فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.3K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
شانتال دلسول فیلسوف سیاسی معاصر فرانسوی در کتاب «شورش امور جزئی» می‌نویسد:
 
توماس هابز پدرِ مدرنیتهٔ سیاسی است: فردگراییِ مدرن از ایدهٔ برابریِ طبیعی و مبارزهٔ دائمی سر برمی‌آورد. هر نابرابری‌ای خود را به صورتِ سلطه بیان می‌کند. در جامعهٔ فردگرایِ مدرن، سلطه همه‌جا حاضر است و کوچک‌ترین نابرابری آن را آشکار می‌سازد. می‌توان در نزدِ مدرن‌ها از کشفِ نوعی «بی‌عدالتیِ استعلایی» سخن گفت؛ بی‌عدالتی‌ای که برای کمونیست‌ها در قالبِ سرمایه‌داری، برای مائوئیست‌ها در قالبِ امپریالیسم، و برای ترقی‌خواهانِ معاصر در قالبِ نژاد-جنس-جنسیتِ تبدیل‌شده به امرِ اینترسکشنال ظاهر می‌شود.
 
دلسول می‌گوید آنچه برای قدما شرّ نام می‌گرفت و چهره‌های گوناگونی داشت، برای مدرن‌ها یک نام و یک چهره بیشتر ندارد: سلطه. آنچه را که اندیشه انتقادی رادیکال می‌خوانیم، مارکسیسم، سوسیالیسم، پساساختارگرایی، فمنیسم و کوئیر حاصل بسط طبیعی آگاهی سیاسی مدرن است: آدمیان برابر به دنیا آماده‌اند، اما همه جا در بند هستند، چرا که جامعه آنها را به انقیاد درآورده است پس باید جامعه را تغییر داد. این استدلال روسویی در آغاز کتاب «قرارداد اجتماعی» چیزی نیست جز نتیجه منطقی فلسفه هابز. امروزه شاهد نهایی‌ترین نقطه تکامل و بسط این استدلال هستیم. آگاهی ترقی‌خواه مدرن جامعه را برخلاف نگاه قدما حاصل گرایش طبیعی آدمی به زندگی اجتماعی نمی‌داند، بلکه واقعیت اجتماعی برای او موانعی بر سر آزادی سوژه انسانی است. تمام نهادهای موجود باید بر اساس این اراده به آزادی تخریب و دوباره ساخته شوند. انسان سنتی، این انسان ساده‌لوح اولیه، نمی‌داند که درون مناسبات سلطه می‌زید، باید او را آگاه کرد تا شورش کند. روشن است که چنین نگاهی مستلزم سلطه‌ای سراسری بر امر اجتماعی است، جامعه را باید با قالبی جدید دوباره ساخت.
 
فمنیسم شعبه‌ای از همین آگاهی سیاسی ترقی‌خواه است. اما آنچه در آن به طور خاص نگران‌کننده است، بسط این نگاه مبارزه‌گرا به خصوصی‌ترین جنبه‌های زندگی افراد است. نظریه انتقادی معاصر تصور می‌کند در جایگاه خدای عادلی بیرون از جامعه همه چیز را می‌داند: چه کسانی سلطه‌گرند و چه کسانی تحت سلطه‌اند، تنها مساله افشای شرّ است.  یکی از ابزارهای مبارزه «روایت فرودستان» است. قربانی‌ها باید روایت کنند، زخم‌هایشان را شرح دهند تا شنیده و بازشناسی شوند. در اینجا با نوعی خرده‌انقلاب دائمی سروکار داریم: هر روز کسی جزئیات بسترش را با فلان مرد شرح می‌دهد و از آزردگی‌اش می‌گوید. اینجا با نوعی دادگاه خلقی سروکار داریم؛ با نوعی عدالت مردمی، نهاد قضاوت، حتی در کشورهای دموکراتیک هم می‌تواند «مردانه» باشد، باید عدالت را مستقیم اجرا کرد. فمنیسم بر این اساس نیازی نمی‌بیند منتقدان و یا حتی مخاطبان خود را قانع کند. آنها در مقام قاضی اعظم تمام ملاک‌های خوبی و بدی و حقیقت و باطل را در دست دارند. تنها باید به صاحبان سلطه، یعنی مردان حمله کرد. رؤیایی که در پس این جنجال‌ها خوابیده است، ماهیتی تمامیت‌خواه دارد: کنترل سراسری جامعه تا خصوصی‌ترین فضاها و ساختن دوباره آن بر پایه ایده‌ای از برابری. نوعی استالینیسم افقی، یا با کمی شوخی «ریزوتومی»!

