در ستایش شکست
گفت‌وگو با علیرضا بهتویی

جامعه مدنی ایران پس از شکست‌های ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه، در حال بازنگری خود است. پرسش اصلی این است: چگونه می‌توان راهی را ادامه داد که جامعه را به سوی مقصدی دموکراتیک پیش ببرد؟

بهتویی معتقد است پاسخ در تقویت جامعه مدنی، تقویت جامعه سیاسی و ایجاد تعادل میان قدرت جامعه و قدرت حکومت نهفته است. از یک سو مبارزات مدنی مشروعیت حکومت را فرسایش می‌دهد و از سوی دیگر، سرکوب داخلی و ماجراجویی‌های خارجی، کارایی و اعتبار حکومت را کاهش می‌دهد.

او هشدار می‌دهد که همه این تحولات مشروط به عبور ایران از خطر جنگ است:
«اگر ایران باقی بماند.»

بهتویی با اشاره به تجربه صربستان و سقوط تدریجی مشروعیت حکومت میلوشوویچ، تأکید می‌کند که پس از جنگ و بحران، جامعه می‌تواند در لحظه‌ای تعیین‌کننده برخیزد و بگوید:
«من هستم.»

به باور او، سخنان سعید مدنی نه تناقض، بلکه ترسیم مسیری محتمل برای تقویت قدرت جامعه در برابر حکومت است.
فیلم کامل در یوتیوب استودیو پات

#فرهیختگان روزن آگاهی

‍ متن گفت‌گوی مکتوب «وب‌سایت مهستان» با سید علی محمودی

این حق مردم است که از حاکمان بخواهند بر مبنای «هزینه- فایده» عمل کنند.
 
آمریکا یا هرکشور دیگر، حق ندارد در خلیج فارس و دریای عمان دخالت و دست‌اندازی کند. همۀ کشورهای عضو ملل متحد، پذیرفته اند که حقوق بین‌الملل را رعایت کنند. سازمان ملل متحد برای هیچ کشوری در این مورد استثنا قائل نیست:

درآمد

در ابتدا باید بگویم که در این گفت‌وگوی مکتوب، نه دولتمردم، نه سیاست‌مدار و نه دیپلمات؛ بلکه به‌عنوان یک ناظر نسبت به رخدادهای ایران و شرایط بغرنج جنگی آن، از زاویۀ علم سیاست، روابط بین‌الملل و فلسفۀ سیاسی به تحولات داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی می‌نگرم. چنانکه ایمانوئل کانت به ما آموخته است، بایستی پنجره‌های دانشگاه همواره در برابر کاخ سیاست گشوده باشد تا حاکمان سخنان اهل دانش و فلسفه را بشنوند، در مطاوی آن تأمل، گفت‌وگو و رایزنی کنند و آنگاه دربارۀ امور کشور تصمیم‌گیری کنند. به‌نظرم این یکی از روش‌های گفت‌وشنود و ارتباط خردمندانه است که ممکن است کارساز باشد؛ البته اگر مقبول افتد.

مبانی سیاست‌مداری صلح‌آمیز و کارآمد که موجب ثبات، انسجام و وفاق ملی شود، نیازمند چه راهبرد، تدبیرها و گام‌هایی است؟

صلح برای هرکشور یک حق بنیادین است که در سایه‌سار آن، آزادی، عدالت، رعایت حقوق بشر، رفاه، و توسعۀ پایدار را امکان‌پذیر می‌سازد. صلح یک مرحلۀ گذرا نیست، بلکه در ذات خود با منطق مُوَّجَه و تداوم همراه است. البته نگاهبانی از فرایند صلح با دولتمردان، سیاست‌مداران و دیپلمات‌های هرکشور است. جنگ یک استثا است، نه قاعده. جنگ دفاعی آنگاه اجتناب‌ناپذیر می‌باشد که تمام ابتکارها و تلاش‌ها، از جمله مصالحه، هیئت‌های حسن‌نیت و میانجیگری‌ در سیاست‌ورزی با بن‌بست روبه‌رو ‌شود و هیچ زمینه و امکانی برای توافق بین دو طرف منازعه وجود نداشته باشد. باید بدانیم و بپذیریم که این سازوکارها اموری شخصی، گروهی و من‌درآوردی در کشورها نیست، بلکه علم ‌سیاست، روابط‌بین‌الملل، حقوق بین‌الملل و نظام ملل متحد آنرا تعریف و تعیین کرده است و کشورها باید به آن التزام داشته باشند.
 اکنون روش سیاست‌ورزی خردمندانه برای ایران امروز که در شرایط جنگی گسترده به‌سر می‌برد، نیارمند اتخاذ اقدامات زیر است:

1️⃣ باید رعایت اصل توازن قوا بین جمهوری اسلامی و آمریکا به‌طور دقیق و سنجیده جدی گرفته شود. این موضوع را در مقالۀ «توازن قوا، بن‌مایۀ امنیت، صلح و توسعۀ کشورها» به تفصیل مورد بحث قرارداده‌ام:.

 2️⃣ متمرکز کردن تمام کوشش‌های ممكن در پایان دادن به جنگ؛ زيرا ادامۀ این جنگ متاسفانه با افزایش روند فرسایندۀ ایران همراه شده و اکنون زیرساخت‌ها مورد حملات شدید قرارگرفته است. بازگشت فوری به میانجی‌گری کشورهای همسایه بین جمهوری اسلامی و آمریکا یک ضرورت عاجل و اجتناب ناپذیر است. حفظ ایران و بیش از 90 میلیون مردم آن در این کشاکش، اصلی بنیادین و خدشه‌ناپذیر است و در بالاترین سطح برای مام میهن قرار دارد.

3️⃣ قدامات هر کشور در دو عرصۀ داخلی و خارجی بر مبنای قاعدۀ «هزینه- فایده» قرار دارد. خرد و تدبیر اقتضا می‌کند که جمهوری اسلامی این اصل اساسی را در هر مورد، بدون تردید و مسامحه رعایت کند. مردم ایران به‌عنوان صاحبان اصلی این سرزمین، حق دارند از حاکمان کشور انتظار داشته باشند که در امر سیاست، هزینه و فایده را در ترازو بگذارند و وفق آن عمل کنند. نظارت مردم در این مورد بسیار مهم و تعیین‌کننده است، زیرا افزون برحق نظارت شهروندی، این قاعده برپایۀ عقلانیت و به سود ایران و ایرانیان است.

