🔴 وقتی حکومت‌ها به دوراهی «اصلاح یا بقا» می‌رسند...
✍️ معین مشکات

چرا بعضی حکومت‌ها حتی وقتی می‌دانند ادامه وضع موجود خطرناک است، از اصلاحات اساسی سر باز می‌زنند؟
معین مشکات برای پاسخ به این پرسش از تجربه امپراتوری عثمانی و عبدالحمید دوم آغاز می‌کند؛ جایی که اصلاحات سیاسی خود می‌توانست برای ساختار موجود قدرت خطرآفرین باشد.
یک مجلس واقعی در امپراتوری چندملیتی عثمانی ناگزیر باید امکان مشارکت عرب‌ها، ارمنی‌ها، یونانی‌ها و دیگر ملت‌های زیر فرمان امپراتوری را فراهم می‌کرد. اما همین مشارکت می‌توانست به تقویت ملی‌گرایی، تضعیف اقتدار مرکز و حتی گسترش مطالبات جدایی‌طلبانه منجر شود.
پس از منظر سلطان، ترس از اصلاحات الزاماً توهم‌آمیز نبود.
مسئله درست از همین‌جا آغاز می‌شود: چه اتفاقی می‌افتد وقتی اصلاح‌نکردن خطرناک است، اما اصلاح‌کردن نیز می‌تواند موجودیت ساختار قدرت را به خطر بیندازد؟
مشکات این وضعیت را دوراهی هولناک «اصلاح یا بقا» می‌نامد و معتقد است عثمانی تنها نمونه آن نیست؛ امپراتوری چینگ، روسیه تزاری و بعدها اتحاد جماهیر شوروی نیز هر یک به شکلی با چنین وضعیتی مواجه شدند.
به باور نویسنده، حکومت‌ها معمولاً ضرورت اصلاحات را زمانی تشخیص می‌دهند که بخش مهمی از فرصت از دست رفته است:
«هربار حکومت‌ها ضرورت اصلاحات را دیر تشخیص می‌دهند، چشم‌انداز اصلاحات اساسی برای بقایشان هولناک‌تر به نظر می‌رسد تا استمرار وضع موجود.»
اما چرا اصلاحاتی که زمانی می‌توانست راه نجات باشد، بعدها ممکن است خود به عامل فروپاشی تبدیل شود؟
پاسخ مشکات به مسئله اعتماد بازمی‌گردد.
اصلاحات فقط به تصمیم حاکمان وابسته نیست؛ جامعه نیز باید باور کند کسانی که وعده اصلاح می‌دهند، واقعاً توان و اراده اجرای آن را دارند. وقتی این اعتماد عمومی از میان برود، حتی گشایش واقعی نیز ممکن است دیگر به‌عنوان «اصلاح حکومت» فهمیده نشود.
در چنین مرحله‌ای، جامعه می‌تواند فضای بازشده را نه فرصتی برای ترمیم ساختار موجود، بلکه فرصتی برای عبور از آن ببیند.
از این رو نویسنده معتقد است در نقطه‌ای از بحران، اصلاحات درون‌حکومتی بسیار دشوار می‌شود و نیروهای رادیکال‌تر می‌توانند جای اصلاح‌طلبان حکومتی را بگیرند.
بااین‌حال، حتی در این مرحله نیز اصلاح یک مزیت تعیین‌کننده دارد:
«دست‌کم انتقال قدرت بسیار مسالمت‌آمیزتر و کم‌هزینه‌تر پیش می‌رود.»
انتخاب دوم: «بقا»
این انتخاب در ابتدا امن‌تر به نظر می‌رسد.
اگر حکومتی هنوز قادر است میان اصلاح و بقا، دومی را انتخاب کند، به تعبیر مشکات احتمالاً یک ابزار اساسی هنوز برایش کار می‌کند:
دستگاه سرکوب.
حکومت می‌تواند اعتراض را پرهزینه‌تر کند، قوانین محدودکننده بیشتری وضع کند، مخالفان را بازداشت کند و با افزایش خشونت، زمان بخرد.
اما این «زمان خریدن» الزاماً به معنای حل بحران نیست.
اصلاحات انجام‌نشده باقی می‌مانند؛ ناکارآمدی ساختاری انباشته می‌شود و فاصله حکومت و جامعه افزایش می‌یابد. در نتیجه، ساختاری که امروز به کمک قدرت امنیتی بقای خود را تضمین می‌کند، ممکن است فردا حتی توان اداره مؤثر همان دستگاه را نیز از دست بدهد.
مشکات دو پایان پرهزینه را محتمل می‌داند:
یکی اینکه فرسودگی ساختار اداره کشور آن‌قدر پیش برود که حکومت سرانجام در برابر شورش، کودتا یا جنگ داخلی توان مهار بحران را از دست بدهد.
و دیگری اینکه ضعف داخلی، توان حفظ کشور در برابر فشار خارجی را نیز کاهش دهد و حکومت در نتیجه جنگ یا فشار خردکننده قدرت‌های خارجی سقوط کند.
در هر دو مسیر، مسئله فقط سرنوشت حکومت نیست.
کشور نیز هزینه تأخیر در اصلاح را می‌پردازد.
گذار در چنین شرایطی می‌تواند با خشونت، بی‌ثباتی، آسیب به تمامیت سرزمینی و زخم‌هایی همراه شود که آثارشان بسیار طولانی‌تر از عمر حکومتی است که برای حفظ خود، اصلاحات را به تعویق انداخته بود.
شاید پارادوکس اصلی همین باشد:
اصلاحاتی که زودهنگام می‌توانستند ضامن بقای یک نظام سیاسی باشند، اگر بیش از اندازه به تأخیر بیفتند، ممکن است دیگر نتوانند آن نظام را نجات دهند؛ اما همچنان می‌توانند هزینه عبور از آن را برای جامعه کاهش دهند.
و نویسنده یادداشتش را با جمله‌ای تمام می‌کند که هشدار اصلی متن نیز در آن نهفته است:
«سیاستمداران را با تاریخ کاری نیست؛ اما تاریخ را با سیاستمداران کارهاست...»

متن کامل یادداشت معین مشکات در مشاهده فوری

#معین_مشکات #اصلاحات #گذار_سیاسی #تاریخ #عثمانی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 مولوی عبدالحمید: اقتصاد کشور به «مرحله فروپاشی» رسیده است؛ بهترین راه خروج از بن‌بست «توافق» است
مولوی عبدالحمید، امام‌جمعه اهل‌سنت زاهدان، در خطبه‌های نماز جمعه ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ با بحرانی توصیف کردن وضعیت اقتصادی و معیشتی کشور گفت اقتصاد ایران به «مرحله فروپاشی» رسیده و بهترین راه برون‌رفت از مشکلات و بن‌بست کنونی، دستیابی به «توافق» است.
او با اشاره به افزایش روزانه قیمت دلار و کاهش ارزش پول ملی گفت این وضعیت زندگی مردم را با «بن‌بست شدید» روبه‌رو کرده است.
به گفته امام‌جمعه زاهدان، نشانه‌های بحران را دیگر نمی‌توان فقط در شاخص‌های اقتصادی جست‌وجو کرد؛ آثار آن مستقیماً در زندگی روزمره مردم دیده می‌شود:
«مغازه‌داران مشتری ندارند و مشتریان نیز توان خرید ندارند.»
او همچنین گفت بسیاری از مردم حتی برای تأمین نیازهای اولیه زندگی خود با مشکل مواجه‌اند.
مولوی عبدالحمید در ادامه مسئولیت حکومت در قبال معیشت شهروندان را یادآور شد و تأکید کرد هیچ وظیفه‌ای برای مسئولان مهم‌تر از رسیدگی به مشکلات مردم نیست.
او همچنین از مسئولان خواست تحت تأثیر جریان‌های تندرو قرار نگیرند و کسانی را که به گفته او دلسوز مردم‌اند، به اقدام برای جلوگیری از وخیم‌ترشدن شرایط فراخواند.
جمع‌بندی عبدالحمید صریح بود:
«بهترین راه‌حل مشکلات کشور، توافق است.»

