"انسانِ هیچ" و اعدام "فرودستان"
عبدالله ناصری

جمهوری اسلامی حاکم بر ایران، نزدیک نیم
قرن است با اتکای به فقهِ غیرتاریخی شیعه
بساطِ رنگارنگِ اعدام را گسترانیده و با اتهام
مخالفانِ به "محاربه" و "بغی" آن را تقويت
کرده‌است. از بی‌توجهی قاضیان به آئین دادرسی همین حکومتِ سیاه می‌گذرم و
اصرار دارم علتِ گسترشِ اعدام را بیان کنم.
چون جمهوری اسلامی از آغاز، مشغله‌های
بی‌شمار برای مردم ساخته(مثل جنگ عراق و ایران و اشغال سفارتخانه‌ی آمریکا)، لذا
مسائل و موارد زیادی در جامعه مغفول بود،
از اعدام‌های مدرسه علوی، تابستان ۶۷، نوید
افکاری، محسن شکاری تا امروز، میدان
علیخانی اصفهان. اکنون برای نخستین بار
به روشنی فریاد می‌زنم بر همه‌ی آن‌ها ستم
شد. خوشبختی است چندسال اخیر، رسانه‌،
فضای مجازی، نوشته‌های عالمانه و حتی
بخش‌های فعال در علوم‌تاریخی، این بخش
مهم از جامعه را که همیشه فراموش شده
به عنوان "حاشیه‌نشین‌ها" یا فرودستان  مورد توجه قرار داده‌است. پس از دو اعدام‌ِ
میدان علیخانی، اعدام‌شده‌گان از حاشیه به
متن، از فرو به فرا آمده‌اند. سؤال اصلی این است چرا جمهوری اسلامی، به سهولت این همه بر دار می‌کند؟ پاسخ، روشن است، همان چیزی که آیت‌الله منتظری در آخر عمر
بر آن صحه گذاشت و به روشنی اعتراف کرد علت ناکامی فقه در روند حقوق بشر،
"ناانسان‌گرایی" و بی‌توجهی به اومانیسم
است که خدای متعال در قرآن بدان تصريح
کرده‌است.
  مفهوم این سخن آن است که هر قانون، تکلیف، قرارداد، پند و اندرز، تصمیم فردی و جمعی، تعلیم و تعلم، حکم و … باید ذیل این موجود(انسان) تعیین شود، زیرا زندگی انسان ، اساس آفرینش خداوند است.
در گفتمان “اسلامِ معیار” متکی بر قرآنِ تاریخی تأویل پذیر، این نکته در آیه ۷۲ احزاب تصریح شده است: “امانت” را بر آسمان و زمین و… عرضه کردیم نپذیرفتند، اما انسان بار امانت را حمل کرد". این که این امانت چیست؟ عقل است یا معرفت و یا خلافت و به نظر نگارنده آن امانت، “حیات برتر” است، بحثی ندارم، اما به یقین، اصالت اومانیسم را در اسلام معیار تعریف می کند. این اصل الاصول بر این نکته تأکید دارد که شأن انسان، ذیل شریعت و فقه و اخلاق تعریف نمی شود. بلکه امری “فرادینی” است و همه چیز در نظام هستی برای اوست،  حتی قانون. یعنی مصلحت انسان بر همه مصالح از جمله دین و حکومت برتری دارد. در این افق گفتمانی  فهم می شود که گزارهٔ “حفظ نظام، بزرگترین واجب است” غیرانسانی است. به همین دلیل است که نواندیشان دینی علاوه بر آن که اصلِ احکامی چون اعدام را غيراخلاقی و طبعا نامعقول می‌دانند همین است که کرامت و اصالت انسان در بنای این احکام نادیده گرفته شده است.
در نگاه اومانیستی به اسلام، استنباط افضلیت “شهروندی” نسبت به “شرع وندی”( به تعبیر دکتر مهدی نوربخش) مستفاد می شود. اعدام امثال افکاری و شکاری و میدان علیخانی با همین فقه ضد بشری مطابقت ندارد. اکنون که حکومت در
سه جنگ اخیر شکست دیده‌است دچار سرگشتگی و سرمستی بیشتر شده و مآلا  اعدام جوانان را شدت بخشیده‌است،غافل از این واقعیت که تداوم این رویه ضد بشری ، آتش خشم خانواده‌های داغدیده و فعالان را برافروخته تر و سرعت فروپاشی نظام فاسد را تسریع خواهد کرد. زمان آن رسیده که همه‌ی کنشگران مدنی، حقوقدانان، مورخان،
نواندیشان دینی، روشنفکران، نهادهای ملی
و اهالی قلم واقعیت تلخِ اعدام‌های کنونی را
که اغلب از "حاشیه‌نشينان" و "فرودستان"
ایران‌اند به تکرار نوشته‌ و محکوم کنند.
پربسامدی اسامی اژه‌ای، صلواتی، افشاری، توکلی و دیگر قاضیانِ "اعدامِ سهل و سریع"
ضرورتِ تاریخ‌نگاری جدیدِ اسلام سیاسی
است که نزدیک به نیم‌قرن حکم‌رانی‌اش،
"جز وحشتی نیفزود".


#فرهیختگان راهی به رهایی

🌿 دوست‌داران عزیزِ ادبیات فارسی؛

اگر به اندیشه، شعر، فلسفه، تاریخ و میراث فرهنگی ایران علاقه‌مندید، پیشنهاد می‌کنم کانال ارزشمند «شکفتن در آفتاب» را از دست ندهید.

در این کانال، گزیده‌ای از ناب‌ترین مطالب درباره ادبیات، عرفان، تاریخ، فلسفه و فرهنگ ایران با عشق و دقت و وسواس گردآوری و منتشر می‌شود.

✨ همراه «شکفتن در آفتاب» باشید:
@shekoftandaraftab

سمیه رضایی و مرتضی ذوم‌پوش
همدان. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

"انسانِ هیچ" و اعدام "فرودستان"
عبدالله ناصری

جمهوری اسلامی حاکم بر ایران، نزدیک نیم قرن است با اتکای به فقهِ غیرتاریخی شیعه بساطِ رنگارنگِ اعدام را گسترانیده و با اتهام مخالفانِ به "محاربه" و "بغی" آن را تقويت کرده‌است. از بی‌توجهی قاضیان به آئین دادرسی همین حکومتِ سیاه می‌گذرم و اصرار دارم علتِ گسترشِ اعدام را بیان کنم. چون جمهوری اسلامی از آغاز، مشغله‌های بی‌شمار برای مردم ساخته(مثل جنگ عراق و ایران و اشغال سفارتخانه‌ی آمریکا)، لذا مسائل و موارد زیادی در جامعه مغفول بود، از اعدام‌های مدرسه علوی، تابستان ۶۷، نوید افکاری، محسن شکاری تا امروز، میدان علیخانی اصفهان. اکنون برای نخستین بار به روشنی فریاد می‌زنم بر همه‌ی آن‌ها ستمشد. خوشبختی است چندسال اخیر، رسانه‌، فضای مجازی، نوشته‌های عالمانه و حتی بخش‌های فعال در علوم‌تاریخی، این بخش
مهم از جامعه را که همیشه فراموش شده به عنوان "حاشیه‌نشین‌ها" یا فرودستان مورد توجه قرار داده‌است. پس از دو اعدام‌ِ میدان علیخانی، اعدام‌شده‌گان از حاشیه به متن، از فرو به فرا آمده‌اند. سؤال اصلی این است چرا جمهوری اسلامی، به سهولت این همه بر دار می‌کند؟ پاسخ، روشن است، همان چیزی که آیت‌الله منتظری در آخر عمر بر آن صحه گذاشت و به روشنی اعتراف کرد علت ناکامی فقه در روند حقوق بشر، "ناانسان‌گرایی" و بی‌توجهی به اومانیسم است که خدای متعال در قرآن بدان تصريح کرده‌است.