4️⃣ تمام انسان‌ها محترم و از حقوق انسانی برخوردار اند، اما دولتمردان و سیاست‌مداران دانشمند و با تجربه به‌خوبی می‌دانند که امور کشوری را باید به آگاهی مردم رساند، لیکن خلاف سیاست و تدبیر است که مردم کوچه و بازار را درگیر عرصۀ دشوار، لغزنده و پرمخافت سیاست و دیپلماسی کرد. آنچه لازم است به‌ویژه در شرایط جنگی از آن احتراز کرد، سپردن جمعیت‌ها در خیابان‌ها به مداحان و متشاعرانِ شناخته شده است که کاری جز آوازه‌گری، تزریق هیجان، تخفیف شخصیت‌ها و تحریک احساسات مردم ندارند؛ جماعتی که زشت‌ترین دشنام‌ها و بدترین تهمت‌ها را نثار بعضی چهره‌های نامور و خدوم ملی، و حتی شماری از متصدیان جمهوری اسلامی می‌کنند. کار سیاست را به کوچه و خیابان شهرها کشاندن، هرچه هست و هرنفعی از آن برای بعضی درپی دارد، حقیقتاً امور پیچیدۀ کشور را- که نیازمند تمرکز، دقت‌نظر، مشاوره و تصمیم‌گیری‌های دشوار دولتیان است-، به هاویۀ آشفتگی در کشور و از کف‌دادن سررشته‌داری امور از سوی متصدیان می‌کشاند.

ادامۀ در مشاهده فوری:
https://telegra.ph/Iran-War-and-Peace-07-28


#فرهیختگان روزن آگاهی

تصعید و پیامدهای آن
مجوی آنچت آرد سرانجام بیم

علیرضا قندریز

در مطالعات راهبردی، «تصعید» به افزایش دامنه، شدت یا سطح منازعه ⁠اطلاق می‌شود. این فرایند ممکن است آگاهانه و با هدف اثرگذاری بر محاسبات راهبردی طرف مقابل آغاز شود، اما لزوماً در همان حدود باقی نمی‌ماند؛ ⁠سوءبرداشت و سوءمحاسبه، همراه با ⁠برهم‌کنش اقدامات و واکنش‌های متقابل بازیگران، می‌تواند بحران را از کنترل آنان خارج کند و به سطوحی فراتر از آنچه در آغاز قصد کرده بودند بکشاند.

در یک منازعه فعال، مفهوم ⁠«برتری در تصعید» اهمیتی تعیین‌کننده پیدا می‌کند. در چارچوب کلاسیک هرمان کان، ⁠نردبان تصعید برای تفکیک آستانه‌ها و گزینه‌های متفاوتی طراحی شده بود که عبور از آنها می‌تواند دامنه، شدت یا ماهیت بحران را تغییر دهد.
در مطالعات متأخر بازدارندگی، «برتری در تصعید» به وضعیتی اشاره دارد که در آن یک بازیگر بتواند هزینه‌های مقاومت یا سرپیچی رقیب را افزایش دهد، بی‌آنکه طرف مقابل با اقدامی مؤثر، امکان خنثی کردن مزیت ایجادشده را داشته باشد.
این برتری ممکن است در یک سطح، حوزه یا جغرافیای خاص وجود داشته باشد و در سطحی دیگر از میان برود؛ از همین رو، ادبیات جدیدتر آن را بیشتر مزیتی نسبی و وابسته به زمینه می‌داند تا سلطه‌ای مطلق و پایدار.
⁠توان جذب خسارت، حفظ فرماندهی و بازتولید قدرت رزمی نیز تعیین می‌کند که چنین مزیتی تا چه اندازه در طول زمان قابل‌حفظ خواهد بود.

ممکن است در بخشی از دستگاه تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی این تصور وجود داشته باشد که پذیرش خطر بیشتر در پهنه آبی جنوب کشور، اهرم چانه‌زنی ایران در مذاکرات با ایالات متحده را تقویت می‌کند و امکان معامله از موضعی مساعدتر را فراهم می‌سازد. اما مطالعات دیپلماسی اجبار و پژوهش‌های مربوط به تصعید، رابطه‌ای قطعی میان افزایش خطر و افزایش اهرم چانه‌زنی را نشان نمی‌دهند.

افزایش خطر و تصعید به‌خودی‌خود اهرمی پایدار برای واداشتن طرف مقابل به امتیازدهی نمی‌سازد.
چنین اقداماتی تنها هنگامی در خدمت دیپلماسی اجبار قرار می‌گیرند که میان ابزار فشار، مطالبه سیاسی و شرط پایان فشار رابطه‌ای روشن وجود داشته باشد؛ یعنی طرف مقابل بداند در صورت پذیرش مطالبه‌ای مشخص، محدود و قابل‌مذاکره، اخلال در تجارت و کشتیرانی نیز واقعاً و به‌طور پایدار متوقف خواهد شد.

در غیر این صورت، گسترش درگیری در خلیج فارس ممکن است نه اراده طرف مقابل را بشکند، بلکه پاسخ نظامی شدیدتر و نزدیکی دولت‌های منطقه به ائتلاف بین‌المللی مقابل ایران را در پی داشته باشد.

ناامن‌سازی مسیرهای بین‌المللی می‌تواند جنگ را وارد مرحله‌ای فراگیرتر کند؛ مرحله‌ای که در آن برخی کشورهای دیگر منطقه‌ای و فرا‌منطقه هم شاید در سطوح اطلاعاتی، پدافندی، لجستیکی و سیاسی ــ و در شرایطی خاص حتی عملیاتی ــ به همکاری نزدیک‌تر و فعال‌تر در امن‌سازی تجارت بین المللی گرایش پیدا کنند. ⁠
طرح فرانسه و بریتانیا برای مأموریتی چندملیتی در هرمز نشانه‌ای از همین ظرفیت برای بین‌المللی‌شدن بحران است.

حمله به دارایی‌های کشورهای عربی هم، دامنه‌ی بازیگرانی را که از مراعات منافع ایرانی فاصله می‌گیرند و به‌جای آن از مهار ایران سود می‌برند را افزایش می‌دهد و هزینه بی‌طرفی را برای همه کشورهای منطقه بالا می‌برد. فاصله گرفتن آشکار عمان از سیاست ایرانی کنترل دوجانبه تنگه هرمز، نشانگان بروز این وضعیت است.