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
اهمیت این سخنان فقط در توصیف تند وضعیت اقتصادی نیست. مولوی عبدالحمید میان بحران معیشت و مسئله سیاست خارجی رابطه‌ای مستقیم برقرار می‌کند و «توافق» را نه صرفاً یک انتخاب دیپلماتیک، بلکه راهی برای خروج از بن‌بستی می‌بیند که هزینه آن هر روز در سفره مردم ظاهر می‌شود.
وقتی کاهش ارزش پول ملی، رکود بازار و افت قدرت خرید هم‌زمان پیش می‌روند، پرسش سیاست خارجی نیز دیگر صرفاً در اتاق‌های مذاکره باقی نمی‌ماند: جامعه تا چه اندازه می‌تواند هزینه استمرار یک منازعه طولانی را تحمل کند؟
#مولوی_عبدالحمید #اقتصاد_ایران #توافق #معیشت

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 از تحریم اقتصادی تا جنگ اقتصادی؛ محاصره دریایی ایران چه معنایی دارد؟
✍️ احمد علوی
تحریم، جنگ اقتصادی و محاصره دریایی ممکن است در زندگی مردم پیامدهایی شبیه به هم ایجاد کنند: کاهش صادرات، کمبود ارز، افزایش هزینه واردات، تورم و فشار بر بودجه دولت.
اما آیا از نظر سیاسی، نظامی و حقوقی نیز یک چیزند؟
احمد علوی در مقاله «از تحریم اقتصادی تا جنگ اقتصادی» می‌کوشد مرز میان چند مفهوم را روشن کند: فشار اقتصادی، تحریم، منع دریایی، رهگیری کشتی‌ها، محاصره دریایی و جنگ اقتصادی.
تمایز مهم از همین‌جا آغاز می‌شود:
تحریم اساساً با محدودیت‌های مالی، تجاری و حقوقی عمل می‌کند؛ محاصره دریایی متکی بر قدرت فیزیکی و نظامی برای جلوگیری از دسترسی دریایی است.
بنابراین تحریم نفت، محدودیت بیمه کشتی‌ها، فشار بر شرکت‌های کشتیرانی و حتی توقیف موردی چند کشتی، هرچقدر هم آثار اقتصادی شدیدی داشته باشد، به‌خودی‌خود به معنای «محاصره دریایی» نیست.
برای اینکه بتوان دقیقاً از محاصره سخن گفت، باید عناصری مانند ممانعت فیزیکی و مؤثر از ورود و خروج کشتی‌ها، استمرار عملیات، محدوده جغرافیایی مشخص و شرایط حقوقی و عملیاتی لازم وجود داشته باشد.
این تمایز در مورد ایران اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
اگر نیروی نظامی مستقیماً و به‌طور مستمر مانع دسترسی کشتی‌ها به بنادر یا سواحل ایران شود، دیگر فقط با تحریم اقتصادی روبه‌رو نیستیم. ابزار فشار از محدودیت‌های اقتصادی و مالی عبور کرده و وارد عرصه عملیات نظامی شده است.
علوی برای توصیف چنین وضعیتی از مفهوم:
«جنگ اقتصادی نظامی‌شده»
استفاده می‌کند؛ یعنی شرایطی که در آن وسیله اعمال فشار نظامی است، اما یکی از اهداف یا پیامدهای اصلی، تضعیف ظرفیت اقتصادی، تجاری و مالی کشور هدف است.
محاصره چگونه به سفره مردم منتقل می‌شود؟
مقاله زنجیره‌ای احتمالی را ترسیم می‌کند:
کاهش صادرات ← کاهش عرضه ارز ← فشار بر نرخ ارز ← افزایش هزینه واردات ← افزایش هزینه تولید ← کاهش تولید و افزایش تورم ← فشار بیشتر بر بودجه دولت
در مورد ایران، اختلال پایدار در تجارت دریایی می‌تواند دست‌کم سه شوک ایجاد کند:
شوک تجاری، شوک ارزی و شوک مالی دولت.
اما نویسنده هشدار می‌دهد این رابطه را نباید مکانیکی دید. ذخایر ارزی، مسیرهای جایگزین تجارت، شرکای خارجی، توان تولید داخلی، سیاست‌های دولت و حتی انتظارات مردم می‌توانند شدت آثار را تغییر دهند.
کاهش درآمد دولت نیز الزاماً به معنای فروپاشی فوری توان آن نیست. حکومت می‌تواند مدتی با استقراض، افزایش مالیات، فروش دارایی، جابه‌جایی هزینه‌ها یا تأمین مالی پولی فشار را جذب کند؛ اما تداوم این وضعیت می‌تواند به‌تدریج توان مالی و انعطاف سیاستی آن را فرسوده کند.
آیا فشار بیشتر، الزاماً به تسلیم منجر می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های مقاله به همین پرسش اختصاص دارد.
علوی میان «خسارت اقتصادی» و «موفقیت سیاسی» تمایز می‌گذارد.
ممکن است تحریم یا محاصره به اقتصاد یک کشور آسیب جدی بزند، اما حکومت آن کشور رفتار سیاسی خود را تغییر ندهد.
حتی ممکن است نتیجه‌ای معکوس رخ دهد: حکومت فشار خارجی را حمله به کلیت کشور معرفی کند و بخشی از جامعه، دست‌کم در کوتاه‌مدت، در برابر تهدید خارجی همبستگی بیشتری نشان دهد.
بنابراین:
فشار اقتصادی بیشتر ≠ الزاماً تغییر سیاسی بیشتر.
از سوی دیگر، هدف همیشه «تسلیم» نیست. ممکن است هدف اصلی، محروم‌کردن کشور هدف از منابع و کاهش توان آن برای ادامه سیاست یا عملیات نظامی باشد. در این صورت، حتی بدون تغییر رفتار سیاسی نیز فشار می‌تواند از منظر راهبردی بخشی از هدف خود را محقق کرده باشد.
و یک مرزبندی مهم درباره وضعیت ایران
علوی در پایان از یک نتیجه‌گیری شتاب‌زده پرهیز می‌کند:
نمی‌توان صرفاً به دلیل فشار شدید بر تجارت دریایی ایران، وضعیت موجود را «محاصره دریایی» نامید.
برای چنین حکمی باید شرایط عملیاتی و حقوقی محاصره واقعاً احراز شده باشد.
این احتیاط مفهومی مهم است؛ زیرا تفاوت بزرگی وجود دارد میان اقتصادی که زیر فشار تحریم قرار گرفته و کشوری که نیروی نظامی خارجی عملاً راه دسترسی دریایی آن را مسدود کرده است.
در وضعیت دوم، مرز میان اقتصاد و جنگ تغییر کرده است:
قدرت نظامی به ابزار ایجاد محرومیت اقتصادی تبدیل می‌شود.
و شاید مهم‌ترین پرسش مقاله برای شرایط امروز ایران همین باشد:
اگر فشار از تحریم مالی و تجاری عبور کند و به کنترل نظامی مسیرهای تجارت برسد، آیا هنوز می‌توان آنچه رخ می‌دهد را صرفاً «فشار اقتصادی» نامید؟

🔗 منبع: ایران امروز

#احمد_علوی #اقتصاد_ایران #تحریم #جنگ_اقتصادی #محاصره_دریایی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 حسن روحانی: عده‌ای برای اخلال در روند پایان جنگ، حرف از «انتقام» زدند
حسن روحانی می‌گوید در مقطعی که مذاکرات و تلاش‌ها برای یافتن راهی جهت «پایان عزتمندانه جنگ» در جریان بوده، طرح موضوع «انتقام» از سوی عده‌ای در این روند اخلال ایجاد کرده است.
روحانی اصل انتقام را رد نمی‌کند، اما مسئله را به زمان، شیوه و اولویت کشور پیوند می‌زند:
«اصل انتقام درست است، اما سؤال این است که چگونه، در چه زمان و به چه شکلی باید انجام شود؟»
او می‌گوید انتقام می‌تواند در چند مرحله و به شیوه‌های مختلف انجام شود و آنچه در چنین موقعیت‌هایی اهمیت اساسی دارد، تشخیص اولویت است:
«مسأله اصلی همیشه تعیین اولویت‌هاست؛ اینکه در هر مقطع، اولویت کشور چیست و چه اقدامی باید در صدر قرار بگیرد.»
روحانی سپس ادعای مهم‌تری را مطرح می‌کند و می‌گوید:
«روندی برای پایان جنگ در حال پیشرفت بود، اما عده‌ای با طرح این مسائل وارد شدند و در آن روند اخلال ایجاد کردند.»

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
اهمیت سخنان روحانی فقط در بحث «انتقام» نیست؛ بخش مهم‌تر، خبری است که در دل این سخنان قرار دارد: به روایت رئیس‌جمهور پیشین، روندی برای پایان جنگ در حال پیشرفت بوده و نیروهایی در داخل با طرح اولویت انتقام در آن اخلال کرده‌اند.
اگر این روایت دقیق باشد، پرسش اصلی این است که این «عده» چه کسانی بودند؟ روند مورد اشاره روحانی در چه مرحله‌ای قرار داشت؟ چه تصمیم یا اقدامی آن را مختل کرد؟ و مهم‌تر از همه، هزینه ادامه جنگ پس از آن اخلال چه بوده است؟
روحانی در این سخنان نامی از افراد یا نهادهای مورد اشاره نمی‌برد. از همین رو، فعلاً آنچه می‌توان با قطعیت به او نسبت داد، وجود چنین ادعایی است؛ نه هویت اخلال‌کنندگان و نه میزان تأثیر آنها بر مذاکرات.
اما یک پرسش سیاسی همچنان باقی می‌ماند: در لحظه‌ای که امکان پایان جنگ وجود دارد، اولویت باید پایان‌دادن به جنگ باشد یا گرفتن انتقام؟ و چه کسی حق دارد هزینه انتخاب میان این دو را از طرف یک ملت بپردازد؟
#حسن_روحانی #جنگ #مذاکره #توافق

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 از ویدیوی جعلی اوین تا روایت «موشک خودی» در سیریک؛ ضیا نبوی از جنگ روایت‌ها می‌گوید
✍️ ضیا نبوی
فعال سیاسی و زندانی سابق

وقتی خبر بمباران مراسم عروسی در سیریک منتشر شد، ضیا نبوی با دیدن ادعاهایی در برخی صفحات ناشناس اینستاگرامی مبنی بر اینکه حادثه حاصل «برخورد اشتباه موشک خودی» بوده، به روایتی از جنگ پیشین بازگشت: ویدیویی که پس از حمله به زندان اوین به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد.
در آن ویدیو چنین به نظر می‌رسید که موشک با دقتی خارق‌العاده فقط سردر زندان اوین را هدف گرفته و آن را از جا کنده است؛ تصویری «تمیز» از عملیاتی که می‌توانست در ذهن مخاطب حتی تداعی‌کننده تلاش برای گشودن راه زندانیان باشد.
اما نبوی می‌نویسد آن ویدیو واقعی نبود و حتی پیش از بمباران منتشر شده بود.
نکته‌ای که برای او اهمیت بیشتری دارد، ماندگاری همان تصویر در حافظه است:
«خودم هم تا مدت‌ها ــ علیرغم آنکه همان ابتدا متوجه واقعی نبودن فیلم شدم ــ بمباران اوین را با همان تصویر به ذهن سپرده بودم.»
اما تصویری که بعدها با چشم خود دید، به گفته او چیز دیگری بود.
نبوی که پس از آن حمله دوباره وارد زندان اوین شده، می‌نویسد:
«لحظه ورود به زندان اوین که با ویرانی ساختمان‌ها در همان ابتدا مواجه شدم... به معنای دقیق کلمه زندان را شخم زده بودند!»
او یادآوری می‌کند قربانیان حمله فقط زندانیان نبودند؛ خانواده‌های زندانیان، کارکنان مددکاری و بهداری، سربازان وظیفه و مسئولان زندان نیز در میان کشته‌شدگان قرار داشتند.
اما پرسش اصلی یادداشت او از همین‌جا آغاز می‌شود.
نبوی معتقد است در جنگ، نبرد فقط بر سر آنچه اتفاق افتاده نیست؛ نبرد دیگری نیز بر سر تصویری که از اتفاق در ذهن مردم باقی خواهد ماند جریان دارد.
او درباره ویدیوی جعلی اوین ظن خود را صریح‌تر بیان می‌کند و می‌نویسد:
«تقریباً مطمئن بودم آن ویدیوی حمله به اوین، ساخته همان کسی است که دستور بمباران را داده است.»
این بخش، تحلیل و ظن نویسنده است و او در متن برای انتساب سازنده ویدیو به طراحان حمله، سند مستقلی ارائه نمی‌کند. اما مسئله‌ای که طرح می‌کند فراتر از منشأ یک ویدیوست:
آیا در جنگ‌های امروز، عملیات نظامی و عملیات روایی می‌توانند هم‌زمان طراحی شوند؟
به تعبیر نبوی، مهاجم می‌تواند نه‌فقط به دنبال انجام عملیات، بلکه در پی ساختن تصویر مطلوب خود از آن باشد:
«هم بکشند، هم تصویر نجات‌دهنده را از خودشان بسازند.»
همین تجربه است که او را به واکنش‌های اولیه پس از حمله سیریک حساس کرده است.
نبوی می‌گوید در همان ساعات نخست انتشار خبر بمباران عروسی، صفحات ناشناس متعددی را دیده که پیش از روشن‌شدن ابعاد واقعه، روایت «موشک خودی» را مطرح کرده‌اند؛ اتفاقی که او را بلافاصله به یاد ویدیوی جعلی اوین انداخته است.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
ارزش یادداشت ضیا نبوی فقط در داوری او درباره منشأ یک ویدیو نیست؛ در هشدار درباره سرعت شکل‌گیری حافظه جمعی در میانه جنگ است.
در جنگ امروز، چند دقیقه نخست پس از یک حمله اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. نخستین ویدیو، نخستین کپشن و نخستین توضیح علّی ممکن است پیش از آنکه خبرنگاران، شاهدان و نهادهای مستقل فرصت بررسی پیدا کنند، چارچوبی در ذهن میلیون‌ها نفر بسازد که اصلاح آن بعداً بسیار دشوار باشد.
از همین رو باید دو پرسش را از هم جدا کرد:
چه اتفاقی افتاد؟

و چه کسی می‌خواهد ما آن اتفاق را چگونه به یاد بیاوریم؟
اما همین حساسیت باید درباره همه روایت‌ها اعمال شود. ناشناس‌بودن یک صفحه یا سرعت انتشار یک ادعا به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که آن صفحه بخشی از عملیات سازمان‌یافته مهاجم است؛ همان‌طور که انتشار یک ویدیوی جعلی، بدون شواهد بیشتر، هویت سازنده آن را مشخص نمی‌کند.
در جنگ روایت‌ها شاید مهم‌ترین مقاومت این باشد: اجازه ندهیم نخستین تصویری که به ما می‌رسد، الزاماً آخرین تصویر باقی‌مانده در ذهنمان باشد.

#ضیا_نبوی #جنگ_روایت‌ها #اوین #سیریک #رسانه

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 تپه علی‌الطاهر در تنگه هرمز سقوط کرد، نه در لبنان!
✍️ مجید مرادی
خبرهای روزهای اخیر از ارتفاعات راهبردی علی‌الطاهر در حومه نبطیه در جنوب لبنان، مجید مرادی را به طرح پرسشی درباره نقطه‌ای بسیار دورتر از این ارتفاعات رسانده است:
آیا آنچه امروز در جنوب لبنان می‌گذرد، بخشی از هزینه تصمیم‌هایی است که پیش‌تر در تنگه هرمز گرفته شد؟
مرادی می‌نویسد بیش از یک ماه بود که کارشناسان درباره خطر سقوط این موقعیت راهبردی هشدار می‌دادند و اکنون، با انتشار خبرهای مربوط به پیشروی اسرائیل در این منطقه، معتقد است باید ریشه اتفاق را فقط در جغرافیای لبنان جست‌وجو نکرد.
از نگاه او، یکی از نقاط تعیین‌کننده، سرنوشت تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بود؛ تفاهمی که به باور نویسنده می‌توانست هم از فشار بر ایران بکاهد و هم برای حزب‌الله لبنان فرصتی جهت تنفس ایجاد کند.
مرادی مسئولیت برهم‌خوردن آن مسیر را متوجه سیاست‌هایی می‌داند که در تنگه هرمز دنبال شد و می‌نویسد:
«بارها هشدار دادم که زورگویی به همسایه جنوبی تنگه هرمز را کنار بگذارید و قید عوارض را هم بزنید.»
از نگاه او، هزینه آن تصمیم‌ها فقط در تنگه هرمز باقی نماند.
کاهش امکان صادرات نفت ایران، حملات به مراکز راهبردی و کشته‌شدن ایرانیان یک سوی ماجرا بود؛ سوی دیگر، تضعیف موقعیت متحدان منطقه‌ای ایران و به‌ویژه حزب‌الله لبنان بود.
مرادی معتقد است تفاهم اسلام‌آباد فرصتی برای کاهش هم‌زمان فشار بر ایران و لبنان ایجاد کرده بود:
«تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، علاوه بر ایران در لبنان هم جلوی ریختن خون‌های فراوانی را گرفته بود.»
به روایت او، با از میان رفتن آن فرصت، حزب‌الله نیز دوباره در معرض فشار شدید نظامی قرار گرفت و اکنون علی‌الطاهر به نماد پیامدهای آن وضعیت تبدیل شده است.
از همین‌جاست که عنوان کنایه‌آمیز یادداشت معنا پیدا می‌کند:
«تپه علی‌الطاهر در تنگه هرمز سقوط کرد، نه در لبنان!»
منظور نویسنده طبعاً جغرافیا نیست؛ سخن از زنجیره تصمیم و پیامد است.
یعنی تصمیمی که در یک نقطه گرفته می‌شود، می‌تواند صدها کیلومتر دورتر نتیجه راهبردی خود را نشان دهد.
مرادی در ادامه، مخالفان مذاکره و توافق را به‌شدت نقد می‌کند و معتقد است اصرار بر ادامه منازعه، فقط ایران را پرهزینه‌تر نکرده، بلکه متحدان منطقه‌ای آن را نیز در موقعیت دشوارتری قرار داده است.
او به تجربه شخصی دیگری نیز اشاره می‌کند:
«به یاد دارم زمانی که برجام سامان یافت دوستان لبنانیِ وابسته به حزب‌الله به من می‌گفتند به خدا ما هم راحت می‌شویم اگر دشمنی شما با آمریکا پایان یابد!»
در روایت مرادی، بنابراین مذاکره ایران و آمریکا صرفاً مسئله‌ای دوجانبه نیست؛ افزایش یا کاهش تنش تهران و واشینگتن می‌تواند مستقیماً بر میدان‌های دیگر منطقه نیز اثر بگذارد.
نویسنده هم نتانیاهو و هم آنچه «آتش‌به‌اختیارهای داخلی» می‌نامد، مخالف مسیر تفاهم می‌داند و در پایان می‌پرسد:
«این داستان به کجا ختم خواهد شد؟!»
🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
درباره خود علی‌الطاهر باید میان خبر میدان و تحلیل مجید مرادی از علت آن تفکیک کرد.
اسرائیل اعلام کرده کنترل عملیاتی این ارتفاعات و بخش‌هایی از شبکه زیرزمینی آن را به دست گرفته است؛ در مقابل، حزب‌الله ادعای سقوط علی‌الطاهر را رد کرده و می‌گوید نیروهایش همچنان در منطقه حضور دارند. بنابراین در زمان انتشار این یادداشت، تعبیر «سقوط علی‌الطاهر» را باید بخشی از روایت و تحلیل نویسنده دانست، نه واقعیتی که همه طرف‌ها بر آن اتفاق نظر دارند.
اما مدعای اصلی یادداشت فراتر از وضعیت یک تپه است:
آیا سیاست خارجی را می‌توان مجموعه‌ای از پرونده‌های جدا از یکدیگر دید؟
تصمیم درباره تنگه هرمز، رابطه با عمان، مذاکره با آمریکا، صادرات نفت، توان اقتصادی ایران و سرنوشت متحدان منطقه‌ای ممکن است حلقه‌های یک زنجیره باشند.
بااین‌حال یک گام دیگر نیز برای اثبات استدلال لازم است: اینکه نشان داده شود اگر تفاهم اسلام‌آباد بدون اختلال ادامه می‌یافت، مشخصاً عملیات اسرائیل علیه علی‌الطاهر رخ نمی‌داد. این بخش از نوشته، تحلیل خلاف‌واقع نویسنده است و نه گزاره‌ای که فعلاً بتوان مستقلاً اثبات کرد.
اما پرسش سیاسی مرادی پابرجاست:
هزینه یک تصمیم منطقه‌ای را باید فقط در همان نقطه‌ای سنجید که تصمیم در آن گرفته شده، یا در تمام حلقه‌های زنجیره‌ای که بعداً تحت تأثیر آن قرار می‌گیرند؟

متن کامل یادداشت مجید مرادی

#مجید_مرادی #لبنان #حزب‌الله #تنگه_هرمز #علی_الطاهر

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 امر ملی و امر حاکمیتی؛ نه استبداد، نه مداخله خارجی
✍️ سعید مدنی
«تو باید جرأت ادامه‌دادن داشته باشی، نه امیدِ رسیدن» ـ بخش پایانی
سعید مدنی در بخش پایانی این مجموعه به یکی از مهم‌ترین دوگانه‌های سیاسی امروز ایران می‌پردازد: آیا در شرایط جنگ و تهاجم خارجی، مخالفان حکومت ناچارند میان ایستادن کنار جمهوری اسلامی و استقبال از مداخله خارجی برای سرنگونی آن یکی را انتخاب کنند؟
مدنی این دوگانه «استعمار یا استبداد» را کاذب می‌داند.
یک سوی این دوگانه خواهان ایستادن کنار حاکمیت در برابر حمله خارجی و تعلیق مطالبات آزادی، دموکراسی و حقوق شهروندی است؛ سوی دیگر، از سر ناامیدی نسبت به امکان تغییر داخلی، به این نتیجه رسیده که شاید مداخله خارجی تنها راه سرنگونی حکومت باشد.
مدنی اما بر امکان راه سومی تأکید می‌کند:
«استقلال از نیروی خارجی و نفی استبداد و مطالبه دموکراسی»
او یادآوری می‌کند که میان حمایت کامل از حکومت و همکاری با نیروی خارجی، طیفی از مواضع وجود دارد؛ از جمله «استقلال دوگانه فعال»: مشارکت در دفاع از کشور بدون ادغام در حکومت و در همان حال حفظ استقلال سیاسی و مطالبات دموکراتیک.
مدنی برای توضیح این موضع، میان دو مفهوم تمایز می‌گذارد:
«امر ملی» و «امر حاکمیتی»
از نگاه او، امر حاکمیتی در خدمت تثبیت قدرت و موقعیت حاکمیت مستقر است، اما امر ملی از یک نظام سیاسی خاص فراتر می‌رود و آثار آن متوجه کشور و جامعه است.
مثال‌های او صریح‌اند:
ملی‌شدن صنعت نفت، امر ملی بود و کودتای ۲۸ مرداد، امر حاکمیتی؛ غنی‌سازی اورانیوم امری حاکمیتی است و تلاش برای تحقق صلح و دورشدن جنگ، امری ملی.
نتیجه‌ای که مدنی می‌گیرد اهمیت زیادی دارد:
«هر امر حاکمیتی لزوماً امری ملی نیست و حتی می‌تواند امری ضد یا غیرملی محسوب شود.»
اما نسبت این دو ثابت نمی‌ماند. هرچه شکاف دولت ـ ملت عمیق‌تر شود، فصل مشترک «امر ملی» و «امر حاکمیتی» کوچک‌تر می‌شود؛ و هرچه این شکاف کاهش یابد، هم‌پوشانی آنها بیشتر می‌شود.
مسئله ایران امروز از نگاه مدنی دقیقاً همین‌جاست: شکاف عمیق دولت و ملت، تشخیص مرز میان دفاع از کشور و دفاع از حاکمیت را دشوار کرده است.
از این منظر می‌توان حمله خارجی به ایران را محکوم کرد، بی‌آنکه سیاست‌های جمهوری اسلامی را تأیید کرد؛ می‌توان از کشور و جان ایرانیان دفاع کرد، بی‌آنکه مطالبات آزادی و دموکراسی را به تعویق انداخت؛ و می‌توان مخالف استبداد بود، بی‌آنکه بمب یک قدرت خارجی را ابزار آزادی دانست.
شاید دشوارترین صورت سیاست در چنین روزگاری همین باشد:
نه سپردن ایران به استبداد داخلی و نه سپردن آینده ایران به قدرت خارجی.
🔻 متن کامل یادداشت سعید مدنی در مشاهده فوری

#سعید_مدنی #امر_ملی #امر_حاکمیتی #استقلال_دوگانه

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان روزن آگاهی

طاهره شبنم سلمانیان
مشهد. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 بودجه‌هایی که معلوم نیست کجا خرج می‌شوند؛ فرشاد مومنی از نهادهای بودجه‌خور می‌گوید

🎥 فرشاد مومنی، اقتصاددان
در شرایطی که بخش بزرگی از جامعه زیر فشار تورم، کاهش قدرت خرید و کمبود منابع برای خدمات عمومی قرار دارد، فرشاد مومنی انگشت روی یکی از مسائل قدیمی اما همچنان مناقشه‌برانگیز بودجه ایران می‌گذارد: منابعی که تحت عناوین فرهنگی و مذهبی تخصیص پیدا می‌کنند، اما درباره ضرورت، عملکرد و نحوه هزینه‌کرد آنها پرسش‌های جدی وجود دارد.
مومنی در این سخنان، به‌عنوان نمونه از تعدادی نهاد و ردیف بودجه نام می‌برد و می‌پرسد منابعی که باید در خدمت رفاه مردم، تولید و زیرساخت‌های کشور باشد، بر چه اساسی به چنین مصارفی اختصاص پیدا می‌کند و حاصل این هزینه‌ها کجاست؟
این انتقاد محدود به چند نام و چند ردیف نیست؛ مسئله اصلی شفافیت و پاسخگویی در تخصیص منابع عمومی است.
خود مومنی پیش‌تر نیز با استناد به گزارش‌های رسمی سازمان هدفمندی یارانه‌ها گفته بود در فهرست پرداخت‌ها، عناوینی مانند کمک به تولید آثار صداوسیما، تقویت فرهنگ دینی، شبکه جهانی ثقلین و تقریب، فرهنگستان زبان و ادب فارسی و کارگروه ملی زیارت دیده می‌شود؛ در حالی که فلسفه اصلی این منابع، جبران فشار واردشده بر رفاه مردم، حمایت از تولید و زیرساخت‌های کشور بوده است.
پرسش ساده است:
در اقتصادی که دولت دائماً از کمبود منابع سخن می‌گوید، چرا تکلیف هر ریال از پول عمومی نباید برای مردم روشن باشد؟
شفافیت بودجه فقط انتشار یک جدول از اعداد نیست؛ هر نهادی که از منابع عمومی سهم می‌گیرد باید بتواند توضیح دهد چقدر گرفته، برای چه گرفته، کجا هزینه کرده و نتیجه قابل سنجش آن برای جامعه چه بوده است.
#فرشاد_مومنی #بودجه #یارانه #شفافیت #اقتصاد_ایران

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 عجب مملکتی ساخته‌اند!؛ یک سوی ماجرا بابک زنجانی، سوی دیگر صادق ساعدی‌نیا
✍️ عبدالله مومنی

عبدالله مومنی، فعال سیاسی، با کنار هم گذاشتن سرنوشت بابک زنجانی و صادق ساعدی‌نیا، تصویری از آنچه «عدالت» در جمهوری اسلامی می‌نامد ترسیم کرده است.
مقایسه‌ای که این روزها در شبکه‌های اجتماعی نیز بازتاب زیادی یافته است: بابک زنجانی، محکوم پرونده فساد نفتی که زمانی حکم اعدام داشت، پس از آزادی بار دیگر به عرصه فعالیت اقتصادی بازگشته و نامش از سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل تا کسب‌وکارهای تازه شنیده می‌شود؛ در سوی دیگر، دیوان عالی کشور حکم ۱۲ سال و شش ماه و یک روز حبس، مصادره همه اموال منقول و غیرمنقول و دو سال محرومیت از کافه‌داری صادق ساعدی‌نیا را تأیید کرده است.
مومنی این دو سرنوشت را کنار هم می‌گذارد و می‌پرسد معیار عدالت در چنین ساختاری چیست؟

🔻 اصل یادداشت:
«عجب مملکتی ساخته‌اند!
یک “دزد بیت‌المال” که با حکم اعدام روبه‌رو بوده، با حمایت آشکار حکومت، فرش قرمز برای کارآفرینی‌اش پهن می‌شود؛ از ناوگان حمل‌ونقل تا کافه و کسب‌وکارهای دیگر.
اما آقای ساعدی‌نیا، فقط به‌دلیل اعلام همراهی با مردم در اعتراضات دی‌ماه، به سال‌ها زندان محکوم و اموال منقول و غیرمنقولش مصادره می‌شود.
عجب عدالتی، عجب حکومتی!»

🔗 منبع: توییتر عبدالله مومنی

#عبدالله_مومنی #صادق_ساعدی‌نیا #بابک_زنجانی #عدالت #مصادره_اموال

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان راهی به رهایی

🔅 از بی‌خانمانی تا ساختن جهان مشترک
✍️ مسعود قربانی
📚 خوانشی از تازه‌ترین اثر محمدجواد غلامرضاکاشی، «سیاستی دیگر؛ خلق جهان مشترک ایرانی»
آیا می‌توان سیاست را نه از حکومت و قدرت، بلکه از حرمت زندگی روزمره مردم آغاز کرد؟
مسعود قربانی در خوانش تازه‌ترین اثر محمدجواد غلامرضاکاشی، همین پرسش را محور کتاب می‌بیند؛ تلاشی برای فاصله‌گرفتن از فهمی از سیاست که مردم را «ماده خام» تحقق یک ایدئولوژی می‌بیند.
در «فهم حاکمانه»، سیاست رابطه‌ای عمودی است: چه کسی باید حکومت کند؟ چگونه باید حکومت کند؟ و مردم چگونه باید با یک حقیقت برتر ــ دینی، توسعه‌گرا، مارکسیستی یا ناسیونالیستی ــ هماهنگ شوند؟
در مقابل، کاشی نگاهش را به روابط افقی میان مردم و اکنونیت زندگی آنان برمی‌گرداند.
او با استعاره «خانه» می‌پرسد: اگر بازگشت به خانه‌های ازدست‌رفته دیگر ممکن یا مطلوب نیست، چگونه می‌توان خانه‌ای تازه ساخت؟
در این روایت، ایران پس از انقلاب به «اردوگاه» شباهت پیدا کرده است؛ جایی که حکومت خود را در یک جهاد دائمی تعریف می‌کند و همه‌چیز باید در خدمت آن قرار گیرد. اما جامعه امروز با گسترش فردیت و کثرت ارزش‌ها دیگر به‌آسانی در قالب روایت‌های یکپارچه ایدئولوژیک جای نمی‌گیرد.
از همین‌جا مفهوم «جهان مشترک» اهمیت پیدا می‌کند؛ جهانی که قرار نیست همه در آن مثل یکدیگر فکر کنند، بلکه باید بتوان در آن برای «من»، «تو» و «دیگری» جایی یافت.
کاشی بی‌خانمانی انسان مدرن را انکار نمی‌کند. پیشنهاد او این است که در عرصه سیاست، امکان‌های حداقلی «خانمان‌یابی» را تقویت کنیم؛ یعنی از دل زندگی واقعی مردم، امکان‌هایی برای همزیستی و ساختن دوباره امر مشترک پیدا کنیم.
او در نهایت سه امکان را برای ساخت این خانه مشترک برجسته می‌کند:
عشق و دوستی، مسئولیت و ایمان.
اما شاید سیاسی‌ترین فراز کتاب آنجاست که وضعیت امروز ایران را نقطه اوج رویارویی «قدرت» و «زندگی روزمره» می‌بیند؛ جامعه‌ای که زندگی در آن دیگر صرفاً موضوع سیاست نیست، بلکه خود به فاعل سیاسی تبدیل شده است.
و پرسشی که مسعود قربانی در پایان پیش روی خواننده می‌گذارد:
اگر قرار نیست دوباره به خانه‌های قدیمی بازگردیم، چگونه می‌توان خانه‌ای تازه ساخت؟

🔻 متن کامل یادداشت مسعود قربانی در مشاهده فوری

#مسعود_قربانی #محمدجواد_غلامرضاکاشی #سیاستی_دیگر #زندگی_روزمره #جهان_مشترک

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 ناصر دانشفر برای اجرای حکم احضار شد
بر اساس ابلاغیه قضایی منتشرشده، ناصر دانشفر برای اجرای حکم به شعبه اول اجرای احکام کیفری دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۳۳ تهران ـ شهید مقدس (امنیت) احضار شده است.
در متن ابلاغیه که تاریخ تنظیم آن ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ درج شده، از دانشفر خواسته شده است ظرف سه روز از تاریخ ابلاغ برای اجرای حکم در این شعبه حاضر شود.
در ابلاغیه همچنین تصریح شده است:
«در غیر این صورت مطابق مقررات اتخاذ تصمیم خواهد شد. نتیجه عدم حضور جلب است.»
طبق اطلاعات درج‌شده در سند، ابلاغیه در تاریخ ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ از طریق سامانه ابلاغ ارسال شده است.
این احضار از نوع «احضار جهت اجرای حکم» است؛ بنابراین پرونده از مرحله رسیدگی و صدور رأی عبور کرده و به مرحله اجرای حکم رسیده است.
جزئیات حکم، مدت محکومیت و عنوان اتهام در تصویر این ابلاغیه ذکر نشده است.
#ناصر_دانشفر #زندانیان_سیاسی #اجرای_حکم

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 چرا ترامپ شیفتهٔ نوبل صلح است؟
✍️ محمدعلی سوره
اصرار دونالد ترامپ بر دریافت جایزه صلح نوبل را نمی‌توان صرفاً یک علاقه شخصی دانست. این خواسته بخشی از روایتی بزرگ‌تر است که او از خود ساخته: سیاستمداری که برخلاف رهبران سنتی، می‌خواهد با ترکیبی از فشار، معامله و مذاکره مستقیم به جنگ‌ها پایان دهد.
برای ترامپ، نوبل فقط یک جایزه نیست؛ نوعی مشروعیت تاریخی است که از بیرون ساختار سیاسی آمریکا صادر می‌شود. او سال‌هاست خود را با رؤسای‌جمهور پیشین مقایسه می‌کند و معتقد است نقش او در کاهش تنش‌های بین‌المللی کمتر از آنچه شایسته است به رسمیت شناخته شده.
دریافت نوبل می‌تواند تصویر «ترامپِ فشارگرا و مناقشه‌برانگیز» را با تصویر دیگری جایگزین کند: رهبری که توانسته طرف‌های متخاصم را پای میز مذاکره بیاورد.
شخصیت سیاسی ترامپ نیز در این میل بی‌تأثیر نیست. او همواره به تقدیر عمومی و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن موفقیت‌هایش حساس بوده است. نوبل از این جهت جایگاهی ویژه دارد؛ افتخاری بین‌المللی که مستقیماً در اختیار دولت، حزب یا رأی‌دهندگان آمریکایی نیست.
از همین زاویه، تلاش تازه دولت او برای میانجی‌گری در جنگ اوکراین نیز قابل توجه است. ترامپ ۴ سپتامبر اعلام کرد استیو ویتکاف و جرد کوشنر با پیشنهادی برای پایان جنگ راهی روسیه و اوکراین می‌شوند؛ مأموریتی که تازه‌ترین حلقه از دیپلماسی شخصی و معامله‌محور اوست.
اما میان میل به نوبل و استحقاق دریافت آن فاصله‌ای اساسی وجود دارد.
معیار نوبل صلح، تبلیغات سیاسی یا تعداد توافق‌هایی نیست که یک سیاستمدار به نام خود ثبت می‌کند. مسئله، نتیجه است: آیا این دیپلماسی واقعاً به کاهش پایدار خشونت، پایان جنگ و صلحی قابل دوام منجر شده است؟
همچنین «نامزد نوبل بودن» با «برنده نوبل شدن» تفاوتی بنیادین دارد؛ نامزدی به‌خودی‌خود نه تأیید کمیته نوبل است و نه نشانه نزدیک‌بودن یک فرد به دریافت جایزه.
در نهایت، شیفتگی ترامپ به نوبل بیش از آنکه درباره خود مدال باشد، درباره روایتی است که می‌خواهد از خود در تاریخ باقی بگذارد: رئیس‌جمهوری که مدعی است تهدید، قدرت اقتصادی و معامله مستقیم را به ابزاری برای پایان جنگ تبدیل کرده است.
اما تاریخ این روایت را نه با میل ترامپ به نوبل، بلکه با نتیجه سیاست‌هایش خواهد سنجید.
اگر مذاکرات او به توافق‌های پایدار و کاهش واقعی خشونت منجر شود، ادعایش وزن بیشتری پیدا خواهد کرد؛ و اگر حاصل کار توافق‌های شکننده و جنگ‌های تازه باشد، فاصله میان «برندسازی سیاسی صلح» و «صلح واقعی» آشکارتر خواهد شد.
شاید پرسش اصلی این نباشد که چرا ترامپ نوبل می‌خواهد؛ بلکه این باشد:
آیا می‌تواند چیزی را که برای آن لازم است ــ صلحی پایدار و قابل دفاع ــ واقعاً بسازد؟

🔻 اصل یادداشت محمدعلی سوره

اصرار دونالد ترامپ بر دریافت جایزهٔ صلح نوبل را نمی‌توان صرفاً یک علاقهٔ شخصی دانست. این خواسته بخشی از روایتی بزرگ‌تر است که او از خود ساخته: نه رئیس‌جمهوری قدرتمند، بلکه سیاستمداری که برخلاف رهبران سنتی، با فشار، معامله و مذاکرهٔ مستقیم به جنگ‌ها پایان می‌دهد.
در ماه‌های اخیر او بار دیگر بر این خواسته تأکید کرده و هم‌زمان تلاش‌های دیپلماتیک دولتش برای پایان جنگ اوکراین را برجسته کرده است.
برای ترامپ، نوبل صلح فقط یک جایزه نیست؛ نماد مشروعیتی تاریخی و مستقل از ساختار سیاسی آمریکاست. او همواره خود را با روسای‌جمهور پیشین مقایسه کرده و معتقد است دستاوردهایش در کاهش تنش‌های بین‌المللی کمتر از آن‌چیزی است که رسانه‌ها و نخبگان سیاسی می‌پذیرند.
دریافت نوبل، از این زاویه، تأییدی از نهادی خارج از این معادلهٔ داخلی خواهد بود — و می‌تواند تصویر «ترامپِ فشارگرا و مناقشه‌برانگیز» را با تصویر رهبری خنثی کند که طرف‌های متخاصم را پای میز مذاکره آورده است.
شخصیت سیاسی او نیز در این علاقه نقش دارد: ترامپ همواره به تقدیر عمومی و اعتراف دیگران به موفقیت‌هایش حساس بوده، و نوبل — برخلاف بسیاری از افتخارات داخلی — از نهادی می‌آید که مستقیماً زیر نفوذ دولت آمریکا نیست.
به همین دلیل دریافت آن می‌تواند به‌عنوان پیروزی بر منتقدان داخلی و نخبگان بین‌المللی نیز روایت شود؛ میراثی که او می‌خواهد نه با تنش‌های دوران ریاست‌جمهوری‌اش، بلکه با «معاملات تاریخی» و «پایان جنگ‌ها» گره بخورد.
تلاش جاری دولت او برای میانجی‌گری در جنگ اوکراین در همین چارچوب قابل فهم است: در ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ ترامپ اعلام کرد استیو ویتکاف و جرد کوشنر برای ارائهٔ پیشنهاد صلح به روسیه و اوکراین در حال حرکت‌اند.
اما دو نکتهٔ نهادی این ادعا را پیچیده می‌کند.

نخست، نوبل صلح بر اساس وصیت آلفرد نوبل به کسی تعلق می‌گیرد که در برادری میان ملت‌ها، کاهش نیروهای نظامی و پیشبرد صلح اقدامات برجسته کرده باشد — نه بر اساس ادعای خود سیاستمدار یا شمار توافق‌هایی که به نام خود ثبت می‌کند؛ انتخاب نهایی هم بر عهدهٔ کمیتهٔ نروژی نوبل است.
دوم، نامزد شدن با دریافت جایزه تفاوت اساسی دارد: هر کسی می‌تواند نامزدی خود را مطرح کند، و حتی مقررات رسمی تصریح می‌کند که نامزدی به‌خودی‌خود تأییدی رسمی نیست — نکته‌ای که در فضای سیاسی اطراف ترامپ گاه نادیده گرفته می‌شود.
در نهایت، شیفتگی ترامپ به نوبل صلح بیش از آنکه دربارهٔ خود جایزه باشد، دربارهٔ روایت تاریخی او از خویش است: اثباتِ اینکه ترکیب فشار، تهدید، قدرت اقتصادی و معاملهٔ مستقیم می‌تواند از دیپلماسی سنتی مؤثرتر باشد.
اما معیار واقعی، میل او به نوبل نیست، نتیجهٔ اقدامات اوست. اگر مذاکراتش به توافق‌های پایدار و کاهش واقعی خشونت بینجامد، ادعایش دربارهٔ نقش خود در صلح وزن بیشتری می‌یابد؛ اگر به توافق‌های شکننده یا درگیری‌های تازه ختم شود، فاصلهٔ میان «برندسازی سیاسی صلح» و «صلح واقعی» آشکارتر خواهد شد.
شاید پرسش اصلی این نباشد که چرا ترامپ نوبل می‌خواهد، بلکه این باشد که آیا می‌تواند چیزی را که برای آن لازم است — صلحی پایدار و قابل دفاع — واقعاً بسازد؟

#محمدعلی_سوره #دونالد_ترامپ #نوبل_صلح #اوکراین

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 «انفاق یا توقیف؟»؛ نقدی بر اجتهاد سوسیالیستی احمد خاتمی
✍️ علیرضا معینی
احمد خاتمی، خطیب نماز جمعه تهران، گفته است:
«حکومت اسلامی مانند زمان پیامبر(ص) خرج دارد و باید با کمک مردم خرج خود را پرداخت کند.»
او با اشاره به «انفاق» در قرآن، از مردم خواسته است آنچه در توان دارند برای کمک به نظام اسلامی هزینه کنند.
علیرضا معینی در نقد این سخنان می‌پرسد: چگونه می‌توان از مفهوم قرآنی «انفاق»، یک سازوکار تأمین مالی حکومت استخراج کرد؟
به اعتقاد معینی، انفاق پیش از آنکه ابزار مالی دولت باشد، فضیلتی اخلاقی و عبادی است؛ در حالی که مالیات و منابع عمومی دولت، مقوله‌هایی حقوقی‌اند و باید مبنا، میزان و محل مصرف آنها روشن باشد.
او می‌پرسد:
«کدام آیه گفته است انفاق کنید تا حکومت اسلامی خرج خود را بپردازد؟»
معینی یادآوری می‌کند که حتی در فقه شیعه، منابع مالی حکومت در عناوین متفاوتی چون زکات، خمس، انفال، خراج، جزیه، مالیات، صدقات و انفاقات بررسی شده‌اند و نمی‌توان همه نظام مالی دولت را به مفهوم «انفاق» فروکاست.
اما تندترین بخش نقد او جایی است که سخن احمد خاتمی را از متن زندگی امروز مردم می‌سنجد:
«حکومت خرج دارد؛ مردم هم خرج دارند!»
مردمی که با اجاره، درمان، آموزش، بدهی، بیکاری و تورم دست‌وپنجه نرم می‌کنند، نمی‌توانند صرفاً به این دلیل که «حکومت خرج دارد» به منبع جبران هزینه‌های آن تبدیل شوند.
از نگاه معینی، اگر حکومت به منابع بیشتری نیاز دارد، مسئله باید در قالب بودجه، مالیات، درآمدهای عمومی، دارایی‌های دولت و نظارت مالی حل شود؛ نه با تبدیل یک فضیلت دینی به سازوکار تأمین کسری حکومت.
او بحث را در یک جمله خلاصه می‌کند:
«مردم اهل احسان باشند و حکومت اهل حساب.

مردم ببخشند و حکومت پاسخ بدهد.

مردم ایثار کنند و دولت اسراف نکند.»
و در پایان به همان پرسش عنوان بازمی‌گردد:
اگر انفاق از سر اختیار باشد، فضیلت است؛ اما اگر به مطالبه و الزام حکومتی تبدیل شود، آیا هنوز می‌توان نام آن را «انفاق» گذاشت؟
انفاق یا توقیف؟

🔻 متن کامل یادداشت علیرضا معینی در مشاهده فوری

#علیرضا_معینی #احمد_خاتمی #انفاق #بودجه #بیت_المال

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 درباره ایده نژاد نوردیک؛ از فوگلین تا آمریکای امروز
✍️ بابک مینا
اریک فوگلین در کتاب «نژاد و دولت» که در سال ۱۹۳۳ در وین منتشر شد، در همان آغاز قدرت‌گیری نازیسم کوشید با ابزار فلسفه و نظریه سیاسی به مصاف ایده‌های نژادپرستانه برود.
بابک مینا با بازخوانی بخشی از این کتاب، بر تمایزی تأکید می‌کند که فوگلین میان صورت آمریکایی و آلمانیِ «ایده نوردیک» می‌گذاشت.
فوگلین می‌نویسد در آمریکا، ایده نوردیک با سنت کلاسیک دموکراتیک درهم آمیخته بود. دموکراسی انگلیسی و آمریکایی از این منظر «محافظه‌کار» بود: می‌خواست سبک زندگی و نوع انسانی را که از پیش موقعیت مسلط سیاسی داشت حفظ کند.
اما در آلمان وضعیت متفاوت بود. ایده نوردیک خصلتی «انقلابی» پیدا کرد؛ زیرا نیروی اجتماعی حامل آن، برخلاف اشرافیت در انگلستان، بورژوازی در فرانسه و پیشگامان در آمریکا، خود سازنده شکل تاریخی و سیاسی ملت نبود.
مینا معتقد است این تمایز فوگلین هنوز برای فهم زمانه ما راهگشاست، با یک تفاوت مهم:
«ایده نوردیک در آمریکا نیز در حال انقلابی شدن است.»
از نگاه او، بخشی از طبقات متوسط و پایین سفیدپوست آمریکا اکنون خود را در موقعیت اقلیت می‌بینند و احساس می‌کنند «کشورشان» را از دست می‌دهند. با این حال این گرایش در آمریکا هنوز با عناصری از دموکراسی و لیبرالیسم اقتصادی پیوند دارد؛ برخلاف ناسیونال‌سوسیالیسم آلمان دهه ۱۹۳۰ که ضدیت رادیکال با دموکراسی و سرمایه‌داری داشت.
مینا سپس شباهت تاریخی دیگری را پیشنهاد می‌کند که محل تأمل و مناقشه است: به باور او، در تخیل بخشی از راست نژادگرا، مسلمانان و به معنایی وسیع‌تر مهاجران خاورمیانه‌ای و شمال آفریقایی در اروپا و تا اندازه‌ای کمتر در آمریکا، به مهم‌ترین گروه «ناسازگار» با تصور نژادی نوردیک تبدیل شده‌اند؛ جایگاهی که یهودیان در اروپای دهه ۱۹۳۰ هدف اصلی و فاجعه‌بار آن بودند.
از این منظر، اهمیت بازخوانی فوگلین فقط تاریخی نیست.
پرسش این است که چه زمانی احساسِ ازدست‌دادن موقعیت مسلط، از یک اضطراب جمعیتی و فرهنگی به ایدئولوژی سیاسی انقلابی تبدیل می‌شود؟
و چه زمانی سیاستِ «حفظ شیوه زندگی» به سیاستِ تعیین اینکه چه کسی واقعاً متعلق به ملت است و چه کسی نیست تغییر شکل می‌دهد؟

🔻 اصل یادداشت بابک مینا

«در آمریکا، ایدهٔ نوردیک با ایدهٔ کلاسیک دموکراتیک به‌عنوان یک پدیدهٔ توده‌ای درهم می‌آمیزد. دموکراسی انگلیسی و آمریکایی محافظه‌کار است. این دموکراسی می‌خواهد یک سبک زندگی و یک نوع انسانِ از نظر سیاسی مسلط یا همچنان مسلط را حفظ کند. ایدهٔ نوردیکِ آلمانی انقلابی است. این ایده بر پدیدهٔ توده‌ایِ یک نوع انسانِ سیاسی استوار نیست. این ایده با یک تصویر آرمانیِ مسلط از انسان سیاسی یکی نمی‌شود، زیرا گروه جمعیتی‌ای که از نظر سیاسی ایدهٔ مورد نظر را تجسم می‌بخشد، یعنی طبقهٔ متوسط روستایی و شهری، همان گروهی نیست که به ملت شکل داده است؛ همان‌گونه که در انگلستان اشرافیت، در فرانسه بورژوازی و در آمریکا پیشگامان چنین کردند. طبقهٔ متوسط آلمان هیچ شکل سیاسی‌ای ایجاد نکرده است. این طبقه امروز نیز بیش از آنچه تاکنون داشته، شکل سیاسی‌ای ندارد.»
کتاب درخشان اریک فوگلین «نژاد و دولت» نه تنها گواهی‌نامه وجدان اخلاقی فیلسوفی شریف است، بلکه یکی از بهترین آثار اوست. کتاب سرشار از ایده‌های بکر و جالب است و متأسفانه باید گفت به شدت «امروزی»! کتاب در ۱۹۳۳ در وین منتشر شد و بلافاصله ناشر آن را جمع کرد. فوگلین یکی از آن فیلسوفان برجسته‌‌ای بود که از همان ابتدا با سلاح نظری نیرومندی در برابر موج نژادپرستی و سپس نازیسم ایستاد.
نکته‌ای که در اینجا بر روی آن تأکید می‌کند هنوز تا حدی راهگشا است. با این تفاوت که ایده نوردیک در آمریکا نیز در حال انقلابی شدن است. طبقات متوسط و پایین سفیدپوست در آمریکا خود را اقلیت می‌بینند و احساس می‌کنند در حال از دست دادن کشور هستند. با این همه ایده نوردیک در آمریکا هنوز با نوعی دموکراسی و ارزش‌های لیبرالیسم اقتصادی پیوند خورده است، چیزی که در آلمان دهه ۳۰ وجود نداشت: جنبش ناسیونال–سوسیالیست ضدیت مطلق با دموکراسی و سرمایه‌داری (یهودی!) داشت.
نکته دیگری که باید اضافه کرد این است که در حال حاضر «مسلمانان» [اینجا مسلمان از مفهوم دینی فراتر می‌رود و انسان خاورمیانه‌ای و شمال آفریقایی را شامل می‌شود] در اروپا و تا حد کمتری در آمریکا جانشین «یهودیان» در دهه ۳۰ میلادی شده‌اند: مهم‌ترین گروهی که با ایده نژاد نوردیک همخوان نیستند.

#بابک_مینا #اریک_فوگلین #نژاد_و_دولت #نژادپرستی #نازیسم

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 فروزان‌فر در تبریز؛ «به جان و دل و به فکر و اندیشه، آذربایجانی‌ام»
در خرداد ۱۳۲۷، هم‌زمان با آغاز به کار دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز، بدیع‌الزمان فروزان‌فر به تبریز رفت و در سخنرانی‌ای خطاب به استادان و دانشجویان، از جایگاه علم، مسئولیت دانشگاه و پیوند تاریخی آذربایجان با فرهنگ ایران سخن گفت.
فروزان‌فر در آغاز سخنانش، علاقه دیرینه خود به آذربایجان را به تاریخ این سرزمین و نیز دلبستگی‌اش به شمس تبریزی پیوند زد:
«در تاریخ اسلام کمتر سرزمینی است که این اندازه در راه علم و معرفت فداکاری کرده و در راه وطن، نام و نشان از خود باقی گذارده باشد. در حقیقت کاخ استقلال کشور عزیز ما بر روی استخوان‌های آذربایجانی‌ها و خراسانی‌ها گذاشته شده است.»
او سپس از شمس تبریزی سخن می‌گوید؛ شخصیتی که پژوهش فروزان‌فر درباره مولانا، نام و یادش را هر روز در برابر او قرار می‌داد:
«وقتی نیست که ذکر مقالات و مقامات شمس تبریز در خاطر بنده بگذرد و ظلمت اندوه از خاطرم نزُداید.»
و سرانجام، در عبارتی که شاید یکی از شخصی‌ترین بخش‌های این سخنرانی باشد، می‌گوید:
«اگر به جسد و جسم، بنده در این سرزمین اقامت نکنم، ولی به جان و دل و به فکر و اندیشه، آذربایجانی‌ام؛ زیرا خاطره علاقه به شمس تبریزی و آثار او، با جان بنده آمیخته است.»
متن کامل این سخنرانی سال‌ها بعد، در سال ۱۳۸۹ و در یادنامه دکتر منوچهر مرتضوی با عنوان «سایه سرو سهی» به کوشش محمد طاهری خسروشاهی منتشر شد.

📖 متن کامل سخنرانی

#میراث_فرهیختگان

#بدیع‌الزمان_فروزانفر #دانشگاه_تبریز #آذربایجان #شمس_تبریزی

#فرهیختگان روزن آگاهی

امـیرمحمد کریمی
و پدر داغدارش روانشاد دانـیال کریمی
مرودشت. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

💢 نسخه مرمت شده فیلم های «ستارخان»، «تنگسیر»، «هامون» ،«ای ایران»،«پرده آخر» را در موزه سینما ببینید

◽️نسخه اصلاح و مرمت شده برخی از آثار شاخص سینمای ایران به مناسبت روز ملی سینما و به همت فیلمخانه ملی ایران آماده نمایش شده است:

✅ از سه شنبه ۱۷ تا روزشنبه ۲۱ شهریور از ساعت۱۸ تا ۲۰ در سالن «سینماتوگراف» موزه سینمای ایران

◽️ سه شنبه ۱۷شهریور «ای ایران» به کارگردانی ناصر تقوایی

◽️ چهارشنبه۱۸ شهریور «تنگسیر» به کارگردانی امیر نادری

◽️ پنجشنبه ۱۹ شهریور «ستارخان» به کارگردانی علی حاتمی

◽️ جمعه۲۰شهریور «هامون» به کارگردانی داریوش مهرجویی

◽️ شنبه ۲۱شهریور « پرده آخر» به کارگردانی واروژ کریم مسیحی

☑️ جزئیات بیشتر

🌐 موزه سینمای ایران در فضای مجازی 👇

سایت موزه سینما | تلگرام | بله |اینستاگرام|یوتیوب| آپارات | واتساپ

🔴 اعدام‌های ۶۷؛ «کشف حقیقت» پیش از تسویه‌حساب سیاسی
رضا علیجانی در گفت‌وگو با صدای آمریکا، از مسئولیت سطوح مختلف حکومت در اعدام‌های گسترده زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷، میزان اطلاع مقام‌های وقت و ضرورت گشودن پرونده این واقعه سخن می‌گوید.
علیجانی معتقد است برنامه‌ریزی برای اعدام‌ها پیش از عملیات «فروغ جاویدان» مجاهدین آغاز شده بود و تصمیم‌گیری اصلی را باید در ارتباط میان دادگاه انقلاب، وزارت اطلاعات و بیت آیت‌الله خمینی جست‌وجو کرد. او پس از سطح تصمیم‌گیران، از هیئت‌های موسوم به «مرگ»، مسئولان قضایی، اطلاعاتی و زندان‌ها در تهران و شهرستان‌ها به‌عنوان عاملان و مجریان این روند یاد می‌کند.
بخش مهمی از گفت‌وگو به میرحسین موسوی اختصاص دارد. علیجانی می‌گوید در داوری درباره او میان «عقل و دل» دچار تعارض است؛ از یک‌سو معتقد است موسوی در همان دوره از ابعاد ماجرا مطلع شده و امروز وظیفه‌ای اخلاقی، سیاسی و تاریخی دارد که آنچه می‌داند و آنچه در حافظه و اسنادش باقی مانده را در اختیار افکار عمومی بگذارد؛ و از سوی دیگر تأکید می‌کند که نباید این موضوع به ابزاری برای تسویه‌حساب سیاسی با موسوی تبدیل شود.
او در عین انتقاد، مسیر بعدی موسوی را نیز نادیده نمی‌گیرد و عبور او از بخشی از میراث سیاسی جمهوری اسلامی و سال‌های طولانی حصرش را بخشی از داوری منصفانه درباره کارنامه او می‌داند.
اما نقطه مرکزی سخنان علیجانی فراتر از تعیین سهم این یا آن فرد است: کشف حقیقت.
او با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در مواجهه با جنایت‌های سیاسی و نقض گسترده حقوق بشر می‌گوید الگوهای عدالت انتقالی متفاوت بوده‌اند؛ برخی بر مجازات تأکید کرده‌اند و برخی بر آشتی و بخشش، اما کف مشترک تقریباً همه آنها یک چیز بوده است:
«کشف حقیقت برای حفظ حافظه، جهت جلوگیری از تکرار فاجعه.»
📌 اصل وقوع اعدام گسترده هزاران زندانی سیاسی در تابستان ۱۳۶۷، تشکیل هیئت‌های تصمیم‌گیر و اعتراض حسینعلی منتظری به این روند، در اسناد و گزارش‌های حقوق بشری متعدد ثبت شده است. اما برخی داوری‌های مطرح‌شده در این گفت‌وگو ــ از جمله آغاز طراحی اعدام‌ها از یک سال پیش و میزان دقیق اطلاع هر یک از مقامات وقت ــ تحلیل رضا علیجانی است و همچنان نیازمند اسناد و بررسی تاریخی مستقل است.

🎧 فایل صوتی و نکات کامل گفت‌وگو:


#صدای_فرهیختگان

#اعدام‌های_۶۷ #رضا_علیجانی #میرحسین_موسوی #کشف_حقیقت

#فرهیختگان راهی به رهایی