درگذشت اسماعیل یغمایی؛ فقدان بزرگ دنیای باستان‌شناسی ایران

جامعه علمی و باستان‌شناسی ایران در سوگ درگذشت اسماعیل یغمایی، از برجسته‌ترین پژوهشگران و مدافعان میراث فرهنگی کشور نشست. یغمایی که نیم قرن عمر خود را وقف کاوش در لایه‌های تمدنی ایران کرد، پس از یک دوره بستری، چشم از جهان فروبست./نور نیوز


#فرهیختگان روزن آگاهی

اسماعیل یغمایی درگذشت

اسماعیل یغمایی، باستان‌شناس پیشکسوت ایرانی در ۸۵ سالگی درگذشت.

سمیرا ایمنی، ناشر آثار اسماعیل یغمایی،‌ درگذشت این باستان‌شناس را تایید کرد و گفت: اسماعیل یغمایی که از دوشنبه ۱۵ تیرماه در بیمارستان در اثر سکته مغزی بستری شده بود و در کما به سر می‌برد، صبح امروز (یکشنبه ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵) درگذشت.

یغمایی متولد ۲۷ شهریور ۱۳۲۰ در تهران بود. او نزدیک به ۶ دهه از عمر خود را وقف پژوهش، کاوش و پاسداری از میراث فرهنگی این کشور کرد.

او از آخرین بازمانده‌های نسل باستان‌شناسان ایرانی بود که دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ خورشیدی پا به عرصه کاوش‌های میدانی گذاشتند و با سال‌ها تلاش، بخش ارزشمندی از تاریخ و تمدن کهن ایران را از دل خاک بیرون کشیدند. او دلباخته و شیفته تمدن و فرهنگ ایرانی بود و عمر خود را در راه شناخت، حفاظت و معرفی میراث تاریخی ایران سپری کرد.
عبدی مدیا


#فرهیختگان روزن آگاهی

نباید مسائل خصوصی افراد را فاش و یا به آن‌ها ورود کرد!

حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسنی‌اژه‌ای: ضرورتی ندارد تلفن‌همراه فرد را در اتهامی متفاوت و غیرضرور ضبط و همه محتوای داخل آن را مشاهده کنیم.

ضرورتی ندارد تمام وسایل الکترونیکی افراد مورد واکاوی قرار گیرد.

فرهیختگان:
آیا اتفاقی درحال وقوع است ؟
آیا به مواضع عجیب و بی‌سابقه قاضی‌القضات کشور می‌توان اعتماد کرد؟
آیا نظام حاضر است بالاخره حقوق ابتدایی مردم را محترم شمرده و پاس دارد؟
آنچه مسلم و واقعی است دیوار ضخیم بی‌اعتمادی میان مردم و حاکمیت است، ایا رهبری سوم قدرت حذف این فاصله عمیق را دارد؟

#فرهیختگان روزن آگاهی

اصرار بر ادامه تصمیمات غیرکارشناسی تا کِی؟
پرویز محمدی

همه تصمیم‌های مدیریتی الزاماً درست از آب درنمی‌آیند؛ اما آنچه بیش از اصل یک تصمیم، مردم را آزار می‌دهد، اصرار بر ادامه آن، حتی پس از آشکار شدن پیامدهایش است.

نمونه روشن آن، محدودیت میزان سوخت‌گیری در جایگاه‌های عرضه بنزین است. اگر هدف، مدیریت مصرف یا جلوگیری از سوءاستفاده است، این پرسش مطرح می‌شود که چرا باید هزینه آن را مردم عادی بپردازند؟

هر خودرو ظرفیت مشخصی برای باک خود دارد و منطقی است که بتواند در یک مراجعه، باک خود را کامل پر کند. محدود کردن میزان سوخت‌گیری، مصرف واقعی خودرو را کاهش نمی‌دهد؛ فقط شهروندان را مجبور می‌کند برای دریافت همان میزان سوخت، چند بار به جایگاه مراجعه کنند؛ نتیجه آن نیز صف‌های طولانی‌تر، اتلاف وقت، افزایش ترددهای غیرضروری و نارضایتی عمومی است.

اگر هدف، مقابله با قاچاق یا تخلف است، باید منشأ تخلف کنترل شود، نه اینکه میلیون‌ها شهروند قانون‌مند، هزینه ضعف نظارت را بپردازند.

همین منطق را می‌توان در ماجرای محدودیت سرعت در بلوار بعثت همدان نیز مشاهده کرد. حفظ جان مردم، تردیدی ندارد؛ اما آیا کاهش سرعت، حاصل یک مطالعه جامع کارشناسی بوده یا ساده‌ترین راه برای مواجهه با یک مسئله پیچیده؟

آیا پیش از اعمال این محدودیت و جریمه های غیر قانونی، وضعیت تقاطع‌ها، روشنایی، خط‌کشی، علائم هشداردهنده و سایر عوامل مؤثر بر ایمنی بررسی و اصلاح شده است؟ اگر پاسخ مثبت است، چرا نتایج این مطالعات برای افکار عمومی منتشر نمی‌شود؟

مشکل اصلی، نه یک باک بنزین است و نه یک تابلو سرعت و نصب دوربین ثبت تخلف؛ مشکل، نوع مدیریتی است که به جای ریشه‌یابی مسائل، آسان‌ترین راه را انتخاب می‌کند و هزینه آن را به مردم تحمیل می‌کند.

استاندار محترم همدان؛ انتظار مردم این نیست که همه تصمیم‌ها مطابق میل آنان باشد. انتظار این است که تصمیم‌ها بر پایه کار کارشناسی اتخاذ شوند و اگر در عمل ناکارآمدی آن‌ها آشکار شد، شجاعت بازنگری نیز وجود داشته باشد.