بابک مینا


#فرهیختگان روزن آگاهی
👍3❤1😢1
از فرسایش تا استبداد

اگر امروز یک کلمه باشد که توصیف دقیقی از جامعه‌ی ایرانی به دست دهد آن کلمه "فرسودگی" است. درباره‌ی اقتصاد و تورم و گرانی و رکود هر چه بگویم تکرار مکررات است. فرسودگی روانی، تشویش و اضطراب، بلاتکلیفی و آینده‌ی نامعلوم، رویافروشی مدعیان، ابهام، همه دست به دست هم داده‌اند تا وضعیت پیچیده‌ی امروزی را پدید آورند. خطرناک‌ترین وضعیت برای سیاست، بی‌ثباتی روانی جامعه است که در اثر رکود و دشواری معیشت و ناامنی وجودی و روانی ایجاد می‌شود و مردم را مستعد پذیرش دیکتاتوری‌های خشن، اقتدارگرایی، افراد کاریزماتیک، شخص‌پرستی و خشونت سیاسی می‌کند. سرچشمه‌ی اصلی شکل‌گیری حکومت‌های توتالیتر در غرب بعد از جنگ جهانی اول شاید همین بود.
اگر مردم در طولانی‌مدت در وضعیت تحقیر، جنگ، تورم، و بی‌آیندگی بمانند خطر فاجعه‌ی سیاسی بزرگ‌تر می‌شود. جنگ وقتی برای تضعیف یک حکومت و تقویت منافع کشور مهاجم باشد اوضاع را بدتر می‌کند چون ویرانی، انسداد راه‌های تجاری و بازرگانی، وضعیت نظامی همه به شرایط بحرانی دامن می‌زنند و وقتی درد بحران، شدید و طاقت‌فرسا شود دیگر کسی حاضر نمی‌شود راه حل را در "سیاست" دنبال کند. اینجا است که دست مقتدر و قطعیت و قاطعیت، جای پیچیدگی و تفکر و راه حل و عقل سیاسی را می‌گیرد و حقوق انسانی و اساسی بی‌معنا می‌شود. خطر اصلی امروز همین جا است.
از طرفی هم "رهبر خودخوانده" ظرفیت بهره‌برداری از این شرایط را از دست داده است. فشار رسانه‌ای تلاش می‌کرد از او یک نماد احساسی بسازد و سرمایه‌اش را احساسی نگه داشت و خیال کرد که با این ابزار می‌تواند مقاصدش را پیش ببرد اما وقتی از این نماد، مسئولیت خواسته شد، توخالی از آب درآمد. چون نتوانست آن نوستالژی، وعده‌ی ثبات، و تصویر آینده‌ای را که وعده می‌داد، با سازمان، هزینه، مسئولیت و پاسخگویی همراه کند و به جای سازمان واقعی، بر مدار هیجان چرخید تا طرفداران دیروزش از جمله چهره‌های محبوب و مبارزان هزینه‌داده‌‌ای که از او توقع داشتند را ناامید کرد. زمانی که هواداران از او انتظار تصمیم و رهبری و هزینه و سازماندهی داشتند، به توجیه حمله و کشتار دست زد و چهره‌ی دیگری از خود نشان داد که موجب انزجار بزرگ‌ترین حامیانش شد.
بله، میزان خرد یک حاکم را باید از اطرافیانش سنجید و باز هم بله، چه بهتر که وقتی به اشتباه پی بردیم بهتر است که از اشتباهمان برگردیم. هیچ وقت برای انتخاب راه درست و انسانی و اخلاقی و دموکراتیک و جمهوری‌خواهانه و عزت‌مندانه دیر نیست.
به این ترتیب، کاریزمای کاذب رهبری خودخوانده فروریخت اما خطر همچنان باقی است. "ائتلاف احساسی" زمانی دچار شکاف شد که حامیان خودخوانده متوجه شدند تمام بار و هزینه روی دوششان افتاده ولی تصمیم‌گیری و مسئولیت‌پذیری متناسب با آن در کار نیست. او یک رهبر مبارز از دل مبارزات نبود. یک "شاهزاده" بود که تصورش از سیاست، ارث پدری و وراثت و مجیز شنیدن بود و خیال می‌کرد دنیا دست به دست هم داده تا ارث پدری را به دستش برساند. و راستش حتی اقتدارگرایی و استبدادپروری لباسی نیست که به قامت افراد نازپرورده‌ی دردانه‌ راست بیاید. اکثر حاکمان توتالیتر تاریخ، قبلا مبارز و رنج‌کشیده بودند و زحمات و سختی‌های نگهداری یک استبداد را (که بسیار دشوارتر از برپایی یک حکومت دموکراتیک است) به جان می‌خریدند.
اگر جامعه از "سیاست منجی‌طلبانه" خسته شود می‌تواند آغاز بلوغ باشد ولی نه به این آسانی. شرطش این است که جمهوری‌خواهان بتوانند توقعی را برآورده کنند که خودخواندگان نتوانستند و نمی‌توانند برآورده کنند. ما باید از سیاست احساسی، ساده‌سازی، رفتار واکنشی، خلاصه شدن در هشتگ و رسانه‌ی اجتماعی به "احیاء سیاست" برگردیم. جامعه‌ در آستانه‌ی نیهیلیسم سیاسی است. آستانه‌ای که در آن هیچ چیز و هیچ کس قابل اعتماد و اتکا نیست و همین می‌تواند هم سرآغاز تفکر مستقل باشد و هم میدان دادن به ظهور یک اقتدارگرایی خشن‌تر.
جوامع همیشه در لحظات فرسودگی است که آزادی را با هر چیز دیگری معامله می‌کنند و از سیاست دست می‌شویند و نگاه می‌کنند تا قوی‌ترین‌ها و مقتدرترین‌ها کارها را برعهده بگیرند. مسئله‌ی ما صرفا تغییر رژیم نیست بلکه تغییر بنیادین روابط قدرت و زایش نظم مدرن و نوین است. و این کاری است که فقط و فقط به دست خود مردم شدنی است.
تریبون‌های فریبکاری که امروز وظیفه‌ی توجیه حمله‌ی خارجی را دارند و ابزار و آلت دستی بیش نیستند، برای ما از بازسازی آلمان و ژاپن مثال می‌آورند ولی آلمان و ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم، مسئله‌ی بازسازی نظم جهانی بود نه یک قاعده‌ی بین‌المللی. اما جنگ‌های امروزی، جنگ برای نظم ژئوپولیتیک است. فروپاشی یک رژیم به معنای تولد شهروندی و سیاست مردمی نیست بلکه می‌تواند به راحتی منجر به خصوصی‌تر شدن و مافیایی شدن شبکه های خشونت شود.
👇👇👇


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤5👎4🔥2
👆👆👆
آن هم با این همه گرایش‌های رادیکال و افراطی که در جامعه‌ی ما وجود دارد.

هنر امروز ما این است روابط قدرت را طوری دگرگون کنیم که خشونت سیاسی برای همیشه از تاریخ ما حذف شود و "سیاست" و نظم سیاسی چهارچوبی برای حل منازعات و سامان دادن به معضلات و مسائل تعیین کند.
هیچ چیزی بجز همکاری و عقلانیت جمعی و " راه حل سیاسی" و گذار دموکراتیک نمی‌تواند در چنین جامعه‌ی پیچیده‌ی بحران‌زده‌ای به صلح و ثبات و رفاه و نظم و قانون‌مداری منجر شود. جمهوری‌خواهان باید درک کنند که سیاست صرفا فحاشی جناحی نیست بلکه یک "مسئله‌ی تمدنی" است و باید در این سطح حرکت کنیم.
رضا یعقوبی


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3🔥2
چاپ کتاب

احولات آقا طاهر
(زندگینامه شادروان طاهر احمدزاده، مبارز و فعال سیاسی و نخستین استاندار خراسان پس از انقلاب،.)

به کوشش : سید جلال قیامی میرحسینی

این کتاب حاصل یازده جلسه گفت و گوی تاریخ شفاهی آقای قیامی با شادروان احمدزاده است. نخستین جلسه گفت و گو در منزل شادروان احمدزاده به تاریخ ۱۳۷۸/۵/۱۰ و آخرین آن به تاریخ ۱۳۸۳/۱۰/۲۶ صورت گرفته است.
عکس ها و اسناد باورنکردنی پیوست کتاب است. در عین حال توضیحات آقای قیامی در پاورقی ها اطلاعات خوب در اختیار خواننده قرار می دهد.


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤8🕊3
چشمان بینایی ایران خانم...
تغییرات، زمانی پایدارند که با صبر و استمرار همراه شوند...
#هادی_حیدری
شنبه نهم خرداد ماه هزار و چهارصد و پنج



#فرهیختگان روزن آگاهی
❤8🔥3
در زمان رضاشاه درآمد حاصل از نفت در بودجهٔ کل کشور وارد نمی‌شد و چگونگی استفاده از آن فقط توسط شخص او معین می‌گردید که البته بیشترین قسمتش نیز به خرید اسلحه اختصاص می‌یافت. بی‌کفایتی رضاشاه در استفاده از درآمد نفت به‌حدی بود که پایتخت کشور هنوز یک شبکه آبرسانی قابل استفاده نداشت و تنها منابع آب آن را همان سیستم کهنه قرون گذشته به صورت آبراه‌های زیرزمینی تشکیل می‌داد که مردم فقیر تهران مجبور بودند از آب این‌گونه قنوات پس از آن که در جوی کنار خیابان‌ها جاری می‌شد، استفاده کنند و او نیز با اینکه در چند نقطه از ایران قصرهای مجلل و گران‌قیمتی برای خود ساخت هرگز به فکر نیفتاد که حتی برای این قصرها هم یک سیستم آبرسانی قابل قبول ایجاد کند.

از خاطرات سر ریدر بولارد، ‌وزیر مختار انگلیس در تهران (۱۹۴۶-۱۹۴۲)


#فرهیختگان روزن آگاهی
👍7👎6
مصطفی مهرآیین:
با وجود حکم هشت سال زندان و بیکاری، از مسئولیت اخلاقی خود دست نکشیده‌ام

مصطفی مهرآیین، جامعه‌شناس و پژوهشگر، با انتشار متنی در صفحه اینستاگرام خود از اخراجش از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی خبر داد و نوشت که با وجود صدور حکم زندان، از دست دادن شغل و مشکلات معیشتی، همچنان خود را متعهد به مسئولیت اخلاقی در قبال جامعه می‌داند.

