فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.3K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
درود به همراهان هشیوار،
چرا بعضی انسان‌ها از دل ساختارهای ایدئولوژیک بیرون می‌آیند و تغییر می‌کنند، اما بسیاری دیگر همچنان از همان ساختار—حتی در برابر خشونت، سرکوب و رنج انسان‌ها—دفاع می‌کنند؟
در بخش اول این گفت‌وگوی ویژه، آقای وحید هروآبادی از مسیر فکری و شخصی خود سخن می‌گوید؛ از سال‌های تحصیل در حوزه علمیه، باورهای مذهبی و باور مهدویت، تا نزدیکی به جریان محمود احمدی‌نژاد و رحیم مشایی، و سپس فاصله گرفتن از آن جهان‌بینی.
این گفتگو تلاشی است برای فهم بیشتر«مغز ایدئولوژیک»؛ مفهومی که لئور زمیگرود در کتاب مشهور خود توضیح می‌دهد: اینکه چگونه ایدئولوژی‌ها می‌توانند ساختار شناختی، انعطاف‌پذیری ذهن، هویت فردی و حتی ادراک اخلاقی انسان را شکل دهند.
در این اپیزود درباره این پرسش‌ها گفتگو می‌کنیم:
• چرا برخی افراد توانایی بازنگری در باورهای خود را پیدا می‌کنند اما برخی دیگر نه؟
• نقش ژنتیک، ویژگی‌های شخصیتی، تربیت، ترس، تعلق گروهی و تجربه‌های زندگی در شکل‌گیری باورهای ایدئولوژیک چیست؟
• آیا ذهن انسان‌ها از ابتدا به یک اندازه مستعد جزم‌اندیشی یا انعطاف‌پذیری است؟
• چگونه محیط‌های بسته ایدئولوژیک می‌توانند قضاوت اخلاقی را تغییر دهند؟
• چرا هنوز بخشی از روحانیون و نیروهای ایدئولوژیک از جمهوری اسلامی و خشونت‌های آن دفاع می‌کنند؟
• و چه اتفاقی می‌افتد که بعضی افراد، حتی پس از سال‌ها حضور در آن ساختار، مسیر متفاوتی انتخاب می‌کنند؟
این گفتگو صرفاً درباره سیاست نیست؛ بلکه درباره زیست‌شناسی باور، روانشناسی ایدئولوژی، و پیچیدگی تصمیم‌های انسانی است.
مهمان: وحید هروآبادی
روحانی و زندانی سابق، فعال سیاسی
میزبان: دکتر مهدی شفا
دکتری زیست‌شناسی-ژنتیک و میزبان

https://youtu.be/woct822_OxA?si=HX-8FkucK2jUENuc


#فرهیختگان راهی به رهایی
👍2❤1
دوزخیان روی زمین
بازخوانی فانون در عصر ترامپ و ایران

مهرداد خامنه‌ای
۱۷ مه ۲۰۲۶
👇👇👇
#فرهیختگان راهی به رهایی
🔥2
دوزخیان روی زمین
بازخوانی فانون در عصر ترامپ و ایران

مهرداد خامنه‌ای. ۱۷ مه ۲۰۲۶

فرانتس فانون در دوزخیان روی زمین استعمار را صرفاً یک نظام سیاسی یا اقتصادی نمی‌دانست بلکه آن را ساختاری همه‌جانبه از سلطه توصیف می‌کرد که بدن، روان، فرهنگ و آگاهی تاریخی انسان استعمارشده را تسخیر می‌کند. امروز با بازگشت سیاست «فشار حداکثری» دونالد ترامپ علیه ایران می‌توان اندیشه‌ی فانون را نه فقط به‌عنوان متنی تاریخی درباره‌ی استعمار کلاسیک بلکه به‌عنوان ابزاری نظری برای فهم اشکال معاصر سلطه‌ی جهانی بازخوانی کرد. سیاست‌های ترامپ در قبال ایران از تحریم‌های اقتصادی فلج‌کننده تا تهدیدهای نظامی و تلاش برای انزوای کامل سیاسی ایران نوعی بازتولید منطق استعماری در قالب ژئوپلیتیک نولیبرال معاصر را آشکار می‌کنند.
در فوریه‌ی ۲۰۲۵ دولت ترامپ با صدور یادداشت امنیت ملی موسوم به (NSPM-2) سیاست «فشار حداکثری» علیه جمهوری اسلامی ایران را دوباره فعال کرد. این سیاست با هدف «به صفر رساندن صادرات نفت ایران»، تشدید تحریم‌ها، انزوای مالی و حتی مسدود کردن شبکه‌های حمل‌ونقل و بانکی مرتبط با ایران طراحی شد. در ظاهر، این سیاست با زبان «امنیت جهانی» و «جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای» توجیه می‌شود اما در سطحی عمیق‌تر همان منطق مانوی‌ای را بازتولید می‌کند که فانون درباره‌ی استعمار توصیف می‌کرد: تقسیم جهان به قلمرو «خیر» و «شر». در این منطق آمریکا و متحدانش نمایندگان تمدن، عقلانیت و امنیت‌اند و ایران به‌عنوان سوژه‌ای «خطرناک»، «غیرعقلانی» و «تهدیدکننده» تصویر می‌شود. این همان ساختار گفتمانی است که استعمارگران اروپایی برای غیرانسانی‌سازی ملت‌های استعمارشده به‌کار می‌بردند.
فانون تأکید می‌کند که استعمار تنها با اشغال نظامی عمل نمی‌کند بلکه از طریق خشونت اقتصادی، روانی و نمادین نیز سلطه را تثبیت می‌کند. اگر این تحلیل را به وضعیت ایران تعمیم دهیم تحریم‌های اقتصادی را می‌توان شکلی از خشونت ساختاری دانست. تحریم‌ها صرفاً دولت را هدف قرار نمی‌دهند، آن‌ها زندگی روزمره‌ی مردم را تخریب می‌کنند. افزایش تورم، کمبود دارو، فروپاشی طبقه‌ی متوسط، گسترش فقر و مهاجرت اجباری. سیاست «فشار حداکثری» دقیقاً همان چیزی است که فانون از آن به‌عنوان «خشونت همه‌جانبه‌ی استعمار» یاد می‌کند. خشونتی که نه فقط اقتصاد بلکه روان جمعی را نیز فرسوده می‌سازد.
نکته‌ی مهم‌تر آن است که فانون استعمار را نظامی می‌داند که استعمارشده را به سوژه‌ای منفعل تبدیل می‌کند. در این چارچوب، سیاست ترامپ نیز تلاش می‌کند ایران را در موقعیت «سوژه‌ی مطیع» قرار دهد. کشوری که یا باید شروط واشنگتن را بپذیرد یا با فروپاشی اقتصادی و تهدید نظامی مواجه شود. در نامه‌ها و مواضع رسمی ترامپ درباره‌ی ایران، بارها ایده‌ی «تسلیم کامل» یا توقف کامل برنامه‌ی هسته‌ای و منطقه‌ای ایران مطرح شده است. این زبان یادآور همان رابطه‌ی استعمارگر و استعمارشده‌ای است که فانون توصیف می‌کند. رابطه‌ای که در آن قدرت مسلط نه گفت‌وگو بلکه اطاعت را طلب می‌کند.
اما در اینجا پارادوکسی مهم نیز وجود دارد. فانون معتقد بود که خشونت استعماری در نهایت خود زمینه‌ی مقاومت را تولید می‌کند. استعمارشدگان در فرایند مقاومت آگاهی سیاسی و تاریخی پیدا می‌کنند. در ایران نیز سیاست‌های فشار حداکثری به‌رغم آسیب‌های گسترده نوعی گفتمان مقاومت ملی را تقویت کرده‌اند. گفتمانی که حکومت ایران از آن برای بازتولید مشروعیت خود بهره می‌برد. به بیان دیگر همان‌گونه که فانون اشاره می‌کند خشونت خارجی می‌تواند به انسجام درونی قدرت‌های اقتدارگرا کمک کند. بنابراین سیاست ترامپ نه‌تنها به تغییر ساختار سیاسی ایران منجر نشده بلکه در بسیاری مواقع به تشدید امنیتی‌شدن فضای داخلی و افزایش سرکوب انجامیده است.
از سوی دیگر تحلیل فانون ما را وادار می‌کند که از دوگانه‌های ساده‌انگارانه فاصله بگیریم. فانون هرگز استعمارستیزی را به معنای دفاع از دولت‌های پسااستعماری نمی‌دانست. او نسبت به «بورژوازی ملی» هشدار می‌داد. طبقاتی که پس از استقلال تنها جای استعمارگران را می‌گیرند و همان ساختار سلطه را بازتولید می‌کنند. اگر این ایده را به ایران تعمیم دهیم می‌توان گفت نقد سیاست‌های ترامپ الزاماً به معنای دفاع از جمهوری اسلامی نیست. بلکه مسئله‌ی اصلی نقد ساختار جهانی‌ای است که از طریق تحریم، تهدید و محاصره‌ی اقتصادی مردم عادی را به میدان جنگ ژئوپلیتیک تبدیل می‌کند.
👇👇👇

#فرهیختگان راهی به رهایی
👆👆👆
فانون همچنین بر این باور بود که استعمارزدایی صرفاً تغییر دولت یا انتقال قدرت سیاسی نیست بلکه نیازمند خلق نوعی انسانیت جدید است. انسانی که از منطق سلطه، انتقام و دوگانه‌سازی فراتر رود. در این معنا بحران ایران و آمریکا را نمی‌توان صرفاً از زاویه‌ی منافع امنیتی یا مذاکرات هسته‌ای فهمید. این بحران بخشی از نظم جهانی‌ای است که همچنان بر پایه‌ی سلسله‌مراتب قدرت، انحصار اقتصادی و حق تعیین سرنوشت ملت‌ها توسط قدرت‌های بزرگ عمل می‌کند.
امروز، در عصر ترامپ اندیشه‌ی فانون بار دیگر اهمیت پیدا می‌کند زیرا نشان می‌دهد که استعمار تنها پدیده‌ای متعلق به قرن نوزدهم نیست. استعمار می‌تواند در قالب تحریم‌های مالی، محاصره‌ی اقتصادی، کنترل رسانه‌ای و تهدید دائمی نظامی بازتولید شود. سیاست «فشار حداکثری» علیه ایران در سطحی عمیق نه صرفاً یک استراتژی دیپلماتیک بلکه شکلی از اعمال قدرت امپراتورانه است که جهان را به دو قطب «متمدن» و «تهدید» تقسیم می‌کند. همان منطقی که فانون یک‌بار در قلب استعمار اروپایی افشا کرده بود.

کنج دنج


#فرهیختگان راهی به رهایی
سخنان رضا علیجانی در اتاق هم‌اندیشی جمهوری‌خواهان

بررسی چند سناریوی احتمالی/ به چشم‌انداز آینده جنگ بدبین هستم

به خصوص در خارج از کشور این آسیب وجود دارد که در باره جنگ مثل یک بازی کامپیوتری بحث می‌شود، در حالی که...

باید بین ج.ا و ایران تفکیک قائل شد؛ به صورت مقطعی ج.ا به خاطر سرپا ماندنش برنده شده ولی ایران ویران شده است.

بررسی میزان تحقق چند سناریوی احتمالی: تشدید تنش نظامی/ تداوم و تشدید فشار اقتصادی/ معامله بزرگ/ ویران کردن ایران و ترک صحنه توسط آمریکا/ ربودن اورانیوم 60درصد غنی‌شده/ جلو انداختن دولت پزشکیان و سپردن پرونده مذاکره به او/ توافق محدود و مرحله‌ای.

مجتبی خامنه‌ای را بعد از بمباران با اسم مستعار به بیمارستان سینا برده‌اند. اسکن مغزی‌اش سالم بوده ولی صورت و فک و لب و زبانش آسیب جدی دیده است.

ساختار جدید قدرت هنوز شکل نگرفته ولی علاوه بر قالیباف افرادی چون محسن خاموشی، حسین فدایی، محمد مرندی، عزیز جعفری و... بالاتر آمده‌اند.

در نهایت باید اقتصاد حرف اول را بزند اما ممکن است رسیدن به این نقطه آن قدر دیر شود که دیگر نوشدارو بعد از مرگ سهراب باشد.

برای اکثر مردم داخل کشور و کسانی که از زاویه «ملی» به صحنه نگاه میکنند جنگ بازی کامپیوتری نیست و هر شلیک و هر بمبی به معنای افزایش فقر و فلاکت و کوچکتر شدن سفره معیشت مردم و ویران شدن زیرساختهای کشور و از بین رفتن امید و آینده مردم و مملکت است.
ج.ا از جیب ملت ایران و به قیمت خم شدن کمر ملت نسبت به آمریکا زمان بیشتری را میتواند در برابر عامل فشار اقتصادی تحمل کند...
ج.ا از این سناریو بیشتر استقبال میکند تا شخصیتهایش حذف نشوند و برایش سفره مردم و زیر ساختهای کشور در برابر بقای نظام اهمیت چندانی ندارد.
سناریوی معامله بزرگ نیز در این مقطع به علت اینکه کف خواسته‌های طرفین هنوز از هم فاصله زیادی دارد احتمال موفقیت چندانی ندارد.
دو جناحی که هر دو افراطی و پوپولیست هستند در رابطه با تاکید بیشتر روی «مصلحت نظام» و یا «ایدئولوژی نظام» با هم اختلاف دارند.
مخفی بودن مجتبی خامنه‌ای و این که در اولین تجربه رهبری‌اش نمیخواهد چهره ضعیفی از خودش نشان دهد، مسئله مذاکره و معامله را دچار تعلل و تزلزل کرده است.
ساختار قدرت پس از علی خامنه‌ای دارد خانه تکانی میکند. مثلا مهدی خاموشی فرزند تقی خاموشی موتلفه‌ای...
حسین فدائی فرد محرم دیگری است که حتی گفته میشود رابط مجتبی خامنه‌ای با دیگران است.
محمد مرندی نیز که به عنوان فعال رسانه‌ای...
عزیز جعفری که در زمان قاسم سلیمانی به علت مخالفت و رقابت با او (و نیز تعارضش با قالیباف) کمی عقب رفته بود هم اینک جلوتر آمده است. او پشت صحنه تجمعات شبانه و تأمین کننده مالی آنهاست.
گفته میشود ترور خطیب وزیر اطلاعات و مجید خادمی مسئول اطلاعات سپاه که کاملا مخفی بوده‌اند بعد از این صورت گرفته است که همسرانشان به دیدارشان رفته‌اند. مجتبی وارتباطاتش اینک در حالت فوق امنیتی قرار دارد.
یک سناریوی دیگر هم میتواند این باشد که ترامپ به سیم آخر بزند و بعد منطقه را ترک کند...
نتانیاهو(برخلاف نظر بسیاری از کارشناسان نظامی) میگوید دزدیدن اورانیوم شصت درصد غنی شده کاملا امکانپذیر است.
خمینی پرونده گروگانگیری در ابتدای انقلاب را از سر خودش باز کرد و به مجلس سپرد.
اگر آدم‌های عاقلی در ج.ا حاکم بودند لااقل می‌گفتند حالا که تأسیسات هسته‌ای‌مان ویران شده بیاییم روغن ریخته را وقف امامزاده کنیم. هم اینک برای همه موارد اختلافی راه‌حلهای بینابینی وجود دارد.
توافق محدود و مرحله‌ای ای که ج.ا به کاهش تحریمها و آنها هم به حل مسئله هسته‌ای و باز کردن تنگه هرمز برسند برای طرفین بسیار سخت ولی در عمل به نفع هر دو و مقداری آبرومندانه‌تر است. اما هر دو این مشکل را دارند که هر یک به سهم خود میخواهند بالا کشیدن اجباری بخشی از جام زهر را برای مردم‌شان بالا بردن کاپ پیروزی جلوه دهند.
ج.ا به خاطر مشکلات عدیده اقتصادی که مواجه است باید صلح مسلح، جنگ نیمه تمام و ادامه آتش‌بس و هر نوع توافق محدود و مرحله‌ای را با کاهش تحریمهای اقتصادی همراه کند وگرنه اصلا به نفعش نخواهد بود.
ج.ا اینک فرد جمع کننده‌ای مثل هاشمی ندارد. تنها فردی که اینک باقی مانده قالیباف است که در این حد و اندازه نیست و دشمن هم زیاد دارد.
در تحلیل نهایی عامل اقتصاد بر رفتار هر دو طیف غلبه خواهد کرد ولی رسیدن به این نقطه برای ج.ا زمان‌بر است و ممکن است دیگر دیر شده باشد. تجارب گروگانگیری، جنگ و هسته‌ای نشان میدهد که ترموستات ج.ا دیر به کار می افتد.
نکات کامل‌تر در فایل صوتی:
https://t.me/RezaAlijaniarchive/842

#فرهیختگان راهی به رهایی
❤3
فهمِ 《فهمِ ایرانی》به‌مثابه سوژه‌ی مقاومت:

در تحلیل تحولات اجتماعی ایران، معمولاً خیابان، یا صرفاً به‌مثابه میدان اعتراض فهم شده، یا به‌مثابه صحنه‌ی نمایشِ وفاداری سیاسی. اما شاید مسئله‌ی امروز ایران را نتوان دیگر با این دوگانه‌ی ساده توضیح داد. آنچه این شب‌ها در خیابان‌های ایران جریان دارد، بیش از آنکه صرفاً یک کنش سیاسیِ کلاسیک باشد، نوعی بازاندیشیِ اجتماعی در نسبتِ انسان ایرانی با قدرت، مسئولیت و حضور است؛ گویی بخشی از جامعه در حال بازتعریفِ معنای «بودنِ سیاسی» خویش است.
در چهار دهه‌ی گذشته، بخشی از بدنه‌ی اجتماعیِ نزدیک به گفتمان رسمی، همواره در موقعیتی قرار داشت که نه‌فقط حاملِ حمایت، بلکه حاملِ بارِ معناییِ تمام ناکامی‌ها، بحران‌ها و کاستی‌های نظام نیز تلقی می‌شد. در ذهنِ بخش مهمی از جامعه، این بدنه نه به‌عنوان یک طیف متکثر، بلکه به‌مثابه صورتِ اجتماعیِ وضعِ موجود فهم می‌شد؛ گویی هر سکوتی از سوی آن، به معنای رضایت است و هر عدمِ فاصله‌گذاری‌ای، به معنای پذیرشِ کاملِ وضعیت.
اما مسئله‌ی امروز دقیقاً در همین نقطه دچار دگرگونی شده است. آنچه اکنون در خیابان قابل مشاهده است، صرفاً حضورِ نیروهای معترضِ کلاسیک یا کنشگرانِ برون‌ساختار نیست؛ بلکه حضورِ بخشی از همان بدنه‌ای است که سال‌ها بیشتر در قالبِ «وفاداری خاموش» شناخته می‌شد. تفاوتِ این لحظه‌ی تاریخی در آن است که این حضور، نه لزوماً برای نفیِ کاملِ ساختار، بلکه برای بازتعریفِ نسبتِ خویش با آن رخ می‌دهد.
این حضور را نمی‌توان صرفاً حمایت نامید؛ همان‌گونه که نمی‌توان آن را به‌سادگی در قالبِ اعتراضِ رادیکال نیز فهم کرد. آنچه در حال وقوع است، پیچیده‌تر از این دوگانه‌هاست. گویی بخشی از جامعه می‌خواهد اعلام کند که تعلق، الزاماً به‌معنای تعطیلِ انتقاد نیست؛ و سکوتِ طولانی، لزوماً به معنای فقدانِ رنج یا نارضایتی نبوده است.
در این معنا، خیابان به محلِ ظهورِ نوعی آگاهیِ تازه تبدیل شده است؛ آگاهی‌ای که می‌کوشد خود را از تصویرِ تاریخیِ «توجیه‌گرِ همیشگیِ وضعِ موجود» فاصله دهد. این فاصله‌گذاری، نه از مسیرِ گسستِ کامل، بلکه از طریقِ حضور رخ می‌دهد. حضوری که خود، بدل به زبان شده است؛ زبانی برای بیانِ خستگی، مطالبه، دلخوری و حتی اعتراض به انباشتِ کمبودها و ناکارآمدی‌های چند دهه‌ی گذشته.
شاید یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این وضعیت آن باشد که جامعه‌ی ایرانی دیگر به‌سادگی در قالبِ تقسیم‌بندی‌های کلاسیکِ سیاسی قابل فهم نیست. آنچه امروز در میدان دیده می‌شود، صرفاً تقابلِ دو اردوگاهِ شفاف نیست؛ بلکه ظهورِ سوژه‌هایی است که می‌خواهند میانِ تعلق و انتقاد، نسبتِ تازه‌ای تعریف کنند. سوژه‌هایی که نه می‌خواهند خود را به‌طور کامل از تاریخِ سیاسیِ این چهار دهه جدا کنند، و نه حاضرند همچنان بدونِ واکنش، حاملِ تمام پیامدهای آن باقی بمانند.
از این منظر، حضورِ این شب‌ها را می‌توان نوعی مقاومت نیز تلقی کرد؛ اما نه مقاومت در معنای صرفاً تقابلیِ آن. اینجا مقاومت، بیش از هرچیز، مقاومت در برابرِ فروکاستنِ انسان ایرانی به یک هویتِ تک‌بعدی است. مقاومتی در برابرِ این تصور که انسان یا باید کاملاً درونِ ساختار حل شود، یا به‌طور کامل از آن عبور کند. آنچه اکنون در حال شکل‌گیری است، تلاشی برای ساختنِ موقعیتی میانه است؛ موقعیتی که در آن، انسان ایرانی می‌کوشد هم‌زمان هم سخن بگوید، هم تعلق داشته باشد، و هم حقِ انتقاد را برای خود حفظ کند.
شاید اهمیتِ تاریخیِ این لحظه نیز دقیقاً در همین نکته نهفته باشد؛ در اینکه بخشی از جامعه، پس از سال‌ها سکوتِ تفسیرشده، اکنون می‌کوشد فهمِ تازه‌ای از خود ارائه دهد. فهمی که دیگر نمی‌خواهد صرفاً در قالبِ وفاداریِ خاموش یا اعتراضِ مطلق خوانده شود، بلکه می‌خواهد به‌مثابه سوژه‌ای پیچیده، متکثر و درگیر با تناقض‌های تاریخیِ خویش دیده شود.
و شاید این، یکی از مهم‌ترین دگرگونی‌های اجتماعیِ ایرانِ امروز باشد؛ لحظه‌ای که در آن، بخشی از جامعه نه از طریقِ کناره‌گیری، بلکه دقیقاً از طریقِ حضور، تلاش می‌کند خود را دوباره معنا کند.
رضااستوار


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤3👍2👎1
فرهیختگان
پاسخی_انتقادی_به_سه_نوشته_از_دکتر_خسرو_یزدانی.pdf
نقدی خواندنی بر جستارهای کانال تکانه
از دکتر فرزین بانکی فیلسوف

این متن پاسخی است انتقادی به سه نوشتۀ دکتر خسرو یزدانی که در بهار ۲۰۲۶ در کانال «استادان دانشگاه در تلگرام» منتشر شد. مخاطبِ پاسخ، فراتر از نویسندۀ آن سه نوشته، همۀ استادان و دانشگاهیان ایرانی است که با چنین متن‌هایی روبه‌رو می‌شوند.
سه پرسش کانون این پاسخ را می‌سازد: نخست، استواری محتوایی متن‌ها؛ دوم، وام‌های ناگفته از نیچه و هیدگر که در پوشش اندیشۀ شخصی عرضه شده‌اند؛ سوم، تأیید خویش به یاری هوش مصنوعی — شیوه‌ای که فکر را به آینۀ خواستِ خود بدل می‌کند.
در برابر این شیوه، نام پتر بیری — فیلسوف سوئیسی — در پایان می‌آید: کسی که در اندیشیدن خود را پنهان نمی‌کند و وام‌های فکری‌اش را آشکارا برمی‌شمارد.

#فرهیختگان راهی به رهایی
❤1
ترجمه‌ی من از زندگینامه‌ی ماکسیمیلیان روبِسپیِر، یکی از برجسته‌ترین پیشوایان انقلاب فرانسه، در نشر مَد به چاپ رسید.

روبسپیر را بی‌گمان باید بحث‌انگیزترین چهره‌ی انقلاب سال ۱۷۸۹ شمرد، شخصیتی که جدال بر سر سرشت راستین او و آراء و اقداماتش تا امروز ادامه یافته است. رهبران انقلاب‌های بزرگ اغلب شخصیت‌هایی پیچیده دارند و سیمای متغیر و چرخش‌های غریب نیز کم‌وبیش از الزامات هنر سیاست به شمار می‌آید، اما کمتر سیاستمداری را می‌توان سراغ کرد که همچون روبسپیر، هم از ستایش مردمان و مورخان بهره برده باشد و هم آماج طعن و لعن آنان شده باشد. انقلابیان و توده‌ی مردم فرانسه، که روزگاری این سخنور ریزنقش شهرستانی را چون ایزد آزادی و دادگری می‌پرستیدند و با لقب رشک‌انگیز "فسادناپذیر" از او نام می‌بردند، پس از سقوط ژاکوبَن‌ها یکباره گناه تمام تندروی‌های انقلاب را به پای او نوشتند و حتی از نسبت‌دادن همه‌ی رذائل بشری به وی نیز دریغ نکردند. البته خصائل روبسپیر و کارنامه‌ی او هم زمینه‌ی مناسبی را برای چنین داوری‌هایی فراهم می‌آورد- جاه‌جویی و سازش‌ناپذیری ذاتی‌اش، نقش بی‌بدیل او در به‌قدرت‌رسیدن دولت ژاکوبَنی و عضویت و نفوذ وی در کمیته‌ی امنیت عمومی، نهادی که طی دوره‌ی وحشت، روند محاکمه‌ها و اعدام‌های انقلابی برق‌آسا را هدایت می‌کرد. تاریخ‌نگاران انقلاب فرانسه اغلب چهره‌ی مخوف خودکامه‌ای درسایه‌نشسته را به روبسپیر بخشیده و او را همچون دُژخیمی کینه‌توز بازنموده‌اند. اما آیا حقیقت به‌راستی چنین است؟

پیتر مک‌فی در این کتاب، به خلاف دیگر زندگینامه‌نویسان روبسپیر، از تمرکز بر پنج سال پایانی زندگی وی (که همان پنج سال آغازین تاریخ انقلاب است) پرهیز می‌کند و برای ریشه‌یابی و تحلیل دقیق شخصیت این مرد اسرارآمیز، به کاوش در تمام داده‌‌های به‌جامانده از سرگذشت وی می‌پردازد، از عهد کودکی و نوجوانی‌ روبسپیر و تحصیلاتش در پاریس و آغاز پیشه‌ی قضاوت گرفته تا نقش او در سال سرنوشت‌ساز ۱۷۸۹ و رخدادهای پس از آن و سرانجام سلطه‌یافتن و سقوط وی و سرنهادنش بر آستان گیوتین. مصالح پژوهش مک‌فی عبارتند از مجموعه‌ی حجیم آثار خود روبسپیر، روایت دوستان اندک و دشمنان پرشمار او و انبوهی از جزئیات خُرد و کلان در باب زندگی شخصی‌اش.

اینک نمونه‌ای چند از متن کتاب:


اندکی پس از مرگ روبسپیر، انبوه بی‌شماری از اتهامات علیه وی منتشر شدند که سال وحشت را نتیجه‌ی خودکامگی شخصی یک هیولا توصیف می‌کردند. [...] مرلن دو تیونویل، نماینده‌ی ژاکوبن و هم‌پیمان سابق روبسپیر، بعدها در پاسخ به این پرسش که چرا به سرنگونی او یاری رسانده، گفته است: "اگر شما هم چشمان سبزش را می‌دیدید، قطعاً او را می‌کشتید." در آن‌سوی کانال مانش نیز نواهای مشابهی نواخته می‌شد- در اوت ۱۷۹۴، رابرت ساوتی و ساموئل تیلور کالریج شتابان نمایشنامه‌ای سه‌پرده‌ای پرداختند به نام سقوط روبسپیر.
(ص۳۵۲کتاب)


"ترجیح می‌دهم شورایی متشکل از نمایندگان منتخب مردم و شهروندانی آزاد و محترم را در سایه‌ی سلطنت یک شاه ببینم تا مردمی برده‌گشته و به‌انحطاط‌کشیده‌شده را در زیر تازیانه‌ی یک دیکتاتور یا سنایی شکل‌یافته از اشراف. از نظر من، کرامول را نمی‌توان بهتر از چارلز دوم دانست.‌.. آیا راه‌حل این مساله‌ی اجتماعی بزرگ در همین تعبیر نهفته است- جمهوری یا سلطنت؟"
بخشی از نخستین سرمقاله‌ی هفته‌نامه‌ی دِفانسُر دو لا کُنستیتوسیون، به قلم ماکسیمیلیان روبسپیر (ص۲۰۷ کتاب).


...در آن روز، گروه‌های مختلفی از شهروندان بر سر راه روبسپیر [و دیگران] انتظار می‌کشیدند و فریاد برمی‌آوردند: "درود بر نمایندگان پاکدامن! زنده باد فسادناپذیر!" چند دسته از دانش‌آموزان حلقه‌هایی ساخته از برگ‌های بلوط و درهم‌بافته با روبان‌های سه‌رنگ را به دست آنان می‌دادند. روبسپیر در این‌جا از درشکه‌ی خود بیرون جست و فریاد کشید: "چه می‌کنید، شهروندان؟ این چه ژست حقارت‌آمیزی‌ست که به خود گرفته‌اید؟... نکند به همین زودی فراموش کرده‌اید که مردمانی آزاد هستید؟" آن‌گاه یکی از زنان نطقی را خطاب به او ایراد کرد: "تو در دل فساد همواره تکیه‌گاه تزلزل‌ناپذیر حقیقت بوده‌ای، همیشه استوار، همیشه فسادناپذیر... این مردم با حرمتی بی‌اندازه نام تو را بر زبان می‌آورند؛ تویی فرشته‌ی نگهبان آنان و امید آنان و تسلای آنان."
(ص۱۶۴ کتاب)

علیرضا اسماعیلی


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤2
نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران
رویداد فرهنگی مهم پایتخت
دهه شصت خورشیدی
چمران. تقاطع اوین

#فرهیختگان روزن آگاهی
❤5
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
10 مستند برتر تمام دوران

فیلم کلوزآپ عباس کیارستمی در این لیست قرار دارد.

#فرهیختگان راهی به رهایی
🕊4❤1
ایران در جنگ پیروز شد، اما با بهایی سنگین
 
مصاحبه محسن کدیور با برنامه المقابله تلویزیون الجزیره
 
آمریکا و اسرائیل در تحقق دو هدف اصلی خود از جنگ علیه ایران ناکام ماندند، نه سرنگونی نظام محقق شد، نه تغییر بنیادینی در رفتار آن رخ داد.
 
جنگ به تقویت انسجام داخلی ایران انجامید و روند اصلاحات دموکراتیک را به‌تأخیر انداخت.
 
ایرانیان خود را در برابر انتخابی اجباری یافتند، میان دفاع از تمامیت ارضی کشور یا پیگیری مطالبات خود برای حاکمیت قانون و آزادی‌ها.
اکثریت گزینه نخست را برگزیدند و دومی را به تعویق انداختند.
 
ریشه تنش کشورهای خلیج فارس و ایران، پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه است.
 
👇👇👇

#فرهیختگان راهی به رهایی
👍2
مصاحبه با برنامه المقابله تلویزیون الجزیره
 
این دومین مصاحبه محسن کدیور با علی الظفیری در برنامه المقابله تلویزیون الجزیره قطر است، که در تاریخ ۲۱ آوریل ۲۰۲۶ (۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) در نیویورک صورت گرفته است. الظفیری پرسشهایش را به عربی مطرح می‌کرد و من به انگلیسی پاسخ می‌دادم. نخستین مصاحبه تفصیلی من با این برنامه در تاریخهای ۲۱ آگوست ۲۰۲۲ (۳۰ مرداد ۱۴۰۱) و ۲۸ آگوست (۶ شهریور ۱۴۰۱) از تلویزیون الجزیره پخش شده است. برنامه المقابله پربیننده‌ترین برنامه فرهنگی سیاسی تلویزیونی در جهان عرب است. متن زیر ترجمه دقیق گزارش صفحه اینترنتی تلویزیون الجزیره است.   
 
المقابلة، علی الظفیری
الجزیره، ۱۷/۰۵/۲۰۲۶
 
متفکر ایرانی: ایران در جنگ پیروز شد، اما با بهایی سنگین
 
محسن کدیور، استاد دانشگاه [دوک] و فیلسوف اسلامی، گفت که آمریکا و اسرائیل در تحقق دو هدف اصلی خود از جنگ علیه ایران ناکام ماندند، نه سرنگونی نظام محقق شد و نه تغییر بنیادینی در رفتار آن رخ داد.
 
کدیور از این هم فراتر رفت و با قاطعیت اعلام کرد که پیامد جنگ، عکس هدفی بود که برای آن به راه افتاده بود، چرا که جنگ به تقویت انسجام داخلی ایران انجامید و روند اصلاحات دموکراتیکی را که پیش از آغاز درگیری‌ها در حال شتاب‌گیری بود، به تأخیر انداخت.
 
کدیور در برنامه «المقابلة» مورخ ۱۷ مه ۲۰۲۶ [۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵] تصویری تفصیلی از پیامدهای جنگ دوم بر صحنه سیاسی ایران ترسیم کرد و میان دفاع از تمامیت ارضی ایران از یک سو، و انتقاد مستمر خود از کارنامه جمهوری اسلامی در زمینه آزادی‌ها و حقوق بشر از سوی دیگر، تمایز آشکاری برقرار ساخت. او این تمایز را جوهر موضع خود و بخش گسترده‌ای از مخالفان ایرانی مقیم خارج دانست.
 
کدیور بر این باور است که جنگ آسیب مستقیمی به جنبش دموکراتیک ایران وارد کرد. ایرانیان خود را در برابر انتخابی اجباری یافتند، میان دفاع از تمامیت ارضی کشور یا پیگیری مطالبات خود برای حاکمیت قانون و آزادی‌ها. اکثریت گزینه نخست را برگزیدند و دومی را به تعویق انداختند. این به معنای آن است که دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو — که تحت پیگرد دیوان کیفری بین‌المللی قرار دارد — به‌طور غیرمستقیم در تضعیف جنبش دموکراتیک ایران سهیم بودند.
 
در همین راستا، کدیور به عملیات ترور اسرائیل علیه شخصیت‌های معتدل ایرانی اشاره کرد؛ از جمله علی لاریجانی — که دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران بود — و کمال خرازی، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی. او گفت این ترورها موجب شد تا عناصر تندروتر جای آنان را بگیرند، و از این رو جنگ در یک وجه خود، جنگ علیه اعتدال و اصلاحات بود و پشتیبانی ضمنی از افراط‌گرایی [رادیکالیسم] به شمار می‌رفت. نکته قابل توجه در نظر او آن است که این پیامد منحصر به ایران نیست، بلکه به کشورهای عربی همسایه و سایر مناطق درگیر نیز تسری می‌یابد.
 
در مورد به قدرت رسیدن [سید] مجتبی خامنه‌‌ای به عنوان مقام رهبری به جای پدرش [سید]علی خامنه‌ای، کدیور اذعان کرد که این انتقال قدرت از طریق رویه‌ی معمول مجلس خبرگان صورت نگرفت، بلکه با فشار سپاه پاسداران و در شرایط استثنایی ناشی از جنگ انجام شد.
 
نقش سپاه پاسداران
کدیور گفت که سپاه پاسداران اکنون زمام تصمیم‌گیری واقعی در کشور را در دست دارد، در حالی که جایگاه رهبری تا حد زیادی به نقشی نمادین و تشریفاتی تبدیل شده است. او برای اثبات این ادعا به انتصاب محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس [شورای اسلامی]، به عنوان تصمیم‌گیرنده اصلی در پرونده‌های دفاعی و [سیاست] خارجی اشاره کرد که از نظر نفوذ از بسیاری مناصب دیگر پیشی گرفته است.
 
این استاد به تحولی ساختاری در ماهیت نظام ایران نیز اشاره کرد و آن را «اقتدارگرایی انتخاباتی» توصیف کرد که به سمت پراگماتیسم و به بهای کنار گذاشتن ایدئولوژی دینی در حرکت است.
 
او افزود که ۹۵ درصد ایرانیان به دلیل نقش شورای نگهبان در حذف پیشینی نامزدها، نماینده واقعی در مجلس [شورای اسلامی] ندارند، رسانه‌های رسمی نیز تنها صدای جبهه پایداری تندرو را منعکس می‌کنند که به گفته او تنها جریانی است که با مسیر مذاکره با آمریکا مخالف است.
 
در مقابل، کدیور خوش‌بینی محتاطانه‌ای نسبت به آینده اصلاحات ابراز کرد و به موفقیت جنبش «زن، زندگی، آزادی» در ایجاد تغییر واقعی در مسئله حجاب استناد کرد، تغییری که علی‌رغم نارضایتی رهبری محقق شده است.
 
او همچنین توضیح داد که با رئیس‌جمهور ایران مسعود پزشکیان در نیویورک دیدار داشته و پزشکیان به رهبری اعلام کرده که در صورت عدم پذیرش رویکردش در حمایت از حجاب، استعفا خواهد داد.
👇👇



#فرهیختگان راهی به رهایی
❤3👍1
👆👆
کدیور در پایان نسبت به تکیه بر اسرائیل یا دولت ترامپ در مواجهه با ایران هشدار داد و تأکید کرد که کشورهای خلیج فارس و ایران، ملت‌هایی هستند که پیوندهای تاریخی، خانوادگی و اجتماعی آن‌ها را به هم پیوند می‌دهد. او ریشه تنش را نه در رابطه میان دو ملت، بلکه در وجود پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه دانست و بر این نکته تأکید کرد که اتکای کشورهای منطقه به یکدیگر، دور از دخالت طرف‌های خارجی، مسیری است که شایسته اعتماد و از پایداری بیشتری برخوردار است.
 
ویدیو در یوتوب
https://www.youtube.com/watch?v=P50yt9l_EAE


#فرهیختگان راهی به رهایی
👍1
آیا حجاب اجباری در رسانه‌های رسمی در حال عقب‌نشینی است؟

انتشار گزارش تصویری اخیر توسط خبرگزاری دولتی ایرنا، که در آن تصاویری از یک زن بدون حجاب رسمی در فضای خصوصی منزل منتشر شده، واکنش‌هایی‌ در فضای مجازی به‌دنبال داشته است.

این اتفاق در حالی رخ داده که تاکنون هیچ‌گونه اعلام رسمی درباره تغییر در سیاست‌های مرتبط با حجاب در رسانه‌های کشور منتشر نشده است.

همین موضوع باعث شکل‌گیری این پرسش شده که آیا شاهد تغییر در رویکرد رسانه‌های رسمی هستیم یا این مورد، صرفاً یک خطای موردی در انتشار محتوا بوده است؟
بامدادنو

پ‌ن:
ایرنا برخی از این تصاویر را از سایت خود حذف کرده است


#فرهیختگان راهی به رهایی
👍5
عروس فرنگی گرفتار در تهران

کتاب گرفتار در تهران را اتفاقی دیدم؛ گرچه خوب می‌دانیم آنچه در فضای مجازی پیش چشم شما قرار می‌گیرد به هیچ وجه «اتفاقی» نیست و اراده بالاتری آن را سر راه شما قرار داده است.

گرفتار در تهران درباره پدیده «قدرت» در ایران بعد از انقلاب است به قلم  یک متفکر سیاسی که با مردی ایرانی از طبقه متوسط ازدواج کرده و سال‌ها به ایران رفت‌وآمد داشته و درباره فرهنگ آن پژوهش کرده است.

 هم عنوان کتاب (گرفتار در تهران؛ زنان، تغییرات اجتماعی، و سیاست زندگی روزمره در ایرانِ پس از انقلاب) و هم غیر ایرانی بودن نویسنده یعنی نورما کلر مروزی ناخوانده کلی پیش‌فرض نه چندان مثبت در ذهن من ردیف کرد، ولی تقریباً همگی اشتباه از آب درآمد!
به‌طور کلی، «عروس» به عنوان یک خارجیِ داخلی معمولًا چشم‌انداز منحصر بفردی درباره خانواده همسرش دارد؛ حالا فکر کنید فرنگی و متفکر سیاسی هم باشد!


کتاب از روایت سرقت شبانه در خانه‌باغی قدیمی در محله نیاوران شروع می‌شود. نویسنده همراه معلم زبان فارسی و دوست دیگری مشغول گپ و گفت بوده‌اند که چند جوان لاغر با صورتهای پوشیده و چاقو برای سرقت وارد می‌شوند و  زن‌ها را می‌بندند. وقتی یکی از دزدها قصد حلقه ازدواج خانم نویسنده را می‌کند او با گفتن اینکه «من عروس فرنگی هستم» و این هم حلقه عروسی‌ام است ناگهان نوعی مصونیت پیدا می‌کند و دارایی‌هایش سرجای خودشان برمی‌گردند. درحین سرقت معلم زبان فارسی که چون مسن بوده دستهایش را از جلو بسته‌اند، با دست‌های بسته نارنگی پوست می‌کند و باب گفتگو را با دزدها باز می‌کند (چه سوژه‌ای جز درس و مشق در سر معلمها هست؟). یکی از دزدها شروع به درد دل می‌کند و آن یکی زیرسیگاری دم دست خانم نویسنده می‌گذارد تا باتوجه به بسته بودن دست‌ها مجبور به تف کردن هسته‌های نارنگی نشود...در نهایت دزدها به استثنای اموال عروس خانم، دزدیدنی‌ها را می‌دزدند و آن سه زن را رها می‌کنند.

نویسنده از این داستان و داستانهای مشابه این برای واکاوی مناسبات قدرت در جامعه ایران استفاده می‌کند. با دست‌های بسته چطور می‌شود مذاکره کرد و نارنگی خورد!

به همین نحو، در سراسر کتاب برخی مناسبات خاص فرهنگ ایرانی را برجسته می‌کند. به نوروز و شبکه روابط و اِعمال قدرت مادران در مناسک مربوط به نوروز اشاره می‌کند_ که در آن مادران تلاش می‌کنند ضمن تثبت اقتدار خودشان دختران را نیز برای کسب چنین اقتداری تعلیم دهند، ولی آنها از این مناسک و مناسبات فراری هستند.

به آشپزخانه ایرانی و «سبزی پاک‌کردن» اشاره می‌کند و فرایند بسیار طولانی آماده‌سازی سبزی قرمه‌سبزی. به اینکه مهارت در آشپزی و اصالت سبزی خانگی یعنی چه و به اینکه نسل جدید زن‌ها سبزی آماده می‌خرند. سبزی آماده که هم در وقت زنان صرفه‌جویی می‌کند و هم بازاری برای اشتغال گروههای دیگری از زنان فراهم کرده؛ درعین حال زنان را از جمع‌های زنانه و حلقه‌های صمیمانه سبزی‌پاک‌کنی محروم کرده است.

به مناسبات قدرت و محبت در شبکه روابط خانوادگی پدرسالار و تغییر آنها اشاره می‌کند. به فرهنگ تعارف، جوک‌های قومی- جنسی و شکستن تابوهای سرد و سخت و خشم‌آور قلمرو عمومی، در قلمرو خصوصی اشاره می‌کند. به سینمای ایرانِ بعد از انقلاب اشاره می‌کند و تولیدات سینماگران نامداری که خواستند زندگی دوپاره تحت نظارت و سانسور را تجسم ببخشند.

جنبش زن، زندگی، آزادی از نگاه نویسنده سرریز کردن مطالبه برای تغییر مناسبات قدرت از قلمرو خصوصی به قلمرو عمومی بود. جایی که که تغییرات نسلی با مطالبات برابری‌خواهانه زنان از آغاز انقلاب ۵۷ تلاقی کرد و موج بلندی به راه انداخت.

در ادامه کتاب نویسنده به ویژگی‌های سبک زندگی جوانان، به ویژه زنان جوان اشاره می‌کند که به واسطه آن  مرزهای قلمرو عمومی و خصوصی و عاملیت خود را جابه‌جا کرده‌اند.

در فصل پایانی نویسنده مروری دارد بر بنیان‌های نظری که مطالعه‌اش را بر آن استوار کرده و توضیح می‌دهد چرا به عنوان یک متفکر سیاسی به جای تحلیل ساختار رسمی قدرت، سراغ مناسبات جاری در زندگی روزمره رفته است. او در سراسر کتاب از ایده‌های آرنت، فوکو، دوسرتو، بوردیو و ایریگاری استفاده می‌کند تا نشان دهد مناسبات میان افراد، برخلاف جریان رسمی و حاکمیتی درحال دموکراتیزه شدن است.

انقلاب [سال ۵۷] ایران نیز یک نشانگر تاریخیِ منحصربه‌فرد بود و یک «امکان کثرت‌گرا» است. میراثی زنده از غم، امید و بشارت؛ حافظه جمعی دربردارنده آنچه باید باشد، آنچه ممکن است باشد، و آنچه باید انجام داد.

 

برای مطالعه بیشتر نک

Marzouzi, Norma Claire. Tied Up in Tehran: Women, Social Change, and the Politics of Everyday Life in Post-Revolutionary Iran.Cambridge University Press, 2025.

مریم نصر


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤2👍1