اصرار بر یک تصمیم نادرست، هیچ‌گاه آن را به تصمیمی درست تبدیل نمی‌کند.


#فرهیختگان راهی به رهایی

حسین علایی: اگر قرار باشد بعد از جنگ تفاهم شود، بهتر است قبل از جنگ با خسارات کمتر انجام شود
متن گفت‌وگوی محمدحسن نجمی اینجاست:
khabaronline.ir/xq5QF

#فرهیختگان راهی به رهایی

خسارت ملی در پرونده کرسنت !
جعفر بخشی بی نیاز

خبر کوتاه است اما پر از تاسف.‌ زنگنه در پرونده کرسنت تبرئه شد. پرونده ای با یک زخم عمیق بر پیکره اقتصاد ملی که حالا با تبرئه بیژن زنگنه ؛ پرده‌ای دیگر از نمایشِ تراژیک خسارت محض‌ در آن کنار رفته است. ماجرا تنها یک قرارداد گازی نبود ؛ ماجرای یک نفوذِ خود خواسته در ارکان تصمیم‌ گیری کشور بود که با سوار شدن بر موجِ احساسات و شعارهای تند ؛ چوب حراج به منافع ملی زد. سؤال اینجاست که هزینه‌ی این تندرویِ هدفمند را چه کسی می‌دهد؟ وقتی سعید جلیلی به عنوان دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی با کارشکنی‌های سیستماتیک و به بهانه‌ی مبارزه با فساد ؛ مانع از اجرای این قرارداد شد ؛ آیا به این فکر می‌کرد که چه میراثی برای نسل‌های آینده به جا می‌گذارد؟ آن روزها که در راهروهای قدرت ؛ ژستِ قهرمانانِ ضد فساد را گرفته بودند نمی‌دانستند یا نمی‌خواستند بدانند که هزینه این کارشکنی ده‌ها میلیارد دلار دود شدنِ گاز در مشعل‌های پارس جنوبی است؟

آمارها بی‌ رحمانه‌تر از هر نقدِ ادبی یا سیاسی هستند. سی و پنج میلیارد دلار خسارت عدم‌ النفع ؛ در کنارِ بیست میلیارد دلار جریمه‌ احتمالی در دادگاه‌های بین‌المللی. این یعنی رقمی معادل بودجه یک سالِ کل کشور. یعنی میلیاردها دلار که می‌توانست صرفِ نوسازی زیر ساخت‌های فرسوده ؛ کاهش فقر در مناطق محروم و ارتقای امنیت انرژی شود امروز به خاطرِ سلیقه سیاسی و لجاجتِ جناحی عده‌ای بر باد رفته است. جناب آقای جلیلی و همفکرانشان که همواره خود را مالکِ مطلقِ گفتمانِ انقلابی می‌دانند باید پاسخگو باشند که بر چه مبنای قانونی و کارشناسی مسیرِ اجرای یک قراردادِ بین‌المللی را مسدود کردند؟ آیا این دغدغه‌ مندی بود یا یک تسویه‌ حساب سیاسیِ تمام‌ عیار که قربانی‌اش سفره‌های مردم و اعتبارِ حاکمیتی ایران در جهان بود؟ امروز که غبارِ این بازیِ پر هزینه کنار رفته و حکم تبرئه صادر شده ؛ جامعه دیگر به پاسخ‌های کلیشه‌ای و فرافکنی‌ های همیشگی رضایت نمی‌دهد.

نمی‌توان با فراموشی سپردن و پنهان شدن پشتِ واژه‌های دهان‌ پر کن از مسئولیتِ تاریخیِ این خسارتِ سنگین فرار کرد. آیا نباید نسبت به چراییِ قدرت گرفتنِ تصمیماتی که تیشه به ریشه‌ی منافع ملی می‌زنند نگران بود؟ پرونده کرسنت ؛ نمادِ یک بیماریِ مزمن در ساختار تصمیم‌ گیری ماست. جایی که اراده شخصی بر عقلانیتِ دیپلماتیک ناآگاهانه و حتی ناشیانه می‌چربد. آقای جلیلی باید توضیح دهد که با چه ابزاری ؛ مسئولیتِ تحمیلِ این خسارتِ ملی را می‌پذیرد؟ تاریخِ این سرزمین قاضیِ سخت‌ گیری ست که در دفترِ خود نام تمامِ کسانی که به بهانه‌ی انقلابی‌ گری کشور را به کامِ بحران‌های اقتصادی و امنیتی کشاندند ؛ ثبت خواهد کرد. کرسنت فراموش نمی‌شود چرا که بهای آن را تمامِ مردمِ ایران از جیبِ خود پرداخته‌اند. زمانِ پاسخگویی نه در دادگاه‌هایِ معمول بلکه در محکمه‌ی افکار عمومی به زودی آغاز خواهد شد.

#فرهیختگان راهی به رهایی

وقتی به خانه‌تان حمله کنند چه می‌کنید؟

کامران دیبا، پسرعموی فرح و معمار موزه هنرهای معاصر، فرهنگسرای نیاوران و... با انتشار پستی از حق مشروع ایران برای دفاع از خود در برابر تجاوز آمریکا پرداخت و نوشت:

حمله به کشورهای خلیج فارس قبل از هر چیز این را باید ساده بگوییم اگر می خواهیم بفهمیم چرا ایران به بعضی از کشورهای عربی خلیج فارس حمله میکند نباید فقط به خود آن حمله نگاه کنیم باید ببینیم در منطقه چه خبر است و هر کشور چه نقشی دارد.

