آنچه در خاوران جریان دارد، تنها سوگواری برای عزیزان از دست رفته نیست؛  بلکه مقاومتی مدنی و انسانی و دادخواهانه  علیه فراموشی و مصونیت از مجازات است. مادران دادخواه، خانواده های قربانیان و همه کسانی که طی این سالها در برابر فشار، تهدید، تحقیر و محرومیت سکوت نکرده اند، بخشی از مبارزه ای بزرگتر برای عدالت، آزادی و کرامت انسانی اند.

از این نظر، خاوران تنها به گذشته تعلق ندارد. خاوران به امروز ایران نیز تعلق دارد؛ به جامعه ای  که هنوز با زخم های سرکوب، کشتار، زندان، شکنجه  و اعدام روبروست و هنوز برای حق زندگی، آزادی، عدالت، رفع تبعیض و حاکمیت قانون مبارزه می کند.

دادخواهی انتقام جویی نیست؛ دفاع از حقیقت و عدالت است. یعنی حقیقت پنهان نماند، مسئولیت ها روشن شود، قربانی و جلاد جای یکدیگر ننشینند و هیچ قدرتی نتواند خود را فراتر از قانون بداند.

به همین دلیل، حمایت از خانواده های دادخواه و مبارزات آنان، حمایت از یک گروه یا یک نسل خاص نیست؛  دفاع از حق همه انسانها برای عدالت و برخورداری از کرامت انسانی است.

خاوران زنده است، چون حافظه زنده است.
زنده است،چون مادران و خانواده هایی هستند که هرگز فراموش نکردند و از یاد عزیزانشان دست نکشیدند.
زنده است، چون آنان که جان باختند، تنها نام هایی بر کاغذ نبودند؛ بلکه انسانهایی باورمند به زندگی، عشق، آرزو و امید و  آرزومند آزادی، بهروزی مردم و سربلندی کشورشان بودند.

خاوران زنده است، چون
جامعه ای که آینده ای آزاد، انسانی و دموکراتیک می خواهد، نمی تواند گذشته خود را فراموش کند و از کنار حقیقت و دادخواهی بگذرد.

خاوران زنده است، چون فراموشی را نپذیرفت و به ما یادآوری می کند که هیچ جامعه ای بدون به یاد آوردن قربانیان و رویارویی با حقیقت،
نمی تواند آینده ای آزاد، دموکراتیک و عادلانه بسازد.

خاوران را نمی توان با خاک پوشاند. نام ها را نمی توان از حافظه پاک کرد. و حقیقت را نمی توان برای همیشه زندانی کرد.

خاوران، صدای خاموش شدگانی است که هنوز شنیده می شوند؛
صدای مادرانی است که تسلیم نشدند؛
و نماد مبارزه ای است که شاید در سکوت ادامه یافته باشد. اما هرگز خاموش نشده است.

تا زمانی که حقیقت گفته نشود و عدالت تحقق نیابد، خاوران در حافظه ایران زنده خواهد ماند!

#علی_صمد #خاوران #اعدام_های_۶۷ #دادخواهی #حافظه_جمعی #عدالت_انتقالی

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎥 ادوارد براون؛ انگلیسی‌ای که در کنار مشروطه‌خواهان ایران ایستاد

یکصد سال از درگذشت ادوارد گرانویل براون می‌گذرد؛ ایران‌شناسی که نامش نه‌فقط با تاریخ ادبیات فارسی، بلکه با یکی از مهم‌ترین بزنگاه‌های تاریخ سیاسی ایران، یعنی جنبش مشروطه، پیوند خورده است.
ادوارد براون در ۱۸۶۲ در انگلستان متولد شد. پزشکی خواند، اما شیفتگی‌اش به زبان‌ها و فرهنگ‌های شرقی مسیر دیگری برای زندگی‌اش ساخت. فارسی آموخت، به ایران سفر کرد و بخشی از تجربه‌اش را در کتاب مشهور «یک سال در میان ایرانیان» ثبت کرد.
براون سال‌های طولانی به مطالعه زبان، ادبیات و تاریخ ایران پرداخت و حاصل مهم این کوشش، مجموعه چهارجلدی «تاریخ ادبی ایران» بود؛ اثری کلاسیک که با وجود نقدهایی که امروز بر برخی داوری‌های آن وارد است، هنوز جایگاهی مهم در تاریخ ایران‌شناسی دارد.

براون و مشروطه؛ پژوهشگری که وارد میدان شد
آنچه جایگاه براون را برای ایرانیان متفاوت کرد، فقط پژوهش‌های دانشگاهی‌اش نبود.
با آغاز جنبش مشروطه، او صرفاً ناظری دانشگاهی در کمبریج باقی نماند و آشکارا جانب مشروطه‌خواهان ایران را گرفت.
براون از مخالفان جدی قرارداد ۱۹۰۷ روسیه و بریتانیا و تقسیم ایران به حوزه‌های نفوذ دو قدرت بود و بر حق ایرانیان برای تعیین سرنوشت خود تأکید می‌کرد.
او با چهره‌هایی چون سیدحسن تقی‌زاده، علی‌اکبر دهخدا و محمدعلی تربیت ارتباط داشت و برای رساندن صدای مشروطه‌خواهان به افکار عمومی بریتانیا تلاش می‌کرد. فعالیت او تا مشارکت در شکل‌گیری کمیته ایران (Persia Committee) برای مقابله با سیاست روسیه و بریتانیا در قبال ایران پیش رفت.
براون حتی مدتی کار بر «تاریخ ادبی ایران» را کنار گذاشت تا انرژی بیشتری صرف حمایت از مشروطه ایران کند.

مطبوعات و شعر مشروطه
براون دریافته بود که برای شناخت مشروطه، فقط نباید سراغ رجال و حوادث سیاسی رفت؛ روزنامه‌ها، شعرها و زبان سیاسی تازه جامعه ایران نیز بخشی از انقلاب بودند.
کتاب The Press and Poetry of Modern Persia حاصل همین نگاه بود؛ تلاشی برای معرفی مطبوعات و شعر سیاسی عصر مشروطه به مخاطبان انگلیسی‌زبان.
در کنار اینها، پژوهش درباره بابیه و بهائیت نیز بخش مهم و البته مناقشه‌برانگیزی از کارنامه علمی او را تشکیل می‌دهد.

