عکسی از یک "مهمانی اندرونی قاجاری" به مناسبت تولد "ناصرالدین میرزا" پسر "مظفرالدین‌شاه قاجار" در حرم‌سرای مظفرالدین‌شاه در "کاخ گلستان تهران" مربوط به سال‌های 1275 تا 1280


#فرهیختگان روزن آگاهی

اعدام، مصادره و مسؤولیت شرعی فقهای شورای نگهبان

محسن برهانی

از مشروطه تا امروز نحوه تطبیق قوانین با شرع معمای لاینحلی است که هنوز اندیشمندان و حکومت و شورای نگهبان درخصوص آن به پاسخ روشنی نرسیده‌اند اما ظاهراً یک نکته محل اتفاق نظر است: «اگر مصوبه مجلس با تمامی فتاوای فقها در طول تاریخ مخالف بود و هیچ قائلی در مورد آن وجود نداشت، شورای نگهبان نمی‌تواند آن را تأیید کند».

حال به شش روحانی موجود در شورای نگهبان که مصوبات مجلس را با شرع تطبیق می‌دهند توصیه می‌کنم که یکبار دیگر تنها ماده ۱ قانون تشدید مجازات جاسوسی را مطالعه فرمایند و سپس ده مورد از آراء اعدام و مصادره در دو ماه اخیر را مطالعه فرمایند -اگر چنین آرائی در دسترسشان نبود شخصاً می‌توانم این آراء را به ایشان برسانم- تا ببینند وقتی یک عبارت مبهم به نام «اقدام عملیاتی» مستوجب اعدام و مصادره می‌شود و به تأیید شورای نگهبان می‌رسد، چه تبعات خطرناکی در مرحله عمل تولید می‌نماید؛ تبعاتی که آن شورا نمی‌تواند نسبت به آن‌ها مسؤولیت‌پذیر نباشد.

عدم آشنایی با نظام قانونگذاری و نظام قضایی و برخی رویه‌های سختگیرانه باعث می‌شود فقهای شورای نگهبان به لوازم «اطلاق» مندرج در برخی قوانین مرتبط با «حیات» و «اموال» توجه ننمایند و مهر شرعی بودن به پای قوانینی بزنند که نتیجه‌اش در خطر افتادن و یا از بین رفتن جان‌های انسان‌های فراوانی می‌شود.

نکته آخر آنکه فقهای شورای نگهبان بفرمایند با کدامین مجوّز شرعی، اینگونه مصادره اموال مسلمین را تجویز فرمودند؟
ای کاش قبل از تأیید مصادره یک نگاه اجمالی به جواهر الکلام می‌انداختند و رفتار امیرمؤمنان (ع) بعد از جنگ جمل را که مستند اصلی فقهای عظام در تحلیل احکام «بغی و بغات» است مطالعه می‌کردند و نسبت ماده ۳-۱ را با احکام مسلّم فقهی توضیح می‌دادند.

امیدوارم آقایان شورای نگهبان تأملی دوباره فرمایند در مورد قانونی که تأیید کردند و اگر احساس کردند دقت فقهی به خرج نداده‌اند، به اصلاح بپردازند و جان‌ها و اموال بیشتری را در معرض تلف فرار ندهند.

چقدر خلأ فقیهان دقیقی چون مرحوم آیت الله صافی گلپایگانی احساس می‌شود تا در جایگاه فقه مانع از جرایان اراده مجلس‌نشینان در تعرّض به دماء و اموال شوند.⁩

#فرهیختگان روزن آگاهی

شیخی که در ۹ مرداد ۱۲۸۸‌.ش،بر داررفت 
فتانه هویدا 

آیا می‌توان اندیشه‌ای را با مرگ صاحب آن کشت؟
تاریخ پاسخ ساده‌ای به این پرسش ندارد. گاه انسان‌ها از میان می‌روند، اما اندیشه‌هایی که نمایندگی می‌کردند، سال‌ها بعد در صورتی دیگر بازمی‌گردند. گاهی نیز یک اندیشه شکست می‌خورد، اما مسئله‌ای که در دل آن نهفته است همچنان باقی می‌ماند.
داستان شیخ فضل‌الله نوری را می‌توان از همین منظر خواند؛ اما نه به معنای دفاع از اندیشه او.
شیخ فضل‌الله یکی از مهم‌ترین نمایندگان مشروعه‌خواهی در عصر مشروطه بود. اختلاف او با مشروطه‌خواهان فقط بر سر شکل حکومت یا محدود کردن قدرت شاه نبود؛ اختلاف بنیادی‌تر بر سر حدود قانون‌گذاری و نسبت شریعت با قانون بود.
مشروطه‌خواهان می‌کوشیدند قدرت خودسرانه شاه را محدود و حکومت را تابع قانون کنند. در میان آنان دیدگاه‌های گوناگونی وجود داشت؛ اما در کلیت، ایده اصلی مشروطه این بود که قدرت سیاسی باید مقید به قانون شود.
شیخ فضل‌الله اما معتقد بود قانون‌گذاری نمی‌تواند مستقل از شریعت باشد و در یک جامعه اسلامی، قانون باید با موازین شرعی سازگار باشد. از همین‌جا مفهوم «مشروطه مشروعه» شکل گرفت؛ مشروطه‌ای که در آن قانون‌گذاری باید در چارچوب شریعت قرار گیرد و فقها در تشخیص این مرز نقش داشته باشند.در اینجا اختلاف، دیگر اختلافی جزئی نبود.
یک طرف می‌گفت قدرت باید قانونمند شود؛ طرف دیگر می‌پرسید چه کسی تعیین می‌کند که قانون مشروع است؟
اصل دوم متمم قانون اساسی یکی از مهم‌ترین نمودهای این مناقشه بود. بر اساس آن، هیئتی از پنج تن از مجتهدان و فقهای طراز اول باید بر مصوبات مجلس نظارت می‌کردند تا قوانینی برخلاف قواعد اسلام به تصویب نرسد.
اصل دوم را نباید صرفاً به شیخ فضل‌الله نسبت داد؛ اما این اصل نشان می‌دهد که حتی در دل مشروطه نیز مسئله رابطه شریعت و قانون، مسئله‌ای جدی و حل‌نشده بود.
با این حال، اختلاف فکری به‌تدریج به رویارویی سیاسی رسید.پس از به توپ بسته شدن مجلس و تعطیلی مشروطه، شیخ فضل‌الله در صف مخالفان مشروطه‌خواهان قرار گرفت و مواضعش علیه آنان تندتر شد. در «لوایح شیخ فضل‌الله نوری» عبارتی با این مضمون آمده است که خون مشروطه‌خواهان حلال و مال آنان مباح است.
این جمله را نمی‌توان در نقد تاریخی شیخ نادیده گرفت.زیرا در اینجا دیگر فقط با یک اختلاف نظری درباره نسبت شریعت و قانون روبه‌رو نیستیم؛ با لحظه‌ای روبه‌رو هستیم که اختلاف سیاسی می‌تواند به نفی حق حیات و مالکیت مخالف سیاسی منتهی شود.
از این منظر، نقد شیخ فضل‌الله فقط نقد یک نظریه سیاسی نیست؛ نقد پیامدهای سیاسی و اخلاقی آن نظریه در مواجهه با مخالفان نیز هست.
با فتح تهران در ۲۲ تیر ۱۲۸۸ و شکست نیروهای طرفدار محمدعلی‌شاه، شیخ فضل‌الله دستگیر و محاکمه شد و سرانجام در نهم مرداد ۱۲۸۸ به دار آویخته شد.
اما درست از همین‌جا پرسش دیگری آغاز می‌شود:آیا با اعدام شیخ، اندیشه‌ای که او نمایندگی می‌کرد نیز از میان رفت؟
پاسخ تاریخ ظاهراً منفی است.اصل دوم متمم قانون اساسی از میان نرفت؛ مسئله نظارت شرعی بر قانون‌گذاری نیز از تاریخ سیاسی ایران حذف نشد.
این به معنای تأیید شیخ فضل‌الله نیست. برعکس، می‌توان با اندیشه او مخالف بود و در عین حال پذیرفت که حذف فیزیکی یک مخالف، لزوماً مسئله‌ای را که او مطرح کرده از میان نمی‌برد.
هفتاد سال بعد، در سال ۱۳۵۷، با انقلاب اسلامی و شکل‌گیری جمهوری اسلامی، مسئله نسبت شریعت و قانون و نقش فقها در نظارت بر قانون‌گذاری بار دیگر در ساختار سیاسی ایران جایگاهی رسمی پیدا کرد.در قانون اساسی جمهوری اسلامی، شورای نگهبان وظیفه بررسی مصوبات مجلس از حیث عدم مغایرت با موازین اسلام و قانون اساسی را بر عهده گرفت.
مسئله‌ای که در مشروطه بر سر آن نزاع شد، یعنی نسبت شریعت و قانون و نقش فقه در تعیین حدود قانون‌گذاری، دهه‌ها بعد دوباره به یکی از پایه‌های ساختار سیاسی ایران تبدیل شد.
این بازگشت را نباید پیروزی تاریخی شیخ فضل‌الله دانست.بلکه شاید بتوان آن را هشداری تاریخی دانست:اندیشه‌هایی که یک‌بار در جامعه مطرح شده‌اند، حتی اگر صاحبانشان شکست بخورند، ممکن است در شرایطی دیگر و با زبانی دیگر بازگردند.
شیخ فضل‌الله نوری را می‌توان نقد کرد؛ می‌توان با مشروعه‌خواهی او مخالف بود؛ می‌توان حتی برخی مواضع سیاسی او را از نظر اخلاقی و سیاسی محکوم کرد.
اما نمی‌توان از این واقعیت تاریخی گذشت که او نماینده یک مسئله واقعی در تاریخ ایران بود: نسبت میان شریعت، قانون و قدرت سیاسی.
و شاید درس مهم‌تر تاریخ مشروطه همین باشد:
برای شکست دادن یک اندیشه، حذف صاحب آن کافی نیست.اندیشه را باید در عرصه عمومی، با استدلال، تجربه سیاسی، قانون و نهادهای کارآمد به چالش کشید.
شیخ فضل‌الله بردار رفت اما مسئله‌ای که او نمایندگی می‌کرد، بردار نرفت.
منبع

#فرهیختگان روزن آگاهی

تجربه تاریخی و ضرورت بازنگری در مجازات اعدام

سیدجواد میرموسوی

گاهی مهم‌تر از پاسخ دادن، جرأت پرسیدن است. برخی پرسش‌ها نه از سر مخالفت، بلکه از سر دغدغه برای آینده یک ملت و کشور مطرح می‌شوند.

اکنون بیش از چهار دهه از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذرد. در این سال‌ها، افراد بسیاری با حکم اعدام در شرایط گوناگون جان خود را از دست داده‌اند. در این میان اما پرسش اساسی این است که حاصل این همه اعدام چه بوده است؟

آیا جامعه امروز از امنیت، آرامش، اعتماد عمومی و سلامت اجتماعی بیشتری برخوردار شده است؟
آیا ریشه‌های جرم، خشونت و فساد خشکیده است؟
اگر پاسخ مثبت نیست، آیا زمان آن نرسیده که در کارآمدی این سیاست تأملی دوباره صورت گیرد؟

هیچ سیاست عمومی نباید از ارزیابی مستمر مصون باشد. اگر سیاستی پس از چند دهه، نتوانسته از کارآمدی لازم برخوردار باشد، عقلانیت حکم می‌کند که درباره آن گفتگو شود، نقاط قوت و ضعف آن سنجیده شود و در صورت لزوم، اصلاحات لازم انجام گیرد.

اعدام، شدیدترین مجازاتی است که در رابطه با یک جرم می‌تواند اعمال شود. از همین رو، انتظار می‌رود همواره این پرسش مطرح باشد که آیا این مجازات، فارغ از هرگونه نگاه سیاسی در عمل توانسته آثار بازدارنده مورد انتظار را ایجاد کند یا خیر؟
حاکمیتی که از طرح پرسش‌های بنیادین استقبال می‌کند، ظرفیت بیشتری برای اصلاح خواهد داشت.

شاید امروز کشور بیش از هر زمان دیگری، به یک گفتگوی ملی، کارشناسانه و فارغ از هیجان درباره مجازات اعدام نیازمند باشد. زیرا قدرت یک نظام، تنها در شدت مجازات‌ها نیست، بلکه در توانایی آن برای بازاندیشی، اصلاح و انتخاب مؤثرترین راه‌حل‌هاست.

نتیجه‌گیری راهبردی:

این پرسش همچنان باقی است؛ اگر پس از سال‌ها اجرای یک سیاست، همچنان با بسیاری از همان آسیب‌ها و چالش‌ها روبه‌رو هستیم، آیا نباید کارنامه آن را مورد بازنگری قرار دهیم؟

طرح این پرسش، نه نفی قانون است و نه نادیده گرفتن ضرورت برخورد با جرم؛ بلکه تأکید بر این اصل است که کارآمدی سیاست‌ها باید بر پایه شواهد و نتایج قابل سنجش ارزیابی شوند.


#فرهیختگان روزن آگاهی

مردم احساسی و اهل افراط و تفریط ایران...
علی مرادی مراغه ای


مردم ایران اهل شور و احساسند تا اهل خرد و عقلانیت. آنان زمانی در زیر پای دارِ شیخ فضل الله میرقصیدند اما کمتر از دو سال بعد، میخواستند گور او را زیارتگاه بکنند...!
در زیر، سه دوره از موقعیت شیخ فضل الله و رفتار متضاد مردم را نسبت به او در سه پرده می آورم:

پرده اول:
عبدالله بهرامی در مورد موقعیت و نفوذ شیخ در بین مردم در آستانه مشروطیت مینویسد:
«من یک روز از تکیه سنگلج عبور میکردم یک دفعه مشاهده کردم که در تکیه، هیاهو و غلغله برخاست. عابرین کنار ایستاده و صف کشیده و کسبه از دکاکین خود بیرون آمده و دستها را روی سینه قرار داده بودند. ناچار من با نوکر پدرم پشت جمعیت توقف کردم پس از چند دقیقه، کوکبه آقای شیخ نوری از توی بازارچه نمایان شد. شیخ کوتاه قدی که بدن چاق و شکم بزرگی داشت. چند نفر آخوند در اطراف او بودند و پشت سر آنها چند نفر نوکر و حتی رعیت دیده میشد، آشیخ چشمانش را به زمین دوخته بود و به اطراف نگاه نمیکرد...مردم با عجله تمام جلو دویده و دست آقا را همینطوری بی حرکت آویزان بود میبوسیدند و سلام میکردند...
در همان موقع، فکری در من پیدا شد که اگر انسان شاه نشود بهتر است که اقلا مجتهد یا پیشوای امت گردد»
(خاطرات عبدالله بهرامی ...ص105)

پرده دوم:
پس از فتح تهران توسط مشروطه خواهان و پناهنده شدن محمدعلی شاه در سفارت روسیه، شیخ فضل الله را دستگیرش کرده و در دادگاهی که شش نفر به سرپرستی شیخ ابراهیم زنجانی حضور داشتند به مرگ محکوم کردند.
روز سیزدهم رجب، شیخ را به طرف دار آوردند، به نزدیک چهارپایه که رسید عصایش و سپس عبایش را بسوی جمعیت انداخت، مردم قاپیدند.  در پای دار گفت:
«خدایا شاهد باش که من آنچه باید به این مردم میگفتم گفتم، شاهد باش که در این دم آخر هم باز میگویم که موسسین این اساس(مشروطیت) لامذهبینی هستند که مردم را فریفته اند، این اساس مخالف اسلام است...»(سرّ دار، تندرکیا...ص45)
سپس عمامه اش را از سر برداشته گفت: «از سر من این عمامه را برداشتند، از سر همه برخواهند داشت»
سپس عمامه را بسوی مردم انداخت و قاپیدند و در این زمان، طناب را به گردنش انداختند...
«دسته موزیک نظمیه پای دار آمد و شروع کرد به زدن...مجاهدین با تفنگهایشان همینطور میرقصیدند»
وقتیکه موزیک راه افتاد و مخالفین شیخ کف میزدند و شادی میکردند پسرش میرزا مهدی از روی سکو شروع کرد به سخن گفتن و بد گفتن به پدرش. مردم هم دست میزدند و بعضی میگفتند «شیخ فضله» به درک رفت، از بالای ایوان یک نفر فریاد کشید: چنان دست بزنید که صدایش توی سفارت به گوشش برسه یعنی به گوش محمد علی شاه...
در اثر باد شدید که جسد را بالای دار تکان میداد یک مرتبه طناب پاره شد و جسد به زمین افتاد.... جنازه را آوردند در حیاط نظمیه گذاشتند اما مردم همچنان حمله میکردند، از بیرون فشار آورده و ریختند داخل حیاط؛ مثل مور و ملخ از سر و کول هم بالا میرفتند، همه میخواستند خود را به جنازه رسانده و بی ادبی کنند، آنقدر با قنداق تفنگ و لگد به جسد شیخ زدند که خونابه از سر و صورت و دماغ و دهن اش روی گونه ها و محاسنش سرازیر شد، هر که، هر چه در دست داشت میزد،  آنهایی هم که دستشان به نعش نمی رسید تف می انداختند در اثر این ضربات متعدد، جسد از روی نیمکت همینطور به روی زمین افتاد...(تندرکیا...48)
ازدحام جمعیت زیاد بود یک مرتبه یکی از سران مجاهدین که مرد تنومند و چهارشانه ای بود وارد حیاط نظمیه شد مردم همه به احترام او عقب رفتند و برای او راه باز کردند جلوتر آمده و بالای جنازه ایستاد «جلوی همه دکمه های شلوارش را باز کرد و رو به روی این همه چشم، شُر شُر به سر و صورت شیخ شاشید»
(تندرکیا...49)

پرده سوم:
18ماه از مرگ شیخ نگذشته بود که کم کم مردم فهمیدند که جنازه شیخ فضل الله دفن نشده بلکه تابوتش با گچ ماله کشی شده در خانه اش نگهداری میگردد ،تا شب همینطور میآمدند و پشت دیوار فاتحه میخواندند و میرفتند تعداد مردم روز به روز زیادتر میشد، حکومت ترسید که کم کم کار بجایی رسد که دیگر قابل کنترل نباشد و از گوشه و کنار پیغام میدادند که مگر امامزاده درست کرده اید؟!
چیزی نمانده بود که مردم جنازه را برداشته دور شهر راه افتاده و وا اسلاما واحسینا راه بیاندازند «البته پیراهن عثمان برای مقصد خودشان». در نتیجه، اهالی خانه مجبور شدند که جنازه را بصورت ناشناس، هر چه زودتر از خانه خارج کرده و محرمانه به قم منتقل کرده تا در آنجا دفن کنند...

این سه پرده و عکس العملهای متضاد و سه گانه مردم در عرض تنها کمتر از 5 سال رخ داده یعنی ابتدا برای تبرک، دستش را می بوسیدند سپس در زیر دارش رقصیدند و بعد دوباره میخواستند گور او را زیارتگاه بکنند...



#فرهیختگان روزن آگاهی

آرامگاه صدراعظم نیشابوریِ هند

صفدرجنگ، صدراعظم احمدشاه گورکانی، از خاندان سادات نیشابوری بود که در اواخر دورهٔ صفوی به منطقهٔ اودهٔ هند مهاجرت کردند.

با افول دهلی، منطقهٔ اوده به کوشش صفدرجنگ به مهم‌ترین مرکز حمایت از ادبیات، هنر، فقه و فرهنگ ایرانی در شمال هند تبدیل شد و شمار زیادی از دانشمندان و هنرمندان ایرانی به آن‌جا مهاجرت کردند. از جمله اقدامات او، پرداخت مستمری به مشاهیر مهاجر از ایران بود (ریچارد بارنِت، ایرانیکا).

این آرامگاه به‌روشنی از آرامگاه همایون، پادشاه گورکانی، الهام گرفته و در شکل، ارتفاع و مصالحی چون ماسه‌سنگِ سرخ و مرمر سفید، شباهت بسیاری با آن دارد؛ هرچند در مقیاسی کوچک‌تر.

طرح کلی محوطه نیز، همانند آرامگاه همایون و تاج‌محل، بر پایهٔ الگوی چهارباغ ایرانی شکل گرفته است.

اگر آرامگاه همایون را آغاز معماری باشکوه گورکانی بدانیم، آرامگاه صفدرجنگ آخرین آن است (کتاب شاهکارهای معماری، مرکز باستان‌شناسی هند).

مرتضی رضوانفر
عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی


#فرهیختگان روزن آگاهی

عکسی کمتر دیده شده از "قمرالملوک‌_وزیری" مربوط به سال‌های 1310 تا 1315 در دوران جوانی، "قمرخانم سیدحسین‌خان" مشهور به قمرالملوک وزیری، بانوی آواز ایران در دوره‌های قاجار و پهلوی بود.

#فرهیختگان روزن آگاهی

گزارشی کوتاه از یک عمر مبارزه با اعدام و خشونت

آیت الله منتظری:

اگر ده نفر مستحق اعدام باشند و شما حکم اعدام آنها را ننویسد گناهش به عهده من

ما نباید روحیه انتقام داشته باشیم و نسبت به مردم عقده داشته باشیم.

تمام بدبختی های ما مسلمانان از حاکمان ظالم و روحانیین وابسته به دربار که توجیه کننده کارهای آنها هستند، می باشد.

زورگویی های مسئولین مردم را از روحانیت جدا کرده است.

من برای رهبر شدن راضی به کشته شدن انسان ها نبودم.

گناه کاری آزاد شود بهتر از این است که بی گناهی گرفتار شود.



#فرهیختگان روزن آگاهی

این عکس توسط "نصرالله_کسرائیان" عکاس ایرانی در سال 1346 در خرم‌آباد گرفته شده است، او خودش در مورد این عکس می‌گوید: "خانواده‌ی این دختر اتاقی را در خانه‌ی یکی از اقوام ما در خرم‌آباد اجاره کرده بودند و من برای دیدار آن خویشاوند رفته بودم، موقع برگشتن از داخل حیاط دیدمش که جلوی در ورودی نشسته بود و از همان فاصله‌ای که این عکس را گرفتم عاشقش شدم، نه کلمه‌ای بینمان رد و بدل شد و نه خواستم بدانم کیست و هیچ‌گاه هم دیگر ندیدمش، من خود دانشجویی کم‌بضاعت با هزار مسأله بودم و حالا اگر زنده باشد لابد پیرزنی است هم‌چون پیرمردی که منم...

#فرهیختگان روزن آگاهی

نقدی بر سیاست‌گذاری اجتماعی
آقای فرماندار! قبل از تسهیلِ ازدواج، زیستن را آسان کنید
یلدا آذرپی - عصر ایران

 در خبرها آمده بود آقای مجتبی راعی (فرماندار کاشان) با تأکید بر ضرورتِ همکاریِ دستگاه‌های اجرایی برای حمایت از جوانان چنین فرمان داده است: «ادارات باید ظرف یک هفته، آمار کارکنان مجردشان را احصا (شمارش) و برای تسهیل ازدواج برنامه‌ریزی کنند. این موضوع در ارزیابیِ عملکرد دستگاه‌ها لحاظ خواهد شد

زمانی ازدواج می‎کنند که آیندۀ قابل‌پیش‌بینی و رفاه نسبی برای شان قابل تصور باشد. تشویق، توصیه و زمانبندی در این خصوص، بی‌فایده است در کشورهای موفق در سیاست‌های تشکیل خانواده تمرکز بر کاهش هزینه‌های زندگی است نه توصیه‌های اخلاقی.


#فرهیختگان روزن آگاهی

بیانیه ۱۰۰ فعال سیاسی، مدنی و حقوق بشری کردستان در مورد لزوم احترام حکومت به حق حیات

باگرفتن حق حیات از انسان‌ها امنیت و کرامت به دست نمی‌آید

در یک ماه گذشته حوادث تلخ و ناگواری از مریوان تا سنندج جان های بی گناهی را ستاند و خانواده‌هایی را داغدار نمود. حق حیات بنیادی‌ترین اصل مکتوم و محترم تمامی ملل است که به راحتی و سهولت نمی‌توان آن را گرفت. در قانون اساسی جمهوری اسلامی به ویژه اصول ۲۲، ۳۲ و ۳۴ حق حیات و عدم تعرض به جان و مال شهروندان به صراحت تاکید شده است.

متاسفانه استفاده از اسلحه در کردستان از رویه‌های قانونی فراتر رفته و در تازه‌ترین مورد ماشین مهدی توکلی هنرمند و فعال مدنی سنندج به همراه مادر و خواهرش در جاده مریوان به بانه به گلوله بسته شد و هر سه جان باختند. پیشتر هم به رگبار بستن ماشین دیگری در جاده مریوان جان کودک ۸ ساله‌ای به نام سامی حسنی را گرفت. اینگونه حوادث تلخ و ناگوار بی‌شک وجدان عمومی را به درد آورده و افکار عمومی خواهان روشن شدن ابعاد این فجایع جان سوز هستند.

ما شماری از فعالان مدنی، سیاسی، فرهنگی و حقوق بشری کردستان ضمن اظهار همدلی با خانواده جان باختگان اخیر، مصرانه از مسئولان قضایی و امنیتی می‌خواهیم به دور از هر گونه مصلحت سنجی حقیقت و واقعیت این حوادث مرگبار را شفاف و روشن با افکار عمومی در میان بگذارند و عاملان و آمران آن نیز به محکمه سپرده شوند.
تردیدی نیست که تداوم این گونه برخوردها جز بذر کینه و تنفر دستاوردی نخواهد داشت.

امضاکنندگان:
کاک حسن امینی، سیاوش حیاتی، جلال جلالی زاده، خالد توکلی، اجلال قوامی، بهرام صادق وزیری، طاها اردلان، حسن قریشی، سعید بهرامی، فریدون فریدونی، هاشم حسین پناهی، حامد فرازی،عبدالله سهرابی،بهرام سنجابی، هاشم حسامی، صباح حسنی، شریف علیرمایی، روزبه اکرادی، محسن کاویانی، علی والایی، غفور سلیمانی، پژمان حبیبی، مختار محمدی، محمود لامعی، کمال جهان نمایی، حیدر احمدی، حسن سرداری، گلاله ابطحی، نوشین فرهمندی، سارا عزیزی، مستوره جهانی، نشمیل اسدی، جمیله پولادی، آرش فاتحی، ناصر خیاطی،صادق رحیمی، اکبر ولدی، کوروش یاسینی، حمید روشنی، حسین خالدیان، حبیب الله رنجبر، سارو فیضی، نامق رضایی، صالح میرزایی، کاوه زرافشان، مختار رضاعی، افشین خسروی، خسرو ملکی، مهدی باوفا، کمال رمضانی، مجید طاهری، وریا هاشمی، جهانگیر حاتمی، ارسلان محمد خانی، پدرام حمیدی، هانیه روحی، نسرین صفامنش، هاجر علیخانی، منیره هدایتی، شاهو فتحی، بختیار قهرمانی، مبین لاهورپور، سیروس بهمنی، توفیق بهمن بیگی، حکمت صالحی، سهراب نیلی، صابر خدامرادی، کیوان محمدی، اسماعیل راشد نسب، یحیا علمایی، داریوش زنگنه، امید صلواتی، فرشید بزدوده، سیروان  غریبی، لطیف تهامی، فرهاد قاسمی، زبیر صمدی، جمال باخی، نجم الدین گوهری، الیاس کوردی، بهزاد درخشانی، بهمن رفیعی، شعیب مهرپناه، مسعود خدابنده، کاوان طاهری، جمیل فاروقی، هیمن جواهری، جمشید صلاحی سنندجی، فردین ناموری، سالار نامداری، اقبال بایزیدی، هوشنگ جهانتابی،مهران صادقی، عبدالله خالدی، طهمورث قریشی، حامد دولابی، علی رمضانی، آرام حقگو، زاهد مرادی، طیفور ارغوانی

#فرهیختگان روزن آگاهی

شبکه‌های تراستی در اقتصاد تحریمی‌ ایران
احمد علوی

https://news.gooya.com/2026/07/post-111774.php

#فرهیختگان روزن آگاهی

شعر زیبا و حماسه ای « وطن »

سروده شاعر معاصر استاد مصطفی بادکوبه ای..

وطن يعني سرود مهرباني  
   وطن يعني شکوه همزباني
وطن يعني درفش کاوياني  
   سپيد و سرخ و سبزي جاوداني

به پشت شير خورشيدي درخشان  
   نشان قدرت و فرهنگ ايران
زعطر خاک وطن گر شوي مست  
   کوير لوت ايران هم عزيز است
وطن دارالفنون ميرزا تقي‌خان    
 شهيد سرفراز فين کاشان
وطن يعني بهارستان مصدق      
حضوري بي ريا چون صبح صادق
زخاک پاک ما پروين بخيزد    
 بهار پیر مهر آيين بخيزد
که از جان ناله با مرغ سحر کرد  
   دل شوريده را زير و زبر کرد
وطن يعني صداي شعر نيما  
   طنين جان فزاي موج دريا
وطن مازندران، صياد، جنگل  
   خليج فارس، رقص نور، مشعل
وطن يعني تجلي گاه ملت    
 حضور زنده  آگاه ملت
وطن يعني ديار عشق و اميد  
   ديار ماندگار نسل خورشيد
کنون اي هم وطن اي جان جانان  
   بيا با ما بگو پاينده ايران


#فرهیختگان روزن آگاهی

اعدام‌ها چه مشکلی را حل می‌کند؟
محمدتقی فاضل‌میبدی

نقل است حضرت علی(ع) در مسیر خود جوانی را در حال گناهی دید. دستور اجرای تعزیرش را داد. جوان در پاسخ گفت اگر پولی برای ازدواج داشتم، به چنین کاری دست نمی‌زدم. حضرت دستور داد تا با پول بیت‌المال امکان‌ ازدواج‌ش فراهم شود.

یعنی بسیاری از جرم‌ها و گناهان  در جامعه زمینه و علتی دارد، باید مانند حضرت علی ریشه‌های جرم را در جامعه بجوییم و بخشکانیم.

جوانی که به خاطر تخریب یا قتل، در حرکت‌های اعتراضی حکم اعدام و زندان‌ می گیرد و پدر، مادر ‌و بستگانش یک عمر داغدار می‌شوند، قاضی باید از وجدان خود بپرسد چرا این جوان دست به چنین کاری زده؟

پرسش اساسی این است: کسانی که طالب جنگند و با مذاکره مخالفت می‌کنند، از کدام طبقه جامعه می‌باشند؟ چقدر طعم فقر را چشیده‌اند؟

مراجع و متولیان اسلام، کمی از مباحث فقهی کم کنند، و راه حلی برای مشکلات و مصائب جامعه بجویند./هم میهن


#فرهیختگان روزن آگاهی

اصلِ اختلاف‌نظر

پراکنده‌نویسی‌های مقالۀ یوسف اباذری برای خیلی‌ها مانع از درک اصل اختلاف‌نظر می‌شود. در یادداشت «تبارشناسی اتهامی» استدلال کردم که روش بحث اباذری راه را بر گفت‌وگو می‌بندد. این‌جا اصل حرف ناگفته‌اش را صورت‌بندی می‌کنم.
 
اباذری را، دو سال پیش، چپی اقتصادگرا خواندم که اجرای سیاست‌های نولیبرال در سپهر بازتولید اجتماعی را به‌درستی می‌بیند اما ناشیانه به سپهر تولید اقتصادی تعمیم‌شان می‌دهد و نتیجتاً سرچشمۀ اصلی بحران اقتصاد ایران را در نولیبرالیسم می‌جوید. اباذری خیلی دیر به جرگۀ ما ناقدان نولیبرالیسم در ایران پیوست اما خیلی زود به تعمیمی ناموجه رسید.
 
طی سال‌های اخیر، در برابر صورت‌بندی ناموجه‌اش، دو گرایش نظری شکل گرفته که هر دو، گرچه از دو مسیر متفاوت، اختلال‌زایی‌های اسلام سیاسی برای رشد اقتصادی در ایران را توضیح می‌دهند. این دو گرایش نه رقیبِ هم که مکملِ یک‌دیگرند.
 
گرایش اول به مهرداد وهابی تعلق دارد. نوآوری اصلی وهابی استفاده از مفهوم «انفال» در اقتصاد سیاسی ایرانِ پساانقلابی است، مفهومی که نشان می‌دهد چگونه نهاد انفال، به مالکیت ولی‌فقیه، سازوکارهای خاصی برای تخصیص منابع و سازمان‌‌یابی اقتصاد سیاسی پدید آورده است. این نظریه سرچشمه‌های اقتصادی قدرت نهادهای غیرانتخابی را از درون منطق اسلام سیاسی توضیح می‌دهد.
 
گرایش دوم را من شکل داده‌ام. مسئلۀ اصلی‌ام نه سازوکارهای اقتصادی درونیِ اسلام سیاسی بلکه پی‌آمدهای اقتصادی اجرای خط‌مشی‌هایی است در عرصه‌های سیاسی و فرهنگی و اجتماعی که از اسلام سیاسی برمی‌خیزند. اگر وهابی بیش‌تر به اقتصاد اسلامیِ اسلام سیاسی می‌پردازد، من بر تأثیر وجوه غیراقتصادی‌اش بر رشد اقتصادی پرداخته‌ام. این دو روایت نه متعارض بلکه دو ضلع یک تبیین واحدند.

شکلِ واکنش اباذری به این دو گرایش یکسان نبوده است. با یکی عمومی و خصمانه برخورد کرده است، با دیگری خصوصی و دوستانه. اباذری در مواجهۀ خصمانه‌اش با وهابی کار را تا آن‌جا پیش ‌بُرد که به‌ناروا در کنار ترامپ و صهیونیسم و راست افراطی قرارش ‌داد. برای گرایش دوم نیز نه اباذری که چپ‌های محور مقاومتی عملاً فضایی مشابه ساختند چندان که سرانجام به متنِ اسناد قضایی نیز راه یافت: «... از سوی دوستان خود فردی با گرایش چپ ناتویی برچسب زده می‌شود».
 
تکلیف من با صهیونیسم و ناتو و هر گونه مداخلۀ نظامی خارجی از خلال نوشته‌های فراوانم روشن است و بی‌نیاز از تکرار. اسلام‌ستیز نیز نیستم. اسلام را جزئی از فرهنگ بخشی از مردمان این سرزمین می‌دانم و هیچ‌گاه نفیاً یا اثباتاً در عرصۀ عمومی دربارۀ اسلام نگفته‌ و ننوشته‌ام. حتی در پژوهش تجربیِ اخیرم نیز به‌روشنی دیده‌ام که شکاف اصلی جامعۀ شهری ایران نه میان دین‌داری و بی‌دینی بلکه میان دو شیوۀ متفاوت فهم رابطۀ دین و عرصۀ عمومی است. نقدم به اسلام سیاسی را حتی می‌توان دفاع از اسلامِ اجتماعیِ به‌یغمارفتۀ مسلمانان دانست.  
 
این‌همه اما حاشیه است. اگر برچسب‌ها را کنار بزنیم، به قلب اختلاف‌نظر می‌رسیم: اختلاف بر سر تبیین اقتصاد سیاسی ایران. اقتصاد سیاسی ایران را با چه باید توضیح داد؟ پاسخ اباذری منحصراً نولیبرالیسم است. پاسخ وهابی اسلام سیاسی و نوعی سرمایه‌داریِ متأثر از اسلام سیاسی است که سرمایه‌داری سیاسیِ اسلامی نام‌گذاری‌اش می‌کند. پاسخ من نیز بارها تکرار شده است: اسلام سیاسی در سپهر تولید اقتصادی و نولیبرالیسم در سپهر بازتولید اجتماعی. بحران امروزمان محصول ائتلاف نامیمون اسلام سیاسی و نولیبرالیسم است.
 
امروز همین اختلافِ نظری در عرصۀ سیاست نیز بازتاب یافته است. جنگ را با چه باید توضیح داد؟ فقط با امپریالیسم یا فقط با اقتدارگرایی داخلی؟ همان الگویی که در اقتصاد همه‌چیز را به یک علت فرو می‌کاهد، در سیاست نیز اقتدارگرایی داخلی را به سود تمرکز تمام‌عیار بر امپریالیسم به حاشیه می‌راند. در مقابل، رویکردی که اسلام سیاسی را مسئله‌مند می‌کند ناگزیر از دیدن هر دو سوی معادله است: هم امپریالیسم و هم اقتدارگرایی داخلی.
 
از این منظر، مداخلۀ اباذری فقط نقد ناصوابی نیست که به یک اقتصاددان وارد می‌کند، دفاعی تلویحی از تبیینی است که اسلام سیاسی را از کانون توجه‌ها کنار می‌نهد و مسئلۀ اصلی را در جای دیگری جست‌وجو می‌کند. ازاین‌رو، حتی اگر خود چنین قصدی نداشته باشد، مداخله‌اش در همان افق فکری معنا می‌یابد که امروز به نام «چپ محور مقاومتی» شناخته می‌شود، افقی که معضلۀ اقتدارگرایی داخلی را به سود مبارزه با دشمن خارجی به تعلیق درمی‌آورد.

اختلاف‌نظر، در نهایت، بر سر این پرسش است که آیا می‌توان واقعیت پیچیدۀ ایران را با یک علت توضیح داد یا باید همزمان هم اسلام سیاسی را دید و هم نولیبرالیسم را، هم امپریالیسم را و هم اقتدارگرایی داخلی را. فقط از دل رویکرد دوم است که تبیینی جامع‌تر از اقتصاد و سیاست ایرانِ امروز به دست می‌آید.

محمد مالجو

داریوش اقبالی:
« نیروی خارجی آزادی نمی‌آورد»

داریوش خواننده معروف و مشهور کشورمان ، در کنسرت شهر وین اتریش :

«به درد‌های ملت ما با دید انسانی نگاه کنید، صلح واژه با شکوهی است امیدوارم  بجای جنگ به صلح توجه کنند..
در کوله‌پشتی سربازان خارجی آزادی پیدا نمی‌شود

جنگ عواقب بسیار دردآوری دارد و ما الان در حال تماشای نمونه آنیم...
در  کوله‌پشتی مهماتی که سربازان خارجی حمل می‌کنند آزادی جایی ندارد. »


#فرهیختگان روزن آگاهی

اخلاقِ اختلاف
تأملی درباره برچسب، گفت‌وگو و مسئولیت زبان

افسانه نجاتی

بعضی تجربه‌ها ارزش خود را نه از آنچه بر ما گذشته است، بلکه از پرسشی می‌گیرند که در ما برمی‌انگیزند. رخداد، گاه بسیار کوچک است، اما پرسشی که از دل آن برمی‌خیزد، سال‌ها در جان انسان می‌ماند. شاید به همین دلیل است که زندگی فکری ما کمتر از حادثه‌ها و بیشتر از تأمل بر حادثه‌ها ساخته می‌شود. آنچه ما را دگرگون می‌کند، همیشه خود واقعه نیست؛ گاه مکثی است که پس از آن می‌کنیم.
چند روز پیش، در فضای مجازی، به نوشته‌ای از یکی از هنرمندان شناخته‌شده موسیقی برخوردم. او در تایید یکی از چهره‌های شناخته‌شده در حوزه ی اقتصاد ، دو تن از متفکران معاصر ایران را با قاطعیتی کم‌نظیر «شیاد» خوانده بود. آنچه مرا متوقف کرد، نه دفاع او از یک دیدگاه بود و نه مخالفتش با آن دو متفکر. اختلاف نظر، نه تنها طبیعی، که شرط زنده بودن اندیشه است. آنچه ذهنم را درگیر کرد، آسانیِ به کار بردن واژه‌ای بود که با یک حرکت، امکان هر گفت‌وگویی را از میان می‌برد.
بی‌اختیار یکی از نغمه‌های او در ذهنم طنین انداخت؛ قطعه‌ای که سال‌ها پیش شنیده بودم و هنوز لطافتش را به یاد داشتم. با خود اندیشیدم چگونه ممکن است کسی که سالیان عمرش را صرف پرورش گوش کرده است، در قلمرو اندیشه، از واژه‌ای استفاده کند که نه برای شنیدن، بلکه برای پایان دادن به شنیدن ساخته شده است.
از سر همین اندوه، در بخش دیدگاه‌ها تنها نوشتم:
«کاش اهالی موسیقی در حوزه تخصصی خود اظهار نظر می‌کردند. کاش...»
امروز، اگر آن جمله را دوباره بنویسم، بی‌تردید آن را دقیق‌تر صورت‌بندی خواهم کرد. زیرا مقصودم هرگز این نبود که هنرمند، اقتصاددان، پزشک یا مهندس، حق ندارد درباره فلسفه، سیاست یا جامعه سخن بگوید. تاریخ فرهنگ، تاریخ عبور از مرزهای تخصص است. گوته تنها شاعر نبود، پاسکال تنها ریاضی‌دان نبود و داریوش شایگان نیز هرگز در یک رشته محدود نماند.
نه، مسئله عبور از مرزها نیست.
مسئله، چگونگی عبور است.
هرچه از قلمرو تخصص خود دورتر می‌شویم، مسئولیت ما سنگین‌تر می‌شود. دانستن در یک حوزه، مجوز قطعیت در همه حوزه‌ها نیست. شهرت نیز جای معرفت را پر نمی‌کند. برعکس، هرچه صدای انسان رساتر باشد، مسئولیت او در انتخاب واژه‌ها بیشتر است. واژه‌ها تنها وسیله انتقال معنا نیستند؛ آنها می‌توانند راهی به سوی حقیقت بگشایند یا آن را برای همیشه مسدود کنند.
واکنش‌هایی که پس از آن جمله کوتاه دریافت کردم، بیش از خود آن جمله مرا به اندیشیدن واداشت. به جای آنکه درباره مقصود سخن گفته شود، موجی از توهین، سوءتفاهم و برچسب آغاز شد. گویی بسیاری پیش از آنکه بخواهند جمله‌ای را بفهمند، تصمیم خود را گرفته بودند. آن روز، برای نخستین بار احساس کردم مسئله، نه آن هنرمند است، نه آن دو متفکر، و نه حتی من.
مسئله، غیبت چیزی بود که روزگاری اساس زندگی فرهنگی را تشکیل می‌داد:
گفت‌وگو.
از خود پرسیدم چه بر سر ما آمده است که اختلاف نظر، این‌چنین آسان به حذف دیگری می‌انجامد؟ چرا واژه‌ها، که قرار بود پل باشند، این‌گونه به دیوار تبدیل شده‌اند؟ چرا به جای آنکه استدلال کنیم، این همه مشتاق نام‌گذاری هستیم؟
شاید پاسخ را باید در خود مفهوم اختلاف جست.
ما معمولاً اختلاف را امری ناخواسته می‌دانیم؛ چیزی که باید هرچه زودتر پایان یابد. گویی جامعه مطلوب، جامعه‌ای است که همه در آن یکسان بیندیشند. اما تاریخ اندیشه، روایت دیگری دارد. هیچ یک از لحظه‌های بزرگ تمدن، از دل هم‌رأیی مطلق پدید نیامده‌اند. فلسفه، از اختلاف سقراط با سوفیست‌ها زاده شد؛ علم، از تردید در باورهای پذیرفته‌شده آغاز شد؛ و ادبیات، بارها از دل ناسازگاری انسان با جهان سر برآورد.
آنچه تمدن را پیش برده است، نبودِ اختلاف نبوده؛ اخلاقِ اختلاف بوده است.
اخلاق اختلاف، از پذیرش این حقیقت آغاز می‌شود که هیچ انسانی، هر اندازه هم دانشمند، هنرمند یا مشهور باشد، مالک انحصاری حقیقت نیست. حقیقت، اگر اصلاً در اختیار کسی باشد، در گفت‌وگو آشکار می‌شود، نه در تک‌گویی.
مونتنی، بیش از هر فیلسوف دیگری، این حقیقت را دریافته بود. او کتابی برای اثبات عقایدش ننوشت؛ کتابی نوشت تا اندیشه‌های خود را بیازماید. از همین رو نام آن را «جستار» گذاشت؛ یعنی کوششی برای آزمودن، نه اعلام حکم.
میان رساله و جستار، فاصله‌ای عمیق وجود دارد.
رساله می‌خواهد نتیجه بگیرد.
جستار می‌خواهد بیندیشد.
رساله از یقین آغاز می‌شود.
جستار از پرسش.
شاید به همین دلیل است که مونتنی، پس از چهار قرن، هنوز معاصر ماست. او از ما نمی‌خواهد مانند او بیندیشیم؛ از ما می‌خواهد شجاعت اندیشیدن داشته باشیم.
👇
#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
سقراط نیز چنین بود. او خود را معلم حقیقت نمی‌دانست. هنر او، پرسیدن بود. پرسش، برای سقراط، اعتراف به نادانی نبود؛ احترام به پیچیدگی حقیقت بود.
امروز اما گویی جای پرسش و پاسخ عوض شده است.
پیش از آنکه بپرسیم، داوری می‌کنیم.
پیش از آنکه بخوانیم، نتیجه می‌گیریم.
و پیش از آنکه بفهمیم، برچسب می‌زنیم.
درنگ، دیگر نه فضیلت که ضعف محسوب می‌شود.
تردید، نه نشانه بلوغ که نشانه بی‌تصمیمی تلقی می‌شود.
حال آنکه شاید بزرگ‌ترین فضیلت اندیشه، همین توانایی مکث کردن باشد.
مکثی کوتاه، پیش از آنکه واژه‌ای را بر زبان بیاوریم.
مکثی که از خود بپرسیم: آیا آنچه می‌گویم، حاصل فهم است یا حاصل شتاب؟
و درست در همین‌جا به جمله‌ای می‌رسم که از آن روز مدام در ذهنم تکرار شده است:
برچسب، تنبلیِ ذهن است.
برچسب، ذهن را از زحمت اندیشیدن معاف می‌کند. دیگر نیازی نیست آثار کسی را بخوانیم، استدلالش را بفهمیم یا تاریخ اندیشه‌اش را بشناسیم. کافی است واژه‌ای بر او بنهیم؛ «شیاد»، «خائن»، «بی‌سواد»، «مزدور» یا هر نام دیگری. از آن لحظه، گویی همه چیز روشن شده است.
اما حقیقت، هرگز در برچسب‌ها زندگی نمی‌کند.
حقیقت، از راه پرسش، تردید و گفت‌وگو به ما نزدیک می‌شود.
و شاید بزرگ‌ترین خطای زمانه ما این باشد که به جای دشواری اندیشیدن، آسانیِ نام‌گذاری را برگزیده‌ایم.
👇
#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
برچسب، ذهن را از زحمت اندیشیدن معاف می‌کند. دیگر نیازی نیست آثار کسی را بخوانیم، استدلالش را بفهمیم یا تاریخ اندیشه‌اش را بشناسیم. کافی است واژه‌ای بر او بنهیم؛ «شیاد»، «خائن»، «بی‌سواد»، «مزدور» یا هر نام دیگری. از آن لحظه، گویی همه چیز روشن شده است.
اما حقیقت، هرگز در فضای برچسب‌ها زندگی نمی‌کند.
حقیقت، از راه پرسش، تردید و گفت‌وگو به ما نزدیک می‌شود.
و شاید بزرگ‌ترین خطای زمانه ما این باشد که به جای دشواری اندیشیدن، آسانیِ نام‌گذاری را برگزیده‌ایم.

اگر تاریخ اندیشه را ورق بزنیم، درمی‌یابیم که بزرگ‌ترین متفکران، بیش از آنکه اهل پاسخ باشند، اهل پرسش بوده‌اند. سقراط با پرسش آغاز کرد، نه با حکم. مونتنی با تردید نوشت، نه با قطعیت. کارل پوپر، امکان خطا را شرط زنده ماندن اندیشه می‌دانست و هانس گئورگ گادامر، فهم را نه فتح دیگری، بلکه امتزاج افق‌ها می‌نامید؛ لحظه‌ای که انسان، بی‌آنکه از هویت خویش دست بشوید، افق دیگری را نیز به رسمیت می‌شناسد.
در این سنت فکری، اختلاف نه تهدید است و نه شکست؛ فرصت است.
فرصتی برای آنکه جهان را از چشم دیگری نیز ببینیم.
اما چنین امکانی، تنها زمانی پدید می‌آید که حقیقت را بیش از پیروزی دوست داشته باشیم.
به گمانم، اخلاقِ اختلاف از آنجا آغاز می‌شود که حقیقت را از غلبه بر حریف مهم‌تر بدانیم.

شبکه‌های اجتماعی، بی‌آنکه خود بخواهند، ما را به سوی نوع دیگری از زیستن سوق داده‌اند.
ما بیش از آنکه بیندیشیم، واکنش نشان می‌دهیم.
بیش از آنکه بخوانیم، پاسخ می‌دهیم.
بیش از آنکه درنگ کنیم، موضع می‌گیریم.
در این جهان، سرعت، فضیلت شمرده می‌شود و مکث، نشانه تردید.
اما اندیشه، فرزند شتاب نیست.
اندیشه در سکوت رشد می‌کند.
در فاصله کوتاهی میان شنیدن و پاسخ دادن.
در همان لحظه‌ای که انسان، وسوسه قضاوت را مهار می‌کند و از خود می‌پرسد: «اگر من اشتباه کرده باشم چه؟»
شاید کوچک‌ترین واژه زبان، بزرگ‌ترین فضیلت اندیشه باشد:
شاید.
تمام تعصب‌ها از حذف همین واژه آغاز می‌شوند.
از لحظه‌ای که انسان دیگر نمی‌گوید «شاید»، بلکه تنها می‌گوید «حتماً».

بارها از خود پرسیده‌ام چرا در روزگار ما، با آنکه ابزارهای ارتباطی بی‌سابقه‌اند، گفت‌وگو تا این اندازه دشوار شده است.
هرگز در تاریخ، انسان چنین آسان به دیگری دسترسی نداشت. کتاب‌ها، مقاله‌ها، سخنرانی‌ها و دیدگاه‌های گوناگون، همگی تنها با چند اشاره در دسترس‌اند.
با این همه، احساس می‌کنم افق ذهن ما گاه از گذشته نیز تنگ‌تر شده است.
شاید زیرا دیگر کمتر به سراغ اندیشه‌ای می‌رویم که آرامش ما را بر هم بزند.
هرکس، ناخودآگاه، در میان صداهایی زندگی می‌کند که شبیه صدای خود او هستند.
و انسان، وقتی تنها پژواک خویش را بشنود، کم‌کم گمان می‌کند حقیقت نیز تنها به زبان او سخن می‌گوید.

از این رو، آنچه بیش از هر چیز مرا نگران می‌کند، از میان رفتن فضیلتی است که اختلاف را به فرصتی برای فهم تبدیل می‌کند.
این فضیلت شنیدن نام دارد.
نه شنیدن برای پاسخ دادن.
نه شنیدن برای پیروز شدن.
نه شنیدن برای یافتن نقطه‌ای که بتوان از آن به دیگری حمله کرد.
شنیدن برای فهمیدن.
فهمیدن، حتی اگر در پایان همچنان مخالف بمانیم.
زیرا مخالفت، اگر از دل فهم برخاسته باشد، دیگر خصومت نیست؛ احترام به تفاوت است.

موسیقی، عجیب‌ترین هنر بشر است.
در یک ارکستر، هیچ سازی با خاموش کردن ساز دیگر، زیباتر نمی‌شود.
ویولن، برای آنکه شنیده شود، نیازی ندارد صدای ویولنسل را نابود کند.
فلوت، با حذف ابوا کامل‌تر نمی‌شود.
حتی سکوت نیز در موسیقی، دشمن صدا نیست؛ بخشی از خود موسیقی است.
شاید تمدن نیز چیزی جز همین نباشد.
تمدن، هنر هم‌آوا شدن صداهای متفاوت است.
نه حذف آنها.
جامعه‌ای که تنها یک صدا را تحمل می‌کند، شاید نظم داشته باشد، اما موسیقی نخواهد داشت.
و جامعه‌ای که موسیقی نداشته باشد، دیر یا زود، گفت‌وگو را نیز از دست خواهد داد.

آن روز، وقتی آن جمله کوتاه را نوشتم، گمان می‌کردم درباره حدود تخصص سخن می‌گویم.
امروز می‌بینم که مسئله، بسیار فراتر از آن بود.
مسئله این نبود که چه کسی حق دارد سخن بگوید.
مسئله این بود که چگونه سخن بگوید.
با چه زبانی.
با چه احتیاطی.
با چه فروتنی‌ای.
و با چه آمادگی‌ای برای آنکه اگر استدلالی بهتر شنید، از داوری خود بازگردد.
به باور من، انسان فرهیخته، کسی نیست که کمتر خطا کند.
کسی است که آسان‌تر از خطای خود بازگردد.
👇
#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
اکنون که به آن واقعه می‌اندیشم، دیگر نه از آن کامنت آزرده‌ام و نه از پاسخ‌هایی که دریافت کردم.
شاید اگر آن رخداد پیش نمی‌آمد، هرگز این اندازه به معنای گفت‌وگو نمی‌اندیشیدم.
گاهی رنج، تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که ما را به پرسشی عمیق‌تر برساند.
و این، شاید تنها هدیه آن روز بود.
امروز، بیش از همیشه، باور دارم که بزرگ‌ترین مسئولیت اهل فرهنگ، نه دفاع از این اندیشه یا آن اندیشه، بلکه پاسداری از امکان گفت‌وگو است.
زیرا اندیشه، در سکوتِ تحمیل‌شده نمی‌میرد.
اندیشه، آنجا می‌میرد که انسان‌ها دیگر نیازی به شنیدن یکدیگر احساس نکنند.

هر بار که آن نغمه قدیمی را می‌شنوم، دیگر به صاحب آن نمی‌اندیشم.
به خود موسیقی فکر می‌کنم.
موسیقی به من می‌آموزد که هیچ صدایی، به تنهایی، جهان را کامل نمی‌کند.
زیباترین قطعات، نه از پیروزی یک ساز، که از اعتماد سازها به یکدیگر پدید می‌آیند.
شاید حقیقت نیز چنین باشد.
شاید حقیقت، در انحصار هیچ‌کس نباشد.
شاید حقیقت، نه در صدای من، نه در صدای تو، بلکه در فاصله‌ای متولد شود که دو انسان، با فروتنی، به سخن یکدیگر گوش می‌سپارند.
و اگر چنین باشد، آنگاه اخلاق اختلاف، نه هنر شکست دادن دیگری، که هنر شنیدن دیگری است.
شاید تمدن، پیش از آنکه با سخن آغاز شده باشد، با گوش آغاز شده است. و شاید آینده ما، بیش از آنکه به زبان‌های فصیح نیاز داشته باشد، به گوش‌هایی نیاز دارد که هنوز از شگفت‌زده شدن، از آموختن و از تجدیدنظر کردن، شرم نکنند.


#فرهیختگان روزن آگاهی