از نگاه حکومت ایران بسیاری از کشورهای عربی خلیج فارس فقط همسایه نیستند؛ بلکه محل استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و متحدان  آن هستند. یعنی بخشی از تجهیزات نیروها و سامانه‌های دفاعی آمریکا در این کشورها قرار دارد. به همین دلیل ایران این کشورها را فقط کشورهای مستقل منطقه نمی‌بیند بلکه آن‌ها را بخشی از جبهه نظامی آمریکا می‌داند.

یک مثال ساده فرض کنید کسی از داخل یکی از اتاق‌های خانه شما به‌طرف همسایه تیراندازی کند. طبیعی است که همسایه فقط به آن شخص نگاه نکند؛ بلکه آن خانه را هم بخشی از محل حمله بداند. وقتی یک خانه به محل عملیات نظامی تبدیل شود ممکن است هدف پاسخ نظامی هم قرار بگیرد. این مثال فقط برای توضیح منطق نظامی چنین موقعیت‌هایی است.


#فرهیختگان روزن آگاهی

‌رئیس سازمان پرورش استعداد‌های درخشان: پنجاه درصد از استعدادهای درخشان مهاجرت می‌کنند

الهام یاوری:
سالانه ۳۰ هزار نفر از مدارس سمپاد و تیزهوشان فارغ التحصیل می‌شوند و بالاترین رتبه‌های کنکور را کسب می‌کنند.

پنجاه درصد از استعدادهای درخشان مهاجرت می‌کنند. باید با تلاش حداکثری برای کاهش مشکلات و مسائل نخبگان، قدم‌های محکمی برای کاهش نرخ مهاجرت آن‌ها به خارج از کشور برداریم.

#فرهیختگان روزن آگاهی

جنگ، از درون تعیین تکلیف می‌شود / تصمیم دشمن را دشمن می گیرد اما بیداری یا غفلت ما، تصمیم ماست
ابوالفضل فاتح

این تصور که آمریکا به دلیل امضای یک تفاهم‌نامه، از راهبرد کلان خود دست کشیده است، با واقعیت‌های ژئوپلیتیکی سازگار نیست.  مسئله منحصر به هسته ای یا موشکی یا مدل نظام سیاسی نیست. ایران یکی از گره‌های اصلی نظم آینده غرب آسیا و موازنه قدرت در جهان آینده است. جنگ بر سر کنترل زنجیره تأمین و گلوگاه‌های لجستیکی است

از جلوه‌های عملی این راهبرد، تلاش برای تضعیف حاکمیت ملی و انسجام سرزمینی ایران است

هر ایرانی وطن دوستی می داند، دامن زدن به دوگانه‌های شمال و جنوب یا تهران و بندرعباس یا هر قطب‌بندی دیگری، در مسیر تکمیل همان نقشه تفکیک و تجزیه ی سرزمینی قرار می گیرد

قطعا، دغدغه ی  «جنگ و صلح» دغدغه‌ای معتبر، و ملی است و جامعه و هر جریان سیاسی حق دارد تحلیل خود را ارائه نماید؛ چرا که در نهایت هزینه جنگ را همه ملت خواهد پرداخت. اما همه به لوازم این امر پایبند باشیم که این دغدغه معتبر، نباید به تخریب اعتماد عمومی یا فروکاستن یک مسئله پیچیده امنیت ملی به رقابت میان چند گروه سیاسی که متأسفانه این روزها شاهد بوده ایم، تبدیل شود

همه بپذیریم بود و نبود ایران یک پارچه و مستقل در میان است و تصمیم به استفاده از قدرت نظامی در عالی‌ترین سطوح حاکمیت‌ها اتخاذ می‌شود و موشک‌ها و پهپادها در چنین حجم و مقیاسی سرِ خود شلیک نمی‌شوند. هیچ نیروی مسلحی از شعارهای «انتقام، انتقام» یا «صلح، صلح» جریانات (که هر جریان برای خود استدلالی دارد) وارد عملیات نمی‌شود؛ اما همدلی یا منازعات ما بر محیط تصمیم‌گیری و ظرفیت راهبردی آن اثر می‌گذارد

ماهیت صحنه‌ای به این وسعت، صرفا تابع « خیابان» یا «شبکه‌های اجتماعی»  نیست. این که ماشین بیانیه نویسی ما چنین سرعت پیدا می کند و تیغ ها علیه هم این گونه آخته می شود، در شان عظمت این صحنه نیست

تجربه دو غافلگیری پیشین باید به سرمایه‌ای برای پیشگیری از غافلگیری سوم تبدیل شود. تصمیم دشمن را دشمن می گیرد و ما دخالتی در آن نداریم، اما بیداری یا غفلت ما، تصمیم ماست.

انتظار می رود رهبر عالی و مسئولان ارشد کشور، بیشتر با مردم تبیین شرایط نمایند. باید افق گشایی نمود و افکار عمومی را در جریان ابعاد خطیر و سرنوشت ساز وضعیتی که در آن واقع هستیم و هر آن احتمال تعمیق  آن نیز می‌رود، قرار داد.  گسست فضای ذهنی جامعه از واقعیت‌های میدان جنگ، آسیب‌پذیری از خسارات احتمالی را افزایش می‌دهد و موجب کاهش تاب آوری اجتماعی خواهد شد.

نسبت به کاربست تنگه هرمز در این منازعه نباید بیش انگاری یا کم انگاری کرد. اهمیت تنگه هرمز را به کسب درآمد نمی توان تقلیل داد و تا ابد هم نمی توان Hن را بست. اما کنترل تنگه ی هرمز بی شک از مهم‌ترین ظرفیت هایی است که ایران می‌تواند در آن فشار راهبردی مؤثری بر آمریکا وارد کند و جهان را نسبت به ماهیت خطرناک این منازعه ژئوپلیتیکی آگاه‌تر سازد

با بی‌پرواترین و پلیدترین آمریکای تاریخ مواجه هستیم که ممکن است در استیصال به هر اقدام خطرناک و ویرانگری دست بیازند.  قضایای این جنگ به این آسانی حل‌وفصل نخواهد شد و آنها به آسانی مایوس نخواهند شد؛ او تسلیم کامل ایران را می‌خواهد، و ایران نیز تسلیم نخواهد شد. باید ذخائر استراتژیک و محیط سیاسی اقتصادی کشور را با لحاظ این واقعیت ساماندهی نمود و به ایمان و اراده و ایده های ملت باور داشت و میدان داد

بی‌تردید، جنگ‌های بی پایان مطلوب ایران نیست. جنگ بی پایان با مشکلات انباشته‌شده اقتصادی و برخی گسل های سیاسی و اجتماعی سازگار نیست. شرایط نه جنگ و نه صلح نیز خسارت بار است. اما واژه‌ها و امضاها نیز زمانی معنا و استحکام می‌یابند که آنان بدانند چنین تهاجماتی به سرزمین و کیان یک کشور، کم هزینه نیست و با ملتی منسجم و ذلت ‌ناپذیر مواجه‌اند، نه خدایی ناکرده حاکمیتی چند پاره و ملتی متعارض.

به تعادل رساندن این چند ضلعی پیچیده، و ترسیم این معما، در معادله ی دیپلماسی و میدان، وظیفه ی رهبران، نخبگان و اندیشکده ها و مراکز استراتژیک کشور است اما آنقدر می فهمیم سرنوشت بسیاری از جنگ‌ها نه صرفا در میدان نبرد، که در معجزه ی تاب آوری و وضعیت درونی جامعه و انسجام حکمرانی تعیین می‌شود.

همه ما از عالی‌ترین مقامات تا فرد فرد ملت چه در داخل و چه در خارج در برابر هر قدم و قلم و در برابر هر بیش انگاری و کم انگاری مسئولیم. با همه عظمت ظاهری و ویرانگری آمریکا، ایمان داریم ایران در این جنگ شکست نخواهد خورد، مشروط بر آنکه، اجازه داده نشود برخی افراط گرایان و وادادگان هر سو، انسجام  و تاب آوری ملی  را قربانی رقابت یا منافع باندی و دیگر وابستگی ها نمایند و خدایی ناکرده از درون فرو بپاشند. چنین مباد!
شفقنا


#فرهیختگان روزن آگاهی

دلم شکسته‌تر از شیشه‌های شهر شماست
شکسته باد کسی کاین چنین‌مان می‌خواست

شما چقدر صبور و چقدر خشم‌آگین
حضورتان چو تلاقی صخره با دریاست

به استواری معنای تازه بخشیدید
شما نه مِثل دماوند، او به مِثل شماست

بیا که از همهٔ دشت‌ها سؤال کنیم
کدام قلّه چنین سرفراز و پابرجاست؟

میان معرکه لبخند می‌زنید به عشق
حماسه چون به غزل ختم می‌شود زیباست

اگرچه باغچه‌ها را کسی لگد کرده
ولی بهار فقط در تصرّف گل‌هاست

تخلّص غزلم چیست غیر نام شما؟
ز یُمنِ نام شما خود زبان من گویاست

سهیل محمودی

#فرهیختگان روزن آگاهی

لایه‌های سوراخ شده ی امنیت !
جعفر بخشی بی نیاز

عباسی عراقچی وزیر امور خارجه ایران در باره وقوع بمباران و نفوذ از طریق یک حفره امنیتی که نه تنها بسته نشده بلکه همچنان در فرآیند تصمیم‌ سازی‌ها نیز اثر گذار است ؛ حرفهایی زده که در ظاهر از یک دیپلمات عالی رتبه بعید است اما در باطن اعترافی ست صریح ؛ رک و بی تعارف که یک نقص فنی بزرگ را رو می کند و از یک بحران وجودی در بدنه قدرت پرده بر می دارد. اینجا سوالی مطرح می شود به غایت مهم و کلیدی که در کشوری که ادعای امنیت مطلق و نفوذ ناپذیری در صدر شعارهای حکومتی ست ؛ چگونه یک حفره می‌تواند با این سهولت از تمامی لایه‌های نهادهای اطلاعاتی و امنیتی عبور کند و در قلب اتاق‌های تصمیم‌ سازی جا بگیرد ؟ چگونه دشمن می‌تواند نه تنها از لایه‌های بیرونی بلکه از لایه‌های میانی و حتی در لایه‌های تصمیم‌ ساز جای پای خود را محکم کند ؟ وقتی صحبت از اثرگذاری در تصمیم‌ سازی‌ها می‌شود دیگر بحثِ یک جاسوس یا یک عامل نفوذی در سطح پایین نیست که بحث بر سر این است که آیا اراده‌ی ملی و مصلحت کشور تحت تأثیر اراده‌ی پنهانِ نیروهای نفوذی قرار گرفته است ؟