مهرآیین در این نوشته با اشاره به تجربه بازداشت، دادگاه، صدور حکم، بازگشت به زندان، آزادی مجدد و در نهایت اخراج از محل کار خود، نوشت:

«من مدت‌هاست که پس از رفتن به زندان و دادگاه و گرفتن حکم و باز دعوت به زندان و آزادی دوباره و اکنون اخراج از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و بیکار شدن و افتادن در چرخه اندیشیدن به خود و بازنگری در ... در هیچ جمع دوستانه‌ای نه حضور داشته‌ام و نه بحثی مطرح کرده‌ام و نه متنی آفریده‌ام.»

او در ادامه با اشاره به شرایط فعلی خود افزود:

«با همه این اتفاقات چیزی در من در خصوص مسئولیت‌پذیری اخلاقی در قبال جامعه تغییر نکرده است؛ اگرچه با داشتن حکم هشت‌ساله و اخراج از کار و بیکاری و بی‌پولی در حال مدارا با شکنجه سفیدی هستم که به زیبایی برایم طراحی شده است.»

این جامعه‌شناس همچنین از تصمیم خود برای ادامه فعالیت‌های آموزشی خبر داد و نوشت:

«باز هم شروع به تدریس خواهم کرد، درس‌گفتار خواهم داشت و خودم به تنهایی مدرسه مهرآیین را به شیوه کوچ‌گردی و تدریس و سخن گفتن در وضعیت‌های سخن مدنی تأسیس خواهم کرد.»

او در پایان این نوشته با تشکر از همراهی دوستانش تأکید کرد:

«تنها نجات‌دهنده انسان عشق و محبت دیگران به انسان است. عشق می‌پذیرم و از عشق سخن خواهم گفت تا باور کنم که زنده‌ام.»

مصطفی مهرآیین در سال گذشته پس از انتشار چند نامه سرگشاده خطاب به علی خامنه‌ای و همچنین ارائه تحلیل‌ها و انتقادهایی درباره شرایط سیاسی و اجتماعی کشور و درخواست کناره‌گیری خامنه‌ای از قدرت، بازداشت شد. او پس از مدتی با تودیع وثیقه به صورت موقت از زندان آزاد شد.

بر اساس حکمی که در بهمن‌ماه ۱۴۰۴ صادر شد، دادگاه انقلاب اسلامی وی را از بابت اتهام «اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرم علیه امنیت کشور» به پنج سال حبس، از بابت «فعالیت تبلیغی علیه نظام جمهوری اسلامی ایران» به یک سال حبس و از بابت «اهانت به مقام رهبری» به دو سال حبس تعزیری محکوم کرد.

مجموع احکام صادرشده برای این جامعه‌شناس هشت سال حبس تعزیری اعلام شده است، که پنج سال آن قابل اجرا است.


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤20😢11
آیا مجتبی خامنه‌ای شرایط رهبری را داشته و همچنان حفظ کرده است؟
حسین اسماعیلی، بی‌بی‌سی

رای‌گیری و نحوه انتخاب مجتبی خامنه‌ای به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران در ابهام است. با وجود سپری شدن نزدیک به دو روز از انتخاب او هنوز مشخص نیست مجلس خبرگان با چه تعداد نماینده تشکیل شد و چه تعداد از نمایندگان حاضر رای به رهبری او دادند.

با این همه، مهم‌ترین ابهام در انتخاب او، روند آن در مجلس خبرگان نیست. موضوع اصلی این است که مجتبی خامنه‌ای به فرض دارا بودن شرایط مندرج در قانون اساسی در لحظه انتخاب، هنوز و پس از این انتخاب هم این شرایط را حفظ کرده است؟

مطابق اصل ۱۰۹ قانون اساسی یکی از شرایط «مدیریت و قدرت کافی برای رهبری» است. پس در زمان رای‌گیری، مجتبی خامنه‌ای از نظر خبرگان این شرط را داشته است اما پس از غیبت ۴۸ ساعته و فقدان حتی یک پیام مکتوب در پذیرش رهبری، آیا هنوز فرض بر این است که او شرط «مدیریت و قدرت کافی برای رهبری» را اگر داشته، حفظ کرده است؟

اگر او از ابتدا فاقد این شرط بوده است یا بعد معلوم شود که به هر دلیلی از جمله بیماری یا مشکل جسمی موقتا این شرط را از دست داده است یا از انجام وظایفش ناتوان است، دو حالت در اصل ۱۱۱ قانون اساسی پیش‌بینی شده است:

اگر رهبر در انجام وظایفش ناتوان شده باشد، با عزل او فرد دیگری جایگزینش شود یا اگر ناتوانی او دائمی نیست، شورای موقت رهبری مدتی وظایفش را به عهده بگیرد.

شرایطی مانند «قدرت کافی برای رهبری» فقط شرط لازم در زمان رای‌گیری در خبرگان نیست، بلکه از شرایط استمرار رهبری است. در وضعیتی که غیبت رهبر منتخب خبرگان تا همین‌جا هم از نظر افکار عمومی نامتعارف است، این سوال اساسی مطرح می‌شود که آیا او اکنون توان جسمی رهبری دارد یا نه؛ بخصوص اینکه پس از اعلام رهبری او، تلویزیون ایران گفت که او در حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیده بود.

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍3❤2👎1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
ناصر هادیان:

« ما ۳۰، ۴۰ سال است که روی لبه زندگی کرده‌ایم..
مردم می‌خواهند یک زندگی معمولی و نرمال داشته باشند، هر روز بلند نشوند و ببینند که دلار چند شد، جنگ می‌شود یا جنگ نمی شود..»

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍15❤4
"دو تسلیم در یک قرن"
فتانه هویدا

در تاریخ معاصر ایران، دست‌کم دو بار سرنوشت کشور در برابر قدرت‌های خارجی به نقطه‌ای رسید که حاکمان میان «مقاومت تا نابودی» و «عقب‌نشینی برای بقا» ناچار به انتخاب شدند؛ تصمیم‌هایی تلخ که در زمان خود برای بسیاری از وطن‌دوستان بوی تحقیر و شکست می‌داد، اما شاید اگر گرفته نمی‌شد، چیزی جز ویرانی گسترده‌تر برای ایران باقی نمی‌ماند.
نخستین بار، در دوران پرآشوب مشروطه بود؛ زمانی که روسیه تزاری با غرور و تهدید، اخراج مورگان شوستر را از ایران خواستار شد. بسیاری از مشروطه‌خواهان این اولتیماتوم را توهینی آشکار به استقلال ایران می‌دانستند و فریاد مقاومت سر دادند. آنان حاضر بودند برای حفظ عزت ملی بجنگند، حتی اگر نتیجه آن شکست باشد. اما ناصرالملک راه دیگری را برگزید؛ راهی که از نگاه بسیاری بوی ترس و تسلیم می‌داد. او اولتیماتوم را پذیرفت تا شاید کشور از اشغال و خون‌ریزی بیشتر در امان بماند. هنوز هم تاریخ درباره آن تصمیم یک‌صدا قضاوت نمی‌کند؛ برخی آن را ضعف می‌دانند و برخی تلخ‌ترین شکل واقع‌بینی سیاسی.
بار دوم، ایران در آتش جنگ جهانی دوم گرفتار شد. ارتش متفقین از شمال و جنوب وارد کشور شدند و ایرانِ خسته و ناتوان توان ایستادگی نداشت. در آن روزهای سنگین، محمدعلی فروغی در مجلس شورای ملی متن پذیرش شرایط متفقین را قرائت کرد؛ کلماتی که برای بسیاری طعم تلخ شکست داشت. اندکی بعد، رضاشاه به تبعید رفت . شاید آن تسلیم، غرور یک ملت را زخمی کرد، اما در نگاه برخی، مانع از آن شد که ایران به میدان ویرانی کامل جنگ تبدیل شود.
در هر دو حادثه، ایران نه از موضع قدرت، بلکه از سر ناچاری تصمیم گرفت. انتخاب میان «مرگ با افتخار» یا «بقای زخمی» انتخابی نیست که بتوان به آسانی درباره آن داوری کرد. شاید به همین دلیل است که این لحظه‌های تلخ هنوز هم در حافظه تاریخی ایرانیان زنده‌اند؛ لحظه‌هایی که در آن‌ها میهن میان غرور و بقا سرگردان ماند.
"مانا باشید"

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍9❤3
چگونه چنین چیزی ممکن است؟ (۱)

نعمت الله فاضلی، ۶ خرداد ۱۴۰۵

روزهای جنگی یادآور متن ها و کتاب های مناسب حال و هوای جنگ زده است. این متن ها کتابخوان ها را فرا می خوانند به خواندن و خوانده شدن شان. نویسندگان و جنگ نگاران هم برای چنین روزهایی جنگ نگاری می کنند؛ به امید درس و عبرتی که بیاموزیم و بکوشیم از جنگ بپرهیزیم. هر چند می دانند و می دانیم که به سختی درس تاریخ را می آموزیم.

نوشته های اریک فروم از جمله ی این متن هاست.  او خود جنگ دیده و جنگ زده بود. از دل آتش می نوشت. در میان روان کاوان، فروم و کتاب هایش را از جوانی علاقه دارم. "داشتن یا بودن" ش را بارها خوانده ام و بر زندگی و کارهایم تاثیرگذار بوده است. راینر فونک در "اریش فروم"(۱۳۹۳) نشان می دهد فروم آموزه هایش را می زیست؛ و همین نوشته هایش را اثرگذار و دلنشین می کند.

در بخش اول کتاب "فراسوی زنجیرهای پندار" فروم "برخی پیشینه های شخصی" شکل گیری افکارش را می نویسد. فروم ماجراهایی عجیب و تامل برانگیزی از زندگی، تجربه ها و مشاهداتش را روایت می کند که ذهن او را درگیر این سوال می کند که "چگونه چنین چیزی ممکن است؟" این پرسش در زمانه ی ما، اینجا و اکنون هم ضروری است. فروم در بستر جنگ های جهانی اول و دوم این را می پرسد و همین پرسش راهنمای ذهنش می شود.

ماجرای دختری بیست و پنج ساله، زیبا و نقاش را می نویسد که بعد از مرگ پدرش "همان روز در دم به دلیل شیفتگی به پدرش خودکشی می کند". شیفته ی این دختر بود و ذهنش درگیر می شود که چگونه دختری جوان و هنرمند ممکن است از خیر زندگی به خاطر علاقه به پدرش بگذرد؟ "چگونه چنین چیزی ممکن است؟" این آغاز پرسش مادام العمرش است. 

فروم درباره هر اتفاقی که درگیرش هست، می نویسد. چیزی که بر رشد شخصیت و افکارش تاثیر عمیق و ماندگار گذاشت، جنگ های جهانی اول و دوم بود که میلیون ها کشته و خسارت های عظیم به بار آوردند. فروم می پرسد "چگونه چنین چیزی ممکن می شود" که "انسان هایی بی گناه، انسان های بی گناه دیگر را از میان می بردند و خود نیز از میان می رفتند و برای بازماندگان، پدران و زنان و دوستان شان، زخمی چاره ناپذیر باقی می گذاشتند. در سودای چه آرمانی می جنگیدند؟ آیا به راستی هر دو طرف اعتقاد داشتند که برای پاسداری از صلح، پذیرای عفریت جنگ شده اند؟ اگر همه ی مردم در برابر این ننگ عصیان می کردند، آیا امکان شکل گیری آن وجود می داشت؟ چگونه ممکن بود که هر دو طرف نبرد یکسره دغدغه ی وحدت ملی را داشته باشند، به فتح و پیروزی نیدیشند و باز هم نبرد دوام یابد؟ ... چگونه میلیون ها تن برای گسترش خاک و ارضای غرور معدودی رهبران شان به این سلاخی تن می دادند؟ "(فروم ۱۳۷۹: ۳۶).

فروم در زمان جنگ جهانی اول جوان آشفته ای به قول خودش بود و "پرسش های مربوط به علل جنگ لحظه ای رهایش نمی کرد" و "آرزویش نوعی تفاهم جهانی بود" (همان).

فروم می نویسد قبل از آغاز جنگ بعضی آموزگارانش در کلاس های درس به استقبال جنگ می رفتند و این ورد زبان شان بود که "اگر خواهان صلحی، آماده جنگ باش". فروم می نویسد: " احساس می کردم این صلح دوستی کذب است. چطور ممکن بود انسانی دل نگران صلح، چنین از آغاز جنگ سرخوش باشد؟" (همان ۲۴).

فروم می نویسد قبل از شروع تجاوز آلمان به بریتانیا در مدارس "نفرت از بریتانیا" را تبلیغ و ترویج می کردند؛ "نفرت جنون آمیز" و چنان وانمود می کردند که بریتانیایی ها شیطان صفت و بی وجدان هستند. جنگ شد و آلمان شکست خورد اما تبلیغ می کردند که آلمان "عقب نشینی استراتژیک" و "دفاع پیروزمندانه" کرده است(همان ۲۵). توجیه آلمان برای شروع جنگ و تجاوز مردمش این دروغ بود که "همسایگان حسود درصدد از میان بردن آلمان، این رقیب موفق هستند " (همان).  حامیان آلمان متجاوز ادعا می کردند "این جنگ برای احقاق آزادی است" (همان): و "جزوه ی مستقلی با عنوان من متهم می کنم انتشار می یافت که می کوشید به طور مستدل آغازگر جنگ را مشخص کند".

جنگ آغاز شد و دامن بسیاری کشورها را گرفت و چهار سال هم طول کشید. فروم می نویسد: "آنچه این سلاخی را تداوم می بخشید وعده ی دروغین پیروزی سریع، هیاهوی دروغین درباره ی بی گناهی آلمان، اتهامات دروغین علیه دشمن شیطان صفت، پیشنهادات دروغین برای صلح و طرح دروغین شرایط صلح بود" (۲۶).

👇👇👇

#فرهیختگان روزن آگاهی
❤6
👆👆👆
امروز در همین تجاوز به ایران، متجاوزان آمریکایی و اسراییلی دقیقا همان الگوی جنگ جهانی اول را بدون کم و کاست اجرا می کنند. نیازی به مقایسه تک تک مواردی نیست که فروم می گوید. ما شاهد زنده این ماجرا هستیم. یک بار دیگر روایت اریک فروم را با دقت و تامل بخوانیم. چیزی متفاوت می بینید؟ خیر. مطلقا خیر.

سال هاست ذهن جهان را برای تهاجم و تجاوز به ایران آماده نمی کردند؟ حامیان این تجاوز آن را جنگ برای آزادی نمی نامیدند؟ یا وعده پیروزی سریع و چهار روزه ندادند؟ و پیشنهادات دروغین برای صلح و ...
و از خود می پرسم "چگونه چنین چیزی ممکن است؟"
ادامه👇

#فرهیختگان روزن آگاهی
❤2👎2🔥1
فرهیختگان
چگونه چنین چیزی ممکن است؟ (۱) نعمت الله فاضلی، ۶ خرداد ۱۴۰۵ روزهای جنگی یادآور متن ها و کتاب های مناسب حال و هوای جنگ زده است. این متن ها کتابخوان ها را فرا می خوانند به خواندن و خوانده شدن شان. نویسندگان و جنگ نگاران هم برای چنین روزهایی جنگ نگاری می کنند؛…
چگونه چنین چیزی ممکن است؟(۲)

نعمت الله فاضلی، ۹ خرداد ۱۴۰۵

چگونه جنگ ممکن می شود؟ چرا آدم ها به استقبال کشتار هم می روند؟ چرا کشتار هزاران هزار نفر عادی و مکرر می شود؟ اینها همه بیان های دیگری است از  "چگونه چنین چیزی ممکن است؟".
فروم تقریبا اغلب نوشته هایش پاسخ به همین پرسش است. فروم در "بنام زندگی" (۱۳۹۳) نمی پذیرد "جنگ ریشه در غریزه ی انسان و میل طبیعی به ویرانگری دارد" (همان ۳۱) و آن را ساخته و پرداخته فرهنگ و جامعه و تاریخ می داند.

فروم می نویسد جنگ از دوران نوسنگی آغاز شد؛ زمانی که بشر کم کم به "رفاه نسبی" دست یافت، همراه با پیشرفت مادی و فرهنگی، بشر میلش به بهره کشی از دیگران هم فزون تر شد (۳۱). انقلاب صنعتی این فزون خواهی جمعی را هزاران بار بیشتر کرد. انسان مدرن هر چند مرفه تر می شد، احساس نداری و دلزدگی و بیگانگی بیشتری می کرد. فروم مدرنیته و همه سازوکارهای تولیدی و مصرفی و سیاسی اش را بانی و باعث جنگ ها می داند. این است که می نویسد: "خشونت در حال افزایش است و در مقابل انسانیت و احکام اخلاقی در حال زوال" (همان ۴۹).

فروم کتاب "آیا انسان پیروز خواهد شد؟" (فروم ۱۴۰۰) را تماما به تحلیل ریشه های این افزایش پر شتاب خشونت و جنگ در جامعه ی مدرن اختصاص می دهد. او سیاست های آمریکا، شوروی و چین را می کاود تا نشان دهد "شکل زندگی"، "شیوه های زندگی"، "ترتیبات اجتماعی و فرهنگی" و "الگوهای فکری" جوامع مدرن "مقدمات سیاست"  های خشونت زا و جنگ پرور را ممکن می سازند. فهم این مقدمات سیاست خشونت زا، کار بزرگی است که بسیاری مایل به گفتگو درباب آن نیستند.

بسیاری گمان دارند که برای جلوگیری از جنگ راه های کوتاه و فنی و فوری هست و کفایت می کنند. اگر چنین بود نباید بعداز جنگ های جهانی، شاهد جنگ های دیگر می بودیم. جهان این راه ها را رفت و سازمان ملل و نهادهای بین المللی بزرگ را برای مدیریت جهان و پیشگیری از جنگ دایر کرد. همچنین کشورها به سمت مسلح شدن به قوی ترین تسلیحات رفتند تا قدرت بازدارندگی خلق کنند. گفتگوهای جهانی درباب مذمت خشونت و جنگ هم همواره گسترده بوده و هست. اما هیچ کدام کارگر نیفتاد و ده ها جنگ ریز و درشت رخ داد. آخرینش هم دامن گیر ایران شده است.

هر چند نباید ارزش راه های رفته را دست کم گرفت، اما آنها لازم اند نه کافی. برای صلح پایدار جهانی نیازمند فهم فرهنگ های خشونت زا و جنگ پرور هستیم. سخن فروم که شکل زندگی مدرن مولد جنگ و خشونت است، سخن جدی و تامل برانگیزی است.

جنگ از شکل زندگی، الگوهای فکری و ترتیبات اجتماعی و فرهنگی جهان مدرن می آید. فروم در پایان "آیا انسان پیروز خواهد شد؟"  به این نتیجه می رسد: "وضع امروز بشریت فوق العاده خطیر است. سیاست بازدارندگی به تامین صلح نخواهد انجامید! به اغلب احتمال تمدن را نابود خواهد کرد و به یقین، ولو صلح را حفظ کند به برافتادن دموکراسی منتهی خواهد شد"(فروم ۱۴۰۰: ۳۳۶).

ادوارد منسفیلد و جک اسنایدر در "انتخاب جنگ؛ چرا دموکراسی های نوظهور به سوی جنگ می روند؟" (۱۴۰۱) نشان می دهند پیش بینی فروم درست از آب درآمده و حتی گاه جنگ‌ را تشویق و ترغیب هم کرده اند. آنها تاکید می کنند میان کشورهایی که نهادهای دموکراتیک رشد یافته دارند، جنگ رخ نداده و این کشورهای دارای دموکراسی ناقص اند که به جان هم می افتند. ظاهرا این طور است. اما در واقع کشورهای دارای دموکراسی رشد یافته با هم نجنگیده اند، ولی نقش کلیدی در برپایی جنگ در دیگر کشورها داشته و دارند. نمونه اش همین تجاوز به ایران. آمریکای دموکراتیک مسول این جنگ و اغلب جنگ ها در غرب آسیاست. بنابراین، فروم درست پیش بینی کرد که جهان در مخاطره جنگ است و با سازوکارهای سیاسی موجود این خطر برطرف نشده و نمی شود.

فروم راه حل های جهانی برای تحکیم صلح پایدار ارائه می دهد، اما مهم ترین پیشنهادش این است: "چیزی که بتواند ما را نجات دهد و به نوع بشر یاری برساند تجدید روح انسان گرایی و سنت ضداستعماری آمریکاست" (همان ۳۲۹). این پیشنهاد فروم نه تنها رخ نداد، بلکه دونالد ترامپ تازه فیلش یاد هندوستان کرده و می کوشد سنت استعماری آمریکا را احیا کند.

کم نیستند محققانی که با فروم درباب ناپایداری صلح در جهانی امروز هم عقیده اند و ریشه آن را سیطره شکل زندگی مادی گرایانه، سرمایه دارانه و سیطره پول می دانند. یکی از برجسته ترین آنها تونی رابرت جات مورخ و متفکر بزرگ بریتانیایی است. تونی جات برای ایرانیان نام آشناست و شش هفت اثرش از جمله شاهکارش "پس از جنگ؛ اروپا پس از ۱۹۴۵" (۱۴۰۳) ترجمه شده است. جات نیاز به معرفی ندارد و "کلبه خاطرات"  که خودزنگینامه اش است، به فارسی در دسترس است.

👇👇👇
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3🔥1
فرهیختگان
چگونه چنین چیزی ممکن است؟ (۱) نعمت الله فاضلی، ۶ خرداد ۱۴۰۵ روزهای جنگی یادآور متن ها و کتاب های مناسب حال و هوای جنگ زده است. این متن ها کتابخوان ها را فرا می خوانند به خواندن و خوانده شدن شان. نویسندگان و جنگ نگاران هم برای چنین روزهایی جنگ نگاری می کنند؛…
👆👆👆
جات  در کتابش "شر زمین را در می نورد" (۱۳۹۶) می گوید "چگونه چنین چیزی ممکن است؟" جات که خود شاهد جنگ جهانی دوم بوده و سیر تا پیاز این جنگ‌را نوشته این طور کتابش را آغاز می کند.

”یک جای روش زندگی امروزی ما به کلی می لنگد. ما سی سال تمام جست و جوی نفع شخصی مادی را به یک فضیلت تبدیل کرده ایم؛ در واقع، نفس همین طلب حالا آخرین بقایای احساس مشترک ما را تشکیل می دهد. ... " (سیزده). فصل اول با عنوان "شیوه ی زندگی کنونی ما" روایتی تکاندهنده از نابرابری و فقر و رشد مصایب اجتماعی و فاسد شدن گرایشات اخلاقی و عادی شدن این بحران ها ارائه می‌دهد و ریشه ی آنها را این می داند که جز تولید پول هیچ چیز دیگری هدف آگاهانه جامعه نیست. اوج این وضعیت در آمریکاست.