چرا هنوز درباره براون حرف می‌زنیم؟
براون را نباید به «دوست ایران» افسانه‌ای و بی‌خطایی تبدیل کرد. برخی روش‌ها و داوری‌های او امروز محل نقدند و یک قرن پژوهش، بسیاری از ارزیابی‌های ایران‌شناسی عصر او را اصلاح کرده است.
اما ویژگی مهم او همچنان باقی است:
ایران برای براون صرفاً «موضوع مطالعه» نبود.
هنگامی که استقلال و مشروطه ایران زیر فشار قدرت‌های بزرگ قرار گرفت، حاضر شد از فاصله امن دانشگاهی بیرون بیاید و حتی علیه سیاست دولت کشور خودش موضع بگیرد.
شاید به همین دلیل نام این استاد کمبریج در حافظه بخشی از مشروطه‌خواهان ایرانی، نه فقط به‌عنوان یک ایران‌شناس، بلکه به‌عنوان مدافع استقلال و مشروطیت ایران باقی ماند.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
صد سال بعد، بازخوانی براون فرصتی است برای پرسیدن اینکه پژوهشگر خارجی تا کجا می‌تواند جامعه‌ای را از بیرون بشناسد و از کجا رابطه پژوهشگر با موضوع پژوهش به رابطه‌ای انسانی و اخلاقی تبدیل می‌شود؟
براون بی‌خطا نبود و آثارش نیز متون مقدس ایران‌شناسی نیستند. بزرگداشت علمی او زمانی معنا دارد که خدمات و محدودیت‌هایش را هم‌زمان ببینیم.
اما شاید مهم‌ترین میراثش همین باشد:
مردی که ایران را مطالعه کرد، اما در لحظه‌ای حساس از تاریخ، حاضر نشد سرنوشت ایرانیان را فقط از پشت میز دانشگاه تماشا کند.

🎥 به مناسبت یکصدمین سال درگذشت ادوارد براون
نشست «بازخوانی زندگی و آثار ادوارد براون» با حضور مقصود فراستخواه، داریوش رحمانیان، بهرام پروین گنابادی، چارلز ملویل، مجید تفرشی، حمیدرضا نمازی، احمد شاکری و جواد رنجبر درخشیلر در اندیشگاه فرهنگی کتابخانه ملی برگزار شد.
🔴 نسخه کامل نشست

#ادوارد_براون #مشروطه #تاریخ_ایران #ایرانشناسی

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 «ایران»؛ مخرج مشترک سیاست رهاساز و گشایشگر
✍️ عباس موسایی
در هنگامه‌ای که ایران هم‌زمان با جنگ و فشار خارجی، بحران‌های داخلی، شکاف اجتماعی و انسداد سیاسی روبه‌روست، چه چیزی می‌تواند دوباره به کانون سیاست تبدیل شود؟
عباس موسایی در یادداشت «ایران به مثابه کانون سیاست رهاساز و گشایشگر» پاسخ خود را در یک کلمه جست‌وجو می‌کند:
ایران.
او بحث را از مفهوم «تجربه» و «انتظار» نزد راینهارت کوزلک آغاز می‌کند. گذشته برای فهم آینده ضروری است، اما آینده نسخه تکراری گذشته نیست. تجربه تاریخی باید ماده‌ای برای ساختن افق تازه باشد، نه زندانی برای تکرار آن.
از همین‌جا نویسنده به ماکیاولی می‌رسد؛ متفکری که «شهریار» را فقط رساله‌ای درباره کسب و حفظ قدرت نمی‌بیند، بلکه آن را در زمینه تاریخی ایتالیای پراکنده و گرفتار مداخله قدرت‌های خارجی می‌خواند.
با تکیه بر تفسیر مائوریتزیو ویرولی، وجه کمتر دیده‌شده ماکیاولی برجسته می‌شود: به‌کارگرفتن «خیال خلاق» برای متحدکردن مردمان متفرق، نجات ملت و احیای آزادی سیاسی.
و سپس پرسش اصلی به ایران امروز بازمی‌گردد.
ایران در میان دو افراط
موسایی معتقد است ایران در «اکنون خطیر» خود هم‌زمان از بیرون با جنگ و تجاوز و از درون با شکاف اجتماعی و بحران حکمرانی مواجه شده است.
در چنین وضعیتی، به نوشته او دو جریان ظاهراً متخاصم در یک نقطه به یکدیگر می‌رسند:
«راست افراطیِ خودنظام‌پندار» و «راست افراطیِ براندازی‌خواه».
هر دو، به شیوه خود، امکان بازگشت سیاست به وضعیت عادی را محدود می‌کنند و فضای استثنایی و قطبی را استمرار می‌بخشند؛ فضایی که در آن «مصلحت ملی» و «خیر عمومی» مجال کافی برای ظهور پیدا نمی‌کند.
نتیجه، انسدادی است که هزینه اصلاح را چنان بالا می‌برد که حتی اصلاح نیز به چشم دگرگونی بنیادین و تهدیدکننده دیده می‌شود.
منشأ سم کجاست؟
موسایی با استناد به جواد طباطبایی بر این نکته تأکید می‌کند که اصلاح بدون شناخت منشأ بحران ممکن نیست:
«منشأ تباهی کجاست؟ آنجایی که سم تولید می‌کند کجاست؟ بدون شناخت محل تولید سم، نمی‌توان اصلاحی رقم زد.»
از نگاه نویسنده، ایران امروز بیش از مرثیه‌سرایی یا آرزوپردازی، به شناخت واقعیت و «واقع‌نگری مسئولانه و خلاقانه» نیاز دارد؛ سیاستمدارانی در حکومت و جامعه مدنی که بتوانند از بن‌بست خیال‌اندیشی و افراط عبور کنند.
ایران؛ پیش از جناح، ایدئولوژی و منازعه
نقطه مرکزی مقاله همین‌جاست.
موسایی «تنهایی استراتژیک» دیرپای ایران را مسئله‌ای می‌داند که بدون قرارگرفتن دوباره ایران در مرکز سیاست نمی‌توان برای آن چاره‌ای یافت.
او می‌نویسد:
«ایران به مثابه نام یک ملت، یک کشور و یک دولت، می‌تواند به مخرج مشترک سیاست رهاساز و گشایشگر تبدیل شود.»
در چنین نگاهی، ایران دیگر ملک یک جناح، حکومت یا ایدئولوژی نیست؛ نقطه مشترکی است که سیاست باید حول حفظ جامعه، سرزمین، منافع ملی و امکان زندگی بهتر برای شهروندان آن دوباره سازمان پیدا کند.
نویسنده از همین منظر، سخن محمد خاتمی درباره «صلح عزتمندانه» و اشاره سیدحسن خمینی به صلح حدیبیه و «صلح به مثابه مصلحت» را نیز تلاش‌هایی برای یافتن راه خروج از وضعیت جنگی کنونی می‌بیند.
و مقاله را با این ضرورت به پایان می‌رساند:
ایران امروز به «غنی‌سازی ملی» نیاز دارد؛ به شجاعت، کیاست، فضیلت و سیاستی ملی که بتواند بر افراط‌گرایی ضدملی غلبه کند.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
شاید مهم‌ترین پرسشی که این یادداشت پیش می‌کشد همین باشد:
آیا می‌توان پیش از توافق بر سر شکل حکومت آینده، ایدئولوژی مطلوب یا نسبت نیروهای سیاسی با یکدیگر، دست‌کم بر سر «ایران» به توافق رسید؟
یعنی حفظ جان ایرانیان، تمامیت و امنیت کشور، آزادی و حقوق شهروندان، جلوگیری از ویرانی اقتصادی و پایان‌دادن به چرخه‌ای که در آن هر جناح، ایران را از دریچه بقای خودش می‌بیند.
اگر «ایران» نتواند مخرج مشترک سیاست شود، اختلاف بر سر آینده ممکن است پیش از رسیدن آینده، خودِ امکان ساختن آن را فرسوده کند.