آیا تصمیماتی که امروز بر اساس آن‌ها اتخاذ می‌شود ؛ از آنِ خودِ تصمیم‌ گیران است یا بازتابی از خواسته‌های آن حفره ؟ این حفره که عراقچی از آن حرف زده چقدر عمیق است و چه کسانی در لبه‌های آن ایستاده‌اند ؟ وقتی نهادهای اطلاعاتی که وظیفه‌ شان شناسایی و پر کردن این شکاف‌هاست در برابر این نفوذِ مسلط ؛ محدود و حتی مسدود شده اند باید پرسید آیا این بی‌ کفایتی ست یا یک اجازه‌ ؟ آیا این حفره نتیجه‌ی ناتوانی در شناسایی ست یا محصولِ منافع گروه‌هایی که از وجود این شکاف برای پیشبرد اهداف خود سود می‌برند؟ قدرتِ پشت این حفره‌ها فراتر از یک سازمان خارجی ست. این قدرت همان نفوذ ساختاری ست که می‌تواند تصمیمات کلان کشور را منحرف کند. کسی که اعتراف می‌کند این حفره هنوز در تصمیم‌ سازی‌ها اثرگذار است در واقع می‌گوید : ما هنوز کنترل اتاق را در دست نداریم ! به راستی چه کسانی در سایه این حفره‌ها نشسته اند و قرار است با دست‌های پنهان خود چگونه آینده‌ی کشور را تغییر دهند ؟ حرف های عراقچی یعنی پذیرش تسلط دشمن بر اوضاعِ داخلی ایران. زمان برای پاکسازی فراهم بود حالا اما حفره‌ها کلِ بنای قدرت را با خود به زیر کشیده‌اند.

#فرهیختگان روزن آگاهی

فینالِ فوتبال و سیاست!

صابر گل عنبری
 
می‌گویند که فوتبال از سیاست جداست که البته در مقام حرف و کلام سخنی منطقی و دلنشین است و عملا باید همینطور باشد. اما واقعیت این است که فوتبال هم تا حدودی و با شدت و ضعفی به بخشی از سیاست در سطوح داخلی کشورها، منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شده است.

در این راستا به ‌جرأت می‌توان گفت که فینال امشب میان آرژانتین و اسپانیا، یکی از سیاسی‌ترین فینال‌های تاریخ جام جهانی است. این بازی فراتر از یک مسابقه ورزشی، به نماد آشکار تقابل و شکافی عمیق در سیاست و افکار عمومی جهان پیرامون مناقشه فلسطین و اسرائیل بدل شده است که البته جنگ غزه کفه این تقابل را حتی در آمریکا و اروپا به نفع فلسطین سنگین‌تر‌ کرد.

در یک سو، آرژانتین تحت رهبری «خاویر میلی» قرار دارد که از زمان به قدرت رسیدن در سال ۲۰۲۳، متحدی سرسخت و بی‌پروا برای اسرائیل بوده است. در سوی دیگر، اسپانیا به نخست‌وزیری «پدرو سانچز» قرار دارد که در زمره منتقدان جدی سیاست‌های اسرائیل در جنگ غزه جای گرفته و همواره از مواضع حمایتی خود نسبت به فلسطین کوتاه نیامده است.
 
این حمایت تنها به راهروهای سیاست محدود نمانده و به بطن جامعه اسپانیا نیز رسوخ کرده است؛ به نحوی که این کشور در سه سال اخیر همواره کانون راهپیمایی‌های گسترده مردمی در حمایت از فلسطین و غزه بوده است؛ رویکردی که حتی در فوتبال این کشور نیز نمود یافته و مواضع پپ گواردیولا سرمربی نامدار اسپانیایی در حمایت از فلسطین نمونه عینی از آن است.

البته ناگفته هم نماند که در آرژانتین، یک شکاف معنادار میان سیاست رسمی دولت این کشور و افکار عمومی آن در قبال اسرائیل وجود دارد. بر اساس سایت آمریکایی المانیتور، ۵۵ درصد از مردم آرژانتین نگاهی منفی به اسرائیل دارند، در حالی که تنها ۲۱ درصد دارای نظر مثبتی نسبت به آن هستند.
 
همین سیاستِ متفاوتِ آرژانتین و اسپانیا در قبال مناقشه اسرائیل و فلسطین، باعث شده تا فینال امشب به هماوردی میان هواداران فلسطین و اسرائیل بدل شود.
 
حجم محتواها، کامنت‌ها و گزارش‌ها در برخی رسانه‌ها پیرامون این فینال، گواهی بر این مدعاست که بسیاری از مخاطبان، این بازی را نه یک رقابتِ صرفا حرفه‌ای، بلکه نبردی نمادین بر سر مناقشه فلسطین و اسرائیل می‌بینند. در همین راستا، درگیری لفظی اخیر سرمربی تیم ملی مصر با تماشاگران آرژانتینی که پرچم اسرائیل را در استادیوم برافراشته بودند، بیش از پیش به آتش این تقابل دامن زد.
 
واکنش‌های مقامات ارشد اسرائیل نیز این فضای دو قطبی را داغ‌تر کرده است. بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل علنا حمایت خود را از تیم آرژانتین ابراز داشته و گفته است که چشم‌ انتظار پیروزی آرژانتین در جام جهانی است.

وی همچنین دیروز شنبه در دیدار با خاخام شیمون اکسل واهَنیش سفیر آرژانتین در اسرائیل گفت: «خاویر، تو دوستی حقیقی هستی. ما به شیوه‌های گوناگون، از جمله برای بازی فردا، از تو و آرژانتین حمایت می‌کنیم. موفق باشید.»
 