از آلکسی دو توکویل مولف "دموکراسی در آمریکا" (۱۸۳۰) نقل قول شگفتی می آورد:
"وقتی در خصلت ملی آمریکایی ها دقیق تر می شوی، می بینی که آن ها ارزش هر چیزی در جهان را تنها در پاسخ به این سوال واحد جست و جو کرده اند: چقدر پول از آن در می آید؟" (۱۶). تردیدی نیست که اقتصاد و معیشت لازمه حیات است، اما زندگی را نباید و نمی توان به پول تقلیل داد.

سخن فروم و جات و متفکران دیگر هم نفی پول نیست، بلکه تاکید بر تکیه یک سویه و تقلیل گرایانه بر پول است. پول ارزش غایی نیست، ارزش ابزاری است. اگر غایت شود و همه چیز برای پول باشد، دنیای آدمی خشونت بار می گردد. در این صورت نه تنها آزادی و عدالت، بلکه همه فضیلت های انسانی از جمله صلح و همزیستی و مهربانی و مدارا و انسانیت قربانی حرص و طمع و پول پرستی جمعی جوامع قدرتمند می شود.

جاناتان گلاور در "انسانیت؛ تاریخ اخلاقی قرن بیستم" (۱۴۰۴) همین واقعیت را با دقت تحسین برانگیزی نشان می دهد. بله، انسانیت در قرن بیستم قربانی منفعت طلبی ها و ثروت اندوزی های لجام گسیخته و بی انتهای کشورهای قدرتمند و سیاستمداران طماع و ساختارهای ایدئولوژیک انسان ستیزی کمونیستی، فاشیستی، نازیستی و کاپیتالیستی و مذهبی شد و جنگ های خونین جهانی و بین المللی راه انداخت و همچنان راه می اندازد.

گلاور در پیشگفتار کتابش می نویسد با مشاهده جنایات فجیح جهانی دوم و نازیسم از همان نوجوانی "همواره ... با خودم اندیشیدم که چگونه افراد می توانند مرتکب چنین جنایاتی شوند؟". این همان پرسش فروم است به زبانی دیگر. گلاور در مقام فیلسوف اخلاق در این که بشر "پیشرفت اخلاقی" کرده و "سپاه شرارت و وحشیگری" عقب نشسته تردید جدی دارد؛ و می گوید باید تاریخ و جامعه را مانند قاضی که به قضاوت نشسته بازجویی کنیم و نه صرفا مانند دانش آموز کنجکاو بپرسیم. گلاور معتقد است هر چند اخلاق نظری پیشرفت کرده، اما تاریخ سده بیستم تاکنون عملا محدویت های اخلاق را زیرپا گذاشته و متهم است.

هر چند هر بار جنگ و کشتارجمعی عظیم می شود، با وقوع کشتار جمعی بزرگ تر بعدی، قبلی را فراموش می کنیم. این فراموشی خود تکرار جنگ را آسان می کند. فاجعه بزرگ تر این است که دنیا میل ندارد تاریخ خونینش را در معرض داوری اخلاقی قرار دهد. گویی همواره جنگ گریزناپذیر بوده و کشورهای متجاوز و سیاستمداران جنگ افروز بی گناه اند. چنان به مردمان القا کرده و می کنند که داوری اخلاقی ارزشی ندارد. همین موجب شکل گیری فرهنگ جنگ در حوزه عمومی می شود.

درست است که مردم و عامه خواهان‌ زندگی اند، ولی ژوام ایونس پیم در کتابش "فرهنگ صلح و دولت ها(راهی به سوی امنیت غیر کشتاری)" (۱۳۹۶) نشان می دهد دولت ها خشونت و جنگ را در بستر فرهنگ برنامه ریزی می کنند؛ طوری که مردم با جنگ و خشونت جمعی سازمان یافته کنار بیایند و آن را امری عادی یا اجتناب ناپذیر بدانند و بپذیرند؛ و این کار از کودکی با جامعه پذیری وارد ذهن و تجربه ی زندگی کودک می شود. برآیند این امر شکل گیری نظام ارزشی و جهان بینی است که مردم بدون احساس مسوولیت و به صورت امری طبیعی و به اسم تلاش برای زندگی، سلطه جویی، برتری جویی، اقتدارگرایی، رقابت خصمانه، استثمارگری و نهایتا جنگ و ستیزه گری را لازم و ضروری می پندارند. این جهان بینی و نظام ارزشی در روابط بین شخصی، خانوادگی، محلی، ملی، بین المللی و زیست محیطی جاری و ساری است (پیم ۱۳۹۶: ۱۰).

🔻ژوام پیم نظریه ی سیاست غیرکشتاری را ارایه می کند و نشان می دهد که می توان دولت ها را آموزش داد که چگونه و چرا از سیاست کشتاری دست بردارند. اگر دولت ها "سیاست بدون خشونت" را  بیاموزند و نکشند، دیگر به ترویج فرهنگ جنگ و عادی و ضروری سازی جنگ میان کشورها هم مبادرت نمی کنند. و این می تواند از وقوع جنگ ها بکاهد.
👇👇👇

#فرهیختگان روزن آگاهی
❤2👍1
👆👆👆
اما نکته ی مهم این است دولت ها و سیاستمداران هرگز به سادگی تن به این آموزش نمی دهند. بحران اصلی عدم آگاهی حکومت ها از ویرانگری و کشتار جمعی جنگ ها نیست. اریک ولف انسان شناس کلاسیک که خود در جنگ جهانی دوم سرباز بود و بشدت مجروح شد و حتی درجه و نشان ستاره ی نقره ای به پاس دلاوری و شجاعتش دریافت کرد، و بخش مهم زندگی علمی اش را صرف مطالعه جنگ ها کرد و در جنگ ویتنام از فعالان ضدجنگ بود، در شاهکارش "جنگ های دهقانی" (۱۴۰۱) می نویسد:

بعد از جنگ ویتنام استادان دانشگاه میشیگان جنبش دانشگاهی را بنیاد نهادند که درس های جنگ ویتنام را به جامعه و دولت یادآور شوند و "دامنه این گفت و شنودها به صدها دانشگاه دیگر و حتی به داخل راهروهای عمارت کنگره آمریکا هم کشیده شد."(ولف ۱۴۰۱: ۱۵). ولف می نویسد هدف این گفت و گوها "درک فاجعه"ی جنگ های آمریکا نه تنها در ویتنام بلکه کوبا، گواتمالا و جمهوری دومنیکن" بود. نتیجه ی این گفتگوها این بود که "در صورت پافشاری آمریکا به روش پیشین خود در آینده ...و تا هنگامی که آمریکا چنان می اندیشد و چنین عمل می کند، درب نگون بختی های دردناک به همان پاشنه پیشین خواهد چرخید" ( همان ۱۵).

تاریخ دهه های اخیر نشان می دهد آن گفتگوهای گسترده در صدها دانشگاه نتوانست سیاستمداران آمریکایی را از جنگ افروزی باز دارد. بخشی از این ماجرا به شیوه زندگی و فضای حاکم بر جامعه برمی گردد. صرفا با مخاطب قرار دادن سیاستمداران و دولت ها نمی توان مانع از بروز جنگ ها شد. ولف در ادامه همان بحث استدلال می کند که باید شیوه ی نگاه مان به جهان را تغییر دهیم و "دامنه استدلال و خردمندانه اندیشیدن را گسترش دهیم.... باید اصول انسانیت و حیوانیت را پیشه خود کنیم... باید همه ما مسوولیت درک کردن را بر دوش خود حمل کنیم ... و این نه تنها بر دوش اهل فضل، دانشوران، دانش پژوهان و تاریخ دانان که رسالت همه شهروندان است" (همان).