📎 متن کامل یادداشت در جماران

#عباس_موسایی #ایران #منافع_ملی #صلح #سیاست

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🖤 جواد مجابی؛ مردی که در یک قالب نمی‌گنجید
جواد مجابی، شاعر، نویسنده، طنزپرداز، روزنامه‌نگار، نقاش و منتقد ادبی و هنری ایران، امروز شنبه ۱۴ شهریور ۱۴۰۵، پس از یک دوره بیماری درگذشت. خبر درگذشت او از سوی خانواده و رسانه‌های فرهنگی تأیید شده است.
مجابی متولد ۱۳۱۸ در قزوین بود و بیش از شش دهه در متن فرهنگ معاصر ایران زیست و نوشت؛ از شعر و داستان و رمان تا طنز، نمایشنامه، نقد ادبی و پژوهش درباره هنرهای تجسمی. کارنامه او نزدیک به هفتاد عنوان اثر را دربر می‌گیرد.
اما شاید ویژگی متمایز مجابی همین دشواریِ قرار دادن او در یک عنوان بود.

از دهه ۱۳۴۰ نوشت و در مطبوعاتی چون «اطلاعات» و مجلات ادبی و فرهنگی فعالیت کرد؛ در سال‌های پیش از انقلاب نیز در شکل‌گیری تشکل روزنامه‌نگاران مستقل مشارکت داشت. آثارش از شعر و داستان تا پژوهش درباره نقاشان و هنر مدرن ایران امتداد یافت.


فرهیختگان درگذشت این نویسنده و هنرمند برجسته را به خانواده او و جامعه فرهنگی و هنری ایران تسلیت می‌گوید.
#جواد_مجابی #ادبیات_ایران #فرهنگ #هنر

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 چرا این همه کینه از مهسا امینی؟
✍️ مجتبی نجفی

چرا با گذشت سال‌ها از جان‌باختن مهسا (ژینا) امینی، همچنان نام و تصویر او هدف حمله قرار می‌گیرد؟
مجتبی نجفی معتقد است مسئله دیگر شخص مهسا نیست؛ مسئله «مهسا به‌مثابه نماد» است.
او به نمونه‌هایی از این مواجهه اشاره می‌کند؛ از تعبیر توهین‌آمیز یک نماینده مجلس که بعدتر ناچار به عذرخواهی شد تا ساخت کلیپی با هوش مصنوعی که در آن، مهسا با زبان خودش عامل آنچه «شورش و آشوب» خوانده می‌شود معرفی شده است.
نجفی می‌نویسد آن جمله مشهور ــ «مهسا، نام تو رمز می‌شود» ــ سرانجام صورتی واقعی پیدا کرد؛ زیرا نام مهسا با سه کلمه‌ای پیوند خورد که به اعتقاد او نظام حاکم با هر سه مسئله دارد:
زن، زندگی، آزادی.
از این منظر، ژینا دیگر فقط دختری جوان از کردستان نیست. نام او از مرزهای جغرافیایی و حتی ملی عبور کرده و به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای اعتراض به تبعیض علیه زنان و مطالبه آزادی در ایران تبدیل شده است.
«کینه از مهسا، کینه از یک نماد است»
نجفی جنبش زن، زندگی، آزادی را موفق‌ترین جنبش اجتماعی ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ توصیف می‌کند و مهم‌ترین دستاورد آن را در عرصه اجتماعی، شکستن اقتدار حجاب اجباری می‌داند.
به تعبیر او، قانون حجاب اجباری اگرچه همچنان مبنای فشار، مجازات و برخورد با زنان قرار می‌گیرد، در سطح جامعه اقتدار سابق خود را از دست داده است.
و درست از همین‌جا پاسخ او به پرسش عنوان یادداشت شکل می‌گیرد:
«برای همین از مهسا کینه دارند.»
زیرا تخریب مهسا، دیگر تخریب یک فرد نیست؛ تلاشی برای تخریب معنایی است که نام او در حافظه جمعی بخشی از جامعه ایران پیدا کرده است.
او می‌نویسد:
«مهسا نه یک نام خاص که یک نماد است؛ یعنی چهره‌ای که به نماد مبارزه با ستم و تبعیض تبدیل شده.»

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
قدرت نمادهای سیاسی و اجتماعی دقیقاً از جایی آغاز می‌شود که دیگر اختیار معنای آنها در دست حکومت، مخالفان یا حتی سازندگان اولیه‌شان نیست.
می‌توان تصویر یک نماد را ممنوع کرد، روایت دیگری درباره‌اش ساخت یا با ابزارهای تازه‌ای مانند هوش مصنوعی کوشید معنای آن را وارونه کرد؛ اما اگر نامی وارد حافظه جمعی شده باشد، نبرد اصلی دیگر بر سر خود آن فرد نیست، بر سر معنایی است که جامعه به او بخشیده است.
از این منظر شاید استمرار حمله به نام مهسا، خود نشانه‌ای از ماندگاری همان چیزی باشد که قرار است انکار شود.
ژینا امینی دیگر فقط نام یک انسان نیست؛ بخشی از زبان سیاسی و حافظه تاریخی ایران معاصر شده است.

📎 متن کامل یادداشت مجتبی نجفی:

چرا جان  مهسا را گرفتند اما همچنان کینه ای که به او دارند پابرجاست؟ یک روز یک نماینده مجلس گفت او به " درک واصل شد" و مجبور به عذرخواهی شد  و یک روز کلیپی با هوش مصنوعی می‌سازند و او را با زبان خودش عامل آنچه که "شورش و آشوب" می‌خوانند معرفی می‌کنند. مشکل آنها با شخص مهسا امینی نیست با مهسا به مثابه نماد است. یادتان است همان جمله معروفی که خبر داده بود مهسا نام تو رمز می‌شود، صورت واقعی به خود گرفت و نام مهسا و ژینا به همه زیبایی هایی پیوند خورد که نظام حاکم ندارد: زن، زندگی و آزادی. نظام حاکم با هر سه کلمه مشکل دارد و نام مهسا با هر سه کلمه پیوند خورده

و مهسا دیگر نه فقط دختری از دیار کردستان که نماد ملی  ایرانیان آزادیخواه و بین المللی تلاشگران راه آزادی در جوامع مدنی کشورهای دیگر شده و اتفاقا نام او با موفق ترین جنبش پس از انقلاب پنجاه و هفت عجین شده؛ جنبشی که قانون حجاب اجباری را میراند و آنرا تکه پاره ای بی جان کرد که به رغم تداوم تنبیه ها و مجازات های زنان، دیگر نای برخاستن ندارد و برای همین از مهسا کینه دارند.

به آن دختر جاودان ایران زمین که نماد مبارزه برای زندگی و آزادی در ایران زنانه شد، هجوم می‌برند، توهین می‌کنند و فراموش می‌کنند که مهسا نه یک نام خاص که یک نماد است، یعنی چهره ای که به قانون مبارزه با ستم و تبعیض تبدیل شده و تا تلاش برای اعاده زندگی و آزادی پابرجاست، مهسا تخریب ناشدنی و جاودانه است و کلمه و تصویرش در وجدان جمعی ایرانیانی حک شده که با گفتمان زن، زندگی و آزادی علیه مرگ و نابودی ایستاده اند و خواهند ایستاد.

#مجتبی_نجفی #مهسا_امینی
#ژینا_امینی #زن_زندگی_آزادی #حافظه_جمعی

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎥 ولی نصر: توافق پایدار توافقی نیست که یک طرف «همه‌چیز» را ببرد
ولی نصر در توضیح یکی از شروط اساسی دوام توافق احتمالی میان ایران و آمریکا، بر نکته‌ای تأکید می‌کند که در فضای قطبی سیاست اغلب نادیده گرفته می‌شود:
توافق زمانی پایدار می‌ماند که هر دو طرف دلیلی برای حفظ آن داشته باشند.
او می‌گوید اگر توافقی منعقد شود که ایران همه خواسته‌هایش را به دست آورد و آمریکا چیزی نصیبش نشود، واشینگتن انگیزه‌ای برای پایبندی به آن نخواهد داشت؛ همان‌طور که عکس این وضعیت نیز درباره ایران صادق است.
به تعبیر نصر:
«اگر هر کشوری حس کند با به‌هم‌زدن توافق، بیشتر گیرش می‌آید تا با ماندن در آن، زیرش خواهد زد.»
از ورسای تا ایران و آمریکا
نصر برای توضیح استدلال خود به تجربه دو جنگ جهانی بازمی‌گردد.
پس از جنگ جهانی اول، پیمان ورسای شرایطی بر آلمان تحمیل کرد که از نگاه او، چیز مثبتی برای آلمان در حفظ نظم ایجادشده باقی نمی‌گذاشت. بنابراین انگیزه برای برهم‌زدن آن نظم نیز شکل گرفت.
اما پس از جنگ جهانی دوم، مسئله فقط مهار آلمان نبود؛ تلاش شد ساختاری ایجاد شود که آلمان و فرانسه هر دو در حفظ نظم جدید منفعت داشته باشند و هزینه خروج از همکاری بیش از منفعت آن باشد.
نصر همین منطق را به مذاکرات ایران و آمریکا تعمیم می‌دهد:
«توافق ایران و آمریکا وقتی پایدار می‌شود که خواسته‌های دو طرف تا حدی در آن آمده باشد تا دیگر انگیزه‌ای برای زیر آن زدن نداشته باشند.»

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
این استدلال یک تفاوت مهم میان «پیروزی در مذاکره» و «ساختن توافق پایدار» را برجسته می‌کند.
در فضای سیاسی، گرفتن حداکثر امتیاز و دادن حداقل امتیاز معمولاً موفقیت معرفی می‌شود؛ اما اگر حاصل مذاکره چنان نامتوازن باشد که یکی از طرفین از همان روز نخست منتظر فرصتی برای خروج یا نقض آن بماند، آن «پیروزی» می‌تواند بذر شکست توافق را درون خودش داشته باشد.
مسئله بنابراین فقط این نیست که ایران یا آمریکا چه چیزی از توافق می‌گیرند؛ مسئله این است که آیا هر دو به اندازه‌ای منفعت خواهند داشت که ماندن در توافق را سودمندتر از شکستن آن بدانند.
در نهایت، توافق پایدار شاید نه محصول رضایت کامل دو طرف، بلکه محصول وضعیتی باشد که در آن هزینه برهم‌زدن توافق برای هر دو، از هزینه حفظ آن بیشتر باشد.

🎥 گفت‌وگوی کامل ولی نصر

#ولی_نصر #ایران #آمریکا #مذاکرات #دیپلماسی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔵 نظام‌های سیاسی با «رنج اجتماعی» چه می‌کنند؟
رنج به‌مثابه میدان نبرد معنا
✍️ علی زمانیان

برای شناخت یک جامعه، فقط مطالعه ساختار قدرت، اقتصاد و نهادهای آن کافی نیست؛ باید دردهای آن جامعه را نیز دید و به رسمیت شناخت. زیرا یکی از بنیادی‌ترین شکل‌های به‌رسمیت‌شناختن دیگری، دیدن رنج اوست.
علی زمانیان در این جستار، با اتکا به کتاب «درآمدی جامعه‌شناختی به رنج» اثر ایان ویلکینسون، از رنج نه صرفاً به‌عنوان تجربه‌ای شخصی، بلکه به‌مثابه عرصه‌ای برای کشمکش بر سر «معنا»، «قدرت» و «حقیقت» سخن می‌گوید.
رنج هنگامی که از حریم خصوصی بیرون می‌آید و وارد عرصه عمومی می‌شود، دیگر فقط متعلق به رنج‌دیده نیست؛ دولت، رسانه، نهاد علمی، سیاستمدار و حتی سازمان‌های بشردوستانه می‌توانند وارد میدان شوند و بکوشند معنای آن را تغییر دهند.
«مصادره رنج» چگونه اتفاق می‌افتد؟
زمانیان نخستین مفهوم را «مصادره رنج» می‌نامد: رنج از راوی اصلی‌اش گرفته و در خدمت هدف دیگری قرار می‌گیرد.
در مصادره رسانه‌ای، تصویر کودک گرسنه یا قربانی جنگ می‌تواند به کالایی برای جذب مخاطب تبدیل شود؛ فاجعه دیده می‌شود، اما این دیدن الزاماً به همدلی فعال یا تغییر ساختاری منتهی نمی‌شود.
در مصادره علمی، خطر دیگری وجود دارد: تجربه زنده انسان رنج‌دیده به آمار، داده و نظریه تبدیل شود و بیش از آنکه به صاحبان درد یاری برساند، برای پژوهشگر اعتبار علمی تولید کند.
و در مصادره سیاسی، رنج می‌تواند مستقیماً به سرمایه قدرت تبدیل شود؛ دولت‌ها ممکن است رنج ناشی از یک تهدید خارجی را برجسته کنند تا سرکوب داخلی را موجه جلوه دهند، یا با نمایش همدردی با قربانیان فقر، از اصلاح ساختارهایی که فقر را بازتولید می‌کنند بگریزند.
به تعبیر زمانیان، در این نقطه «درد» به سرمایه سیاسی و اقتصادی تبدیل می‌شود.
وقتی حتی معنای درد را از صاحبش می‌گیرند
اما صورت عمیق‌تری نیز وجود دارد: «مصادره معنای رنج».
در این حالت، فرد نه‌تنها رنج می‌کشد، بلکه اختیار تعریف رنج خود را نیز از دست می‌دهد.
نهادهای پزشکی، روان‌شناختی، حقوقی، دینی یا سیاسی از بیرون به تجربه او معنا می‌دهند و رنج زیسته به «موردی» برای تشخیص، قضاوت، توجیه یا سرزنش تبدیل می‌شود.
زمانیان می‌نویسد:
«نظام‌های سیاسی، رنج را به‌منزله دال شناور، از معنای خود تهی می‌کنند، سپس معنای مورد نظرشان را به آن تحمیل می‌کنند تا در نهایت، با مصادره معنای رنج، مشروعیت خود را تأمین نمایند.»
در چنین وضعی حتی رنجی که می‌توانست به اعتراض علیه بی‌عدالتی تبدیل شود، ممکن است دوباره معناگذاری شود و در نهایت به روایتی در خدمت همان نظمی بدل شود که رنج در بستر آن شکل گرفته است.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
شاید یکی از مهم‌ترین میدان‌های سیاست همین‌جاست: چه کسی حق دارد معنای رنج را تعیین کند؟
مادر کشته‌شده‌ای که دادخواهی می‌کند، خانواده‌ای که زیر فشار اقتصادی فروریخته، انسانی که زندان یا جنگ را تجربه کرده و جامعه‌ای که زخمی تاریخی را با خود حمل می‌کند، فقط صاحبان یک «واقعه» نیستند؛ صاحبان تجربه‌ای‌اند که قدرت ممکن است برای آن روایت دیگری بسازد.
گاهی حذف رنج با انکار وقوع آن انجام می‌شود؛ اما شیوه پیچیده‌تر این است که اصل رنج پذیرفته شود و معنای آن مصادره گردد.
از همین رو، شنیدن صدای خودِ رنج‌دیدگان فقط عملی اخلاقی نیست؛ می‌تواند شکلی از مقاومت در برابر قدرتی باشد که می‌خواهد علاوه بر واقعیت، تفسیر واقعیت را نیز در اختیار داشته باشد.