علاوه بر وی، ایتامار بن‌گویر، وزیر فوق افراطی اسرائیل نیز با جشن گرفتن پیروزی آرژانتین در نیمه ‌نهایی، در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «تکریم، سزاوار اهلِ تکریم است؛ اکنون با ایمان به سوی فینال!»
 
این اظهارات نه تنها ماهیت نگاه سیاسی به فینال امسال را برجسته‌تر می‌کند، بلکه نشان داد که چگونه مستطیل سبز فوتبال به عرصه‌ای برای یارکشی‌های سیاسی و دیپلماتیک بدل شده است؛ میدانی که در آن، نتیجه بازی، فراتر از یک جام، به نمادی از پیروزیِ سیاسیِ یک گفتمان در برابر گفتمان دیگر تبدیل می‌شود.



#فرهیختگان روزن آگاهی

خبرگزاری تسنیم ، گزارش داد که حمله هوایی آمریکا، کارخانه آب شیرین‌کن بونجی در نزدیکی جاسک در استان هرمزگان را هدف قرار داد و ایستگاه پمپاژ آب دریا و ترانسفورماتور برق آن را منهدم کرد. این خبرگزاری اعلام کرد که این حمله، تامین آب آشامیدنی ۲۰ روستا با جمعیتی حدود ۱۰ هزار نفر را مختل کرده است.

پ.ن؛
داستان لهستانی می خواندم از فیلیپوویچ به نام خاطرات یک ضدقهرمان
شرح جنگ جهانی دوم و حمله آلمان به لهستان
نویسنده خود، در آن جنگ حضور داشت

آنجا میگوید

"دم آلمان ها گرم که مردانگی کرده اند و به حرفشان عمل کرده اند و ژنراتورهای برق و مخازن سوخت را نزده اند"

یعنی بعد از نزدیک یک قرن و بعد از تجربه بین المللی فاجعه جنگ جهانی و تشکیل سازمان ملل و این همه قواعد بین المللی و مثلا رشد اخلاق و چه وچه و ساختن انواع فیلم و نوشتن انواع نمایشنامه و به صحنه آوردن انواع موسیقی ها در رد فجایع جنگی و تصویب و تقویت انواع حقوق جنگی در رعایت حداقلی از قواعد بشری، ارتش آمریکا به اندازه ارتش آلمان نازی هم به قواعد جنگی پایبند نیست.
بعد ما جهان سوم و خاورمیانه‌ای و تروریست هستیم و این‌ها جهان اول و متمدن و واجد ارزش‌های منیف بشری

علی نیک‌جو


#فرهیختگان روزن آگاهی

چرا جنوب ایران خط مقدم جنگ شده است؟

از اسفندماه سال گذشته که جنگ میان ایران و آمریکا آغاز شد، و به‌ویژه بعد از شکست آتش‌بس در ابتدای تیر امسال، یک سوال ذهن خیلی‌ها را مشغول کرده است: چرا شهرهای ساحلی جنوب ایران، از آبادان و ماهشهر گرفته تا بوشهر، عسلویه، بندرعباس و چابهار، زیر بیشترین حملات هستند، اما مناطق مرکزی و شمالی کشور تا حد زیادی امن مانده‌اند؟ این اتفاق تصادفی نیست و دلایل روشنی دارد.

۱. شریان حیاتی دنیا در تنگه هرمز
اولین و مهم‌ترین دلیل، وجود تنگه هرمز است؛ باریکه آبی که بخش بزرگی از نفت و گاز دنیا از آن عبور می‌کند. برای کشورهای بزرگ، این منطقه حکم رگ حیات اقتصاد را دارد. آمریکا ادعا می‌کند برای امنیت کشتی‌های تجاری به این منطقه آمده، و از آن سو، نیروهای نظامی ایران نیز برای دفاع از مرزها و نشان دادن قدرت خود، رفت‌وآمد کشتی‌ها را زیر نظر دارند و گاهی مسیرها را می‌بندند. این رویارویی باعث شده که هر تنش کوچکی در دریا، فوراً به حملات هوایی و موشکی بزرگ به سواحل جنوبی ایران ختم شود.

۲. تمرکز پایگاه‌ها و توان نظامی در ساحل
دلیل دوم به شیوه دفاعی ایران برمی‌گردد. در دو دهه گذشته، ایران بیشتر توان موشکی، شهرهای زیرزمینی نظامی، رادارهای ساحلی و قایق‌های تندروی خود را در همین نوار ساحلی جنوب مستقر کرده است. وقتی جنگی رخ می‌دهد، طبیعی است که طرف مقابل ابتدا به سراغ جاهایی می‌رود که بیشترین ابزار دفاعی و تهاجمی در آنجا قرار دارد. آمریکا تلاش می‌کند با بمباران این پایگاه‌ها، توان پاسخ‌گویی ایران در دریا را از بین ببرد؛ به همین خاطر، جنوب به هدف اول حملات تبدیل شده است.

۳. اقتصاد کشور و پول نفت
جنوب ایران، قلب تپنده اقتصاد کشور است. چاه‌های نفت، پالایشگاه‌های غول‌پیکر عسلویه و کنگان، و از همه مهم‌تر اسکله‌های صادرات نفت در جزیره خارک، همگی در این منطقه قرار دارند. ضربه زدن به این مکان‌ها، یعنی قطع کردن درآمد کشور برای اداره جامعه و جنگ. از طرفی، این مکان‌ها ارزش نمادین و حیاتی برای هر دو طرف دارند؛ هر کس کنترل این نقاط را در دست داشته باشد، در میدان جنگ و پای میز مذاکره دست برتر را خواهد داشت.

۴. وضعیت زندگی مردم و محرومیت‌های گذشته
نکته دیگری که کمتر به آن توجه می‌شود، شرایط اجتماعی و ابعاد انسانی این مناطق است. بسیاری از این شهرهای ساحلی که امروز در خط مقدم هستند —با جمعیتی بزرگ از هموطنان عرب و بلوچ— با وجود داشتن ثروت‌های عظیم نفت و گاز، سال‌هاست که از محرومیت‌های عمرانی آسیب دیده‌اند. وقتی جنگ به این مناطق می‌رسد، به دلیل ضعیف بودن زیرساخت‌ها، آسیب‌ها شدیدتر خود را نشان می‌دهند. قطع شدن آب و برق، از بین رفتن شغل‌های بومی مثل ماهیگیری، و آوارگی مردم، زندگی را برای ساکنان این مناطق بسیار سخت‌تر از دیگر نقاط کشور کرده است.

نتیجه‌گیری
در یک کلام، جنوب ایران به این دلیل میدان اصلی جنگ شده که چهار عامل مهم یعنی «موقعیت حساس جغرافیایی»، «تجمع نیروهای نظامی»، «شریان‌های اقتصادی» و «شرایط خاص اجتماعی» در آنجا به هم گره خورده‌اند. جنوب کشور امروز بار سنگین این نبرد را به دوش می‌کشد و سرنوشت این جنگ، به سرنوشت همین سواحل و بندرها بستگی دارد.

محمدعلی سوره

#فرهیختگان روزن آگاهی

مانی صفرپور
تهران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

طرح علاء‌اللقطه هنرمند فلسطینی بمناسبت قهرمانی تیم فوتبال اسپانیا در جام جهانی 2026

#فرهیختگان راهی به رهایی

آیا این مملکت بی صاحب نیست؟!

مجید مرادی

این جوان هندی سرباز روح‌الله رضوی که مجری سیمای جبلی و جلیلی است از عوامل جنایت حمله به سفارت انگلیس در تهران است. می‌گوید برای تعطیلی سفارت انگلیس در هر جای دنیا هر چه که از دستش برآید انجام می‌دهد!

اما، او تنها دستش به سفارت انگلیس در تهران رسیده است زیرا اگر به ساختمان سفارت انگلیس در دهلی نو که پایتخت کشور اوست حمله کند، او را به زندان می‌برند و سخت تنبیهش می‌کنند اما اگر به سفارت انگلیس در تهران حمله کند به صداوسیما راه می‌یابد و مجری برنامه زنده می‌شود.

آیا این مملکت بی صاحب نیست؟!


#فرهیختگان روزن آگاهی

دو دانش‌آموز دختر در حملات آمریکا به منطقه بندر خمیر ایران کشته شدند


#فرهیختگان روزن آگاهی

شاه تهماسب اول، علی خامنه‌ای و هندسه‌ی یک تقدیر ایرانی

نوشته‎ی سعید پرسا
اندیشکده چشما

بامداد نوزدهم تیر ۱۴۰۵، باقیمانده‌های جسد علی خامنه‌ای در حرم امام هشتم شیعیان دفن شد؛ چند قدم آن‌طرف‌تر از جایی که چهارصد و پنجاه سال پیش شاه تهماسب اول صفوی را دفن کردند و ازبک‌ها بعدها گورش را شکافتند. اما شباهت این دو حاکم فقط در گورشان نیست: هر دو جانشینِ رهبری پرجاذبه بودند و خود از آن جاذبه بی‌بهره؛ هر دو مشروعیت‌شان را از روحانیت گرفتند؛ هر دو با خزانه‌ی خالی، سپاه طلبکار و جانشینی پنهان مردند. بعد از مرگ تهماسب چه شد؟ کشتار، جنگ داخلی، و از دست رفتن بخشی از خاک ایران. این مقاله آن تجربه را کنار امروزِ ایران می‌گذارد؛ نه برای پیش‌گویی، برای فهمیدنِ آن‌چه در راه است.

یادداشت کامل


#فرهیختگان روزن آگاهی

چه کسی عامل وقوع انقلاب اسلامی ۵۷ بود؟

صدایی که شنیده نشد!

در سال ۱۳۵۳، ۴ سال پیش از انقلاب ۵۷ ، پروژه‌ای بی‌سابقه در ایران کلید خورد: «طرح آینده‌نگری»

هدف این تحقیقاتی شناخت افکار عمومی، نگرش ها و ارزشهای مردم ایران بود.

طرح به اجرا درآمد.

مجریان طرح دو نفر از جامعه‌شناسان برجسته کشور: آقایان دکتر مجید تهرانیان دانش آموخته دانشگاه هاروارد و دکتر علی اسدی از سوربن پاریس بودند.

اجرای طرح با همکاری مرکز تحقیقات و توسعه رادیو و تلویزیون ملی ایران بود و دوسال بطول انجامید.

‌‏رضا قطبی، مدیر وقت رادیو و تلویزیون، پس از شنیدن ایده از دکتر تهرانیان، با این طرح ملی «آینده‌نگری» موافقت کرد.

طرح، شامل نظرسنجی ملی، مصاحبه‌های عمقی و تجزیه تحلیل داده‌ها با همکاری گروهی از محققان جامعه شناسی در مرکز ملی مطالعات علمی (CNRS) فرانسه بود.

‏پروژه در ۲۳ شهر و ۵۲ روستا، با جامعه آماری گسترده‌ای انجام شد: ۶۰۰۰ نفر از مخاطبان بالقوه رسانه، ۸۰۰ چهره فرهنگی و سیاسی، ۳۰۰۰ کارمند رادیو تلویزیون، انجام شد.

تجزیه و تحلیل داده‌ها توسط مین کامپوترهای CNRS در فرانسه انجام و نتایج به ایران بازگشت.

‏نتایج، حیرت‌انگیز بود.
تضادی آشکار میان افکار عمومی و تصویری که حکومت شاه از جامعه داشت به چشم می خورد.

مردم درگیر "شکاف فرهنگی"، "فقر آموزشی"، "نارضایتی سیاسی" و "گرایش روزافزون به مذهب" بودند.

‏در همان سال‌ها، محمدرضا پهلوی از رشد اقتصادی و آینده درخشان ایران و دروازه تمدن سخن می‌گفت.

اما پروژه آینده‌نگری نشان داد که توسعه اقتصادی به تنهایی کافی نیست. جامعه، از لحاظ فرهنگی و اجتماعی، آمادگی این تغییرات سریع را نداشت.

‏فقط ۳۴٪ خانواده‌ها تلویزیون داشتند، تنها ۴۵٪ باسواد بودند و ۷۵٪ مردان با کار زنان خارج از منزل مخالف بودند. ۷۴٪ مرجع تصمیم‌گیری خانواده را پدر، پدربزرگ و مادر بزرگ می‌دانستند؛ نه مادر. جامعه‌ای عمیقاً مردسالار و سنتی.
‏در چنین فضایی، برنامه‌های هنری مدرن تلویزیون با جامعه ارتباط نمی‌گرفت.

دکتر علی اسدی می نویسد:
حتی روشنفکران با پخش برنامه آموزشی «باله» ارتباط نمی‌گرفتند.
درحالی‌که بیش از ۲۳٪ مردم سینما را حرام می‌دانستند. ‏آمار تکان‌دهنده بود:
۴۲٪ حتی هفته‌ای یک‌بار هم حمام نمی‌رفتند،
تنها ۹٪ مردم مرتب کتاب می‌خواندند و ۳۲٪ می‌گفتند حتی یک جلد کتاب هم در خانه ندارند.
جامعه، از نظر سواد رسانه‌ای و فرهنگی، در نقطه بحرانی بود.

‏در چنین شرایطی، در برابر موج برنامه های مدرن، مذهب به پناهگاه تبدیل شد:
۹۴٪ مردم در این مطالعه می گفتند که
نماز می‌خواندند، و ۷۹٪ روزه می‌گرفتند و به کردار مذهبی اهمیت می دادند. تعداد مساجد در تهران طی سه سال از ۷۰۰ به ۱۱۴۰ رسید. فروش کتاب‌های مذهبی از ۱۰٪ به ۳۳٪ افزایش یافت.

‏پرویز نیکخواه، از مدیران رادیو تلویزیون گفت:
«در جوامع مدرن، با شتاب گرفتن برنامه توسعه، از تعداد طلاب کم می‌شود. اما در ایران برعکس است.» او و هرمز مهرداد نسبت به "رشد گرایش‌های مذهبی" و "بی‌اعتمادی عمومی به نظام" هشدار دادند.

‏در پروژه آینده‌نگری، مشخص شد که فقط ۳۰٪ مردم در انتخابات مجلس و ۲۳٪ در انتخابات محلی شرکت کرده بودند. ۷۷٪ پاسخ‌دهندگان اصلاً نمی‌دانستند مشکل مملکت چیست. مردم، به‌شدت از سیاست بیگانه شده بودند. ‏حدود ۹۰٪ دانشجویان، سیاستمداران را ناصالح می‌دانستند. ۵۰٪ آن‌ها، بزرگ‌ترین مشکل کشور را نابرابری، فساد و بی‌عدالتی می‌دانستند.

اما سیستم سیاسی نپذیرفت.
حتی هشدارهای درون حکومتی را هم نادیده گرفت.
‏کنستانتین مژلومیان؛اقتصاد دان و معاون ارمنی‌تبار سازمان برنامه و بودجه، در جلسه‌ای با حضور شاه فریاد زد:
«با این کارها انقلاب می‌شود. این پول‌ها پا در می‌آورند و به خیابان می‌آیند.»

شاه پاسخ داد:
«در سازمان تو را گل می‌گیرم!» و این کار را کرد.

‏تهرانیان و اسدی هشدار دادند:
«ما گرفتار توسعه‌ی نامتوازن‌ایم.» و توسعه اقتصادی سریع، بدون داشتن زیرساخت فرهنگی، موجب بی‌اعتمادی، نابرابری و سنت‌گرایی جامعه، و زمینه انفجار خواهد بود.
اما در جلسه ای که برای تشریح این طرح تحت عنوان:
"همایش شیراز" در سال ۵۴ برگزار شد،
حکومت به جای گوش دادن به پیام این پژوهش ملی،
نتایج این نظرسنجی را «غرب‌زده» خواند
و کار نظرسنجی با پرسشنامه را بی محتوا تلقی کرد.

‏در سال‌های ۵۳-۵۴ جامعه‌ای شکل گرفته بود که هم رفاه اقتصادی و پیشرفت می‌خواست، هم دل در گرو سنت داشت، هم از سیاست فاصله گرفته بود، هم به مذهب پناه برده بود، و هم فاقد نهادهای مدنی، احزاب برای مشارکت سیاسی بود.
و نتیجه آن، وقوع انقلابی تمام عیار بود که خواهان دگرگونی در ساختارهای فرهنگی؛ اقتصادی و سیاسی بود. تمام.

از کتاب : صدایی که شنیده نشد!
دکتر مجید تهرانیان

#فرهیختگان روزن آگاهی