداند و «شجاعت منفور بودن» داشته باشد.
رفتار روشنفکران، به ویژه در سه ماه اخیر، نه تنها به مصادرۀ موضع مردم ایران از سوی آمریکا و اسرائیل یاری رساند و حتماً در شکلگیری جنگ (بهویژه درزمان شروع آن) موثر بود، بلکه حتی به فضای سنگین و برچسبهای غیرمنصفانه علیه مخالفان جنگ دامن زد.
در وضعیت جنگی فعلی و آتشبس شکننده، متجاوزین علاوه بر فریادهای رقتانگیز عشاق ترامپ و نتانیاهو، روی سکوت و عافیتطلبیِ ما و شما نیز حساب وسرمایهگذاری کردهاند.
البته روشن است که این سخن نباید بهانه به دست کسانی دهد که در قطب دیگر، میکوشند تا هر کنش ضدجنگی را به نفع سرکوب داخلی مصادره کنند و امروز و فردا از آن هیزمی برای آتش انتقامجویی و تسویهحساب داخلی و بستنِ بیشتر فضای سیاسی بسازند و همه را به زور زیر یک پرچم و یک رهبر جای دهند و هرحضوری را به عنوان بیعت با خودشان جا بزنند.
میتوان درعین فاصلهگذاری انتقادی از سرکوب داخلی و با تجدید میثاق با تاریخ جنبشها و آرمانهای رهاییبخش و مقاومتهای مدنی، و بدون فراموش کردن جانباختگان و قربانیانِ مبارزات ضداستبدادی (ازجناح مترقی انقلاب ۵۷ گرفته تا جناح مترقی جنبش «زن، زندگی، آزادی»)، و البته همزمان بدون درافتادن به برداشتی یکجانبه، غیرانتقادی و رمانتیک از آنها و ندیدن ترفندهای امپریالیستی برای مصادرۀ این جنبشها، تجاوز خارجی را به صراحت محکوم کرد.
دراین معنا، باید بتوان در عین ایستادن دربرابر متجاوزان امریکایی و اسرائیلی، دربرابر هرتلاش سرکوبگرانۀ داخلی برای بستهتر شدنِ فضای سیاسی، میلیتاریزه شدنِ ناموجه فضای کشور بعد ازپایان احتمالیِ جنگ، غنیمتطلبی سیاسیِ نهادهای نظامی، مسدود نگه داشتنِ غیرضروری اینترنت و ابزارهای ارتباط جمعی ایستاد و از آغاز گفتگوهای واقعی ملی-مردمی و شنیدهشدن صدای همگان، و بهویژه عفوعمومی زندانیان سیاسی-عقیدتی دفاع کرد و با هر شکلی از اعدام و برگزاری دادگاههای غیرقانونی به مخالفت پرداخت.
#فرهیختگان راهی به رهایی
محمد مهدی اردبیلی
از زمان دسترسیام به آبباریکۀ متزلزل اینترنت، بسیاری از دوستان و مخاطبان خارج از ایران از سر نیکخواهی و تعهد، پیامهایی از این دست را برایم ارسال کردهاند که «ما برای ایران جنگزده چه کنیم؟» یا «آیا راهی برای کمک مالی هست؟»، «آیا راهی برای کمک به آوارگان هست؟» «آیا پیشنهاد میدهید به ایران برگردیم؟» یا «آیا میتوانیم برای دستیابی ایرانیان به اینترنت کاری کنیم؟»
جواب من این بود: همه این کارها البته مفید و لازم است، اما به نظر من وظیفۀ اصلی شما این است که ضدتجاوز موضعی صریح، روشن و علنی بگیرید و سلطۀ این افسانۀ رسانهای را بشکنید که «ایرانیان خواهان حمله به ایران هستند».
هموطنان عزیزم، آنها که حامی جنگاند و هنوز احتمالاً از رویای تسخیر ایران و تاجگذاری بیدار نشدهاند، مخاطبِ «این» کلام من نیستند. اما اگر شما مخالف این جنگ هستید، بدانید سکوت دربرابر این جنایات جایز نیست.
اگر میخواهید کاری کنید، هرکجا که هستید، براساس امکانات محل زندگیتان، با هرشیوه و روشی که میتوانید، متجاوز را بهصراحت محکوم کنید و کمکاریِ روشنفکران خجالتی یا عافیتطلبی را جبران کنید که هرچند شاید در دل با جنگ مخالف باشند، اما از ترس ریزش فالورهایشان یا برچسب خوردن و هزینه دادن سکوت کردهاند، با این قبیل توجیهات که «اوضاع پیچیده است» یا «این جنگ من نیست» یا «من بین جمهوری اسلامی واسرائیل، طرف هیچکدام نیستم» یا «چون جمهوری اسلامی مرا مصادره میکند، موضعی علیه تجاوز به ایران نمیگیرم».
آنها فراموش کردهاند که سکوت و انفعال نیز، دقیقاً نوعی عمل است و در نتیجه به همان میزان باید مسئولیت آن را پذیرفت. برخی هم بهنحوی هوشمندانهتر از زیر بار مسئولیت شانه خالی کردهاند و به جای سکوت، موضعی بینابینی و مبهم گرفتهاند تا نه سیخ بسوزد نه کباب، و همه را راضی نگه دارند و فردا در صورت تحقق هر سناریویی، بتوانند خود را در کنار طرف برنده جای دهند. برخی هم با ژستی مردمسالارانه، به جای نقد اسطورههای حاکم برجامعه، به دنبالهرو و سخنگوی مردم زخمخوردهای بدل شدند که ازفرط خشم و استیصال هروعدۀ فریبکارانهای را باور کردهاند و بلندگوی قاتلانِ خود شدهاند. این روشنفکران فراموش کردهاند که رسالت روشنفکر، علاوه بر نقد حکومت، نقد مردم هم هست.
در یک کلام، وظیفۀ روشنفکر نه بازگوییِ حماقت توده وسخن گفتن به مذاق آنها، بلکه نقد اسطورههای فریبندۀ حاکم بر اذهانشان است.
پس روشنفکر علاوه بر مرزکشی قاطع با حکومت، باید به جای تلاش برای محبوب ماندن نزد توده یا مخاطبانش و تکرارِ حرفهای باب میلشان، خود را به حقیقت و اخلاق متعهد بداند و «شجاعت منفور بودن» داشته باشد.
رفتار روشنفکران، به ویژه در سه ماه اخیر، نه تنها به مصادرۀ موضع مردم ایران از سوی آمریکا و اسرائیل یاری رساند و حتماً در شکلگیری جنگ (بهویژه درزمان شروع آن) موثر بود، بلکه حتی به فضای سنگین و برچسبهای غیرمنصفانه علیه مخالفان جنگ دامن زد.
در وضعیت جنگی فعلی و آتشبس شکننده، متجاوزین علاوه بر فریادهای رقتانگیز عشاق ترامپ و نتانیاهو، روی سکوت و عافیتطلبیِ ما و شما نیز حساب وسرمایهگذاری کردهاند.
البته روشن است که این سخن نباید بهانه به دست کسانی دهد که در قطب دیگر، میکوشند تا هر کنش ضدجنگی را به نفع سرکوب داخلی مصادره کنند و امروز و فردا از آن هیزمی برای آتش انتقامجویی و تسویهحساب داخلی و بستنِ بیشتر فضای سیاسی بسازند و همه را به زور زیر یک پرچم و یک رهبر جای دهند و هرحضوری را به عنوان بیعت با خودشان جا بزنند.
میتوان درعین فاصلهگذاری انتقادی از سرکوب داخلی و با تجدید میثاق با تاریخ جنبشها و آرمانهای رهاییبخش و مقاومتهای مدنی، و بدون فراموش کردن جانباختگان و قربانیانِ مبارزات ضداستبدادی (ازجناح مترقی انقلاب ۵۷ گرفته تا جناح مترقی جنبش «زن، زندگی، آزادی»)، و البته همزمان بدون درافتادن به برداشتی یکجانبه، غیرانتقادی و رمانتیک از آنها و ندیدن ترفندهای امپریالیستی برای مصادرۀ این جنبشها، تجاوز خارجی را به صراحت محکوم کرد.
دراین معنا، باید بتوان در عین ایستادن دربرابر متجاوزان امریکایی و اسرائیلی، دربرابر هرتلاش سرکوبگرانۀ داخلی برای بستهتر شدنِ فضای سیاسی، میلیتاریزه شدنِ ناموجه فضای کشور بعد ازپایان احتمالیِ جنگ، غنیمتطلبی سیاسیِ نهادهای نظامی، مسدود نگه داشتنِ غیرضروری اینترنت و ابزارهای ارتباط جمعی ایستاد و از آغاز گفتگوهای واقعی ملی-مردمی و شنیدهشدن صدای همگان، و بهویژه عفوعمومی زندانیان سیاسی-عقیدتی دفاع کرد و با هر شکلی از اعدام و برگزاری دادگاههای غیرقانونی به مخالفت پرداخت.
#فرهیختگان راهی به رهایی
❤9👍6🔥3🤬2
حال میرحسین موسوی وخیم است
دختران میرحسین موسوی، نخستوزیر پیشین ایران و از رهبران معترضان انتخابات سال ۱۳۸۸، از وخامت وضعیت جسمی پدرشان خبر دادهاند و گفتهاند او به دلیل مشکلات جدی قلبی در بیمارستان بستری شده است.
روزنامه شرق به نقل از دختران میرحسین موسوی گزارش داده که او به علت عارضه قلبی در بیمارستان قلب تحت درمان قرار دارد و وضعیت جسمانیاش نگرانکننده توصیف شده است. آنها همچنین از آنچه «بیتوجهی و عدم پیگیری مسئولان» نسبت به وضعیت سلامتی پدرشان خواندهاند، انتقاد کردهاند.
به گفته خانواده، مشکلات جسمی میرحسین موسوی در ماههای اخیر تشدید شده است. پیشتر نیز زهرا رهنورد، گفته بود که میرحسین موسوی با سرگیجه، نوسانات جسمی و افت شدید فشار خون مواجه است و هنگام راه رفتن به مراقبت و همراهی نیاز دارد.
همچنین گزارش شده است که در پی آسیب دیدن محل سکونت میرحسین موسوی و زهرا رهنورد در جریان حملات اخیر به محدوده پاستور، محل اقامت آنها تغییر کرده است. جزئیات بیشتری درباره وضعیت درمانی و روند بهبود او منتشر نشده است.
#فرهیختگان راهی به رهایی
دختران میرحسین موسوی، نخستوزیر پیشین ایران و از رهبران معترضان انتخابات سال ۱۳۸۸، از وخامت وضعیت جسمی پدرشان خبر دادهاند و گفتهاند او به دلیل مشکلات جدی قلبی در بیمارستان بستری شده است.
روزنامه شرق به نقل از دختران میرحسین موسوی گزارش داده که او به علت عارضه قلبی در بیمارستان قلب تحت درمان قرار دارد و وضعیت جسمانیاش نگرانکننده توصیف شده است. آنها همچنین از آنچه «بیتوجهی و عدم پیگیری مسئولان» نسبت به وضعیت سلامتی پدرشان خواندهاند، انتقاد کردهاند.
به گفته خانواده، مشکلات جسمی میرحسین موسوی در ماههای اخیر تشدید شده است. پیشتر نیز زهرا رهنورد، گفته بود که میرحسین موسوی با سرگیجه، نوسانات جسمی و افت شدید فشار خون مواجه است و هنگام راه رفتن به مراقبت و همراهی نیاز دارد.
همچنین گزارش شده است که در پی آسیب دیدن محل سکونت میرحسین موسوی و زهرا رهنورد در جریان حملات اخیر به محدوده پاستور، محل اقامت آنها تغییر کرده است. جزئیات بیشتری درباره وضعیت درمانی و روند بهبود او منتشر نشده است.
#فرهیختگان راهی به رهایی
😢31❤8🤔2
مرجانه ساتراپی و مرگ یک روایت: یادنامهای انتقادی برای تصویرگر «پرسپولیس»
حسین قتیب
مرجانه ساتراپی درگذشت، اما پرسشی که پس از مرگ او باقی میماند نه صرفا درباره زندگی یک هنرمند، بلکه درباره سرنوشت تصویری است که او از ایران ساخت و به جهان فروخت. مرگ هنرمند، اثر را از نقد معاف نمیکند. برعکس، لحظه مرگ گاهی لحظه بازگشت جدیتر به میراث اوست؛ نه برای سوگواری بیقید، بلکه برای سنجش اینکه کدام تصویر از ما، از سوی او در جهان ماندگار شد.
ساتراپی با پرسپولیس بدل به یکی از چهرههای مطلوب بازار فرهنگی غرب شد: زن ایرانی، تبعیدی، منتقد جمهوری اسلامی، مسلط به زبان تصویری ساده، آماده برای ترجمه، آماده برای مصرف، آماده برای قرار گرفتن در قفسه امن وجدان لیبرال اروپا. مشکل دقیقا از همینجا آغاز میشود. پرسپولیس فقط خاطره شخصی نیست؛ خاطرهای است که در لحظه جهانی شدن، خود را به صورت «ایران» عرضه میکند. و این ایران، ایرانی است که برای دیده شدن در چشم غرب باید ساده شود، سیاه و سفید شود، مذهبیاش خشن شود، انقلابیاش هیستریک شود، دهه شصتش به کابوس تقلیل یابد، و جامعهاش همچون صحنهای از تاریکی اخلاقی نمایش داده شود که تنها راه رهایی از آن، خروج، تبعید، فرانسه، فردیت سکولار و نگاه اروپایی است.
از منظر ادوارد سعید، شرقشناسی فقط محصول شرقشناسان اروپایی نیست؛ گاهی سوژه شرقی نیز در مقام «راوی بومی» همان دستگاه را بازتولید میکند. ساتراپی در پرسپولیس دقیقا در چنین جایگاهی میایستد: او نه شرقشناس کلاسیک، بلکه «مخبر بومی» جهان لیبرال است؛ کسی که از درون میآید تا به بیرون بگوید ایران چیست. اما آنچه میگوید، بیش از آنکه ایران باشد، ایران قابل فهم برای غرب است. ایران او جامعهای است که در آن پیچیدگی تاریخی، طبقاتی، مذهبی و عاطفی دهه شصت در برابر نیاز روایی مخاطب غربی قربانی میشود. این همان لحظهای است که خاطره شخصی به کالای پسااستعماری تبدیل میشود.
پرسپولیس در ظاهر علیه استبداد است، اما در سطح عمیقتر، نوعی دیگریسازی از جامعه ایرانی را ممکن میکند. جامعه مذهبی ایران در این اثر کمتر به مثابه مجموعهای متکثر از انسانها، خانوادهها، زنان، مردان، خاطرات، ایمانها، ترسها، فشارها، امیدها و تناقضها ظاهر میشود؛ بیشتر به شکل تودهای تهدیدآمیز، بیچهره، عبوس و سرکوبگر بازنمایی میشود. زن چادری اغلب نشانه خطر است، مرد مذهبی اغلب نشانه خشونت، خیابان مذهبیشده نشانه فقدان زندگی، و انقلاب اسلامی نشانه سقوط ناگهانی از تمدن به تاریکی. این دقیقا همان زبان بصری است که شرقشناسی دوست دارد: جهان مسلمان نه به مثابه امر تاریخی، بلکه به مثابه امر انحرافی.
دهه شصت ایران در پرسپولیس نه فقط نقد میشود، بلکه کوبیده میشود. تفاوت مهمی میان نقد یک دهه پرماجرا و تراژیک با نابود کردن تمام هویت اجتماعی آن دهه وجود دارد. دهه شصت فقط زندان، اعدام، گشت، جنگ و اجبار نبود؛ دهه بسیج اجتماعی، ایثار، مقاومت، خانوادههای سوگوار، ایمانهای صادقانه، امیدهای انقلابی، خطاهای فاجعهبار، رویارویی برادران و شکلگیری نسلی بود که در میان جنگ و ایدئولوژی و محرومیت زندگی کرد. ساتراپی اما این بافت پیچیده را به صحنهای برای تأیید یک نتیجه از پیش آماده فرو میکاهد: اینکه ایران پس از انقلاب، ایران از دست رفته است. در این روایت، آنچه نابود شده فقط آزادی فردی نیست؛ خود جامعه ایرانی نیز به صورت موجودی عقبمانده، خشن و غیرقابل نجات ظاهر میشود.
حتی عنوان پرسپولیس نیز بیطرف نیست. چرا «پرسپولیس»؟ چرا نام یونانی تختجمشید؟ این انتخاب عنوان، آگاهانه یا ناآگاهانه، ایران را از مسیر نگاه کلاسیک غربی قابل مصرف میکند: ایران به مثابه دیگری برای ذائقه اروپایی که ادامه سنت بربر خواندن پارسیان است. در همین شکاف است که اثر ساتراپی به جای نقد حکومت، ناخواسته به نقد جامعه بدل میشود؛ به جای نقد قدرت، به تحقیر فرهنگی نزدیک میشود.
نقد جنسیتی پرسپولیس نیز به همان اندازه ضروری است. ساتراپی خود را در مقام صدای زن ایرانی معرفی میکند، اما زن ایرانی در جهان او عمدتا زمانی معتبر است که علیه مذهب، علیه حجاب، علیه خانواده سنتی و علیه فضای عمومی دینی تعریف شود. زن مذهبی، زن چادری، زن طبقه پایین، زن باورمند، زن انقلابی، یا زنانی که درون سنت مذاکره میکنند، کمتر صاحب سوژگیاند. در نتیجه، فمینیسم پرسپولیس بیش از آنکه فمینیسمی اجتماعی و چندصدایی باشد، فمینیسمی طبقاتی، سکولار، تبعیدی و قابل ترجمه برای غرب است. این فمینیسم به زن ایرانی حق سخن گفتن میدهد، اما بیشتر به آن زن ایرانی که شبیه مخاطب اروپایی میشود.
در اینجا باید صریح بود: مسئله این نیست که ساتراپی نباید از تجربه تلخش، اجبار حجاب، خشونت سیاسی یا تجربه تبعید میگفت.
👇👇👇
#فرهیختگان راهی به رهایی
حسین قتیب
مرجانه ساتراپی درگذشت، اما پرسشی که پس از مرگ او باقی میماند نه صرفا درباره زندگی یک هنرمند، بلکه درباره سرنوشت تصویری است که او از ایران ساخت و به جهان فروخت. مرگ هنرمند، اثر را از نقد معاف نمیکند. برعکس، لحظه مرگ گاهی لحظه بازگشت جدیتر به میراث اوست؛ نه برای سوگواری بیقید، بلکه برای سنجش اینکه کدام تصویر از ما، از سوی او در جهان ماندگار شد.
ساتراپی با پرسپولیس بدل به یکی از چهرههای مطلوب بازار فرهنگی غرب شد: زن ایرانی، تبعیدی، منتقد جمهوری اسلامی، مسلط به زبان تصویری ساده، آماده برای ترجمه، آماده برای مصرف، آماده برای قرار گرفتن در قفسه امن وجدان لیبرال اروپا. مشکل دقیقا از همینجا آغاز میشود. پرسپولیس فقط خاطره شخصی نیست؛ خاطرهای است که در لحظه جهانی شدن، خود را به صورت «ایران» عرضه میکند. و این ایران، ایرانی است که برای دیده شدن در چشم غرب باید ساده شود، سیاه و سفید شود، مذهبیاش خشن شود، انقلابیاش هیستریک شود، دهه شصتش به کابوس تقلیل یابد، و جامعهاش همچون صحنهای از تاریکی اخلاقی نمایش داده شود که تنها راه رهایی از آن، خروج، تبعید، فرانسه، فردیت سکولار و نگاه اروپایی است.
از منظر ادوارد سعید، شرقشناسی فقط محصول شرقشناسان اروپایی نیست؛ گاهی سوژه شرقی نیز در مقام «راوی بومی» همان دستگاه را بازتولید میکند. ساتراپی در پرسپولیس دقیقا در چنین جایگاهی میایستد: او نه شرقشناس کلاسیک، بلکه «مخبر بومی» جهان لیبرال است؛ کسی که از درون میآید تا به بیرون بگوید ایران چیست. اما آنچه میگوید، بیش از آنکه ایران باشد، ایران قابل فهم برای غرب است. ایران او جامعهای است که در آن پیچیدگی تاریخی، طبقاتی، مذهبی و عاطفی دهه شصت در برابر نیاز روایی مخاطب غربی قربانی میشود. این همان لحظهای است که خاطره شخصی به کالای پسااستعماری تبدیل میشود.
پرسپولیس در ظاهر علیه استبداد است، اما در سطح عمیقتر، نوعی دیگریسازی از جامعه ایرانی را ممکن میکند. جامعه مذهبی ایران در این اثر کمتر به مثابه مجموعهای متکثر از انسانها، خانوادهها، زنان، مردان، خاطرات، ایمانها، ترسها، فشارها، امیدها و تناقضها ظاهر میشود؛ بیشتر به شکل تودهای تهدیدآمیز، بیچهره، عبوس و سرکوبگر بازنمایی میشود. زن چادری اغلب نشانه خطر است، مرد مذهبی اغلب نشانه خشونت، خیابان مذهبیشده نشانه فقدان زندگی، و انقلاب اسلامی نشانه سقوط ناگهانی از تمدن به تاریکی. این دقیقا همان زبان بصری است که شرقشناسی دوست دارد: جهان مسلمان نه به مثابه امر تاریخی، بلکه به مثابه امر انحرافی.
دهه شصت ایران در پرسپولیس نه فقط نقد میشود، بلکه کوبیده میشود. تفاوت مهمی میان نقد یک دهه پرماجرا و تراژیک با نابود کردن تمام هویت اجتماعی آن دهه وجود دارد. دهه شصت فقط زندان، اعدام، گشت، جنگ و اجبار نبود؛ دهه بسیج اجتماعی، ایثار، مقاومت، خانوادههای سوگوار، ایمانهای صادقانه، امیدهای انقلابی، خطاهای فاجعهبار، رویارویی برادران و شکلگیری نسلی بود که در میان جنگ و ایدئولوژی و محرومیت زندگی کرد. ساتراپی اما این بافت پیچیده را به صحنهای برای تأیید یک نتیجه از پیش آماده فرو میکاهد: اینکه ایران پس از انقلاب، ایران از دست رفته است. در این روایت، آنچه نابود شده فقط آزادی فردی نیست؛ خود جامعه ایرانی نیز به صورت موجودی عقبمانده، خشن و غیرقابل نجات ظاهر میشود.
حتی عنوان پرسپولیس نیز بیطرف نیست. چرا «پرسپولیس»؟ چرا نام یونانی تختجمشید؟ این انتخاب عنوان، آگاهانه یا ناآگاهانه، ایران را از مسیر نگاه کلاسیک غربی قابل مصرف میکند: ایران به مثابه دیگری برای ذائقه اروپایی که ادامه سنت بربر خواندن پارسیان است. در همین شکاف است که اثر ساتراپی به جای نقد حکومت، ناخواسته به نقد جامعه بدل میشود؛ به جای نقد قدرت، به تحقیر فرهنگی نزدیک میشود.
نقد جنسیتی پرسپولیس نیز به همان اندازه ضروری است. ساتراپی خود را در مقام صدای زن ایرانی معرفی میکند، اما زن ایرانی در جهان او عمدتا زمانی معتبر است که علیه مذهب، علیه حجاب، علیه خانواده سنتی و علیه فضای عمومی دینی تعریف شود. زن مذهبی، زن چادری، زن طبقه پایین، زن باورمند، زن انقلابی، یا زنانی که درون سنت مذاکره میکنند، کمتر صاحب سوژگیاند. در نتیجه، فمینیسم پرسپولیس بیش از آنکه فمینیسمی اجتماعی و چندصدایی باشد، فمینیسمی طبقاتی، سکولار، تبعیدی و قابل ترجمه برای غرب است. این فمینیسم به زن ایرانی حق سخن گفتن میدهد، اما بیشتر به آن زن ایرانی که شبیه مخاطب اروپایی میشود.
در اینجا باید صریح بود: مسئله این نیست که ساتراپی نباید از تجربه تلخش، اجبار حجاب، خشونت سیاسی یا تجربه تبعید میگفت.
👇👇👇
#فرهیختگان راهی به رهایی
👍6👎6❤2