متن کامل جستار علی زمانیان

مطالعه‌ی یک جامعه، مستلزم به رسمیت شناختن "درد" آن جامعه و  مطالعه‌ی آن است. اساسا یکی از ارکان اصلی "به رسمیت شناختن" و "دیدن" دیگری، به رسمیت شناختن و دیدن دردها و رنج‌های او است. از این رو چه در مطالعات اجتماعی و چه در حوزه‌ی مطالعات عدالت و اخلاق، "رنج"، از نکات کانونی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

✅ "ایان ویلکینسون" در کتاب "درآمدی جامعه‌شناختی به رنج" تصویری از رنج به عنوان پدیده‌ای ترسیم می‌کند که نه فقط یک تجربه شخصی دردناک، بلکه به عرصه‌ای برای کشمکش "معنا"، "قدرت" و "حقیقت" تبدیل می‌شود. او نشان می‌دهد که رنج به محض آنکه از حوزه خصوصی فرد خارج می‌شود و به عرصه عمومی قدم می‌گذارد، دستخوش فرایندهایی پیچیده می‌شود که می‌توان آنها را با مفاهیمی چون تصرف، مصادره، تغییر معنا، ناپدید کردن، خاموش کردن صدای رنج و مشروعیت‌بخشی توصیف کرد.

این جستار به تحلیل این فرایندها می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه نظام‌های قدرت، اعم از دولت‌ها، رسانه‌ها، نهادهای علمی و حتی سازمان‌های بشردوستانه، رنج را از صاحبان اصلی‌اش می‌ربایند، معنای آن را دگرگون می‌سازند و در نهایت آن را به گونه‌ای بازنمایی می‌کنند که نه فقط تهدیدی برای نظم موجود نباشد، بلکه به تقویت همان نظم کمک کند. 

هم‌چنین این مقاله نشان می‌دهد که چگونه "رنج" به منبعی برای مشروعیت‌بخشی به قدرت تبدیل می‌شود، به طوری که خشونت و سرکوب با توسل به رنج خود یا دیگران، توجیه و عادی‌سازی می‌گردد.

🔻 برای اندیشیدن جامعه‌شناسانه به "رنج"، شرح برخی مفاهیم ضروری است. برخی از مفاهیم در پی می‌آید:

❗️اول. مصادره رنج

ویلکینسون نشان می‌دهد یکی از رنج‌های شخصِ رنج‌دیده آن است که "رنج" را از او می‌ربایند و مصادره‌اش می‌کنند. به این معنا که رنجی که تجربه می‌کند، از اختیارش خارج می‌شود و توسط نهادهای بیرونی، اعم از رسانه، دولت و سایر نهادها، به نفع مشروعیت خود، مصادره می‌گردد. به سخن دیگر، رنج را از راوی اصلی‌اش جدا می‌کنند و آن را در خدمت اهداف خود قرار می‌دهند.

✔️ مهمترین مصادیق "مصادره‌ی رنج" عبارت است از:
➖ مصادره‌ی رسانه‌ای که در آن، رسانه‌های خبری، "رنج" را به محتوای جذاب تبدیل می‌کنند. 
تصاویر کودکان گرسنه یا اجساد جنگ‌زدگان را نه برای ایجاد تغییر ساختاری، بلکه برای جلب مخاطب در فضای مجازی و افزایش فروش آگهی‌های تجاری به کار می‌روند. ویلکینسون این را "گردشگری هرزه‌نمایانه" می‌نامد، جایی که مخاطب به جای همدلی فعال، به تماشاگری لذت‌بخش از فاجعه می‌نشیند. 
➖ مصادره علمی نیز از دیگر مصادیق است که در آن جامعه‌شناسان و پژوهشگران با تبدیل تجربه زیسته رنج به داده‌های آماری، مفاهیم انتزاعی و نظریه‌های دانشگاهی، آن را از درد زنده به موضوع مطالعه تقلیل می‌دهند. ویلکینسون هشدار می‌دهد که این خشونت معرفتی ممکن است بیش از آنکه به رنج‌دیدگان کمک کند، به حرفه محققان اعتبار ببخشد. 
➖ همچنین مصادره‌ی سیاسی که در آن، دولت‌ها و احزاب، رنج شهروندان را به ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به سیاست‌های خود تبدیل می‌کنند. برای مثال، یک دولت ممکن است با بزرگنمایی رنج ناشی از تهدید خارجی، اقدامات سرکوبگرانه خود را توجیه کند یا با ابراز همدردی دروغین با قربانیان فقر، از هرگونه اصلاح ساختاری اساسی طفره رود.
مصادره‌ی رنج وقتی است که "درد" به مثابه‌ی سرمایه سیاسی و اقتصادی تبدیل می‌شود. مصادره رنج، مفهومی است که ویلکینسون از نقدهای جامعه‌شناختی اقتصاد سیاسی احساسات وام می‌گیرد و آن را گسترش می‌دهد.

✅ صورت‌بندی سه‌گانه‌ی مصادره‌ی رنج:

➖ الف) اولین نوع، "مصادره‌ی معنای رنج" است.
در این نوع، رنج فرد یا گروه، از بافت زیسته‌ی خود خارج می‌شود و معنایی "از بیرون" به آن تحمیل می‌گردد. رنج‌دیده، دیگر صاحب معنای رنج خود نیست؛ بلکه نهادهایی مانند پزشکی، روان‌شناسی، حقوق، دین یا سیاست، معنای مورد نظر خود را بر رنج او تحمیل می‌کنند. رنج، به‌جای آن‌که "تجربه‌ای زیست‌شده" باشد، به "موردی" برای تشخیص، قضاوت، توجیه یا سرزنش تبدیل می‌شود. 
نظام‌های سیاسی، رنج را به منزله‌ی دال شناور، از معنای خود تهی می‌کنند، سپس، معنای مورد نظرشان را به آن تحمیل می‌کنند، تا در نهایت، با مصادره‌ی معنای رنج، مشروعیت خود را تامین نمایند.

ویلکینسون با استناد به جامعه‌شناسی فرهنگی وبر و دورکیم نشان می‌دهد که معنای رنج هرگز طبیعی یا خودآشکار نیست، بلکه همیشه در بستر گفتمان‌های فرهنگی و ایدئولوژیک ساخته می‌شود. با تغییر معنا، رنجی که می‌توانست به منزله اعتراضی علیه بی‌عدالتی باشد، به معنایی قابل قبول و حتی مشروع برای نظم موجود تبدیل می‌شود.

ادامه دارد.....


✍️ علی زمانیان | ۱۲ شهریور ۱۴۰۵

#علی_زمانیان #رنج_اجتماعی #جامعه_شناسی #قدرت #حافظه_جمعی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🌑 مدرسه تعطیل است؛ دانش‌آموزان سیگار می‌کشند!
✍️ جعفر بخشی بی‌نیاز | نویسنده و روزنامه‌نگار
«گفته‌اند ۳۰ درصد از جمعیت ۱۶ میلیونی دانش‌آموزان کشور» درگیر دخانیات‌اند؛ یعنی اگر این آمار درست باشد، با جمعیتی حدود ۴.۸ میلیون دانش‌آموز روبه‌رو هستیم.
جعفر بخشی بی‌نیاز اما می‌گوید مسئله فقط سیگار و قلیان نیست؛ اینها ممکن است لایه بیرونی بحرانی عمیق‌تر باشند: نوجوانی که به‌جای امید به آینده، برای تحمل فشارهای زندگی به دود و مواد پناه می‌برد.
او از مجموعه‌ای از عوامل سخن می‌گوید: نبود شادی و تفریح سالم، فشارهای روانی، محدودیت‌ها، مشکلات اقتصادی، خلأهای تربیتی و ضعف نظارت در محیط‌های آموزشی.
و از آموزش‌وپرورش می‌پرسد سهم این نهاد در شکل‌گیری چنین وضعیتی چقدر است؟
وقتی سیگار از «تفریح» به «مسکن» تبدیل می‌شود
هسته اصلی یادداشت شاید همین جمله باشد:
«وقتی دانش‌آموز، دود را نه به‌عنوان یک آسیب بلکه به‌عنوان یک مسکن برای دردهای عمیق اجتماعی و اقتصادی می‌بیند و زندگی‌اش را تمام‌شده فرض می‌کند، یعنی ما در تربیت نسل آینده شکست خورده‌ایم.»
نویسنده هشدار می‌دهد مسئله نوجوانی که سیگار می‌کشد را نمی‌توان صرفاً با ممنوعیت، تنبیه یا افزایش نظارت توضیح داد. باید پرسید چه اتفاقی در زندگی یک نوجوان افتاده که مصرف دخانیات یا مواد برای او به راهی برای فرار از واقعیت تبدیل شده است؟
از نگاه او، پنهان‌کردن ابعاد مسئله یا تقلیل آن به رفتارهای فردی، فقط مواجهه با نشانه‌هاست؛ در حالی که ریشه بحران را باید در وضعیت اجتماعی و اقتصادی و احساس ناامیدی بخشی از نسل نوجوان جست‌وجو کرد.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
پرسشی که یادداشت پیش می‌کشد اهمیت دارد:
چرا یک نوجوان سیگار می‌کشد؟
سیاست‌گذاری‌ای که فقط به سیگارِ میان انگشتان نوجوان نگاه کند اما اضطراب، فقر، تنهایی، کیفیت مدرسه، وضعیت خانواده، چشم‌انداز آینده و امکان تفریح و زندگی اجتماعی او را نبیند، ممکن است معلول را هدف بگیرد و علت را رها کند.
نوجوانی که آینده‌ای برای خودش تصور نمی‌کند، فقط مسئله خانواده یا مدرسه‌اش نیست؛ هشداری درباره آینده خود جامعه است.
و اگر بحران واقعاً ابعادی نزدیک به آنچه در این یادداشت ادعا شده داشته باشد، دیگر با یک «آسیب دانش‌آموزی» مواجه نیستیم؛ با مسئله‌ای در ابعاد سلامت عمومی و امنیت اجتماعی نسل آینده روبه‌رو هستیم.

#جعفر_بخشی_بی_نیاز #دانش_آموزان #دخانیات #آموزش_و_پرورش #آسیب_اجتماعی

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

سولماز صحرایی داریان
تهران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

📚 عصر خواندن تمام شده است؟
جامعه‌ای که مطالعه را کنار می‌گذارد، چه چیزی را همراه کتاب از دست می‌دهد؟
✍️ رز هوروویچ | The Atlantic
جهان شاید در حال ورود به «عصر پساسواد» باشد؛ عصری که در آن انسان‌ها هنوز روزانه هزاران کلمه می‌بینند، اما توان و میل خواندن متن‌های طولانی، پیچیده و نیازمند تمرکز را به‌تدریج از دست می‌دهند.
رز هوروویچ در گزارش مفصل خود برای «آتلانتیک» از کتابخانه اسکندریه آغاز می‌کند؛ گنجینه‌ای که نابودی‌اش فقط داستان آتش و جنگ نبود. حفظ دانش نیازمند هزینه، مراقبت و مهم‌تر از همه اراده یک جامعه برای نگهداری و انتقال آن بود.
هوروویچ وضعیت امروز آمریکا را از همین زاویه می‌بیند: کتاب و متن بیش از هر زمان دیگری در دسترس‌اند، اما اراده برای خواندن عمیق رو به افول است.
آمریکایی‌ها هنوز می‌خوانند؛ ایمیل، پیام، کپشن، زیرنویس و شبکه‌های اجتماعی. مسئله اما تعداد کلماتی نیست که از برابر چشم می‌گذرند؛ مسئله نوع مواجهه مغز با متن است.
خواندن یک رمان، تاریخ، فلسفه یا مقاله بلند با اسکرول‌کردن صدها پست کوتاه یک فعالیت ذهنی واحد نیست.
خواندن عمیق، تمرین تمرکز، دنبال‌کردن استدلال، نگه‌داشتن چند گزاره در ذهن، کشف تناقض، استنتاج و پیوند اطلاعات تازه با دانسته‌های پیشین است.
وقتی این تمرین کنار گذاشته شود، فقط «کتاب‌خوانی» کاهش نمی‌یابد؛ بخشی از توانایی ما برای تفکر پیچیده نیز ممکن است تحلیل برود.
از عصر سواد به عصر «پساسواد»
پارادوکس زمانه همین‌جاست:
ممکن است جامعه‌ای از نظر فنی باسواد باشد، اما فرهنگ آن دیگر بر خواندن عمیق استوار نباشد.
ویدئوهای چندثانیه‌ای، پادکست، پیام صوتی و اکنون هوش مصنوعی می‌توانند اطلاعات را سریع‌تر از کتاب منتقل کنند؛ اما پرسش هوروویچ عمیق‌تر است:
اگر دیگر برای فهمیدن مجبور نباشیم بخوانیم، تمرکز کنیم، بنویسیم و خودمان استدلال را قدم‌به‌قدم بسازیم، چه بر سر شیوه فکرکردن ما خواهد آمد؟
🔻 پی‌نوشت فرهیختگان | مسئله فقط کتاب نیست؛ مسئله سیاست هم هست
این بحث برای ایران شاید حتی مهم‌تر از آمریکاست.
جامعه‌ای که توان خواندن متن بلند، دنبال‌کردن استدلال و تحمل پیچیدگی را از دست بدهد، به‌تدریج سیاست را نیز به شکل کلیپ، شعار، چهره و هیجان مصرف می‌کند.
در چنین جامعه‌ای، توضیح یک مسئله پیچیده اقتصادی دشوار است اما یک شعار ده‌کلمه‌ای به‌سرعت فراگیر می‌شود؛ سند تاریخی حوصله می‌خواهد اما یک روایت هیجان‌انگیز هزاران بار بازنشر می‌شود؛ برنامه سیاسی کمتر خوانده می‌شود اما شخصیت سیاستمدار می‌تواند موضوع شیفتگی یا نفرت جمعی شود.
کاهش مطالعه فقط بحران فرهنگی نیست؛ می‌تواند بحران عقلانیت سیاسی باشد.
خواندن عمیق به انسان می‌آموزد میان ادعا و دلیل فاصله بگذارد، تناقض‌ها را ببیند، حافظه تاریخی خود را طولانی‌تر کند و جهان را به دوگانه‌های ساده «خائن/قهرمان»، «حق/باطل» و «ما/آنها» تقلیل ندهد.
جامعه‌ای که این توانایی‌ها را از دست بدهد، ممکن است دوباره به الگوهای قدیمی‌تر بازگردد: حافظه شفاهی، شایعه، شخص‌محوری، روایت‌های ساده و سیاست مبتنی بر عاطفه.
از این منظر دفاع از کتاب و خواندن، دفاع نوستالژیک از کاغذ نیست.
دفاع از یکی از ابزارهای انسان برای مستقل فکرکردن است.
شاید پرسش اصلی «آیا کتاب خواهد مرد؟» نباشد.
پرسش ترسناک‌تر این است:
اگر عصر خواندن تمام شود، چه کسی به جای ما فکر خواهد کرد؟
#کتاب #مطالعه #سواد #تفکر_انتقادی #هوش_مصنوعی #رسانه

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 وقتی نفرت جای راستی‌آزمایی می‌نشیند
مخالفت با جمهوری اسلامی، مجوز تعطیل‌کردن عقل نیست
✍️ حمید حسامی
یک مرکز فرماندهی سایبری، از طریق تعدادی حساب ناشناس، با یک عکس پروفایل و اسم مستعار و تعدادی دنبال‌کننده، ادعایی را بدون حتی یک سند از منابع معتبر در توئیتر می‌نویسد؛ و عده‌ای که به‌هردلیل از جمهوری‌اسلامی متنفر شده‌اند، صرفاً به خاطر نوعی ابراز انزجار و کینه از حکومت، بلافاصله و بدون کمترین جستجویی ـ که این‌روزها به مدد اینترنت و هوش مصنوعی بسیار سهل شده ـ همان متن را بازنشر و استوری می‌کنند.
این چرخه‌ی تکثیر جعلیات توسط بقیه‌ی ناراضیان از نظام، چنان سرعت می‌گیرد و فراگیر می‌شود که مخاطب حتی ذره‌ای در متن بدون سند و استدلال آن تأمل و دقت نمی‌کند و یک دروغ کینه‌ورزانه، بسرعت تبدیل به گزاره‌ی «واقعیتی که همه می‌دانند» می‌شود!
دو توئیت ضمیمه این یادداشت، نمونه‌ای از همین ماجراست که همه‌چیز را از اساس برعکس ادعا می‌کند:
در مورد میناب، هم از ابتدا ایران مسئولیت این جنایت را برعهده آمریکا دانست و هم برخلاف این روایت‌سازی‌ها، تحقیقات مستقل بعدی دقیقاً به سراغ تصاویر ماهواره‌ای، ویدئوهای راستی‌آزمایی‌شده و بقایای مهمات رفتند. فقط به عنوان نمونه؛ بررسی‌های BBC، Bellingcat و رسانه‌های مستقل دیگری، شواهد را بررسی کردند؛ FactCheck.org نیز نوشت که تصاویر، داده‌های ماهواره‌ای و تحلیل کارشناسان، مسئولیت احتمالی آمریکا را نشان می‌دهد. حتی عفو بین‌الملل پس از بررسی حادثه حمله، آمریکا را مسئول کشتار مدرسه دانست.
درباره سیریک باید منتظر تحقیقات کامل‌تری ماند. اما هم ایران تصاویر قطعات باقی‌مانده از موشک‌های شلیک شده به آن‌جا را منتشر کرد و هم تا الان Associated Press گزارش کرده که کارشناسان تسلیحات، قطعات به‌جامانده در محل را متعلق به مهمات هدایت‌شونده ساخت آمریکا، از جمله JSOW یا SLAM-ER، دانسته‌اند. Reuters نیز وقوع حمله به مجلس عروسی و کشته‌شدن غیرنظامیان را گزارش کرده، هرچند درباره منشأ دقیق حمله با احتیاط نوشته است. اما امروز نیویورک‌تایمز در گزارشی اختصاصی، با بررسی بقایای مهمات، تصاویر ماهواره‌ای و شواهد بصری، شواهد موجود را با این ارزیابی همراه دانسته که مهمات به‌کاررفته در حمله به محل عروسی در کوهستک، ساخت آمریکا بوده است.
مخالفت با جمهوری‌اسلامی حق هر کسی است؛ حتی نفرت از آن هم یک احساس سیاسی قابل فهم است. من نمی‌گویم هر ادعای جمهوری‌اسلامی درست است. اتفاقاً دروغ و پنهان‌کاری حکومت را باید با همان شدت افشا کرد. اما مخالفت با جمهوری‌اسلامی مجوز تعطیل کردن عقل و تحقیق نیست.
اگر قرار باشد فقط چیزی را باور کنیم که دوست داریم حقیقت داشته باشد، چه فرقی با کسانی داریم که دوست دارند فقط روایت صداوسیما را باور کنند؟
متأسفانه جمهوری‌اسلامی در عملکرد ۴۷ ساله‌ی خود آن‌قدر خطا و اشتباهات خسارت‌بار داشته که نیازی نیست برای افشا و اثبات آن، تبدیل به ابزار بی‌فکر و اختیار کسانی شویم که مخالفت‌شان با این نظام از جنس خیرخواهی برای کشور و مردم منتقد و ناراضی نیست؛ بلکه از موضع دشمنی و تعارض موجودیتی با تمامیت ارضی و استقلال این مرزوبوم است.
🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
این یادداشت فراتر از پرونده میناب و سیریک، یک بیماری خطرناک در فضای سیاسی ایران را نشانه می‌گیرد: «راستی‌آزمایی گزینشی».
وقتی خبری علیه جمهوری اسلامی است، بخشی از مخالفان برای باورکردنش سند نمی‌خواهند؛ همان‌گونه که بخشی از حامیان حکومت برای پذیرفتن روایت رسمی سند نمی‌خواهند. تفاوت در نتیجه سیاسی است، نه در روش شناخت حقیقت.
اما دروغِ مفید برای آرمان ما، همچنان دروغ است.
تصاویر ضمیمه نمونه روشنی از این مسئله‌اند: دو حساب در شبکه اجتماعی، بدون ارائه سند قابل بررسی، روایتی را مطرح می‌کنند و از مخاطب می‌خواهند بر پایه سوءظن سیاسی نتیجه بگیرد. حساب ناشناس، تیک آبی، تعداد دنبال‌کننده یا شدت لحن هیچ‌کدام «منبع» نیستند.
مخالفت با جمهوری اسلامی نباید انسان را به نقطه‌ای برساند که برای اثبات شرارت حکومت، حتی کشته‌شدن هم‌وطنانش را انکار کند یا بدون سند، مسئولیت حمله خارجی را به خود ایران نسبت دهد.
استقلال فکری دقیقاً آنجایی آزموده می‌شود که واقعیت به سود موضع سیاسی ما نیست.
می‌توان منتقد و حتی مخالف سرسخت جمهوری اسلامی بود و هم‌زمان در برابر حمله آمریکا و اسرائیل به ایران ایستاد. می‌توان دروغ حکومت را افشا کرد و پروپاگاندای مخالفانش را نیز نپذیرفت. اینها تناقض نیستند؛ حداقلِ وفاداری به حقیقت‌اند.
اگر حقیقت را فقط هنگامی بخواهیم که علیه دشمن سیاسی ما شهادت می‌دهد، ما حقیقت‌جو نیستیم؛ فقط برای تبلیغاتِ اردوگاه خودمان شاهد جمع می‌کنیم.
#حمید_حسامی #راستی_آزمایی #میناب #سیریک #کوهستک #جنگ_روایت‌ها

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

◽️ این فقط یک عکس دسته‌جمعی نیست؛ تصویری از سرمایه انسانی ایران است

این تصویر مربوط به گردهمایی دانش‌آموختگان و اعضای جامعه دانشگاه صنعتی شریف در ۱۵ نوامبر ۲۰۲۵ در کالیفرنیاست؛ مراسمی به مناسبت شصتمین سال تأسیس دانشگاه صنعتی شریف و بیست‌وپنجمین سال فعالیت انجمن SUTA.
طبق گزارش رسمی انجمن دانش‌آموختگان شریف، بیش از ۱۶۰ نفر در برنامه آن روز شرکت کردند. بخش روزانه در مرکز Plug and Play در سانی‌ویل و مراسم شب در مرکز همایش‌های سانتاکلارا برگزار شد. شرکت‌کنندگان فقط «دانشجو» نبودند؛ مجموعه‌ای از دانش‌آموختگان، استادان، کارکنان سابق، خانواده‌ها و دوستان دانشگاه شریف بودند.

عکس دسته‌جمعی دانش‌آموختگان شریف در سیلیکون‌ولی

اما اهمیت عکس جای دیگری است.

در میان برنامه‌های همان گردهمایی، درباره هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، کارآفرینی و فناوری‌های نو بحث شده و شماری از دانش‌آموختگان شریف که اکنون در شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و کسب‌وکارهای فناوری آمریکا فعالیت می‌کنند حضور داشته‌اند.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
مهاجرت را با شمارش آدم‌ها نمی‌توان فهمید
این فقط یک عکس نیست.
پشت هر چهره، سال‌ها آموزش، استعداد، تجربه و دانشی قرار دارد که بخشی از هزینه شکل‌گیری آن را خانواده ایرانی و جامعه ایران پرداخته‌اند.
البته هر ایرانی خارج از کشور را نمی‌توان «سرمایه ازدست‌رفته» نامید؛ مهاجران می‌توانند شبکه علمی و اقتصادی بزرگی برای کشور مبدأ باشند. مسئله زمانی به فرار سرمایه انسانی تبدیل می‌شود که مهاجرت یک‌طرفه شود: ایران هزینه پرورش استعداد را بپردازد، اما محیط علمی، اقتصادی و سیاسی کشور نتواند امکان ماندن، بازگشتن یا همکاری مؤثر او را فراهم کند.
و تلخی این تصویر دقیقاً همین‌جاست:
دانشگاهی در تهران استعداد پرورش می‌دهد و چند هزار کیلومتر آن‌طرف‌تر، در قلب اقتصاد فناوری جهان، شبکه‌ای از همان استعدادها شکل می‌گیرد.
سرمایه انسانی فقط کسی نیست که از مرز خارج شده است؛ مجموعه دانشی است که می‌توانست دانشگاه بسازد، شرکت تأسیس کند، فناوری تولید کند، شغل ایجاد کند و نسل بعدی متخصصان ایران را آموزش دهد.
مسئله، سرزنش مهاجر نیست. انسان حق دارد جایی زندگی کند که امنیت، آزادی، منزلت و امکان رشد بیشتری می‌یابد.
پرسش را باید از ساختاری پرسید که چرا بخشی از بهترین نیروهایی که با دشواری بسیار تربیت کرده، آینده خود را بیرون از ایران جست‌وجو می‌کنند.
کشوری که نفت می‌فروشد شاید دوباره نفت استخراج کند؛ کارخانه و جاده و نیروگاه ویران‌شده را نیز شاید بتوان دوباره ساخت.
اما وقتی یک اکوسیستم انسانیِ علم و فناوری مهاجرت می‌کند، بازسازی آن گاهی یک نسل زمان می‌برد.
این عکس بیش از آنکه تصویر موفقیت ایرانیان در سیلیکون‌ولی باشد، باید ما را با یک پرسش روبه‌رو کند: چرا سیلیکون‌ولی توانسته از استعدادهایی بهره ببرد که ایران برای پرورش بسیاری از آنها سال‌ها هزینه کرده است؟

#دانشگاه_شریف #مهاجرت #سرمایه_انسانی #نخبگان #سیلیکون_ولی

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی