🔹 موازنه منفی، نه آمریکاستیزی
✍🏻 مهرگان وثوق

در پاسخ به حسن یوسفی اشکوری
«دست از این آمریکاستیزی و باخترگریزی بردارید!»
مهرگان وثوق در نقد یادداشت اخیر حسن یوسفی اشکوری، از او می‌خواهد سیاست خارجی ایران را نه با دوگانه «غربِ جهانخوار / ایرانِ قربانی»، بلکه از دریچه راهبرد «موازنه منفی» محمد مصدق ببیند.
از نگاه او، مصدق نه آمریکاستیز بود و نه غرب‌گریز؛ استقلال ایران را می‌خواست، اما این استقلال را مترادف دشمنی دائمی با غرب نمی‌دانست. رابطه دولت مصدق با دولت هری ترومن نیز، به باور نویسنده، نشان می‌دهد که می‌شد هم بر منافع ملی ایستاد و هم باب تعامل با آمریکا را باز نگه داشت.
وثوق از همین زاویه با توصیف دونالد ترامپ به‌عنوان «چهره بی‌نقاب آمریکای پس از جنگ جهانی دوم» و با این گزاره اشکوری که قدرت‌های جهانی «هرگز یک ایران مستقل و آزاد را تحمل نمی‌کنند» مخالفت می‌کند. به اعتقاد او، این نگاه همچنان متأثر از گفتمان آمریکاستیز انقلاب ۵۷ است؛ گفتمانی که بعدها در شعارهایی چون «مرگ بر آمریکا» و «شیطان بزرگ» تثبیت شد و سیاست خارجی جمهوری اسلامی را نیز شکل داد.
او فرصت از دست‌رفته احیای برجام در دوره جو بایدن را یکی از نتایج همین رویکرد می‌داند. بایدن معاون باراک اوباما بود؛ دولتی که برجام در دوره آن و با محوریت تیم دیپلماتیک به رهبری جان کری شکل گرفت. از نگاه وثوق، ادامه تقابل با آمریکا و افزایش سطح غنی‌سازی، ایران را به نقطه‌ای رساند که بحران هسته‌ای بار دیگر به یکی از محورهای اصلی منازعه تبدیل شد.
آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پیش از حملات ژوئن ۲۰۲۵، ذخیره اورانیوم غنی‌شده ایران تا سطح ۶۰ درصد را حدود ۴۴۰٫۹ کیلوگرم برآورد کرده بود؛ مقداری که در صورت غنی‌سازی بیشتر، بر پایه معیار آژانس می‌توانست مواد لازم برای حدود ۱۰ سلاح هسته‌ای را فراهم کند. وضعیت دقیق این ذخیره پس از حملات همچنان محل ابهام است.
وثوق همچنین به سخنان حسن روحانی استناد می‌کند که گفته بود اگر بازگشت به برجام در سال ۱۴۰۰ عملی می‌شد، ایران طی چهار سال بعد حدود ۵۰۰ میلیارد دلار زیان مستقیم و غیرمستقیم متحمل نمی‌شد؛ رقمی که البته ارزیابی خود روحانی است.
اما نقد نویسنده تنها متوجه سیاست هسته‌ای نیست. او ریشه مسئله را به انقلاب ۵۷ بازمی‌گرداند و از نیروهایی انتقاد می‌کند که به‌جای اصلاح ساختار حکومت پهلوی و حمایت از دولت شاپور بختیار، راه انقلاب و استقرار جمهوری اسلامی را برگزیدند. در این روایت، کسانی چون غلامحسین صدیقی، مصطفی رحیمی و مهدی بازرگان نمایندگان هشدارهایی بودند که شنیده نشدند.
پرسش اصلی وثوق از اشکوری این است: آیا پس از تجربه نزدیک به نیم‌قرن، هنوز باید آمریکا را یک کلیتِ ثابت و ذاتاً «جهانخوار» دید و هر رئیس‌جمهور آمریکا را صورت دیگری از همان دشمن تاریخی دانست؟
او بدیل خود را بازگشت به «موازنه منفی» مصدق می‌داند: نه وابستگی به شرق، نه دشمنی ایدئولوژیک با غرب؛ بلکه به‌رسمیت‌شناختن دولت‌های جهان و تنظیم روابط خارجی صرفاً بر پایه منافع ملی ایران.
در این نگاه، استقلال با دشمن‌تراشی یکی نیست؛ همان‌گونه که تعامل با جهان نیز الزاماً به معنای وابستگی نیست.

متن کامل یادداشت مهرگان وثوق در مشاهده فوری

#صدای_فرهیختگان
#مهرگان_وثوق
#حسن_یوسفی_اشکوری
#محمد_مصدق
#سیاست_خارجی
#برجام

#فرهیختگان روزن آگاهی

🎒 با بوی مهر و نقش مکتب‌خانه
نگاره‌ای از مکتب و کودکانی در حال آموزش نزد استاد؛ تصویری از سنت دیرپای آموختن در ایران‌زمین، از مکتب‌خانه‌های دیروز تا کلاس‌های امروز.
به مناسبت بازگشایی مدارس، برای همهٔ دانش‌آموزان، دانشجویان، آموزگاران و استادان ایرانی، سالی پربار، آرام و سرشار از موفقیت آرزو می‌کنیم.
مهر، فقط آغاز سال تحصیلی نیست؛ یادآور پیوند دانش، کوشش و آینده‌سازی است.

#میراث_فرهیختگان
#اول_مهر
#بازگشایی_مدارس
#دانش_آموزان
#دانشجویان
#ایران

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 دو نسل، دو نظم پوششی
مادری بی‌شال و روسری، دست در دست دختری با مقنعه مدرسه؛ یک قاب، و دو نظم پوششی متفاوت.
برای منتقدان حجاب اجباری، این تصویر چیزی فراتر از تفاوت لباس دو نسل است: فشردگی یک تناقض اجتماعی در یک قاب. جامعه‌ای که بخشی از زنانش در زندگی روزمره پوشش خود را انتخاب می‌کنند، اما دختر دانش‌آموز با ورود به مدرسه باید در چارچوب پوششی از پیش تعیین‌شده قرار گیرد.
مدافعان مقررات پوشش در مدارس، آن را بخشی از نظم و هویت محیط آموزشی می‌دانند؛ منتقدان اما پرسش دیگری دارند:

مدرسه قرار است محل آموزش انتخاب، مسئولیت و استقلال باشد یا نخستین جایی که دختر می‌آموزد درباره پوشش بدنش دیگری تصمیم می‌گیرد؟
شاید همین قاب، یکی از روشن‌ترین تصاویر «گذار اجتماعی» امروز ایران باشد: بیرون مدرسه یک واقعیت، پشت در مدرسه واقعیتی دیگر.
و مسئله فقط روسری و مقنعه نیست؛ مسئله این است که آموزش آزادی و مسئولیت، با اجبار از همان سال‌های نخست زندگی چه نسبتی دارد؟


#صدای_فرهیختگان
#حجاب_اجباری
#مدرسه
#دانش_آموزان
#زنان
#دختران

#فرهیختگان روزن آگاهی

پروین عزیزی 
شهر اندیشه. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 از کواکبی تا شریعتی؛ هشت نواندیش در ترازوی نقد
📗 ارزیابی کتاب «نواندیشان ایرانی؛ نقد اندیشه‌های چالش‌برانگیز و تأثیرگذار در ایران معاصر»

✍🏻 فریدون مجلسی
فریدون مجلسی یادداشت خود را از یک سنت قدیمی در دستگاه دیپلماسی ایران آغاز می‌کند: دیپلمات‌هایی که در کنار مأموریت سیاسی، مترجم، نویسنده، پژوهشگر و تولیدکننده فرهنگ نیز بوده‌اند. محمدعلی فروغی برای او نمونه برجسته این سنت است و سیدعلی محمودی، دیپلمات و پژوهشگر، ادامه همین مسیر.
کتاب «نواندیشان ایرانی» حاصل بازخوانی و نقد اندیشه‌های هشت چهره اثرگذار معاصر است؛ با روشی که نویسنده آن را بر متن و زمینه، تحلیل مفهومی و ارزیابی انتقادی بنا کرده است.
مجلسی نخست به فصل عبدالرحمن کواکبی و نقد استبداد در «طبایع‌الاستبداد» می‌پردازد. او همچنین به روایت‌هایی اشاره می‌کند که نسب خاندان کواکبی را به اردبیل و خاندان صفوی پیوند می‌دهند؛ نسبی که در منابع تاریخی روایت‌های متفاوتی درباره آن وجود دارد.
در فصل محمدحسین نائینی، مسئله «حکومت مقیده» و نسبت آن با دموکراسی بررسی می‌شود. برداشت محمودی این است که محدودکردن قدرت سیاسی در اندیشه نائینی، با همه اهمیت تاریخی‌اش، هنوز با مفهوم مدرن حاکمیت مردم و دموکراسی فاصله دارد.
اما یکی از بخش‌های مورد توجه مجلسی، فصل محمدعلی فروغی است؛ فصلی که او آن را نمونه‌ای از داوری علمی و دور از بی‌مهری‌های سیاسی رایج درباره فروغی می‌داند: سیاستمداری که در کنار نقش سیاسی، در فلسفه، تاریخ، زبان و فرهنگ ایران نیز اثری ماندگار گذاشت.
کتاب سپس به سیدمحمدحسین طباطبایی و «دوره هرمنوتیکی» در تفسیر المیزان، نسبت دین و سیاست در اندیشه مهدی بازرگان و مسئله آزادی و ماهیت انسان نزد مرتضی مطهری می‌رسد.
برای مجلسی، دو فصل پایانی درباره جلال آل‌احمد و علی شریعتی از همه بحث‌انگیزتر است؛ زیرا او خود شاهد اثرگذاری اجتماعی اندیشه‌های آنان در سال‌های منتهی به انقلاب ۵۷ بوده است.
در خوانش محمودی، آل‌احمد با حساسیت به وضعیت بومی ایران و نقد غرب‌زدگی، مسئله‌ای واقعی را نشانه گرفت؛ اما در برخی حوزه‌ها وارد مباحثی شد که به دانش نظری و فلسفی گسترده‌تری نیاز داشت. محمودی در عین نقد، داستان‌نویسی و اهمیت اجتماعی آل‌احمد را نیز نادیده نمی‌گیرد.
فصل پایانی، علی شریعتی را در نسبت با اخلاق و دموکراسی می‌سنجد. مسئله محوری این است: اگر یک اقلیت انقلابی خود را مجاز بداند برای چند نسل، جامعه را «هدایت» کند تا مردم بعدها برای دموکراسی آماده شوند، مبنای اخلاقی چنین قیمومیتی چیست؟
مجلسی این پرسش را یکی از مهم‌ترین و بحث‌انگیزترین بخش‌های کتاب می‌داند؛ پرسشی که مستقیماً به تجربه تاریخی ایران و نسبت روشنفکری، انقلاب و دموکراسی مربوط می‌شود.
به ارزیابی او، «نواندیشان ایرانی» کتابی روان، پخته و خواندنی است؛ اثری که نه به ستایش شخصیت‌ها بسنده می‌کند و نه به نفی آنان، بلکه می‌کوشد اندیشه‌های اثرگذار معاصر را در زمینه تاریخی‌شان بفهمد و هم‌زمان به محک نقد بزند.

متن کامل یادداشت فریدون مجلسی

#منتخب_فرهیختگان
#فریدون_مجلسی
#سیدعلی_محمودی
#نواندیشان_ایرانی
#تاریخ_اندیشه
#محمدعلی_فروغی
#جلال_آل_احمد
#علی_شریعتی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 فلسطین در سازمان ملل؛ تشویق اردوغان، سکوت برای پزشکیان؟
✍🏻 مهرداد فرهمند
دو سخنرانی در دو روز پیاپی در مجمع عمومی سازمان ملل؛ هر دو با محور پررنگ فلسطین، اما به روایت مهرداد فرهمند با دو واکنش متفاوت از سوی هیئت فلسطینی.
اردوغان در سخنرانی خود به‌شدت از وضعیت غزه و سیاست‌های اسرائیل انتقاد کرد؛ سخنانی که با تشویق نمایندگان فلسطینی حاضر در سالن همراه شد.
یک روز بعد، مسعود پزشکیان نیز در سخنرانی خود بارها از فلسطین و غزه گفت و تأکید کرد که «صلح پایدار در غرب آسیا بدون عدالت برای فلسطین ممکن نیست».
اما فرهمند از تفاوت واکنش حاضران نوشته است:
«دیروز هنگامی که اردوغان در سخنرانی‌اش در سازمان ملل درباره فلسطین حرف زد، هیئت فلسطینی برایش کف زدند. امروز وقتی پزشکیان خیلی شورانگیزتر از اردوغان درباره فلسطین حرف زد، هیئت فلسطینی در سکوت و با اخم به او نگاه می‌کرد. بشکند دستی که نمک ندارد.»
روایتی کوتاه، اما معنادار از فاصله‌ای که گاه میان حمایت لفظی، اعتبار سیاسی و دریافت مخاطب شکل می‌گیرد.
#منتخب_فرهیختگان
#مهرداد_فرهمند
#فلسطین
#پزشکیان
#اردوغان
#سازمان_ملل
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 نزدیک به ۶ میلیون بشکه نفت توقیف‌شده ایران در راه آمریکا؟

بر اساس گزارشی که به TankerTrackers نسبت داده شده، نزدیک به ۶ میلیون بشکه نفت خام توقیف‌شده ایران در حال عبور از اقیانوس اطلس و حرکت به سوی ایالات متحده است.
ارزش این محموله‌ها در گزارش منتشرشده حدود ۶۰۰ میلیون دلار برآورد شده است.
این رقم و موقعیت فعلی محموله‌ها هنوز از سوی یک منبع رسمی یا رسانه مستقل معتبر تأیید نشده

با این حال، اصلِ انتقال نفت توقیف‌شده به آمریکا سابقه دارد. وزارت دادگستری ایالات متحده در سال ۲۰۲۳ اعلام کرد نزدیک به یک میلیون بشکه نفت ایران که در پرونده نفتکش «Suez Rajan» توقیف شده بود، به آمریکا منتقل و وارد روند مصادره قضایی شد.
تانکر ترکرز نیز در آوریل ۲۰۲۶ مدعی شده بود گارد ساحلی آمریکا حدود ۳۸۰ میلیون دلار نفت خام ایران را در اقیانوس هند توقیف کرده و این محموله‌ها ظاهراً به سوی آمریکا در حرکت‌اند.
اگر گزارش تازه درباره ۶ میلیون بشکه تأیید شود، با یکی از بزرگ‌ترین انتقال‌های نفت توقیف‌شده ایران به آمریکا روبه‌رو خواهیم بود.

#منتخب_فرهیختگان
#نفت
#ایران
#تحریم
#آمریکا
#TankerTrackers

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 به‌جای قله، غار؟
✍🏻 محمد پارسی
به جایی رسیده‌ایم که هر روز بخشی از ارتباط عادی ایران با جهان دشوارتر می‌شود:
پروازهای خارجی محدودتر می‌شوند؛

تراکنش عادی با شبکه مالی جهانی دشوار است؛

بخش بزرگی از پلتفرم‌های جهانی همچنان با فیلتر و محدودیت روبه‌روست؛

حضور و فعالیت مستقیم بسیاری از شرکت‌ها و برندهای بین‌المللی کاهش یافته؛

دسترسی به فناوری، سرمایه و همکاری‌های روز جهان پرهزینه‌تر و پیچیده‌تر شده؛

و در داخل نیز مردم با کمبودها و اختلال‌های آب، برق، گاز، سوخت و آلودگی هوا دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
«قله‌های پیشرفت‌تان را ندیدیم؛ اما با ادامه این مسیر، به‌زودی زندگی غارنشینی را تجربه می‌کنیم.»
تعبیر «غارنشینی» البته اغراق طنزآمیز است؛ اما پرسش پشت آن جدی است:

اگر حاصل یک سیاست، محدودتر شدن ارتباط شهروندان با جهان و فرسوده‌تر شدن کیفیت زندگی روزمره باشد، با چه معیاری می‌توان آن را «پیشرفت» نامید؟
#صدای_فرهیختگان
#محمد_پارسی
#انزوا
#تحریم
#اینترنت
#اقتصاد
#کیفیت_زندگی

#فرهیختگان روزن آگاهی

⚠️ ایران؛ جنگی که سازمان ملل حتی نامش را نبرد
در افتتاح مناظره عمومی هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل، آنتونیو گوترش از جنگ‌ها و بحران‌های جهان سخن گفت؛ از فلسطین اشغالی، اوکراین، سودان و میانمار نام برد، درباره قربانیان و ویرانی‌ها توضیح داد و حتی تأکید کرد که منشور ملل متحد باید «بدون استاندارد دوگانه» اجرا شود.
اما وقتی نوبت به جنگی رسید که خاک ایران را مستقیماً درگیر حملات آمریکا و اسرائیل کرده است، نامی از ایران برده نشد.
نه «ایران»، نه «حمله آمریکا»، نه «حمله اسرائیل».
همه‌چیز در عبارت کلی و بی‌چهره‌ی «مخاصمات زنجیره‌ای در خاورمیانه» حل شد.
رئیس مجمع عمومی نیز در همان مراسم، در مرور بحران‌های جهان از چندین کشور و جنگ مشخص نام برد، اما ایران را به همین سکوت سپرد.
این دیگر فقط یک انتخاب واژگانی نیست. وقتی برای جنگ‌های دیگر نام کشور، مهاجم، قربانی و نوع خشونت گفته می‌شود، اما درباره ایران حتی نام کشور حذف می‌شود، نتیجه چیزی جز یک عدم‌تقارن آشکار در روایت رسمی سازمان ملل نیست.
تناقض از اینجا برجسته‌تر می‌شود که خود گوترش چند جمله بعد می‌گوید:
«باید از منشور بدون استاندارد دوگانه دفاع کنیم.»
اما استاندارد دوگانه دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود:

یک جنگ را با نام و جزئیات روایت می‌کنی و جنگ دیگر را پشت یک تعبیر جغرافیایی مبهم پنهان می‌کنی.
مسئله این نیست که سازمان ملل باید درباره ایران همان ادبیاتی را به کار ببرد که تهران می‌پسندد. مسئله بسیار ساده‌تر است: اگر اصل، نام‌بردن صریح از جنگ‌ها و دفاع برابر از حاکمیت کشورها و جان غیرنظامیان است، ایران نیز نباید از این قاعده مستثنا شود.
سکوت درباره نام ایران، در متنی که قرار است نقشه بحران‌های جهان باشد، خود یک موضع ارتباطی است؛ حتی اگر درباره انگیزه پشت آن نتوان با قطعیت داوری کرد.
#منتخب_فرهیختگان
#سازمان_ملل
#ایران
#جنگ
#استاندارد_دوگانه
#حقوق_بین_الملل
#فرهیختگان روزن آگاهی

📉 از سیاه‌ترین بهار اقتصاد ایران در هفت سال اخیر چه می‌فهمیم؟
✍🏻 امین کاوه‌ای
برآورد مقدماتی مرکز آمار از اقتصاد ایران در بهار ۱۴۰۵، تصویری از یک شوک شدید اقتصادی نشان می‌دهد؛ شوکی که برخلاف برخی دوره‌های قبلی، فقط در نفت خلاصه نمی‌شود.
دو عدد درباره رشد بهار بسیار تکرار شده است: ۱۰.۱- درصد و ۱۰.۸- درصد. هر دو از یک گزارش می‌آیند؛ اولی تولید ناخالص داخلی به «قیمت پایه» و دومی GDP به «قیمت بازار» است. اگر مبنا قیمت بازار باشد، اقتصاد ایران در بهار نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۱۰.۸ درصد کوچک‌تر شده است.
این افت فقط داستان نفت نیست.
در کنار سقوط بخش نفت، تجارت خارجی، حمل‌ونقل، مصرف خانوار و سرمایه‌گذاری نیز هم‌زمان ضعیف شده‌اند. یعنی شوک این‌بار از یک کانال وارد اقتصاد نشده؛ چند بخش اصلی به‌طور هم‌زمان زیر فشار قرار گرفته‌اند.
کاوه‌ای این وضعیت را، پس از شوک‌های بزرگ سال‌های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۷، یک شوک مهم دیگر در اقتصاد ایران می‌داند و معتقد است جنگ، کاهش درآمد نفتی و محدودیت‌های فیزیکی بر تجارت و حمل‌ونقل سهم مهمی در شدت افت بهار داشته‌اند.
پس این ادعا که جنگ و محدودیت‌های ناشی از آن اثر اقتصادی مهمی نداشته، با تصویر حساب‌های ملی سازگار نیست.
اما یک نکته دیگر نیز مهم است: رشد منفی ۱۰ درصدی الزاماً قرار نیست در هر فصل تکرار شود. اگر شوک تازه‌ای وارد نشود و حدی از ثبات برقرار بماند، اثر اولیه این سقوط می‌تواند در فصل‌های بعد ضعیف‌تر شود؛ همان‌گونه که پس از رکودهای سنگین ۱۳۹۱ و ۱۳۹۷ نیز بخشی از افت تولید در سال‌های بعد جبران شد.
با این حال، کوچک‌شدن شدت رشد منفی با «حل‌شدن بحران» یکی نیست. بازگشت پایدار اقتصاد به سطح پیشین تولید به ثبات، سرمایه‌گذاری، دسترسی به تجارت و کاهش نااطمینانی نیاز دارد.
بهار ۱۴۰۵ بیش از آنکه فقط یک عدد منفی بزرگ باشد، نشان می‌دهد شوک جنگ و محدودیت خارجی چگونه می‌تواند هم‌زمان نفت، تجارت، حمل‌ونقل و زندگی روزمره خانوارها را تحت فشار قرار دهد.

#منتخب_فرهیختگان
#اقتصاد_ایران
#رشد_اقتصادی
#مرکز_آمار
#جنگ
#نفت
#سرمایه_گذاری

#فرهیختگان روزن آگاهی

🎥 هشتاد سال میان کتاب، ترجمه و فرهنگ؛ غلامرضا امامی از زندگی و زمانه‌اش می‌گوید
هم‌سخنی با اهل نظر

این قسمت: غلامرضا امامی
غلامرضا امامی در هشتادسالگی، یکی از شاهدان و کنشگران چند دهه از زندگی فرهنگی ایران است؛ نویسنده و مترجمی که فعالیتش را از نوجوانی آغاز کرد و سال‌هایی از مهم‌ترین دوره تاریخ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را از نزدیک تجربه کرد.
او متولد ۱۳۲۵ است و نخستین کتابش را در شانزده‌سالگی منتشر کرد. بعدها در بخش انتشارات کانون فعالیت کرد و در حوزه ادبیات کودک، ترجمه و نشر، کارنامه‌ای طولانی ساخت؛ کارنامه‌ای که از ادبیات ایتالیا و جهان عرب تا ادبیات کودکان امتداد یافته است.
امامی از نسلی است که زندگی فرهنگی‌اش با نام‌ها و نهادهای مهم نیم‌قرن اخیر ایران گره خورده؛ از کانون و ادبیات کودک تا ترجمه، نشر و معاشرت با شماری از نویسندگان و روشنفکران معاصر.
«زندگی و زمانه؛ پس از ۸۰ سال» فرصتی است برای شنیدن روایت یک زندگی فرهنگی از زبان کسی که بخش مهمی از آن تاریخ را نه فقط خوانده، بلکه زیسته است.
▶️ تماشای گفت‌وگوی کامل در یوتیوب
#میراث_فرهیختگان
#غلامرضا_امامی
#هم_سخنی_با_اهل_نظر
#ادبیات
#ترجمه
#کانون_پرورش_فکری
#تاریخ_فرهنگی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 ۸۰ هزار کلاس‌اولی کمتر؛ نشانه‌ای که از کاهش جمعیت می‌آید
امسال حدود یک میلیون و ۱۵۴ هزار دانش‌آموز وارد پایه اول ابتدایی شده‌اند؛ نزدیک به ۸۰ هزار نفر کمتر از سال گذشته.
این کاهش، بیش از هر چیز بازتاب افت موالید در سال‌های گذشته است؛ نسلی که امروز به سن ورود به مدرسه رسیده، از نسل پیش از خود کوچک‌تر است.
آمار تازه آموزش‌وپرورش می‌گوید در سال تحصیلی جدید حدود ۱۲۴ هزار مدرسه در کشور فعال‌اند؛ از این تعداد، حدود ۱۰۳ هزار مدرسه دولتی و ۲۱ هزار مدرسه غیردولتی هستند.
اما کاهش جمعیت کلاس‌اولی‌ها یک مسئله دیگر را هم پررنگ می‌کند: در کنار افت موالید، هنوز بخشی از کودکان اساساً به مدرسه نمی‌رسند.
فقر، فاصله از مدرسه، بیماری، ممانعت خانواده و مسائل فرهنگی از جمله دلایل ثبت‌شده برای بازماندگی از تحصیل‌اند. بنابراین باید میان دو پدیده تفاوت گذاشت:
کاهش تعداد کلاس‌اولی‌ها عمدتاً حاصل کاهش موالید است؛

اما بازماندن کودکان موجود از مدرسه، مسئله‌ای است که فقر در آن نقش جدی دارد.
این دو روند، اگرچه متفاوت‌اند، هر دو تصویری نگران‌کننده از آینده آموزش عمومی در ایران می‌سازند:

کلاس‌هایی که از یک سو به‌دلیل کاهش جمعیت خلوت‌تر می‌شوند و از سوی دیگر، هنوز کودکانی پشت در آن‌ها می‌مانند.
#منتخب_فرهیختگان
#آموزش
#کلاس_اول
#دانش_آموزان
#کاهش_جمعیت
#بازماندگی_از_تحصیل
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 وقتی سیاست به رابطه عاطفی بدل می‌شود
✍🏻 منصور خضاعی
منصور خضاعی از یک آسیب دیرپا در فرهنگ سیاسی می‌نویسد: تبدیل رابطه شهروند با رهبر سیاسی به پیوند عاطفی و شخصی.
از نگاه او، هنگامی که یک رهبر سیاسی فراتر از نقد قرار می‌گیرد، خطاهایش به‌دلیل تعلق خاطر هواداران نادیده گرفته می‌شود. این چشم‌پوشی می‌تواند آن‌قدر ادامه پیدا کند که رابطه‌ای که روزی بر شیفتگی بنا شده، سرانجام به سرخوردگی و گسست بدل شود.
خضاعی نمونه امروزین این وضعیت را در رابطه سیاسی علی کریمی و رضا پهلوی می‌بیند؛ رابطه‌ای که از حمایت آشکار آغاز شد و در نهایت به اعلام استقلال سیاسی کریمی انجامید. کریمی اخیراً اعلام کرده است که دیگر از هیچ شخص یا حزب سیاسی حمایت نمی‌کند.
اما مسئله اصلی نویسنده یک اختلاف فردی نیست؛ نوع رابطه ما با سیاستمداران است.
به باور او، شهروند مدرن نباید سیاست را به «بازار عشق و عاشقی» تبدیل کند. سیاستمدار نه معشوق است و نه قدیس؛ کارگزاری است که باید پیوسته درباره تصمیم‌ها، روش‌ها و پیامد عملکردش پاسخ‌گو باشد.
حمایت سیاسی، اگر حق نقد و حتی حق عبور از فرد مورد حمایت را از ما بگیرد، دیگر کنش شهروندی نیست؛ نوعی وفاداری شخصی است.
خضاعی معتقد است تجربه تاریخ معاصر ایران بارها نشان داده که نادیده‌گرفتن خطاهای رهبران می‌تواند هزینه‌هایی بسیار بزرگ‌تر از یک اختلاف سیاسی ایجاد کند؛ هزینه‌هایی که گاه چند نسل و منابع یک جامعه را درگیر می‌کنند.
از این منظر، نخستین تمرین شهروندی مدرن شاید همین باشد:
توانایی نقد کسی که دوستش داریم، به او رأی می‌دهیم یا از او حمایت می‌کنیم.
و اگر سیاستمداری خطا را تکرار کرد و حاضر به اصلاح نشد، شهروند باید بتواند بدون احساس خیانت، از او فاصله بگیرد.

متن کامل یادداشت منصور خضاعی

#صدای_فرهیختگان
#منصور_خضاعی
#فرهنگ_سیاسی
#نقد_قدرت
#شهروندی
#علی_کریمی
#رضا_پهلوی

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 جهان ترامپی؛ قدرت، ایران و مسئله صلح
✍🏻 محمدرضا نیکفر
محمدرضا نیکفر نطق دونالد ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل را نه صرفاً یک سخنرانی، بلکه نوعی بیانیه درباره نظم مطلوب جهان از نگاه ترامپیسم می‌خواند.
از نگاه او، در این تصویر، چندجانبه‌گرایی و حقوق بین‌الملل در برابر منطق قدرت عقب می‌نشینند؛ حاکمیت ملی برای آمریکا مطلق است، اما برای کشورهای ضعیف‌تر می‌تواند مشروط و قابل نقض شود.
ترامپ در سخنرانی خود از قدرت نظامی آمریکا سخن گفت، «حکمرانی جهانی» را رد کرد و ایران را یکی از مهم‌ترین تهدیدهایی دانست که آمریکا باید با آن مقابله کند.
نیکفر معتقد است این سخنرانی را می‌توان از دو زاویه نگران‌کننده دید:

یا برنامه یک ابرقدرت برای اعمال یک‌جانبه قدرت است، یا رجزخوانی قدرتی که در حال افول است؛ و در هر دو صورت، خطرِ درگیری‌ها و بحران‌های بیشتر وجود دارد.
در بخش مربوط به ایران، نویسنده تأکید می‌کند که جنگ و فشار بیشتر، جامعه ایران را به وضعیت پیچیده‌تر و ویرانگرتری می‌برد. راه خروج، از نظر او، نه تشدید تقابل بلکه آتش‌بس پایدار، کاهش فشار تحریمی و گشودن امکان صلحی است که به معنای تسلیم نباشد.
«برای آمریکا ساده است که ویرانه‌ای را به جا بگذارد. این خطر جدی است؛ پس از هر امکانی برای تبلیغ صلح استفاده کنیم.»
متن کامل یادداشت محمدرضا نیکفر
#منتخب_فرهیختگان
#محمدرضا_نیکفر
#دونالد_ترامپ
#ایران
#سازمان_ملل
#صلح
#نظم_جهانی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🎥 مقصود فراستخواه: نهاد سیاست می‌خواهد زندگی را مستعمره خود کند
فراستخواه از وضعیتی می‌گوید که در آن سیاست، به‌جای محدود ماندن به حوزه حکمرانی، می‌کوشد بر سبک زندگی، فرهنگ و انتخاب‌های روزمره مردم نیز مسلط شود.
وقتی سیاست همه عرصه‌های زندگی را تصرف کند، جامعه مدنی و استقلال فردی چه فضایی برای تنفس خواهند داشت؟
🔗 khabaronline.ir/xq3JL
#منتخب_فرهیختگان #مقصود_فراستخواه #جامعه_مدنی #سیاست
#فرهیختگان روزن آگاهی

✨ هنگامه هادیانی؛ یک حضور تاریخی
پس از ۴۷ سال، یک زن ژیمناست ایرانی دوباره در بازی‌های آسیایی به میدان رفت.
هنگامه هادیانی مدال نگرفت؛ اما همین حضور، پس از دهه‌ها غیبت زنان ایران از این رشته در چنین سطحی، خودش اتفاقی تاریخی و دلگرم‌کننده است.
🎥 ویدئو ضمیمه پست است.
#میراث_فرهیختگان
#هنگامه_هادیانی
#ژیمناستیک
#زنان_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

پروانه خجندی راد 
لاهیجان. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 روحانیت در قدرت؛ نقدی بر فرسایش سرمایه اجتماعی
پس از انقلاب ۵۷، روحانیان از نهادی عمدتاً بیرون از ساختار رسمی قدرت، به یکی از بازیگران اصلی سیاست و حکمرانی تبدیل شدند. نویسنده این یادداشت معتقد است همین ورود گسترده به قدرت، روحانیت را در معرض آزمونی تاریخی قرار داد: مدعیات دینی و سیاسی آن دیگر فقط در حوزه نظر نبود، بلکه باید در میدان اداره کشور سنجیده می‌شد.
از نگاه نویسنده، بخشی از روحانیت با تصوری ساده‌شده از مسائل پیچیده سیاست، اقتصاد و جامعه وارد این میدان شد؛ و در گذر زمان، ناکامی‌های حکمرانی به اعتبار اجتماعی نهادی آسیب زد که پیش‌تر برای بخشی از جامعه نقش مرجع و پناهگاه داشت.
این یادداشت کاهش اعتماد به روحانیت را فقط نتیجه تغییر باورهای دینی مردم نمی‌داند. وابستگی به قدرت سیاسی، فاصله گرفتن از مسائل روزمره مردم، ورود به حوزه‌های خارج از تخصص و سکوت یا همسویی با حکومت در برابر بحران‌های اجتماعی از جمله عواملی است که نویسنده برای این فرسایش برمی‌شمارد.
برخی داده‌های افکار عمومی نیز از کاهش اعتماد به روحانیتِ درگیر قدرت حکایت دارند؛ هرچند این روند را نباید با «دین‌گریزی کامل جامعه» یکی گرفت. جامعه ایران از نظر دینی و غیردینی متکثرتر شده و نسبت مردم با دین، روحانیت و حکومت یکسان نیست.
نویسنده نتیجه می‌گیرد که مسئله اصلی، بیش از آنکه به اصل حضور روحانیان در جامعه مربوط باشد، به پیوند نهاد روحانیت با قدرت سیاسی بازمی‌گردد:
«روحانیت به جای نظارت و انتقاد از حکومت و حمایت از مردم، خود متصدی حکومت شد.»
از این منظر، پرسش اصلی امروز این است: آیا روحانیت می‌تواند با فاصله گرفتن از قدرت سیاسی، بخشی از سرمایه اجتماعی ازدست‌رفته خود را بازیابد، یا پیوند چهاردهه‌ای دین رسمی و حکومت، این رابطه را برای مدت طولانی دگرگون کرده است؟
منبع: هویت امامیه
#منتخب_فرهیختگان
#روحانیت
#دین_و_سیاست
#سرمایه_اجتماعی
#جامعه_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🎥 از ونزوئلا تا خارگ؛ آیا «هنر معامله» به سیاست تصاحب رسیده است؟
✍🏻 اکبر گنجی | ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶
اکبر گنجی در این یادداشت بلند، سیاست خارجی دوره دوم دونالد ترامپ را نه صرفاً «معامله‌گری»، بلکه حرکت به سوی نوعی سیاست عریانِ تصاحب منابع و اعمال قدرت می‌خواند؛ تحلیلی که آن را با سه پرونده ونزوئلا، گرینلند و ایران توضیح می‌دهد.
در مورد ونزوئلا، خود ترامپ در دسامبر ۲۰۲۵ نوشت که کاراکاس باید «نفت، زمین و دیگر دارایی‌هایی» را که به ادعای او از آمریکا گرفته، بازگرداند. دولت او بعدتر نیز توافقی اعلام کرد که به آمریکا سهم و نفوذ عمده‌ای در توسعه بخشی از ذخایر عظیم نفت ونزوئلا می‌دهد.
درباره ایران، زبان حتی صریح‌تر شده است. ترامپ در ۱۱ ژوئن تهدید کرد آمریکا در آینده جزیره خارگ و دیگر زیرساخت‌های نفتی ایران را خواهد گرفت و «کنترل کامل» بازار نفت و گاز را، مشابه آنچه در ونزوئلا انجام داده، در دست خواهد گرفت. سه ماه بعد نیز گفت آمریکا ممکن است پس از جنگ در ایران بماند و «نفت را نگه دارد».
گنجی این سخنان را نشانه بازگشت نوعی منطق امپراتوری می‌داند: قدرت نظامی برای تحمیل ترتیبات اقتصادی و دسترسی به منابع دیگر کشورها.
این تعبیر فقط متعلق به منتقدان ایرانی ترامپ نیست. مایکل مک‌فاول، سفیر پیشین آمریکا در روسیه، توافق نفتی ونزوئلا را «امپریالیسم عریان» توصیف کرده و رابرت کیگان نیز در گفت‌وگو با بیل کریستول، سیاست ترامپ در ونزوئلا را «مصادره مستقیم ثروت یک ملت به سود ایالات متحده» خوانده است.
در مورد گرینلند اما باید میان تهدید و نتیجه نهایی تفاوت گذاشت. ترامپ در ژانویه گفته بود اگر معامله «از راه آسان» انجام نشود، از «راه سخت» پیش خواهد رفت؛ اما توافق تازه آمریکا، دانمارک و گرینلند به انتقال حاکمیت منجر نشده و فعلاً گسترش حضور و دسترسی نظامی آمریکا را در پی داشته است.
پرسش محوری گنجی این است: وقتی رئیس‌جمهور آمریکا آشکارا از گرفتن نفت، تصاحب زیرساخت و تحمیل ترتیبات سیاسی سخن می‌گوید، آیا هنوز می‌توان همه نقدهای «امپریالیسم» را صرفاً نظریه توطئه دانست؟
این پاسخ البته محل مناقشه است؛ اما آنچه دیگر دشوارتر می‌توان انکار کرد، تغییر زبان سیاست خارجی آمریکاست: بخشی از آنچه زمانی پشت ادبیات امنیت، دموکراسی یا نظم جهانی پنهان می‌شد، امروز گاه مستقیماً با واژگان نفت، زمین، کنترل و تصاحب بیان می‌شود.
متن کامل نوشته اکبر گنجی
#منتخب_فرهیختگان
#اکبر_گنجی
#دونالد_ترامپ
#ایران
#ونزوئلا
#گرینلند
#نفت
#سیاست_خارجی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 جلایی‌پور: نطق نتانیاهو نمونه‌ای از پروپاگاندای پساحقیقت بود
سخنرانی بنیامین نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل با اعتراض و خروج ده‌ها نماینده از سالن همراه شد. محمدرضا جلایی‌پور نیز در واکنشی کوتاه، آن را از منظر پروپاگاندا، حقیقت و عدالت جهانی نقد کرده است:
✍🏻 محمدرضا جلایی‌پور
«جمله‌جملهٔ سخنرانی نتانیاهو در سازمان ملل را می‌توان به عنوان مصداقی از مهارت در فریب و تحریف وقیحانه، بی‌معناسازی واژه‌ها، خاک پاشیدن در چشم حقیقت و عدالت و پوشاندن شر در لباس پروپاگاندای پساحقیقت تدریس کرد.
این‌که شرورترین نسل‌کش و پاک‌ساز قومی و کلکسیونرِ جنایات جنگی و بیشترین نقض‌کنندهٔ قوانین بین‌الملل در جهان ما می‌تواند به جای زندان، پشت تریبون سازمان ملل اینچنین دروغ و کثافت بپراکند و چند رئیس دولت هم بشنوند و کف بزنند، حقیقتاً مایهٔ ننگ جهان ما و نشانهٔ هشداردهنده‌ای از فاصلهٔ زیاد بشر از عدالت جهانی ‌است.»
#صدای_فرهیختگان
#محمدرضا_جلایی_پور
#نتانیاهو
#غزه
#سازمان_ملل
#پروپاگاندا
#عدالت_جهانی
#فرهیختگان راهی به رهایی