مفهوم این سخن آن است که هر قانون، تکلیف، قرارداد، پند و اندرز، تصمیم فردی و جمعی، تعلیم و تعلم، حکم و … باید ذیل این موجود (انسان) تعیین شود، زیرا زندگی انسان ، اساس آفرینش خداوند است.
در گفتمان “اسلامِ معیار” متکی بر قرآنِ تاریخی تأویل پذیر، این نکته در آیه ۷۲ احزاب تصریح شده است: “امانت” را بر آسمان و زمین و… عرضه کردیم نپذیرفتند، اما انسان بار امانت را حمل کرد". این که این امانت چیست؟ عقل است یا معرفت و یا خلافت و به نظر نگارنده آن امانت، “حیات برتر” است، بحثی ندارم، اما به یقین، اصالت اومانیسم را در اسلام معیار تعریف می کند. این اصل الاصول بر این نکته تأکید دارد که شأن انسان، ذیل شریعت و فقه و اخلاق تعریف نمی شود. بلکه امری “فرادینی” است و همه چیز در نظام هستی برای اوست، حتی قانون. یعنی مصلحت انسان بر همه مصالح از جمله دین و حکومت برتری دارد. در این افق گفتمانی فهم می شود که گزارهٔ “حفظ نظام، بزرگترین واجب است” غیرانسانی است. به همین دلیل است که نواندیشان دینی علاوه بر آن که اصلِ احکامی چون اعدام را غيراخلاقی و طبعا نامعقول می‌دانند همین است که کرامت و اصالت انسان در بنای این احکام نادیده گرفته شده است.
در نگاه اومانیستی به اسلام، استنباط افضلیت “شهروندی” نسبت به “شرع وندی” (به تعبیر دکتر مهدی نوربخش) مستفاد می شود. اعدام امثال افکاری و شکاری و میدان علیخانی با همین فقه ضد بشری مطابقت ندارد. اکنون که حکومت در سه جنگ اخیر شکست دیده‌است دچار سرگشتگی و سرمستی بیشتر شده و مآلا اعدام جوانان را شدت بخشیده‌است، غافل از این واقعیت که تداوم این رویه ضد بشری، آتش خشم خانواده‌های داغدیده و فعالان را برافروخته تر و سرعت فروپاشی نظام فاسد را تسریع خواهد کرد. زمان آن رسیده که همه‌ی کنشگران مدنی، حقوقدانان، مورخان،
نواندیشان دینی، روشنفکران، نهادهای ملی و اهالی قلم واقعیت تلخِ اعدام‌های کنونی را که اغلب از "حاشیه‌نشينان" و "فرودستان" ایران‌اند به تکرار نوشته‌ و محکوم کنند. پربسامدی اسامی اژه‌ای، صلواتی، افشاری، توکلی و دیگر قاضیانِ "اعدامِ سهل و سریع" ضرورتِ تاریخ‌نگاری جدیدِ اسلام سیاسی است که نزدیک به نیم‌قرن حکم‌رانی‌اش،
"جز وحشتی نیفزود".


#فرهیختگان روزن آگاهی

«زبان فارسی و کاربرد آن در جهان ایرانی»

در قلمرو جهان ایرانی زبان فارسی به سبب غنای ادبی و فرهنگی مورد استقبال و بهره‌برداری در انتقال دانش و فرهنگ داشته و آثار نفیس بزرگان ادب پارسی از فردوسی و سعدی و مولانا و‌ حافظ و... قرار گرفته که هنوز هم قدر و مرتبه خود را حفظ کرده است. این کاربرد تا بدانجا گسترده شده است که در کتیبه‌های سنگی، نقش روی فلز و چوب در قفقاز و آسیای مرکزی و ترکیه و شمال هند و پاکستان و افغانستان و ترکیه و عراق و سوریه از زبان فارسی بهره گرفته شده که تا کنون به عنوان میراث مکتوب ایرانی پابرجا مانده‌اند.

درسگفتار ایرانشناسی دکتر امیراحمدیان
(بخش سوم)


#فرهیختگان روزن آگاهی

برشی از قصهٔ درفشِ شیر و خورشید نشان ایران در شهر استانبول در دوران خلافت عثمانی

برشی از یک فیلم مستند؛ پخش شده از شبکهٔ مستند سیما


#فرهیختگان روزن آگاهی

مقامات حکومت پهلوی درباره علت سقوط چه می‌گویند؟

روایتی از خاطرات وزرا، تکنوکرات‌ها و فرماندهان حکومت پهلوی

 
احمد علوی
 
مقدمه
 
پس از گذشت نزدیک به پنج دهه از انقلاب ۱۳۵۷، درباره علت سقوط حکومت پهلوی روایت‌های گوناگونی مطرح شده است. برخی آن را نتیجه توطئه قدرت‌های خارجی می‌دانند و برخی دیگر بر نقش نیروهای مخالف و شرایط بین‌المللی تأکید می‌کنند. اما شاید یکی از معتبرترین منابع برای پاسخ به این پرسش، اظهارات کسانی باشد که خود در قلب ساختار قدرت حضور داشتند؛ وزیران، نخست‌وزیران، مدیران اقتصادی، فرماندهان نظامی و اعضای خاندان سلطنتی.
 
بخش مهمی از این روایت‌ها در طرح تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد، بنیاد مطالعات ایران و خاطرات منتشرشده این افراد ثبت شده است. نکته قابل توجه آن است که برخلاف برخی روایت‌های رایج، بیشتر این مقامات علت اصلی سقوط حکومت را نه در «توطئه خارجی»، بلکه در ضعف‌های درونی نظام سیاسی جست‌وجو می‌کنند. در ادامه، مهم‌ترین این دیدگاه‌ها مرور می‌شود.
 
داریوش همایون؛ «ورشکستگی اخلاقی» مهم‌تر از بحران سیاسی بود
 
داریوش همایون، آخرین وزیر اطلاعات و جهانگردی حکومت پهلوی و از مدیران حزب رستاخیز، سقوط حکومت را پیش از هر چیز نتیجه فروپاشی اخلاقی طبقه حاکم می‌دانست. او در رساله دیروز، فردا که اندکی پس از انقلاب نوشت و نیز در مصاحبه‌های طرح تاریخ شفاهی هاروارد، استدلال می‌کند که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، رابطه دولت و جامعه به‌تدریج بر پایه رانت، فرصت‌طلبی و بی‌اعتمادی شکل گرفت.
 
به اعتقاد همایون، هنگامی که ارزش‌های اخلاقی جای خود را به ثروت‌اندوزی، چاپلوسی و حفظ موقعیت داد، رژیم سرمایه اجتماعی خود را از دست داد و در برابر نخستین بحران جدی فرو ریخت. او می‌نویسد: «راز سرعت باورنکردنی واژگونی رژیم پهلوی، در ورشکستگی اخلاقی آن بود.»
 
منابع: دیروز، فردا (۱۳۵۸–۱۳۵۹)؛ مصاحبه‌های طرح تاریخ شفاهی هاروارد.
 
عبدالمجید مجیدی؛ درآمدهای نفتی، برنامه‌ریزی را نابود کرد
 
عبدالمجید مجیدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، از زاویه یک تکنوکرات اقتصادی به مسئله می‌نگرد. او معتقد است جهش درآمدهای نفتی در دهه ۱۳۵۰، به جای آنکه به تقویت برنامه‌ریزی و نهادهای اقتصادی منجر شود، انضباط مالی را از میان برد.
 
مجیدی همچنین تأکید می‌کند که دولت‌ها به‌تدریج استقلال خود را از دست دادند و تصمیم‌گیری‌ها بیش از پیش به شخص شاه وابسته شد. از نگاه او، دولت آموزگار نیز عملاً ادامه همان ساختار قبلی بود و تغییر واقعی در مدیریت کشور رخ نداد.
 
منبع: طرح تاریخ شفاهی هاروارد (دهه ۱۹۸۰).
 
علی‌نقی عالیخانی؛ وقتی همه تصمیم‌ها به شاه ختم می‌شد
 
علی‌نقی عالیخانی، وزیر اقتصاد در سال‌های رشد اقتصادی دهه ۱۳۴۰، یکی از صریح‌ترین منتقدان شیوه اداره کشور بود. او معتقد بود شاه به‌تدریج در کوچک‌ترین مسائل اجرایی نیز دخالت می‌کرد و همین امر استقلال وزرا و مدیران را از میان برد.
 
به گفته عالیخانی، پس از کنار رفتن علی امینی، دیگر هیچ وزیری عملاً امکان مخالفت یا استعفا نداشت و نظام تصمیم‌گیری به اراده شخص شاه وابسته شده بود. از دید او، این تمرکز قدرت، همراه با گسترش فساد در سطوح بالا، ظرفیت اصلاح نظام را از بین برد.
 
منبع: طرح تاریخ شفاهی هاروارد.
 
ابوالحسن ابتهاج؛ نفت، فرصت از دست‌رفته
 
ابوالحسن ابتهاج، از بنیان‌گذاران نظام برنامه‌ریزی نوین ایران، سال‌ها پیش از انقلاب از دولت فاصله گرفته بود، اما در خاطرات خود یکی از ریشه‌های اصلی بحران را سوءمدیریت درآمدهای نفتی می‌دانست.
 
او بارها تأکید می‌کند که افزایش درآمد نفت به جای سرمایه‌گذاری مولد، صرف پروژه‌های پرهزینه و تصمیم‌های غیرکارشناسی شد. ابتهاج همچنین از کاهش نقش قانون، گسترش فساد و بی‌توجهی شاه به نظر کارشناسان انتقاد می‌کند.
 
منبع: طرح تاریخ شفاهی هاروارد.
 
مهدی سمیعی؛ دولتی که اختیار نداشت
 
مهدی سمیعی، رئیس بانک مرکزی و رئیس سازمان برنامه، معتقد بود مشکل اصلی نه کمبود منابع، بلکه ضعف نهادها بود. به باور او، تا زمانی که همه تصمیم‌های مهم به تأیید شاه وابسته بود، هیچ برنامه اقتصادی پایداری نمی‌توانست موفق شود.
 
او از فقدان نهادسازی، دخالت مستقیم شاه در امور اجرایی و بی‌اختیار بودن دولت‌ها به‌عنوان عوامل اصلی ناکارآمدی یاد می‌کند.
 
منبع: طرح تاریخ شفاهی هاروارد.
 
جعفر شریف‌امامی؛ دولتی که توان تصمیم‌گیری نداشت
 
جعفر شریف‌امامی، نخست‌وزیر در واپسین ماه‌های حکومت، معتقد بود ساختار اجرایی کشور دچار ضعف مزمن شده بود. او از تضعیف مجلس، دخالت در انتخابات، ضعف شایسته‌سالاری و کاهش کارآمدی دولت سخن می‌گوید.
👇


#فرهیختگان روزن آگاهی

👆 
در روایت او، بحران سال ۱۳۵۷ تنها نتیجه اعتراض‌های خیابانی نبود؛ بلکه محصول سال‌ها فرسایش تدریجی نظام اداری و سیاسی بود.
 
منبع: طرح تاریخ شفاهی هاروارد.
 
علی امینی؛ «شاه باید سلطنت می‌کرد، نه حکومت»
 
علی امینی، نخست‌وزیر سال‌های ۱۳۴۰–۱۳۴۱، یکی از نخستین سیاستمدارانی بود که به شاه هشدار داد نقش سلطنت را از نقش حکومت جدا کند. او معتقد بود تمرکز همه اختیارات در شخص شاه، نظام سیاسی را از اصلاح تدریجی محروم کرد.
 
امینی همچنین بر ماندگاری طولانی مدیران، به‌ویژه دوران سیزده‌ساله نخست‌وزیری هویدا، به‌عنوان عاملی برای فرسودگی ساختار قدرت تأکید می‌کند.
 
منبع: طرح تاریخ شفاهی هاروارد.
 
بهمن آبادیان، محمد یگانه و غلامرضا مقدم؛ هشدارهای اقتصادی که شنیده نشد
 
چند تن از مدیران اقتصادی حکومت پهلوی، از جمله بهمن آبادیان، محمد یگانه و غلامرضا مقدم، در مصاحبه‌های خود بر یک نکته مشترک تأکید دارند: افزایش درآمدهای نفتی باعث شد دولت نسبت به انضباط مالی و برنامه‌ریزی بلندمدت بی‌اعتنا شود.
 
از نگاه آنان، هشدارهای کارشناسان درباره تورم، هزینه‌های سنگین دولت و اولویت‌های توسعه بارها نادیده گرفته شد و همین امر زمینه‌ساز بحران‌های اقتصادی و اجتماعی گردید.
 
منبع: طرح تاریخ شفاهی هاروارد.
 
فرح پهلوی؛ انتقاد از عملکرد ساواک
 
فرح پهلوی در خاطرات خود می‌پذیرد که عملکرد برخی مأموران ساواک و دستگاه‌های امنیتی به اعتبار حکومت آسیب رساند. او معتقد است رفتارهای خودسرانه، بازداشت‌های غیرقانونی و شیوه برخورد برخی نهادهای امنیتی، فاصله میان حکومت و جامعه را افزایش داد.
 
منبع: خاطرات کهن دیارا.
 
جمشید آموزگار؛ اصلاحات، زمانی آغاز شد که دیر شده بود
 
جمشید آموزگار، آخرین نخست‌وزیر پیش از شریف‌امامی، معتقد بود اصلاحات سیاسی زمانی آغاز شد که بحران از مرحله قابل کنترل گذشته بود. او همچنین به رکود اقتصادی سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ و کاهش اعتماد عمومی اشاره می‌کند و می‌گوید آزادسازی سیاسی در شرایطی انجام شد که نارضایتی اقتصادی و اجتماعی به اوج رسیده بود.
 
منبع: مصاحبه با Cyrus Kadivar (۲۰۰۳) و طرح تاریخ شفاهی.
 
فریدون هویدا؛ استبداد و چاپلوسی
 
فریدون هویدا، سفیر ایران در سازمان ملل، در کتاب La Chute du Shah استدلال می‌کند که شاه به‌تدریج از واقعیت‌های جامعه فاصله گرفت. به اعتقاد او، حلقه‌ای از چاپلوسان مانع انتقال اطلاعات واقعی به شاه شدند و فساد و تمرکز قدرت، امکان اصلاح را از میان برد.
 
منبع: La Chute du Shah (۱۹۸۰).
 
جمع‌بندی؛ روایت مشترک نخبگان حکومت
 
با وجود تفاوت جایگاه‌ها و گرایش‌های سیاسی این افراد، در روایت‌های آنان چند محور مشترک به‌طور مداوم تکرار می‌شود:
 
تمرکز بیش از حد قدرت در شخص شاه و تضعیف نهادهای مشروطه؛
گسترش فساد مالی و اخلاقی در سطوح بالای حکومت؛
کاهش استقلال دولت، مجلس و دستگاه برنامه‌ریزی؛
سوءمدیریت درآمدهای نفتی و از میان رفتن انضباط مالی؛
بی‌توجهی به هشدارهای کارشناسان و اقتصاددانان؛
ضعف گردش نخبگان و فرسودگی ساختار مدیریتی؛
عملکرد بخشی از دستگاه‌های امنیتی که به کاهش مشروعیت حکومت انجامید.
 
نکته قابل توجه آن است که در خاطرات و مصاحبه‌های بسیاری از این مقامات، عوامل درونی بسیار برجسته تر از توطئه خارجی است. آنان، هرچند در مواردی به نقش آمریکا، دولت کارتر یا شرایط بین‌المللی اشاره می‌کنند، اما در مجموع ریشه بحران را در ساختار قدرت، ضعف نهادها، تمرکز تصمیم‌گیری، فساد، بی‌انضباطی مالی و فرسایش اعتماد عمومی می‌دانند. هیچ کدام از این افراد مخالفین را علت سقوط رژیم شاه نمی دانند. در این راستا، این خاطرات صرفاً روایت‌هایی شخصی نیستند، بلکه تصویری از نگاه بخشی از نخبگان سابق حکومت به چرایی فروپاشی نظامی ارائه می‌کنند که سال‌ها خود در اداره آن نقش داشتند.


#فرهیختگان روزن آگاهی

صحبتهای شنیدنی نوید کرمانی، روشنفکر ایرانی-آلمانی، در مراسم سوگند ارتش آلمان

سرانجام صداهایی در آلمان نیز بیشتر می‌شود که می‌گویند نظم مبتنی بر قواعد فقط به درد مقالات فرهنگی می‌خورد و بس.

نه کسی کمتر از خود صدراعظم عادت کرده است حقوق بین‌الملل را بی‌اهمیت جلوه دهد و تخلفات حقوق بین‌الملل را توجیه کند، جایی که برایش از نظر سیاسی سودمند به نظر می‌رسد.

سربازان عزیز و سربازان وظیفه، شما در آغاز یک دوران خدمت ممکن است طولانی در ارتش قرار دارید.

بعید است که دهه‌های آینده به همان اندازه آرام باقی بمانند که دهه‌های گذشته در مجموع برای آلمان بودند.

اگر دولتی در آینده بخواهد شما را وارد جنگی کند که به طرز آشکاری مغایر با حقوق بین‌الملل و از نظر سیاسی فاجعه‌بار است، همانند جدیدترین جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، آن وقت وظیفه‌ی شما خواهد بود

​«وظیفه دارید از دستور/فرمان سرپیچی کنید.»

اما تهدید به نابودی کامل یک تمدن یا حمله علنی به زیرساخت‌های غیرنظامی یک کشور آن‌قدر آشکارا ناعادلانه است که نه لازم است حقوقدان باشید و نه حتی وجدانتان را جویا شوید, تا آن را تشخیص دهید.


#فرهیختگان روزن آگاهی

مولانا عبدالحمید: حل عادلانه مسئله فلسطین، کلید صلح در خاورمیانه است

مولانا عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان در نماز جمعه امروز، با تأکید بر ضرورت برقراری صلح عادلانه در منطقه، حل مسئله فلسطین را ریشه پایان بحران‌ها و ناامنی‌های خاورمیانه دانست و خواستار تلاش همه کشورهای اسلامی برای جلوگیری از جنگ و تشدید تنش شد.

وی هشدار داد صف‌آرایی کشورهای اسلامی علیه یکدیگر «بدترین نوع جنگ» خواهد بود و از ایران و دیگر کشورهای منطقه خواست اختلافات را از مسیر گفت‌وگو و دیپلماسی حل کنند. مولانا عبدالحمید همچنین از آمریکا، اروپا، چین و روسیه خواست برای تحقق صلحی مبتنی بر عدالت و پایان اشغال فلسطین نقش‌آفرینی کنند.


#فرهیختگان روزن آگاهی

هشدار سفارتخانه‌های آمریکا در اسرائیل و خاورمیانه به شهروندان خود: برای خروج هم‌زمان با افزایش تنش‌ها با ایران آماده باشید

سفارتخانه‌های ایالات متحده در اورشلیم و دیگر پایتخت‌های خاورمیانه از شهروندان آمریکایی در منطقه خواستند از سفر به خاورمیانه خودداری کنند و به دلیل «احتمال تصاعد پیش‌بینی‌نشده تنش‌ها» در نزاع با ایران، برای خروج آماده باشند.سفارتخانه‌های آمریکا از قاهره به سمت شرق، در پیام‌هایی مشابه که در وب‌سایت‌های رسمی خود منتشر کرده‌اند، اعلام کردند: «به دلیل افزایش تنش‌ها در خاورمیانه، فضای امنیتی همچنان پیچیده بوده و احتمال تصاعد پیش‌بینی‌نشده تنش‌ها وجود دارد.»در این پیام‌ها آمده است: «رژیم ایران غیرقابل پیش‌بینی است؛ همان‌طور که از تصمیمات اخیرش برای حمله بدون هشدار یا اقدام تحرکات‌آمیز به مناطقی در منطقه و همچنین گسترش حملات به نواحی‌ای که پیشتر هدف قرار نگرفته بودند (مانند مصر) پیداست.»این پیام‌ها با اشاره به اینکه تنش‌های موجود ممکن است باعث اختلال در سفرها شود، می‌افزایند: «آمریکایی‌های حاضر در منطقه باید خروج را مد نظر قرار دهند یا برای خروج در صورت تصاعد تنش‌ها آماده باشند.»در ادامه این هشدارها تأکید شده است: «آمریکایی‌های خارج از خاورمیانه باید در تصمیم خود برای سفر به این منطقه یا عبور از آن تجدیدنظر جدی کنند. کسانی که به منطقه سفر می‌کنند یا از آن خارج می‌شوند باید اطلاعات مربوط به فعالیت فرودگاه‌ها و خطوط هوایی را پیگیری کنند.»این سفارتخانه‌ها خاطرمشان کرده‌اند که همچنان «برای ارائه خدمات روادید و امور کنسولی روتین به شهروندان آمریکایی» باز هستند.


#فرهیختگان راهی به رهایی

پشت پرده فعالیت علیز، امیراحمدی و عبدالله شهبازی
به روایت مجید تفرشی

https://x.com/ensafnews/status/2083219029913649345?s=52


#فرهیختگان روزن آگاهی

گزارش تحقیقی روزنامه‌نگار برجسته اسرائیلی از جزئیات طرح رژیم‌چنج نتانیاهو و ترامپ

علی افشاری

‏نداف ایال، روزنامه‌نگار، تحلیلگر پژوهشگر روابط بین‌الملل اسرائیلی یک گزارش تحقیقی مفصل از طرح رژیم‌چنج دولت نتانیاهو را منتشر کرده است. او ستون‌نویس ارشد اسرائیلی یدیعوت آحارونوت و وب‌سایت Ynet و از همکاران شبکه ۱۲ اسرائیل است. انگیزه وی از این مطلب بازتاب نگرانی فراینده بخشی از نیروهای سیاسی، نظامی ‌‌اطلاعاتی اسرائیل است که جنگ «غرش شیران» وضعیت را برای اسرائیل بدتر کرده و از ادامه این وضعیت که کار کارشناسی را کنار گذاشته و با ماجراجویی و رویکرد تخیلی جلو می‌رود، احساس خطر کرده‌اند. گزارش وی جزئیات بیشتر و دقیق‌تری نسبت به گزارش‌های مشابه قبلی دارد.

‏ در این گزارش جزئیات بیشتری از همکاری و هماهنگی گروه‌های کرد مسلح ایرانی با موساد و ای‌دی‌اف فاش شده است که احتمال صحت مشارکت آنها در تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران در جنگ ۳۹ روزه را افزایش داده است. توضیحات این گروه‌ها تا کنون قانع‌کننده نبوده است. ارتش اسرائیل در هفته اول جنگ‌کلانتری‌ها در شهرها بخصوص از آذربایجان تا لرستان و پادگان‌های مرزی در غرب کشور را بمباران کرد.
‏
فرصت تلقی کردن مداخله خارجی توسط گروه‌های کرد مسلح، همسویی با جریان سلطه جهانی و برخی اقدامات و موضعگیری‌ها، تهدید جدی برای امنیت ملی، استقلال میهن، یکپارچگی سرزمینی ایران، روابط خوب بین اتنیک‌ها و گسترش خشونت در کشور است. اطلاعات مهم مطلب ایال بدین شرح هستند:

‏1️⃣ نتانیاهو کارفرما و گرداننده اصلی پروژه بوده است که در نهایت موافقت ترامپ را گرفته است. موساد تحت فشار سیاسی وی برنامه تغییر حکومت در ایران را عملی کرده است. اجزاء اصلی طرح موساد شامل این موارد بود: “کشتن سید علی خامنه‌ای، حمله زمینی کردها از غرب کشور، احمدی‌نژاد به‌عنوان عامل ما و حضور معترضان در خیابان‌ها.»

‏2️⃣ ارتش اسرائیل و مقامات نهادهای اطلاعاتی نظامی با طرح موساد مخالف بوده و تحت فشار آنها عملیات از رژیم‌چنج مستقیم به زمینه‌سازی برای آن تغییر کرد.

‏3️⃣ محمود احمدی‌نژاد گزینه اداره کشور در دوره گذار بعد از سقوط جمهوری اسلامی بوده است. دیوید بارنیا رئیس سابق موساد، در بوداپست با محمود احمدی‌نژاد دیدار کرده بود.

‏4️⃣ موساد با گسترش تماس‌های خود با گروه‌های کرد مسلح ایرانی طرح را به مرحله اجرایی رساند: «کردها به سنگ‌بنای طرح کودتا تبدیل شدند: از غرب حمله کنند، از شهری به شهر دیگر بروند، کردهای بیشتری و سپس دیگر ایرانیان را به خود ملحق کنند و به‌سوی تهران پیش بتازند. هم‌زمان، پس از مرحله نخست بمباران، مردم مانند دسامبر ۲۰۲۵ به خیابان‌ها بیایند.»
‏
طبق این گزارش اسرائیل کردها را ملزم می‌کند که به‌جای پرچم کردی، از پرچم شیر و خورشید متعلق به دوره سلسله پادشاهی پهلوی، استفاده کنند. اسرائیل حتی پرچم‌ها را تأمین کرد. موساد با تهدید و‌ تبیین یک سری شروط کوشیده بود تا خطر انجام کشتار جمعی توسط کردها در جریان حمله به ایران را محدود کند. «شرطی با عنوان «ده فرمان» برای آنان تعیین شد: قتل، غارت، دزدی، تجاوز و جنایت جنگی ممنوع است. اسرائیلی‌ها به کردها هشدار دادند: «اگر از این اصول منحرف شوید، نیروی هوایی اسرائیل از شما حمایت نخواهد کرد و ایرانی‌ها شما را قتل‌عام خواهند کرد.»»

‏5️⃣ با مخالفت ترامپ طرح حمله زمینی گروه‌های کرد مسلح ایرانی یک هفته پس از جنگ ۳۹ روزه متوقف می‌شود. دلیل این کار مخالفت اردوغان و تهدید به مشارکت در برخورد نظامی ایران درخنثی کردن حمله کردها و‌ حتی جنگ ترکیه و اسرائیل عنوان شده است.

‏6️⃣ روبیو طرح رژیم‌چنج موساد را “مرخرف” نامیده بود. راتکلیف، رئیس سیا نیز لقب “مضحک” به آن داده بود. اما ترامپ اجازه داد تا طرح موساد عملی شود.

‏7️⃣ بعد از کنار رفتن کردها، موساد سطح عملیات را کاهش داده و بر روی اعتراضات خیابانی در چهارشنبه تمرکز می‌کند. نیروی هوایی ارتش اسرائیل ایستگاه‌های بازرسی بسیج را مورد هدف قرار داد. بر این اساس می‌توان نتیجه گرفت که فراخوان رضا پهلوی برای آمدن مردم به خیابان‌ها در چهارشنبه سوری در واقع طرح موساد بوده است.


#فرهیختگان راهی به رهایی

فرزندان ایران!
آذر منصوری

از روزی که نامه‌ام به رئیس قوه قضاییه درباره اعدام‌ها منتشر شد، شماره تلفن همراهم در برخی شبکه‌های اجتماعی دست به دست شد و از هشتم مرداد، پیام‌های بسیاری برایم رسید؛ پیام‌هایی آمیخته با خشم، توهین و تهدید.

این سطور را برای پاسخ دادن به آن پیام‌ها نمی نویسم. من نه قصد مقابله با شما را دارم و نه می‌خواهم بر آتش این خشم چیزی بیفزایم.

اجازه دهید این بار نه از موضع یک فعال سیاسی، بلکه از جایگاه یک مادر با شما سخن بگویم.

سال‌هاست که این سرزمین، بیش از آنکه از دشمنانش زخم بخورد، از شکاف میان فرزندان خود آسیب دیده است. هر بار که ما ایرانیان، به جای همدلی و هم‌افزایی برای ساختن آینده‌ای بهتر، در برابر یکدیگر ایستاده‌ایم، ایران چیزی از جان خود را از دست داده است.

در اعتراضات سال‌های گذشته، انسان‌های بسیاری جان باختند. هر یک از آنان، پیش از آنکه در هر جایگاه سیاسی، امنیتی یا اجتماعی تعریف شوند، فرزند این آب و خاک بودند. جوانانی که با امید یا خشم به خیابان آمدند؛ مردم عادی که ناخواسته در میانه حوادث گرفتار شدند؛ نیروهای انتظامی و دیگر مأمورانی که جان خود را از دست دادند یا آسیب دیدند؛ و نیز آنان که در جریان برخوردها، با شلیک گلوله یا دیگر اشکال خشونت، جان یا سلامت خود را از دست دادند یا برای همیشه داغی بر تن و جانشان ماند. هر کدام از اینها، داغی بر دامان ایران است.

من نمی‌توانم میان اشک یک مادر و اشک مادری دیگر تفاوت بگذارم. مادری که فرزندش معترض بود، مادری که فرزندش مأمور بود، مادری که رهگذری بی‌پناه را از دست داد؛ همه، یک اندوه را بر دوش می‌کشند. درد، رنگ جناح و عقیده نمی‌شناسد.

شاید شما با سخنان من موافق نباشید. این حق شماست. اما آیا سزاوار است که اختلاف نظر، به تهدید و نفرت بینجامد؟ آیا کشوری که فرزندانش زبان گفت‌وگو را فراموش کنند و به جای استدلال، یکدیگر را حذف کنند، می‌تواند آینده‌ای روشن داشته باشد؟

ایران امروز به بلوغی تاریخی نیاز دارد؛ بلوغی که در آن گفت‌وگو جایگزین خشونت شود، اعتراض مدنی حقی به رسمیت شناخته شود، رواداری نسبت به مخالف فضیلتی ملی باشد و هیچ‌کس به سبب اندیشه، نقد یا اعتراض، مستحق حذف، تحقیر یا مرگ شمرده نشود.

نه خشونت، راه نجات ایران است و نه حذف. هیچ ملتی با انتقام، آباد نشده است. کشورها زمانی قد می‌کشند که شهروندانشان بیاموزند حتی در عمیق‌ترین اختلاف‌ها، کرامت انسانی یکدیگر را پاس بدارند.

من از شما نمی‌خواهم که همفکر من باشید. تنها از شما می‌خواهم که پیش از فرستادن یک پیام تهدیدآمیز، لحظه‌ای به مادری بیندیشید که چشم به راه آرامش فرزندش است. باور کنید هیچ مادری، از ترسیدن فرزند دیگری احساس امنیت نمی‌کند.

بیایید این زنجیره کینه را همین‌جا متوقف کنیم. اگر قرار است ایران به سمت توسعه و رفاه و آرامش حرکت کند باید با دستان و اراده همه فرزندانش این مسیر طی شودنه با حذف یکدیگر، نه با نفرت از یکدیگر، و نه با مرگ یکدیگر.
من هنوز به ایران و فرزندانش امید دارم.


#فرهیختگان روزن آگاهی

راهیان جبل‌الطارق: در سَبتَه چه گذشت؟

موج ورود حدود ۶۰ هزار مهاجر از مراکش به شهر خودمختار سبته( سئوتا) در بخش اسپانیایی مراکش طی کمتر از ۲۴ ساعت، یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های مرزی اروپا در سال‌های اخیر را رقم زد. بر اساس آمار رسمی، دست‌کم ۵۷ نفر در جریان عبور از مرز یا در دریا جان خود را از دست دادند. هرچند بخش عمده این مهاجران (بیش از ۴۸۰۰۰نفر) - احتمالا پس از مشاهده شرایط واقعی و بسته بودن مسیر انتقال به خاک اصلی اسپانیا - داوطلبانه به مراکش بازگشتند[۱] اما موجی از تحلیل و اخبار با چاشنی منازعات تاریخی و فرهنگی و.‌.. در جریان است: از باز کردن پای تاریخ اسلامی اندلس به این قضیه تا ربط دادن آن به بحران اسراییل/فلسطین و تا منازعات دو طیف چپ و راست.
این نخستین بار نیست که سبته با چنین بحرانی روبه‌رو می‌شود. در می ۲۰۲۱ نیز حدود ۸ هزار نفر، عمدتاً با شنا از مرز عبور کردند. آن بحران به‌طور گسترده نتیجه تنش دیپلماتیک میان مادرید و رباط پس از پذیرش «ابراهیم غالی» رهبر جبهه استقلال‌طلب پولیساریو در اسپانیا برای درمان تلقی شد. بسیاری از تحلیلگران معتقد بودند که کاهش کنترل مرزی از سوی مراکش، واکنشی سیاسی به مواضع اسپانیا در پرونده صحرای غربی بود. از آن زمان نیز روابط اسپانیا، مراکش و الجزایر همواره تحت تأثیر رقابت رباط و الجزیره بر سر صحرای غربی قرار داشته است؛ به‌گونه‌ای که هرگونه نزدیکی مادرید به یکی از این دو کشور، می‌تواند بر همکاری‌های مرزی و مهاجرتی اثر بگذارد. در بحران اخیر نیز برخی کارشناسان احتمال داده‌اند که اختلافات تازه میان مراکش و اسپانیا و نیز مناسبات مادرید با الجزایر، در کاهش کنترل مرزی از سوی رباط بی‌تأثیر نبوده باشد، هرچند تاکنون سند قطعی در این باره ارائه نشده است.
البته ریشه‌های این بحران صرفاً سیاسی نیست. مراکش طی سال‌های اخیر با نرخ بالای بیکاری به‌ویژه در میان جوانان، و افزایش هزینه‌های زندگی مواجه بوده است. همین عوامل موجب شده که مسیر غرب مدیترانه همچنان یکی از مهم‌ترین دالان‌های مهاجرت به اروپا باقی بماند. هر سال ده‌ها هزار نفر از سواحل مراکش و شمال آفریقا تلاش می‌کنند از طریق مدیترانه یا مرزهای زمینی سبته و مِلیلیه خود را به اروپا برسانند؛ روندی که سال‌ها پیش از دولت کنونی اسپانیا نیز وجود داشته و محدود به یک دولت یا یک تصمیم سیاسی نیست.
در عین حال، نمی‌توان نقش تحولات حقوقی اسپانیا را نیز نادیده گرفت: رأی شماره ۸۱۴/۲۰۲۶ دیوان عالی اسپانیا در اوایل سال ۲۰۲۶ تصریح کرد که بازگرداندن فوری مهاجران غیرنظامی‌ای که از مسیر دریا وارد سبته و ملیلیه می‌شوند، با چارچوب قانونی موجود سازگار نیست[۲]. هرچند این رأی به معنای اعطای حق اقامت نبود، اما این تصور غلط را میان مهاجران ایجاد کرد که ورود به سبته، مانع اخراج فوری خواهد شد.
گفتنی است در روزهای گذشته، بخشی از رسانه‌های راست‌گرا و جریان‌های نزدیک به اسرائیل تلاش کرده‌اند این رخداد را صرفاً نتیجه سیاست‌های دولت پدرو سانچز معرفی کنند و آن را دستاویزی برای حمله به دولت اسپانیا قرار دهند. با این حال، شواهد موجود تصویر پیچیده‌تری ارائه می‌دهد. مسیر مهاجرت از مراکش به سبته و ملیلیه، دهه‌هاست یکی از نقاط بحرانی مرزهای اتحادیه اروپا محسوب می‌شود و بحران‌های مشابه بارها در دولت‌های مختلف اسپانیا رخ داده است. افزون بر این، میزان کنترل یا کاهش کنترل مرز از سوی نیروهای امنیتی مراکش همواره یکی از عوامل تعیین‌کننده در شدت یا کاهش این موج‌ها بوده است. بنابراین، نسبت دادن کامل بحران اخیر به سیاست‌های دولت سانچز، بیش از آنکه تحلیلی مبتنی بر واقعیت باشد، به نظر بخشی از رقابت‌ها و منازعات سیاسی در داخل و خارج اسپانیا می‌آید؛ منازعاتی که به شکل مبتذلی حتی وارد حوزه‌ی الهیات شده و یک بحران مهاجرتی را لابد به مواردی چون دوران اندلس اسلامی، کمک عثمانی‌ها به تخلیه‌ی یهودیان اندلس و تسهیل ورود آنان به سرحدات خودشان در قرون پانزده و شانزده میلادی، مخالفت اسپانیا با برخی اقدامات کاخ سفید، بحران غزه، شکست تیم ملی آرژانتین در فینال جام جهانی ۲۰۲۶ و چه‌بسا اخلاقیات ماتادورهای والنسیا ربط می‌دهد!
ـــــــ
ارجاعات:
[1]. https://ume.la/sxUUNA
[2]. https://ume.la/8UYycC


عدنان فلاحی
تراث

#فرهیختگان روزن آگاهی

چرا رؤیای تمدن بزرگ نقش بر آب شد؟ | چرا حکومت پهلوی و اقتصاد ایران پس از کنفرانس رامسر در سرازیری قرار گرفت؟ | وقتی هشدار اقتصاددانان نادیده گرفت شد

محمد طاهری، سردبیر هفته نامه تجارت فردا در یادداشتی نوشت؛

در اواسط مرداد ۱۳۵۳ در هتل رامسر گرفته شد که قرار بود ایران را با شتابی بی‌سابقه به دروازه‌های تمدن بزرگ برساند

افزایش ناگهانی قیمت نفت در اوایل دهه ۱۳۵۰ منابع مالی بی‌سابقه‌ای را در اختیار حکومت پهلوی قرار داده بود و بسیاری بر این باور بودند که ایران می‌تواند با تکیه بر این منابع، فرصت توسعه پیدا کند و مرزهای تمدن را پشت سر بگذارد. اما همزمان با این خوش‌بینی، گروهی از اقتصاددانان سازمان برنامه و بودجه هشدار می‌دادند که اقتصاد ایران ظرفیت جذب چنین حجمی از منابع را ندارد

شاه به هشدار اقتصاددانان گوش نکرد و به این ترتیب حجم زیادی از درآمدهای نفتی به اقتصاد کشور تزریق شد. اما زمان زیادی نگذشت که هشدارها به واقعیت تبدیل شد

یکی دیگر از پیامدهای سیاست‌های آن دوره، شکل‌گیری پدیده‌ای بود که بعدها اقتصاددانان آن را «بیماری هلندی» نامیدند

متن کامل



#فرهیختگان راهی به رهایی

نفت ۲۵۰ دلار نمی‌شود و غرب هم ورشکسته نمی‌شود

کوروش احمدی٭

برخی از مقامات ما و بویژه برخی کارشناسان در اطراف این مقامات  از سال ۱۳۹۱نشسته اند به انتظار که افزایش بهایی نفت موجب ورشکستگی اروپا و آمریکا شود.

در ۱۳۹۱ می‌گفتند نفت ایران اگر تحریم شود، هر بشکه نفت به ۲۵۰ دلار خواهد رسید.

در سال ۱۴۰۲ گفتند با جنگ اوکراین، "زمستان سخت" غرب را به زانو در خواهد آورد و با این استدلال مانع بازگشت به برجام شدند.

در جریان جنگ ۴۰ روزه نوید فروپاشی اقتصاد جهانی در ماه ژوئیه را می دادند.

هنوز هم مرتبا وعده نفت ۱۵۰ و ۲۵۰ دلاری می دهند؛ و چون می بینند که نمی شود، راه حل را به قول خودشان در تصعید و تنش بیشتر می بینند و توصیه به شدت عمل بیشتر و بردن جنگ به باب المندب، سوئز، جبل الطارق و ... می‌کنند.

این حال بهای نفت برنت امروز و برغم بسته بودن تنگه هرمز و نیمه بسته بودن باب المندب و حمله به نقطه ای در مصر در نزدیکی سوئز حدود ۸۸ دلار در هر بشکه است.

اینان گاه مدعی اند که بهایی نفتی که اعلام می شود، قیمت کاغذی است و بهای واقعی نفت که نفت اسپات می نامند، ۱۵۰ بیشتر است. اما نمی گویند که آیا ایران هیچگاه به این قیمتها فروشی داشته است یا خیر.

نمی دانند یا نمی گویند که طی ۴ ماه گذشته به گفته سازمان بین المللی انرژی تنها حدود ۱۲ میلیون بشکه نفت به صورت اسپات فروخته شده است.

مشکل اساسی اینان این است که  قضایا را تک بعدی و تک فاکتوری می بینند. توجه ندارند که بازار نفت طی ۲۰-۱۰ سال گذشته دستخوش تحولاتی عمیق و ساختاری شده. انقلاب نفتی شیل، انرژی های تجدید پذیر بالفعل و بالقوه، تغییر نقشه جهانی انرژی، واکنش متحول مصرف کنندگان در سطح فرد و جامعه و دولت به بحران های انرژی، تحول در ذخیره سازی استراتژیک و تجاری و ... را در معادلات خود وارد نمی کنند . نتیجه اینکه عرض خود می برند و زحمت ما می دارند. 

٭دیپلمات بازنشسته
متن کامل

#فرهیختگان راهی به رهایی

خبرگزاری رویترز روز جمعه ۹مرداد۱۴۰۵ گزارشی تحقیقی منتشر کرده، از استفاده سپاه از شبکه قمار غیرقانونی ایران که با آن میلیاردها دلار را به رغم تحریم‌ها جابه‌جا می‌کند.در این گزارش به یک صرافی ارز دیجیتال مستقر در دوبی اشاره شده که  به مرکزی برای جابه‌جایی پول‌های غیرقانونی ایران تبدیل شده است.

در گزارش رویترز صرافی مذکور «شل‌بیت» معرفی شده و تایید شده است که این صرافی، یک شبکه گسترده قمار را که توسط دو اینفلوئنسر سرشناس و بین‌المللی در شبکه‌های اجتماعی اداره می‌شود، به فعالیت‌های استخراج بیت‌کوین و بانک مرکزی ایران مرتبط می‌کند.

بنابر گزارش منتشر شده، «شل‌بیت» صدها میلیون دلار ارز دیجیتال را به «بایننس»، بزرگ‌ترین صرافی ارز دیجیتال جهان، منتقل کرده است. دو شرکت تحقیقاتی حوزه ارزهای دیجیتال و یک تحلیلگر مستقل مدارکی ارایه کرده‌اند نشان می‌دهد نشانی ثبت‌شده صرافی بدون مجوز «شل‌بیت» دفتری در بالای یک هتل ارزان‌قیمت در محله‌ای معمولی و نه‌چندان مطرح در دوبی است. این صرافی توسط یک ایرانی مقیم خارج از کشور اداره می‌شود. رویترز اطلاعات ارایه شده در این زمینه را تایید کرده است.

در بخش دیگری از این گزارش آمده است که یکی از مشتریان اصلی «شل‌بیت»، یک شبکه قمار فارسی‌زبان متشکل از بیش از ۲ هزار وب‌سایت است که توسط دو اینفلوئنسر مشهور ایرانی در شبکه‌های اجتماعی تبلیغ و اداره می‌شود. گفته شده که این دو ارتباطاتی در سطوح بالای حکومت ایران دارند. 

یکی از آن‌ها در یک ویلای گران‌قیمت در مادرید فعالیت می‌کند و دیگری تا همین اواخر در یک هتل لوکس در هنگ‌کنگ مستقر بود.

هر دو اینفلوئنسر اشاره شده و همچنین فرد اصلی اداره کننده صرافی «شل‌بیت» در سال ۲۰۲۳ در ایران به اتهام مشارکت در یک پرونده قمار غیرقانونی، محکوم شدند.

مطابق قوانین جمهوری اسلامی «قمار کردن» امری غیرقانونی است و مجازات‌های حبس و شلاق برای مرتکبان به‌دنبال دارد با این‌همه گزارش رویترز تایید می‌کند که این شبکه قمار تازه شناسایی شده به سیستم پرداخت آنلاین ایران که مستقیما تحت نظارت بانک مرکزی است دسترسی دارد.

شل بیت بر اساس گزارش رویترز در مرکز عملیاتی است که شبکه قمار، بانک مرکزی و دیگر نهادهای تحریم‌شده ایرانی را به بازارهای جهانی ارزهای دیجیتال مرتبط می‌کند.

یکی از چهره‌های اصلی این شبکه قمار، «ساشا سبحانی»، پسر یک دیپلمات و سفیر پیشین ایران و دیگری «پویان مختاری»، یک چهره مشهور شبکه‌های اجتماعی و خواننده است که پس از اخراج از دوبی در اواخر ماه آوریل، مدتی بین هتل‌های لوکس هنگ‌کنگ جابه‌جا می‌شد. 

پویان مختاری اخیرا و در جریان جنگ آمریکا و اسراییل با انتشار ویدیویی گفت که مخالف جمهوری اسلامی نیست و دچار «تحول فکری» شده است.

تحقیقات رویترز آشکار می‌کند که سپاه پاسداران سال‌ها پیش کنترل بزرگ‌ترین وب‌سایت‌های قمار قابل دسترس در ایران را به دست گرفته و از آن زمان تاکنون از این وب‌سایت‌ها برای انتقال پول به خارج از کشور استفاده کرده است.


#فرهیختگان راهی به رهایی

نگرانی‌های امنیتی دولت باغچه‌لی و تأکید بر پروژهٔ آشتی

دولت باغچه‌لی، رهبر حزب حرکت ملی ترکیه (MHP) و یکی از ارکان ائتلاف حاکم در آنکارا، بار دیگر بر ضرورت پیشبرد آنچه «پروژه آشتی» خوانده می‌شود تأکید کرده است. او در اظهارات اخیر خود هشدار داده که با توجه به شتاب تحولات منطقه، «پس از ایران، نوبت ترکیه خواهد بود». این جمله تاکنون با سند یاشاهد مستقل و رسمی تأیید نشده وباید آن را بیشتر بازتابی از نگرانی بخشی از حاکمیت ترکیه دانست تا یک پیش‌بینی مستند و قابل‌اتکا. با این حال، همین نگرانی — صرف‌نظر از میزان دقت آن — به‌خودی‌خود واجد اهمیت تحلیلی است، زیرا نشان می‌دهد بخشی از نخبگان امنیتی ترکیه چگونه به آیندهٔ منطقه می‌نگرند و این نگاه چه اثری بر سیاست داخلی می‌گذارد.

از منظر باغچه‌لی، خاورمیانه در حال ورود به مرحله‌ای تازه از بی‌ثباتی و رقابت‌های ژئوپلیتیکی است. جنگ‌های جاری، بحران‌های داخلی چند کشور منطقه، رقابت فزایندهٔ قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، و گسترش نقش بازیگران غیردولتی، در آنکارا این نگرانی را دامن زده که هرگونه شکاف داخلی — قومی، مذهبی یا سیاسی — می‌تواند به نقطه‌ای برای اعمال فشار یا مداخلهٔ خارجی بدل شود. از این زاویه، منطق باغچه‌لی چنین است: اگر کشورهای همسایه یکی پس از دیگری با بحران‌های ساختاری روبه‌رو شوند، ترکیه نیز نمی‌تواند خود را کاملاً مصون از پیامدهای آن بداند، چه از مسیر مهاجرت و پناهندگی، چه از مسیر رقابت‌های نیابتی، و چه از مسیر تأثیرگذاری بر افکار عمومی داخلی.

در چنین چارچوبی، تأکید باغچه‌لی بر «پروژه آشتی» را نباید صرفاً تغییری در گفتمان سیاسی یا رویکردی تازه برای حل مسئلهٔ کردها تلقی کرد. بلکه دقیق‌تر آن است که این تأکید را بخشی از یک محاسبهٔ کلان‌تر امنیتی-سیاسی بدانیم: کاهش تنش‌های داخلی، همراه‌سازی اقشار و اقوام مختلف جامعه، و جلوگیری از تبدیل‌شدن اختلافات داخلی به بهانه یا فرصتی برای فشار خارجی. در این نگاه، جامعه‌ای که از انسجام داخلی بیشتری برخوردار باشد، در برابر تکانه‌های بیرونی نیز تاب‌آورتر خواهد بود؛ و برعکس، جامعه‌ای که گسست‌های داخلی‌اش تعمیق شود، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر بحران‌های منطقه‌ای پیدا می‌کند.

این محاسبه با شرایط اقتصادی داخلی ترکیه نیز گره خورده است. تورم بالا، افت مداوم ارزش لیر، و هزینه‌های سنگین ناشی از ناامنی و درگیری‌های داخلی، ضرورت ثبات را برای دولت آنکارا بیش از پیش آشکار کرده‌اند. حل‌نشدن مسئلهٔ کردها، خود یکی از منابع مستمر هزینهٔ امنیتی و اقتصادی برای دولت ترکیه بوده — از هزینه‌های نظامی گرفته تا آثار آن بر سرمایه‌گذاری و توسعهٔ مناطق شرقی و جنوب‌شرقی کشور. بنابراین، پیشبرد پروژه آشتی، دست‌کم از این زاویه، می‌تواند به‌عنوان تلاشی برای کاهش این هزینه‌های انباشته نیز خوانده شود، نه فقط یک اقدام سیاسی-نمادین.

نکتهٔ قابل‌توجه دیگر، تحول لحن حزبی MHP است. این حزب سال‌ها به‌عنوان نماد گفتمان سخت‌گیرانه و امنیتی نسبت به مسئلهٔ کردها شناخته می‌شد، و امروز رهبر همان حزب از آشتی و گفت‌وگو سخن می‌گوید. این تغییر را نمی‌توان صرفاً یک چرخش ایدئولوژیک عمیق دانست؛ به احتمال بیشتر باید آن را نوعی محاسبهٔ عمل‌گرایانه در واکنش به شرایط جدید منطقه تعبیر کرد — محاسبه‌ای که بقا و انسجام داخلی را ارزشمندتر از تداوم گفتمان‌های سخت‌گیرانهٔ گذشته می‌داند. به بیان دیگر، این تغییر لحن بیش از آنکه ناشی از تحول در باور باشد، محصول ارزیابی جدید از هزینه-فایدهٔ سیاسی است.

با این همه، باید میان تحلیل سیاسی و واقعیت اثبات‌شده تفاوت قائل شد. ادعای «پس از ایران، ترکیه هدف بعدی خواهد بود» تاکنون فاقد شواهد قطعی و مستقل است و بیشتر در چارچوب ارزیابی‌های امنیتی برخی جریان‌های حاکم در ترکیه مطرح می‌شود. اما حتی اگر این ارزیابی صرفاً یک برداشت باشد نه واقعیتی محرز، باز هم می‌تواند بر سیاست‌گذاری داخلی، از جمله تسریع در پیشبرد پروژه آشتی، تأثیرگذار باشد؛ چرا که در سیاست، ادراک از تهدید گاه به‌اندازهٔ خودِ تهدید در تصمیم‌گیری اثر می‌گذارد.

در نهایت، موفقیت هر پروژهٔ آشتی به سخنرانی‌های رهبران سیاسی محدود نمی‌ماند، بلکه به گام‌های عملی و قابل‌سنجش نیاز دارد: گسترش واقعی حقوق شهروندی، توسعهٔ متوازن مناطق کردنشین، به‌رسمیت‌شناختن تنوع فرهنگی و زبانی، و پایبندی همهٔ طرف‌ها — نه فقط دولت، بلکه احزاب کردی و نیروهای مسلح مرتبط — به گفت‌وگو و راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز. تا این پیش‌شرط‌ها به سیاست‌های عینی و قابل‌پیگیری تبدیل نشوند، «پروژه آشتی» بیشتر یک نیت اعلام‌شده باقی می‌ماند تا فرآیندی جاری. اگر این شرایط فراهم شود، این پروژه می‌تواند نه‌تنها تنش‌های داخلی ترکیه را کاهش دهد، بلکه ظرفیت این کشور را برای عبور از تحولات پرشتاب و پیچیدهٔ منطقه نیز افزایش دهد.

محمدعلی سوره


#فرهیختگان راهی به رهایی