دو جنگ دوازده روزه در سال قبل و جنگ چهل روزه اخیر، آسیب‌پذیری‌هایی را در پدافند هوایی، حفاظت از سامانه‌های فرماندهی، کنترل و ارتباطات، آگاهی موقعیتی و صیانت از زیرساخت‌های حیاتی ایران آشکار کردند. چانکه طرف مقابل توانسته است حملات تکرارشونده به گره‌های حساس نظامی و زیرساختی را به بخشی از راهبرد فرسایشی خود تبدیل کند در مقابل، ستون اصلی پاسخ دورایستای ایران همچنان بر موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز و پهپادها استوار است. این ظرفیت‌ها می‌توانند هزینه‌های قابل‌توجهی تحمیل کنند، اما نامحدود نیستند. نسبت میان نرخ مصرف ذخیره آفندی، نرخ انهدام ذخایر، پرتابگرها و تأسیسات تولیدی و نرخ جایگزینی مهم است. اگر مصرف و انهدام از توان تولید و بازسازی پیشی بگیرد، حتی زرادخانه‌ای بزرگ نیز به‌تدریج توان پشتیبانی از یک راهبرد فشار پایدار را از دست خواهد داد.

بر اساس تجربیات دو جنگ اخیر، روشن است که ایران توان تحمیل هزینه را دارد. اما آیا این هزینه می‌تواند در طول زمان استمرار یابد، در صورت مقاومت متقابل افزایش پیدا کند، مستقیماً بر آستانه تحمل سیاسی و امنیتی طرف مقابل اثر بگذارد و در همان حال، هزینه‌ای بزرگ‌تری را تحمیل نکند؟
در موازنه کنونی، پاسخ به این پرسش‌ها برای کشور چندان امیدوارکننده نیست.

خطر این است که سرکنگبین تصعید در غیاب برآوردی صریح از تاب‌آوری ملی، صفرای فرسایش موقعیت راهبردی را بیفزاید.


#فرهیختگان روزن آگاهی

عکسی از "پسران چوپان ایرانی" در سال 1314، تصویری از روزگاری که زندگی در دل طبیعت، سادگی و تلاش بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مردم ایران بود، این عکس روایتی از بیش از 90 سال پیش است.

#فرهیختگان روزن آگاهی

نقشه جدید جنگ ایران و آمریکا
مصطفی نجفی

‏نقشه جنگ ایران و محور آمریکا به سرعت در حال گسترش است و پیش از تشدید عمودی جنگ، طرفین تصمیم به تشدید افقی جنگ گرفته‌اند.

‏حمله به یک کشتی ایرانی در دریای خزر، فعال شدن جبهه یمن علیه زیرساخت‌های نفتی عربستان، ورود عراق به صحنه درگیری و در ادامه حملات مشترک آمریکا و عربستان به نیروهای ایرانی-عراقی در عراق و حمله پهپادی امروز به یک کشتی در بندر دمیاط مصر، همگی بدین معنا هستند که جنگ دیگر در یک نقطه متمرکز نیست و در حال گسترش است.

‏بدون شک باز شدن جبهه‌های جدید از سوی ایران بی‌ارتباط با حمله به کشتی ایرانی در خزر توسط اوکراین نیست. همانطورکه بی‌ارتباط با برآوردها از قطعی بودن درگیری شدید در آینده نزدیک نیست.

‏این تشدید از سوی طرفین دو هدف را دنبال می‌کند:
نخست، از جانب آمریکا، افزایش فشار بر ایران و متحدانش از مسیرهای مختلف، به‌گونه‌ای که توان تمرکز و پاسخ‌گویی کاهش یابد.
دوم، از جانب ایران با هدف انتقال هزینه‌های جنگ به بازیگران منطقه‌ای و اقتصاد جهانی؛ چراکه تقریباً تمام این نقاط، گره‌های مهم انرژی و تجارت بین‌المللی هستند.

‏به همین جهت، از خلیج فارس تا خزر، از دریای سرخ تا مدیترانه، هر نقطه‌ای که به زنجیره انرژی، حمل‌ونقل یا متحدان دو طرف مرتبط باشد، در حال تبدیل شدن به کانون‌های جدید درگیری و تنش است.

‏قاعدتا هرچه دامنه درگیری گسترده‌تر شود، احتمال ورود بازیگران جدید، افزایش هزینه‌های اقتصادی و دشوارتر شدن کنترل بحران نیز بیشتر خواهد شد.

جنگی که زمانی یک رویارویی دوجانبه به نظر می‌رسید، اکنون بیش از هر زمان دیگری در حال سرایت به کل منطقه است.

#فرهیختگان روزن آگاهی

سروده‌ای از زنده‌یاد علی شریعتی، شمع (شاندل)، همراه با آوا و نوایی بر قول و غزلی از رهی معیری که می‌توانش به یاد نیکوی شمع وجود او شنید، او که نام و نشان و پیامش نیم‌سده پس از رفتنش هنوز هوشیاران را جنبش و ایمان و آگاهی می‌افزاید و قرار از خفتگان می‌ستاند و ملولان ازلی و بازندگان ابدی را به دشنام‌گویی و ناسزاسرایی وامی‌دارد.

پاسخ آن دشنام‌گویان و ناسزاسرایان را از زبان مولانا می‌خوانیم:

هر که بر «شمع» خدا آرد پف او
«شمع» کی میرد‌؟ بسوزد پوز او

از فقیرستت همه زرّ و حریر
هین «غنی» را ده زکاتی ای فقیر

محمدمهدی مجاهدی
۷ امردادماه ۱۴۰۵


#فرهیختگان روزن آگاهی

دادستانی علیه افراد حامی محکومان بی‌رحم و سنگدل کودتای دی‌ ۱۴۰۴ و جنگ رمضان اعلام جرم کرد

پس از اجرای احکام قانونی تعدادی از عناصر کودتاگر دی ۱۴۰۴ و عوامل دشمن در جنگ رمضان عده‌ای قلیل از چهره‌ها و افراد با اتخاذ مواضع دور از انتظار به طرفداری مستقیم و غیرمستقیم از چهره‌های اغتشاشگر سنگدل و بی‌رحم آن وقایع پرداختند.

در پی اتخاذ مواضع مورد اشاره و حمایت از کودتاگران وقایع خشن دی ۱۴۰۴، دادستانی تهران ضمن دریافت گزارش از مراجع امنیتی و اطلاعاتی و رصد فضای مجازی برای تعدادی از این افراد پرونده قضایی تشکیل داده و پرونده به مرجع صالح ارجاع شده است.

دادستانی تهران عنوان کرده با افرادی که به حمایت مستقیم و غیرمستقیم از کودتاگران و عوامل دشمن در داخل بپردازند و در برابر احکام قانونی رسیدگی شده در مراجع مختلف قضایی اقدام به تکرار مواضع معاندین و‌ شبکه‌های وابسته به سرویس‌های جاسوسی کنند، ضمن بررسی دقیق محتوای منتشر شده اقدام قانونی قاطع و بدون ارفاق خواهد داشت.

فارس


#فرهیختگان راهی به رهایی

روز بزرگ خاورمیانه! سعودی قدم به قدم پرده‌ها را کنار می‌زند

سعودی و ۱۳ کشور دیگر روز پنجشنبه از تشکیل یک ائتلاف دفاع دریایی با هدف حفاظت از کشتیرانی در آبراه‌های کلیدی خاورمیانه خبر دادند.

این تصمیم پس از دیدار مقام‌های نظامی ده‌ها کشور در ریاض برای گفتگو درباره این ائتلاف اعلام شد.

این ائتلاف در بیانیه‌ای مشترک اعلام کرد که «ائتلاف دفاع دریایی چندملیتی» با هدف مقابله با چالش‌های روزافزون پیش‌روی امنیت دریایی جهان شکل گرفته است.

در ادامه این بیانیه آمده است که این ائتلاف به عنوان چارچوبی برای همکاری‌های دفاع دریایی عمل خواهد کرد؛ «همکاری‌هایی که طبق مقررات حقوق بین‌الملل، کنوانسیون‌های سازمان ملل متحد و عرف بین‌المللی، با هدف ارتقای امنیت دریایی، حفاظت از آزادی دریانوردی، ایمن‌سازی مسیرهای تجارت بین‌الملل و خطوط انتقال انرژی، و نیز پاسداری از منافع مشترک دریایی در تنگه باب‌المندب، دریای سرخ و خلیج عدن انجام می‌شود.»

اعضاء بنیان‌گذار این ائتلاف عبارتند از: سعودی، کویت، بحرین، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن، یمن، بنگلادش، نیجریه، سودان، جیبوتی و سومالی.

مهمترین کشور حاضر در ائتلاف سعودی، ترکیه است که به مرور در حال گسترش خدمات نظامی به سعودی است.

کشورهای که نامشان با دیدن این پیمان به ذهن می‌آید... ایران ما، مراکش، اتیوپی و هند هستند...

بجز ما هر سه کشور در سایه امارات، متحدان مهم اسرائیلی‌ها هستند.

کازمو ایران

#فرهیختگان راهی به رهایی

محسن آرمین با ابراز نگرانی نسبت به قرار گرفتن اقتصاد ایران در آستانهٔ ابرتورم و نبود اراده و توان لازم برای اتخاذ تصمیمات راهگشا در سطح حاکمیت، تأکید کرد:

این مذاکرات و نتایج آن تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر تحولات آیندهٔ کشور دارد

دکتر محسن آرمین، نایب‌رئیس جبههٔ اصلاحات ایران، طی سخنان مهمی در جمع مسئولان شعب استانی حزب مجمع ایثارگران، با ترسیم تصویری نگران‌کننده از وضعیت اقتصادی و سیاسی کشور، هشدار داد که ایران بر پایهٔ برخی برآوردهای کارشناسی در آستانهٔ ورود به ابرتورم قرار گرفته است؛ اما به اعتقاد او، خطر بزرگ‌تر از بحران اقتصادی، ناتوانی در اتخاذ تصمیمات به‌موقع برای خروج از وضعیت موجود است. وی همچنین با تشریح شکاف‌های موجود در حاکمیت بر سر دیپلماسی و مذاکره، تأکید کرد که این مذاکرات و نتایج آن تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر تحولات آیندهٔ کشور دارد.

به گزارش صبح ما؛ دکتر محسن آرمین، کنشگر برجستهٔ اصلاح‌طلب و تحلیل‌گر ارشد مسائل سیاسی، در نشست سراسری مسئولان شعب استانی حزب مجمع ایثارگران گفت اگرچه اقتصاد ایران در آستانهٔ ابرتورم و تورم سه‌رقمی قرار دارد، اما بحران اصلی، نبود اراده و توان لازم برای اتخاذ تصمیمات راهگشا در سطح حاکمیت است؛ زیرا تجربهٔ جهانی نشان می‌دهد حتی شدیدترین بحران‌ها نیز با تصمیم‌گیری به‌موقع قابل مدیریت‌اند.

وی با بیان اینکه امروز شکاف اصلی کشور دیگر میان اصلاح‌طلب و اصولگرا نیست، بلکه میان موافقان و مخالفان دیپلماسی و مذاکره شکل گرفته است، تأکید کرد اختلاف بر سر مذاکره، مهم‌ترین شکاف سیاسی امروز ایران است و نتیجهٔ آن آیندهٔ اقتصاد، امنیت و توسعهٔ کشور را تعیین خواهد کرد.

آرمین با اشاره به گمانه‌زنی‌ها دربارهٔ تغییر احتمالی در سیاست خارجی پس از آغاز دورهٔ جدید رهبری، اظهار داشت نخستین مواضع و پیام‌های منتشرشده نشان می‌دهد همان چارچوب گفتمانی پیشین ادامه یافته است. وی افزود نوع این مواضع و رویکردها این شائبه را تقویت کرده است که رهبری جدید نیز در شمار مخالفان دیپلماسی و مذاکره با آمریکا قرار دارد و از همین رو، همچنان نمی‌توان با اطمینان از شکل‌گیری اراده‌ای قاطع برای حل‌وفصل اختلافات با آمریکا سخن گفت. وی همچنین افزود: «ما با رشادت نیروهای نظامی و پایداری مردم، جنگ را بردیم، اما در حال باختن صلح هستیم.»

این تحلیل‌گر سیاسی با اشاره به آنچه «تفاهم اولیه» میان ایران و آمریکا خواند، مدعی شد عدم اجرای کامل تفاهم‌نامه و آغاز مجدد درگیری‌های نظامی، نشانهٔ فقدان ارادهٔ لازم در دو طرف برای رساندن مذاکرات به نتیجهٔ نهایی است. وی تأکید کرد مقصود از توافق جامع با آمریکا، نه تبدیل شدن به شریک آمریکا که با توجه به اختلافات عمیق و تاریخی میان دو کشور ناممکن است، بلکه رسیدن به توافقی پایدار با هدف رفع کامل تحریم‌ها و موانع تعامل با جهان و استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی، فناوری و سرمایهٔ جهانی برای رشد و توسعهٔ کشور است؛ امری که البته مستلزم بازنگری در سیاست‌های گذشته در قبال منطقه و جهان خواهد بود.

آرمین سه سناریوی «توافق جامع»، «توافق محدود» و «نه جنگ و نه صلح» را پیش روی ایران دانست و ارزیابی کرد که در شرایط کنونی، حداکثر ظرفیت موجود حرکت به سمت توافقی محدود است که البته کمکی به حل مشکلات ایران نخواهد کرد. به گفتهٔ وی، بدترین سناریو تداوم وضعیت «نه جنگ و نه صلح» است؛ وضعیتی که نه راهی برای خروج از بن‌بست می‌گشاید و نه مانع فرسایش اقتصادی و اجتماعی کشور می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه مسئلهٔ محوری امروز ایران «مذاکره یا جنگ» است، از نیروهای اصلاح‌طلب، ملی و وطن‌دوست خواست همهٔ ظرفیت‌های سیاسی، رسانه‌ای و اجتماعی خود را برای حمایت از دیپلماسی و تقویت جریان حامی مذاکره در ساختار قدرت به‌کار گیرند و از تیم دیپلماسی و مذاکره‌کنندهٔ کشور پشتیبانی کنند.

آرمین در بخش پرسش و پاسخ نیز با ابراز نگرانی از وضعیت «بددولتی» و «بی‌دولتی» پس از جنگ، هشدار داد استمرار میدان‌داری جریان‌های تندرو می‌تواند زمینه‌ساز اقدامات خشونت‌آمیز شود. وی همچنین بر ضرورت آگاه‌سازی افکار عمومی نسبت به عمق بحران اقتصادی و پیامدهای ادامهٔ جنگ، تقویت نقش احزاب در حمایت از دیپلماسی و صلح شرافتمندانه، و بازنگری نهادهای امنیتی در اولویت‌های خود برای مقابله با تهدیدهای واقعی علیه امنیت ملی تأکید کرد.

متن کامل و منبع

#فرهیختگان راهی به رهایی

سقوط

چه تسلیم، چه مقاومت، سقوط کردند
سعید معدنی

در جایی خواندم
« قذافی تسلیم شد اما چون حمایت مردمی نداشت سقوط کرد. بشار اسد تسلیم نشد و جنگید اما بازهم چون حمایت مردمش را نداشت به محض اینکه حمایت خارجی بهش نرسید سریع سقوط کرد. دیکتاتوری ها نه با جنگ و نه با تسلیم سقوط نمی کنند. زمانی سقوط می کنند که مشروعیت مردمی‌شون رو از دست داده باشند»

سعدی هم در حکایتی همین نکته ( از دست دادن مشروعیت و پشتیبانی مردمی) را به زبانی دیگر در گلستان اورده است.

سعدی می‌گوید:
یکی را از ملوک عجم حکایت کنند که دست تطاول به مال رعیت دراز کرده بود و جور و اذیت آغاز کرده تا به جایی که خلق از مکاید [مکرها، کیدها ، حیله‌ها] فعلش به جهان برفتند و از کربت[ اندوه، حزن، دلگیری] جورش راه غربت گرفتند چون رعیت کم شد ارتفاع ولایت نقصان پذیرفت و خزانه تهی ماند و دشمنان زور آوردند....(گلستان سعدی: باب اول)

#فرهیختگان راهی به رهایی

محمدحسین خوشوقت که رسانه‌ها به دروغ او را اصلاح طلب معرفی کرده‌اند و خودش هم چنین ادعایی ندارد از قوه قضائیه خواسته است از اجرای احکام اعدام هم‌زمان با پخش اذان یا پس از پخش تلاوت قرآن خودداری کند.
این درخواست یادآور آن مقام قضایی دهه شصت است که پس از جنگ مرصاد از آیت‌الله منتظری خواسته بود تا قبل از محرم در اعدام باقی‌مانده زندانیان تسریع شود و با تمسخر ایشان مواجه شده بود.
ای کاش خوشوقت هم مانند عمادالدین باقی به تسریع در اجرای حکم اعدام بدون دادن فرصت اعاده دادرسی اعتراض می‌کرد و نه صرفا حواشی اجرای حکم اعدام.
ای کاش خوشوقت به مجازات نشدن مأمورانی که در شرایط غیراضطراری و به صورت غیرقانونی و خلاف مقررات مصرح در قانون استفاده ماموران از سلاح دست به اسلحه بردند اعتراض می‌کرد.
ای کاش خوشوقت می پرسید آن مادر که همراه سه پسرش در خیابان کشته شده است، چه تهدیدی برای مراکز امنیتی و انتظامی داشت؟ آیا برای آشوب و تخریب رفته بود؟!
قطعا تعرض به ماموران و خصوصا پلیس که وظیفه تامین امنیت جامعه را بر عهده دارد در هیچ جای جهان پذیرفته نیست اما خطای ماموران و تخطی آنان از مقررات قانون استفاده از سلاح نیز توجیه‌بردار نیست و مجازات آشوب گران بدون مجازات ماموران خاطی نیز عادلانه نیست و تسریع در مجازات بدون طی مراحل قانونی در هر حال و برای هرکس ناروا و محکوم است.

مجید مرادی

#فرهیختگان روزن آگاهی

عکسی از "عریضه‌نویسان فلکه شهرداری" در شیراز مربوط به سال 1348

#فرهیختگان روزن آگاهی

سه فرض اشتباه درباره ایران از نگاه «چتم‌هاوس»

اندیشکده بریتانیایی «چتم‌هاوس» در ارزیابی جنگ پنج‌ماهه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، دستیابی به اهداف سیاسی واشنگتن را ناکام دانسته و سه فرض اشتباه راهبردی را بررسی کرده است:

نخستین فرض اشتباه، انتظار برای فروپاشی و تغییر رژیم ایران در اثر فشار نظامی و نارضایتی‌های داخلی بود؛ اما حکومت ایران برخلاف این تصور، با تکیه بر ساختار امنیتی و انسجام نخبگان پابرجا مانده و حمله خارجی حتی مقاومت آن را تقویت کرده است.

فرض دوم، نابودی کامل توان نظامی و موشکی ایران بود که ادعاهای ترامپ و مقامات اسرائیل در این زمینه با تداوم حملات موشکی و پهپادی ایران رد شد.

ایران دکترین نظامی خود را با شرایط جنگی تطبیق داده و به جای پیروزی سریع، راهبرد «فرسایش راهبردی» و تحمیل تدریجی هزینه‌ها به دشمن از طریق هدف قرار دادن زیرساخت‌های کلیدی را دنبال می‌کند.

فرض سوم، تسلیم سیاسی ایران و پذیرش توافق مدنظر آمریکا بود؛ در حالی که خطوط قرمز تهران شامل حق غنی‌سازی، برنامه موشکی و حمایت از متحدان منطقه‌ای تغییر نکرده و حتی کنترل تنگه هرمز نیز به عنوان منفعت حیاتی جدید تعریف شده است.

چتم‌هاوس نتیجه می‌گیرد تداوم جنگ بر اساس این فرضیات اشتباه، به جای پیروزی یا صلح، به یک جنگ فرسایشی خودتداوم‌بخش و چرخه‌ای بی‌پایان از درگیری منجر می‌شود و آمریکا باید در محاسبات خود تجدیدنظر کند.

متن کامل



#فرهیختگان روزن آگاهی

عکسی از یک "مهمانی اندرونی قاجاری" به مناسبت تولد "ناصرالدین میرزا" پسر "مظفرالدین‌شاه قاجار" در حرم‌سرای مظفرالدین‌شاه در "کاخ گلستان تهران" مربوط به سال‌های 1275 تا 1280


#فرهیختگان روزن آگاهی

اعدام، مصادره و مسؤولیت شرعی فقهای شورای نگهبان

محسن برهانی

از مشروطه تا امروز نحوه تطبیق قوانین با شرع معمای لاینحلی است که هنوز اندیشمندان و حکومت و شورای نگهبان درخصوص آن به پاسخ روشنی نرسیده‌اند اما ظاهراً یک نکته محل اتفاق نظر است: «اگر مصوبه مجلس با تمامی فتاوای فقها در طول تاریخ مخالف بود و هیچ قائلی در مورد آن وجود نداشت، شورای نگهبان نمی‌تواند آن را تأیید کند».

حال به شش روحانی موجود در شورای نگهبان که مصوبات مجلس را با شرع تطبیق می‌دهند توصیه می‌کنم که یکبار دیگر تنها ماده ۱ قانون تشدید مجازات جاسوسی را مطالعه فرمایند و سپس ده مورد از آراء اعدام و مصادره در دو ماه اخیر را مطالعه فرمایند -اگر چنین آرائی در دسترسشان نبود شخصاً می‌توانم این آراء را به ایشان برسانم- تا ببینند وقتی یک عبارت مبهم به نام «اقدام عملیاتی» مستوجب اعدام و مصادره می‌شود و به تأیید شورای نگهبان می‌رسد، چه تبعات خطرناکی در مرحله عمل تولید می‌نماید؛ تبعاتی که آن شورا نمی‌تواند نسبت به آن‌ها مسؤولیت‌پذیر نباشد.

عدم آشنایی با نظام قانونگذاری و نظام قضایی و برخی رویه‌های سختگیرانه باعث می‌شود فقهای شورای نگهبان به لوازم «اطلاق» مندرج در برخی قوانین مرتبط با «حیات» و «اموال» توجه ننمایند و مهر شرعی بودن به پای قوانینی بزنند که نتیجه‌اش در خطر افتادن و یا از بین رفتن جان‌های انسان‌های فراوانی می‌شود.

نکته آخر آنکه فقهای شورای نگهبان بفرمایند با کدامین مجوّز شرعی، اینگونه مصادره اموال مسلمین را تجویز فرمودند؟
ای کاش قبل از تأیید مصادره یک نگاه اجمالی به جواهر الکلام می‌انداختند و رفتار امیرمؤمنان (ع) بعد از جنگ جمل را که مستند اصلی فقهای عظام در تحلیل احکام «بغی و بغات» است مطالعه می‌کردند و نسبت ماده ۳-۱ را با احکام مسلّم فقهی توضیح می‌دادند.

امیدوارم آقایان شورای نگهبان تأملی دوباره فرمایند در مورد قانونی که تأیید کردند و اگر احساس کردند دقت فقهی به خرج نداده‌اند، به اصلاح بپردازند و جان‌ها و اموال بیشتری را در معرض تلف فرار ندهند.

چقدر خلأ فقیهان دقیقی چون مرحوم آیت الله صافی گلپایگانی احساس می‌شود تا در جایگاه فقه مانع از جرایان اراده مجلس‌نشینان در تعرّض به دماء و اموال شوند.⁩

#فرهیختگان روزن آگاهی

شیخی که در ۹ مرداد ۱۲۸۸‌.ش،بر داررفت 
فتانه هویدا 

آیا می‌توان اندیشه‌ای را با مرگ صاحب آن کشت؟
تاریخ پاسخ ساده‌ای به این پرسش ندارد. گاه انسان‌ها از میان می‌روند، اما اندیشه‌هایی که نمایندگی می‌کردند، سال‌ها بعد در صورتی دیگر بازمی‌گردند. گاهی نیز یک اندیشه شکست می‌خورد، اما مسئله‌ای که در دل آن نهفته است همچنان باقی می‌ماند.
داستان شیخ فضل‌الله نوری را می‌توان از همین منظر خواند؛ اما نه به معنای دفاع از اندیشه او.
شیخ فضل‌الله یکی از مهم‌ترین نمایندگان مشروعه‌خواهی در عصر مشروطه بود. اختلاف او با مشروطه‌خواهان فقط بر سر شکل حکومت یا محدود کردن قدرت شاه نبود؛ اختلاف بنیادی‌تر بر سر حدود قانون‌گذاری و نسبت شریعت با قانون بود.
مشروطه‌خواهان می‌کوشیدند قدرت خودسرانه شاه را محدود و حکومت را تابع قانون کنند. در میان آنان دیدگاه‌های گوناگونی وجود داشت؛ اما در کلیت، ایده اصلی مشروطه این بود که قدرت سیاسی باید مقید به قانون شود.
شیخ فضل‌الله اما معتقد بود قانون‌گذاری نمی‌تواند مستقل از شریعت باشد و در یک جامعه اسلامی، قانون باید با موازین شرعی سازگار باشد. از همین‌جا مفهوم «مشروطه مشروعه» شکل گرفت؛ مشروطه‌ای که در آن قانون‌گذاری باید در چارچوب شریعت قرار گیرد و فقها در تشخیص این مرز نقش داشته باشند.در اینجا اختلاف، دیگر اختلافی جزئی نبود.
یک طرف می‌گفت قدرت باید قانونمند شود؛ طرف دیگر می‌پرسید چه کسی تعیین می‌کند که قانون مشروع است؟
اصل دوم متمم قانون اساسی یکی از مهم‌ترین نمودهای این مناقشه بود. بر اساس آن، هیئتی از پنج تن از مجتهدان و فقهای طراز اول باید بر مصوبات مجلس نظارت می‌کردند تا قوانینی برخلاف قواعد اسلام به تصویب نرسد.
اصل دوم را نباید صرفاً به شیخ فضل‌الله نسبت داد؛ اما این اصل نشان می‌دهد که حتی در دل مشروطه نیز مسئله رابطه شریعت و قانون، مسئله‌ای جدی و حل‌نشده بود.
با این حال، اختلاف فکری به‌تدریج به رویارویی سیاسی رسید.پس از به توپ بسته شدن مجلس و تعطیلی مشروطه، شیخ فضل‌الله در صف مخالفان مشروطه‌خواهان قرار گرفت و مواضعش علیه آنان تندتر شد. در «لوایح شیخ فضل‌الله نوری» عبارتی با این مضمون آمده است که خون مشروطه‌خواهان حلال و مال آنان مباح است.
این جمله را نمی‌توان در نقد تاریخی شیخ نادیده گرفت.زیرا در اینجا دیگر فقط با یک اختلاف نظری درباره نسبت شریعت و قانون روبه‌رو نیستیم؛ با لحظه‌ای روبه‌رو هستیم که اختلاف سیاسی می‌تواند به نفی حق حیات و مالکیت مخالف سیاسی منتهی شود.
از این منظر، نقد شیخ فضل‌الله فقط نقد یک نظریه سیاسی نیست؛ نقد پیامدهای سیاسی و اخلاقی آن نظریه در مواجهه با مخالفان نیز هست.
با فتح تهران در ۲۲ تیر ۱۲۸۸ و شکست نیروهای طرفدار محمدعلی‌شاه، شیخ فضل‌الله دستگیر و محاکمه شد و سرانجام در نهم مرداد ۱۲۸۸ به دار آویخته شد.
اما درست از همین‌جا پرسش دیگری آغاز می‌شود:آیا با اعدام شیخ، اندیشه‌ای که او نمایندگی می‌کرد نیز از میان رفت؟
پاسخ تاریخ ظاهراً منفی است.اصل دوم متمم قانون اساسی از میان نرفت؛ مسئله نظارت شرعی بر قانون‌گذاری نیز از تاریخ سیاسی ایران حذف نشد.
این به معنای تأیید شیخ فضل‌الله نیست. برعکس، می‌توان با اندیشه او مخالف بود و در عین حال پذیرفت که حذف فیزیکی یک مخالف، لزوماً مسئله‌ای را که او مطرح کرده از میان نمی‌برد.
هفتاد سال بعد، در سال ۱۳۵۷، با انقلاب اسلامی و شکل‌گیری جمهوری اسلامی، مسئله نسبت شریعت و قانون و نقش فقها در نظارت بر قانون‌گذاری بار دیگر در ساختار سیاسی ایران جایگاهی رسمی پیدا کرد.در قانون اساسی جمهوری اسلامی، شورای نگهبان وظیفه بررسی مصوبات مجلس از حیث عدم مغایرت با موازین اسلام و قانون اساسی را بر عهده گرفت.
مسئله‌ای که در مشروطه بر سر آن نزاع شد، یعنی نسبت شریعت و قانون و نقش فقه در تعیین حدود قانون‌گذاری، دهه‌ها بعد دوباره به یکی از پایه‌های ساختار سیاسی ایران تبدیل شد.
این بازگشت را نباید پیروزی تاریخی شیخ فضل‌الله دانست.بلکه شاید بتوان آن را هشداری تاریخی دانست:اندیشه‌هایی که یک‌بار در جامعه مطرح شده‌اند، حتی اگر صاحبانشان شکست بخورند، ممکن است در شرایطی دیگر و با زبانی دیگر بازگردند.
شیخ فضل‌الله نوری را می‌توان نقد کرد؛ می‌توان با مشروعه‌خواهی او مخالف بود؛ می‌توان حتی برخی مواضع سیاسی او را از نظر اخلاقی و سیاسی محکوم کرد.
اما نمی‌توان از این واقعیت تاریخی گذشت که او نماینده یک مسئله واقعی در تاریخ ایران بود: نسبت میان شریعت، قانون و قدرت سیاسی.
و شاید درس مهم‌تر تاریخ مشروطه همین باشد:
برای شکست دادن یک اندیشه، حذف صاحب آن کافی نیست.اندیشه را باید در عرصه عمومی، با استدلال، تجربه سیاسی، قانون و نهادهای کارآمد به چالش کشید.
شیخ فضل‌الله بردار رفت اما مسئله‌ای که او نمایندگی می‌کرد، بردار نرفت.
منبع

#فرهیختگان روزن آگاهی

تجربه تاریخی و ضرورت بازنگری در مجازات اعدام

سیدجواد میرموسوی

گاهی مهم‌تر از پاسخ دادن، جرأت پرسیدن است. برخی پرسش‌ها نه از سر مخالفت، بلکه از سر دغدغه برای آینده یک ملت و کشور مطرح می‌شوند.

اکنون بیش از چهار دهه از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذرد. در این سال‌ها، افراد بسیاری با حکم اعدام در شرایط گوناگون جان خود را از دست داده‌اند. در این میان اما پرسش اساسی این است که حاصل این همه اعدام چه بوده است؟

آیا جامعه امروز از امنیت، آرامش، اعتماد عمومی و سلامت اجتماعی بیشتری برخوردار شده است؟
آیا ریشه‌های جرم، خشونت و فساد خشکیده است؟
اگر پاسخ مثبت نیست، آیا زمان آن نرسیده که در کارآمدی این سیاست تأملی دوباره صورت گیرد؟

هیچ سیاست عمومی نباید از ارزیابی مستمر مصون باشد. اگر سیاستی پس از چند دهه، نتوانسته از کارآمدی لازم برخوردار باشد، عقلانیت حکم می‌کند که درباره آن گفتگو شود، نقاط قوت و ضعف آن سنجیده شود و در صورت لزوم، اصلاحات لازم انجام گیرد.

اعدام، شدیدترین مجازاتی است که در رابطه با یک جرم می‌تواند اعمال شود. از همین رو، انتظار می‌رود همواره این پرسش مطرح باشد که آیا این مجازات، فارغ از هرگونه نگاه سیاسی در عمل توانسته آثار بازدارنده مورد انتظار را ایجاد کند یا خیر؟
حاکمیتی که از طرح پرسش‌های بنیادین استقبال می‌کند، ظرفیت بیشتری برای اصلاح خواهد داشت.

شاید امروز کشور بیش از هر زمان دیگری، به یک گفتگوی ملی، کارشناسانه و فارغ از هیجان درباره مجازات اعدام نیازمند باشد. زیرا قدرت یک نظام، تنها در شدت مجازات‌ها نیست، بلکه در توانایی آن برای بازاندیشی، اصلاح و انتخاب مؤثرترین راه‌حل‌هاست.

نتیجه‌گیری راهبردی:

این پرسش همچنان باقی است؛ اگر پس از سال‌ها اجرای یک سیاست، همچنان با بسیاری از همان آسیب‌ها و چالش‌ها روبه‌رو هستیم، آیا نباید کارنامه آن را مورد بازنگری قرار دهیم؟

طرح این پرسش، نه نفی قانون است و نه نادیده گرفتن ضرورت برخورد با جرم؛ بلکه تأکید بر این اصل است که کارآمدی سیاست‌ها باید بر پایه شواهد و نتایج قابل سنجش ارزیابی شوند.


#فرهیختگان روزن آگاهی

مردم احساسی و اهل افراط و تفریط ایران...
علی مرادی مراغه ای


مردم ایران اهل شور و احساسند تا اهل خرد و عقلانیت. آنان زمانی در زیر پای دارِ شیخ فضل الله میرقصیدند اما کمتر از دو سال بعد، میخواستند گور او را زیارتگاه بکنند...!
در زیر، سه دوره از موقعیت شیخ فضل الله و رفتار متضاد مردم را نسبت به او در سه پرده می آورم:

پرده اول:
عبدالله بهرامی در مورد موقعیت و نفوذ شیخ در بین مردم در آستانه مشروطیت مینویسد:
«من یک روز از تکیه سنگلج عبور میکردم یک دفعه مشاهده کردم که در تکیه، هیاهو و غلغله برخاست. عابرین کنار ایستاده و صف کشیده و کسبه از دکاکین خود بیرون آمده و دستها را روی سینه قرار داده بودند. ناچار من با نوکر پدرم پشت جمعیت توقف کردم پس از چند دقیقه، کوکبه آقای شیخ نوری از توی بازارچه نمایان شد. شیخ کوتاه قدی که بدن چاق و شکم بزرگی داشت. چند نفر آخوند در اطراف او بودند و پشت سر آنها چند نفر نوکر و حتی رعیت دیده میشد، آشیخ چشمانش را به زمین دوخته بود و به اطراف نگاه نمیکرد...مردم با عجله تمام جلو دویده و دست آقا را همینطوری بی حرکت آویزان بود میبوسیدند و سلام میکردند...
در همان موقع، فکری در من پیدا شد که اگر انسان شاه نشود بهتر است که اقلا مجتهد یا پیشوای امت گردد»
(خاطرات عبدالله بهرامی ...ص105)

پرده دوم:
پس از فتح تهران توسط مشروطه خواهان و پناهنده شدن محمدعلی شاه در سفارت روسیه، شیخ فضل الله را دستگیرش کرده و در دادگاهی که شش نفر به سرپرستی شیخ ابراهیم زنجانی حضور داشتند به مرگ محکوم کردند.
روز سیزدهم رجب، شیخ را به طرف دار آوردند، به نزدیک چهارپایه که رسید عصایش و سپس عبایش را بسوی جمعیت انداخت، مردم قاپیدند.  در پای دار گفت:
«خدایا شاهد باش که من آنچه باید به این مردم میگفتم گفتم، شاهد باش که در این دم آخر هم باز میگویم که موسسین این اساس(مشروطیت) لامذهبینی هستند که مردم را فریفته اند، این اساس مخالف اسلام است...»(سرّ دار، تندرکیا...ص45)
سپس عمامه اش را از سر برداشته گفت: «از سر من این عمامه را برداشتند، از سر همه برخواهند داشت»
سپس عمامه را بسوی مردم انداخت و قاپیدند و در این زمان، طناب را به گردنش انداختند...
«دسته موزیک نظمیه پای دار آمد و شروع کرد به زدن...مجاهدین با تفنگهایشان همینطور میرقصیدند»
وقتیکه موزیک راه افتاد و مخالفین شیخ کف میزدند و شادی میکردند پسرش میرزا مهدی از روی سکو شروع کرد به سخن گفتن و بد گفتن به پدرش. مردم هم دست میزدند و بعضی میگفتند «شیخ فضله» به درک رفت، از بالای ایوان یک نفر فریاد کشید: چنان دست بزنید که صدایش توی سفارت به گوشش برسه یعنی به گوش محمد علی شاه...
در اثر باد شدید که جسد را بالای دار تکان میداد یک مرتبه طناب پاره شد و جسد به زمین افتاد.... جنازه را آوردند در حیاط نظمیه گذاشتند اما مردم همچنان حمله میکردند، از بیرون فشار آورده و ریختند داخل حیاط؛ مثل مور و ملخ از سر و کول هم بالا میرفتند، همه میخواستند خود را به جنازه رسانده و بی ادبی کنند، آنقدر با قنداق تفنگ و لگد به جسد شیخ زدند که خونابه از سر و صورت و دماغ و دهن اش روی گونه ها و محاسنش سرازیر شد، هر که، هر چه در دست داشت میزد،  آنهایی هم که دستشان به نعش نمی رسید تف می انداختند در اثر این ضربات متعدد، جسد از روی نیمکت همینطور به روی زمین افتاد...(تندرکیا...48)
ازدحام جمعیت زیاد بود یک مرتبه یکی از سران مجاهدین که مرد تنومند و چهارشانه ای بود وارد حیاط نظمیه شد مردم همه به احترام او عقب رفتند و برای او راه باز کردند جلوتر آمده و بالای جنازه ایستاد «جلوی همه دکمه های شلوارش را باز کرد و رو به روی این همه چشم، شُر شُر به سر و صورت شیخ شاشید»
(تندرکیا...49)

پرده سوم:
18ماه از مرگ شیخ نگذشته بود که کم کم مردم فهمیدند که جنازه شیخ فضل الله دفن نشده بلکه تابوتش با گچ ماله کشی شده در خانه اش نگهداری میگردد ،تا شب همینطور میآمدند و پشت دیوار فاتحه میخواندند و میرفتند تعداد مردم روز به روز زیادتر میشد، حکومت ترسید که کم کم کار بجایی رسد که دیگر قابل کنترل نباشد و از گوشه و کنار پیغام میدادند که مگر امامزاده درست کرده اید؟!
چیزی نمانده بود که مردم جنازه را برداشته دور شهر راه افتاده و وا اسلاما واحسینا راه بیاندازند «البته پیراهن عثمان برای مقصد خودشان». در نتیجه، اهالی خانه مجبور شدند که جنازه را بصورت ناشناس، هر چه زودتر از خانه خارج کرده و محرمانه به قم منتقل کرده تا در آنجا دفن کنند...

این سه پرده و عکس العملهای متضاد و سه گانه مردم در عرض تنها کمتر از 5 سال رخ داده یعنی ابتدا برای تبرک، دستش را می بوسیدند سپس در زیر دارش رقصیدند و بعد دوباره میخواستند گور او را زیارتگاه بکنند...



#فرهیختگان روزن آگاهی