اگر خواهان گسترش صلح و کاهش جنگ ها هستیم، راه حل های فنی و فوری وجود ندارد، چرا که جنگ ها و کشتارها از دل فرهنگ و شیوه ی زندگی و الگوهای فکری جوامع بیرون می آیند. یونسکو از سال ۲۰۰۰ تلاش های گسترده ای ذیل فرهنگ صلح در سراسر جهان تاکنون انجام داده است تا از طریق گفتگو، آموزش، خلاقیت، نقادی، روشنگری و خلق فرهنگ صلح راهی برای کاهش خشونت و جنگ در جهان بسازد. هر چند هنوز جنگ ها شعله ورند، اما در چشم انداز بلند مدت تاریخی امیدهایی برای کاهش خشونت و جنگ ها وجود دارد.
استیون پینکر در کتاب "فرشتگان خوب ذات ما"(۱۴۰۰)  روند کاهش خشونت ها و جنگ ها را نشان می دهد.

حالا برگردیم به پرسش فروم: چگونه چنین چیزی ممکن است؟ نمی دانم از لابلای حرف ها و کوچه پس کوچه دیدگاه ها، عاقبت پاسخ این پرسش را دادم یا نه. فکر کنم تا حدی مقصودم روشن باشد. گفتم به گفته الیزه بولدینگ در "فرهنگ صلح" سده بیستم که ۱۰۸ میلیون نفر در جنگ ها قربانی گرفت، خونین قرن تاریخ بود و همین اهل فکر را وادار کرد هم نگران سده بیست و یکم باشند، هم به این نتیجه برسند که این جنگ ها را گرچه سیاستمداران راه انداخته و می اندازند، اما ریشه آنها نه در سیاست بلکه در فرهنگ و شیوه زندگی و الگوهای فکری حاکم بر جوامع است. اگر این صورت بندی از مساله درست باشد، ما نیازمند نقد جامعه، زندگی روزمره و فرهنگ مسلط امروزی هستیم.

#فرهیختگان روزن آگاهی
🔥3❤1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
شقایق نوروزی درگفتگو با عبدی مدیا: جریانی استبدادی خارج از مرز ایران ایجاد شده است.

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍9😱1🤬1
سیروس علی‌نژاد در گفت‌وگو به مناسبت ۱۰۳ سالگی موحد مطرح کرد؛

محمدعلی موحد؛ آمیخته‌ای از طلا و نقره

سیروس علی‌نژاد، روزنامه‌نگار، گفت: زندگی محمدعلی موحد یک ملغمه است؛ اما نه یک ترکیب بی‌ارزش. ملغمه‌ای ساخته شده از اشیا و فلزات گوناگون که سهم فلزات گران‌بها مثل طلا و نقره در آن بسیار زیاد است.»
سرویس ادبیات خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – مرضیه نگهبان مروی: برخی نام‌ها در تاریخ یک سرزمین، فراتر از یک شخص، به یک «نهاد» بدل می‌شوند. محمدعلی موحد یکی از همین نام‌های استوار است. او که امروز قدم به ۱۰۳ سالگی می‌گذارد، شاهد زنده یک قرن تلاطم، نوسازی و بحران در ایران بوده و در متن بسیاری از این وقایع، از ملی شدن صنعت نفت تا احیای میراث عرفانی ایران، نقشی کلیدی ایفا کرده است. او را ملغمه‌ای از دانش‌ها می‌دانند؛ مردی که هم‌زمان می‌تواند بر کرسی قضاوت بین‌المللی بنشیند و هم در کوچه‌پس‌کوچه‌های ذهن شمس تبریزی قدم بزند.

کتابی که در راه است

در این گفت‌وگو علین‌ژاد خبر از کتابی می‌دهد که به زودی توسط انتشارات ققنوس منتشر خواهد شد؛ کتابی که حاصل ۳۰ سال گپ‌وگفت، چای خوردن و لذت بردن از محضر استاد است.

علی‌نژاد می‌گوید: «در این کتاب، هم زندگی‌نامه‌اش را نوشتم و هم بسیاری از خاطراتش را که در هیچ‌کجای دیگر گفته یا نوشته نشده است. درواقع این کتاب حاصل همنشینی‌های من با دکتر موحد است. او در مجالس خصوصی، وقتی یاد شعرا می‌افتد، نشان می‌دهد که چقدر در شعر فارسی غور کرده و حافظه غریبی دارد که همه را به یاد می‌آورد.»

از تبریز تا لاهه، از لاهه تا قونیه
محمدعلی موحد در دوم خرداد ۱۳۰۲ در شهر تبریز دیده به جهان گشود. زندگی او از همان آغاز با جست‌وجوگری گره خورد. او که دانش‌آموخته حقوق بود، در دوران ملی شدن صنعت نفت به شرکت نفت پیوست و بعدها به یکی از ارکان حقوقی این سازمان بدل شد. حضور او در لاهه و همراهی‌اش با هیئت اعزامی ایران، او را به حافظه‌ی زنده تاریخ معاصر نفت بدل کرد؛ کتاب «خواب آشفته نفت» او هنوز هم معتبرترین روایت از آن دوران پرآشوب است.

اما موحد فقط در جهان خشک قانون و نفت باقی نماند. او با تصحیح «مقالات شمس تبریزی»، انقلابی در مولاناپژوهی ایجاد کرد. تا پیش از موحد، شمس شخصیتی اسطوره‌ای و مه‌آلود بود، اما او با دقت علمی و شهود عرفانی، شمس را از پسِ غبار قرون بیرون کشید و به ما بازگرداند. ترجمه «سفرنامه ابن‌بطوطه» و آثار متعدد در باب تاریخ مغول و متون کلاسیک، بخش دیگری از کارنامه پربار اوست.

در این گزارش، به بهانه زادروز این پیر فرزانه، به سراغ سیروس علی‌نژاد، روزنامه‌نگار پیشکسوت و یار دیرین استاد رفته‌ایم تا از دریچه‌ی نگاه او که بیش از سه دهه با موحد حشرونشر داشته، به تماشای این شخصیت بی‌بدیل بنشینیم.

محمدعلی موحد؛ ملغمه‌ای از طلا و نقره
سیروس علی‌نژاد
سی سال همنشینی با فلزات گران‌بها

سیروس علی‌نژاد، که خود از بزرگان عرصه گفت‌وگو و گزارش است، رابطه خود با موحد را نوعی «تلمذ و همنشینی مدام» توصیف می‌کند. او معتقد است برای شناختن موحد، نباید فقط به کتاب‌هایش نگریست، بلکه باید به منش و روش زندگی او چشم دوخت.

علی‌نژاد در توصیف زندگی موحد، استعاره‌ای جالب به کار می‌برد: «زندگی او یک ملغمه است؛ اما نه یک ترکیب بی‌ارزش. ملغمه‌ای ساخته شده از اشیا و فلزات گوناگون که سهم فلزات گران‌بها مثل طلا و نقره در آن بسیار زیاد است.» او معتقد است موحد در هر ساحتی که وارد شده، از نفت و حقوق گرفته تا عرفان و تاریخ، به بهترین وجه از پس کار برآمده و توانسته است چیزی به دانش و معلومات ما اضافه کند.

یکی از نکات شگفت‌انگیزی که علی‌نژاد به آن اشاره می‌کند، وسعت تخصص‌های موحد است. او می‌گوید: «عجیب است که این زمینه‌های گوناگون ظاهراً به هم ربطی ندارند؛ از ابن‌بطوطه تا مقالات شمس، و از آنجا تا نفت و تاریخ مغول. من حتی فکر نمی‌کردم او تا این حد عمیق روی تاریخ مغول کار کرده باشد، اما او نگاهی نو دارد و معتقد است تاریخ ایران را باید به دوران پیش و پس از مغول تقسیم کرد.».

نفت یا شمس؛ ترجیحِ پیرِ صدساله چیست؟

وقتی از علی‌نژاد پرسیده می‌شود که موحد کدام نقش خود را بیشتر دوست دارد؛ مرد قانون بودن یا سالک شمس بودن؟ او پاسخ می‌دهد: «او غرق در ادبیات فارسی است، هرچند آن را چندان بروز نمی‌دهد. اما اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم، او در همه‌جا موفق است. در نفت نظیر ندارد، چون با تمام بزرگان این عرصه نشست و برخاست خصوصی و نزدیک داشته است. اما در عوالم معنوی، بی‌تردید مولانا و شمس او را تسخیر کرده‌اند. ...

ادامه


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤6👎1
عزت‌الله سحابی؛ مردی که اسیر زمانه نشد

دهم خرداد، سالگرد درگذشت عزت‌الله سحابی است؛ سیاستمداری که زندگی و کارنامه‌اش را نمی‌توان در قالب‌های رایج سیاسی خلاصه کرد. او از معدود چهره‌هایی در تاریخ معاصر ایران بود که در فراز و فرودهای گوناگون سیاست ایران، از مبارزه با حکومت پهلوی تا انقلاب، جنگ، دوران سازندگی، اصلاحات و جنبش سبز، حضوری مستمر داشت، اما کمتر اسیر موج‌های سیاسی و هیجان‌های زودگذر شد.

شاید بهترین توصیف برای سحابی، همان عبارتی باشد که خود او درباره مهندس بازرگان به کار برده بود: «دیکتاتوریِ جو». سحابی معتقد بود برخی سیاستمداران آن‌چنان تحت تأثیر فضای غالب قرار می‌گیرند که قدرت تشخیص مستقل را از دست می‌دهند. او با تحسین بازرگان می‌گفت که تحت دیکتاتوری جو قرار نمی‌گرفت و آنچه را درست می‌دانست، دنبال می‌کرد. همین ویژگی را می‌توان در سراسر زندگی سیاسی خود سحابی نیز مشاهده کرد.

او در تمام عمر سیاسی خود به مبارزه مسالمت‌آمیز پایبند ماند. بارها زندانی شد، هزینه داد و محدودیت کشید، اما هیچ‌گاه به خشونت روی نیاورد. در عین حال، این پایبندی به روش‌های مدنی هرگز به معنای محافظه‌کاری نبود. سحابی در بسیاری از بزنگاه‌های مهم، مواضعی صریح و گاه پرهزینه اتخاذ کرد؛ از مخالفت با اصل ولایت فقیه در سال‌های نخست انقلاب گرفته تا نقد سیاست‌های اقتصادی و سیاسی دولت‌های مختلف.

او را می‌توان یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های اپوزیسیون ملی در جمهوری اسلامی دانست؛ شخصیتی که ضمن مخالفت جدی با ساختار قدرت، هیچ‌گاه استقلال سیاسی خود را از دست نداد. سحابی نه به قدرت نزدیک شد تا از آن بهره ببرد و نه برای مقابله با آن به نیروهای خارجی چشم دوخت. برای او، ایران نه ابزاری در رقابت‌های سیاسی، بلکه موضوع اصلی سیاست بود.

این منش را می‌توان در رفتار سیاسی او در مقاطع مختلف مشاهده کرد. زمانی که ادامه جنگ پس از آزادسازی خرمشهر به یک امر مقدس و غیرقابل نقد تبدیل شده بود، او و یارانش در نهضت آزادی از معدود کسانی بودند که با صراحت درباره تداوم جنگ پرسش مطرح کردند. در دوران سازندگی، هنگامی که فضای عمومی چندان پذیرای نقد سیاست‌های اقتصادی نبود، در نامه معروف «۹۰ نفره» هشدارهای خود را بیان کردند و هزینه آن را نیز پرداختند.

در دوران اصلاحات نیز سحابی نه در برابر موج امیدهای سیاسی تسلیم شد و نه در برابر فشارهای قدرت. او از اصلاحات حمایت می‌کرد، اما حاضر نبود برای حضور در عرصه سیاسی از اصول خود چشم بپوشد. برای او، بقا در سیاست به هر قیمت، فضیلت محسوب نمی‌شد.

شاید مهم‌ترین ویژگی سحابی همین توانایی تشخیص مستقل بود؛ اینکه بتوان در میان هیاهوی سیاست، لحظه‌ای مکث کرد و فارغ از تعلقات جناحی و عواطف سیاسی، به مصالح عمومی اندیشید. او سیاست را نه میدان انتقام و حذف، بلکه عرصه مسئولیت می‌دانست.

امروز که فضای سیاسی و اجتماعی ایران بیش از هر زمان دیگری گرفتار قطبی‌سازی، هیجان‌زدگی و داوری‌های شتاب‌زده است، میراث فکری و اخلاقی سحابی اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. او یادآور این حقیقت است که سیاست‌ورزی ملی، پیش از هر چیز، نیازمند استقلال رأی، شجاعت اخلاقی و مقاومت در برابر دیکتاتوریِ جو است.

شاید به همین دلیل باشد که عزت‌الله سحابی، بیش از آنکه متعلق به یک جریان سیاسی خاص باشد، به سنتی از سیاست‌ورزی تعلق دارد که در آن ایران، حقیقت و مسئولیت، بر مصلحت‌های کوتاه‌مدت جناحی ترجیح داده می‌شوند.

تحریریه #فرهیختگان



#فرهیختگان راهی به رهایی
❤10🕊2
روایت چهره پشت‌پرده از جنگ پنهان موساد علیه جمهوری اسلامی؛ از رسوایی رستم قاسمی تا پروژه تغییر رژیم

شاخه محرمانه موساد: کار ما با ایران تمام نشده است تازه شروع کرده ایم

روزنامه اسرائیل هیوم در مطلبی مفصل نوشت که موساد در سال‌های اخیر شاخه‌ای ویژه برای عملیات نفوذ و تاثیرگذاری در ایران ایجاد کرده است؛ شاخه‌ای که به ادعای این گزارش، در کنار عملیات‌های امنیتی، بر جنگ روانی و رسانه‌ای نیز تمرکز دارد.
این مطلب ماجرا را با شرح حال رستم قاسمی آغاز می‌کند، سردار پیشین سپاه پاسداران که در آذر ماه ۱۴۰۱ درگذشت.

اسرائیل هیوم می‌نویسد قاسمی هنوز در مسیر پیشرفت بود که یک روز در نوامبر ۲۰۲۲، تلفنش را باز کرد و مبهوت شد. یکی از رسانه‌های اپوزیسیون در خارج از کشور عکسی را منتشر کرده بود که در جریان سفر قاسمی به مالزی گرفته شده بود. در این عکس قاسمی زن جوان بی‌حجابی را در آغوش گرفته بود.

این عکس در ایران مثل آتش در خرمن پخش شد؛ آن هم در چند هفته پس از آنکه مهسا امینی به‌دلیل حجاب در بازداشت پلیس امنیت اخلاقی جان خود را از دست داده بود. قاسمی به‌سرعت به سوژه روز در ایران و لکه‌ای بر چهره رژیم اسلام‌گرا تبدیل شد. ظرف چند روز، او مجبور شد از سمت وزیر راه و شهرسازی استعفا کرد و علت استعفا «بیماری» اعلام شد. چند ماه بعد، او در اثر سرطان درگذشت، یا دست‌کم این چیزی بود که در رسانه‌های رسمی ایران گزارش شد.
اسرائیل هیوم در ادامه می‌نویسد اکنون می‌توان فاش کرد که مسئول افشای عکس قاسمی در آن زمان حساس موساد بود

👇👇👇


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤1