فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.3K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
Audio
از دعا تا زندگی؛
تفسیر معاصرانه صحیفه سجادیه

جلسه ۱: حقیقتِ دعا
در یافتنِ چیستیِ دعا

علی‌رضا آزاد

تیر ۱۴۰۵



#فرهیختگان راهی به رهایی
Audio
از دعا تا زندگی؛
تفسیر معاصرانه صحیفه سجادیه

جلسه ۲: حکمتِ دعا
در یافتنِ چراییِ دعا

علی‌رضا آزاد

تیر ۱۴۰۵


#فرهیختگان راهی به رهایی
Audio
از دعا تا زندگی؛
تفسیر معاصرانه صحیفه سجادیه

جلسه ۳: هنرِ دعا
در زیستن با دعا
(پایان)

علی‌رضا آزاد

تیر ۱۴۰۵



#فرهیختگان راهی به رهایی
❤5🕊1
‍ کلنگی شدن تفاهم‌نامه؛ همه می‌بازند جز اسرائیل!

حملات متقابل ایران و آمریکا ادامه دارد. دیشب سنتکام حملات گسترده‌ای را به اهدافی در ایران انجام داد و برای نخستین بار دامنه این حملات به مناطقی غیر از جنوب کشور هم کشیده شد و یک پل مهم که ارتباط ریلی ایران را با روسیه و چین برقرار می‌کرد، هدف قرار گرفت.
ایران هم حملات گسترده‌ای به پایگاه های آمریکا در کویت و بحرین انجام داده است.
به دلیل عدم انتشار تصاویر اصابت‌ها روشن نیست که این حملات تا چه اندازه موثر بوده‌اند اما منابع نزدیک به اتاق جنگ ایران مدعی هستند از تاکتیک‌های جدیدی در این حملات استفاده شده که حامل پیام‌های نظامی است.
آن چه با آن مواجه‌ایم نوعی تنش است که اگرچه به جنگ منجر نمی‌شود اما عملا تنش‌های زیر آستانه جنگ هم نیست و به اندازه‌ای است که فرسایش زیرساخت نظامی و غیرنظامی را به ایران تحمیل می‌کند.
یک بار دیگر به صحنه بنگریم. ایران با تفسیری حداکثری از تفاهم‌نامه قصد کنترل کامل تنگه هرمز را دارد. تنگه‌ای که در مورد ترتیبات اداره آن هنوز با عمان به توافق نرسیده است. این تعلیق در عرصه دیپلماسی به سخت‌گیری ایران در کریدور جنوبی منجر شده و بعد از شلیک به چند کشتی کار به این تنش‌های نظامی رسیده است. تنش‌هایی که آمریکا را چندان تحت فشار قرار نمی‌دهد و حتی برای امثال هگست وزیر جنگ و جنگ طلبان کابینه ترامپ فرصت اعاده حیثیت فراهم می‌کند. اما ایران با فرسایش زیرساختی، تداوم سایه جنگ و فشار بر اقتصاد رنجورش مواجه می‌شود.
بازگشت به وضعیت انسداد کامل تنگه هم مجددا ایران را با محاصره دریایی مواجه خواهد کرد و بار دیگر جنگ تاب‌آوری درخواهد گرفت.
یک نکته مهم را مرور کنیم: ایران هرگاه بخواهد می‌تواند کل تنگه هرمز را ناامن و عملا مسدود کند‌. در این حالت تا چه اندازه تاکید بر قرائت حداکثری از ترتیبات اداره تنگه به سود ایران است؟ چرا برگه انسداد تنگه هرمز دائما به صورت ناقص به کار گرفته می‌شود؟ استفاده‌ای که ممکن است در نهایت به کم‌اثر شدن آن مبدل شود. چرا از خط‌های تماس دیپلماتیک برای مدیریت این تنش استفاده نشده است؟
تفاهم‌نامه ایران و آمریکا با لغو معافیت های تحریمی، با تنش و درگیری هر شبه کلنگی شده و کلنگی‌تر خواهد شد. تفاهم‌نامه‌ای که به دشواری و با جنگی تمام عیار به دست آمده و یک سند پیروزی است.
ممکن است آمریکا هم از این روند متضرر شود اما با خودمان صریح باشیم: این روند به زیان ما هم خواهد بود.
تنها برنده این وضعیت اسرائیل و لابی اسرائیل در آمریکاست. بر اساس خبرها روبیو و هگست نقش اصلی را در کشاندن ترامپ به این تنش جدید داشته‌اند. هگست که جایی در معادلات ندارد اما روبیو اصلی‌ترین سیاستمدار حامی اسرائیل است و دلبسته رسیدن به ریاست جمهوری با حمایت سیاسی و مالی لابی اسرائیل.
نتانیاهو هم با سکوتی مرموز و قطعا شوم به نظاره نشسته و در انتظار فرصت مجدد برای کشاندن آمریکا به جنگ، ضربه به ایران و نجات دادن خود در انتخابات آتی است.
کلنگی شدن تفاهم، خانه سست بی‌بی در انتخابات آتی را آباد می‌کند، خانه‌ای که در آستانه ویرانی است.

ملی‌مذهبی


#فرهیختگان راهی به رهایی
👍16❤3🤔1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
پیام امروز چگونه خطوط قرمز را رد می‌کرد؟

سیروس علی‌نژاد به بازخوانی چگونگی مواجهه مجله پیام امروز در برابر با خط قرمزها می‌پردازد و توضیح می‌دهد که چگونه آن‌ها با ظرافت حرفه‌ای، حساس‌ترین مسائل روز را منتشر می‌کردند، بدون آنکه بهانه‌ای قانونی به دست مخالفان بدهند.

او روایت طنزآمیز و تلخی از لحظه توقیف مجله توسط دفتر سعید مرتضوی در نوروز ۸۰ می‌گوید؛ زمانی که تحریریه پیش‌دستی کرده و خبر تعطیلی خودخواسته را چاپ کرده بود.

علی‌نژاد همچنین با تجلیل از اخلاق‌مداری آقای [عمید] نایینی سردبیر پیام امروز، یادآور می‌شود که او چگونه در دوران بازداشت انفرادی، تمام مسئولیت‌ها را شجاعانه بر عهده گرفت تا از همکاران و نویسندگان خود محافظت کند.


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤15
گزارش یک ناترازی: زنگ خطر نابودی آموزش درپی بحران انرژی در ایران /آیا «مدرسه رفتن» خاطره می شود

تجربه چند سال اخیر باعث شده بسیاری از خانواده‌ها نسبت به تداوم این وضعیت تردید داشته باشند. نگرانی اصلی این است که با شدت گرفتن بحران انرژی در اواخر پاییز و زمستان، بار دیگر تعطیلی مدارس یا آموزش مجازی به عنوان راهکار مدیریت مصرف مطرح شود.


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤6🤬1
«حیف از طلای هرمز که خرج مطلا شود»
علیرضا قندریز

اگر تنگه هرمز از ابزار سیگنال‌دهی محدود، کنترل‌شده و برگشت‌پذیر به اخلال پایدار در تجارت جهانی تبدیل شود، کشور عملاً یکی از مهم‌ترین اهرم‌های ژئوپلیتیک خود را به بهانه‌ای مشروع و مقبول-در سطح منطقه‌ای و بین المللی- برای دریافت ضربات گسترده‌تر بدل می‌کند. در منطق حقوق بین‌الملل دریاها، تنگه‌های مورد استفاده برای کشتیرانی بین‌المللی اساساً موضوع اعمال اراده یک‌جانبه دولت ساحلی نیستند، بلکه تحت رژیم «عبور ترانزیتی» قرار می‌گیرند؛ رژیمی که بر استمرار و عدم اخلال در عبور کشتی‌ها و هواپیماها استوار است و امکان تعلیق آن را برای دولت ساحلی به رسمیت نمی‌شناسد(UNCLOS, 1982, arts. 38, 44; Churchill, Lowe, and Sander, 2022).
هرمز صندوق درآمد ملی هم نیست و نمی‌تواند باشد. ارزش این مزیت در «اخذ عوارض» یا اخلال مقطعی در مسیر تجارت آزاد بین‌المللی نیست؛ مزیت این موهبت جغرافیایی در آن است که ایران را در قلب مواصلات دریایی، امنیت انرژی و ژئواکونومی جهانی نگه می‌دارد.
یکی از پایه‌های توسعه دریامحور ایران حفظ و افزایش اهمیت هرمز است، نه تبدیل آن به نقطه‌ای پرریسک، پرهزینه و غیرقابل پیش‌بینی برای تجارت آزاد. اهمیت هرمز از کثرت عبور، اعتماد بازارها و وابستگی ساختاری اقتصاد جهانی به آن می‌آید؛ نه از ناامن‌سازی آن. یعنی هرمز زمانی مزیت است که جهان همچنان به عبور از آن نیازمند بماند.

تنگه هرمز حتی ابزار پایداری برای بازدارندگی دائمی هم نیست. بی‌تردید این نقطه یک مزیت ژئوپلیتیک برای ایران است، اما ارزش آن تابع سیاست‌های ژئواکونومیک منطقه‌ای و بین‌المللی است. اگر استفاده از این مزیت از منطق سیگنال‌دهی محدود به منطق اخلال پایدار بلغزد، خودِ مزیت به‌تدریج فرسوده می‌شود. وقتی عبور آزاد تجاری برای مدت طولانی پرریسک شود، مسیرها و ظرفیت‌هایی که در شرایط عادی کم‌صرفه یا کندبازده‌اند، عقلانی و مقرون به صرفه می‌شوند: از خط لوله شرق‌ـ‌غرب عربستان به دریای سرخ و مسیر ینبع، تا خط لوله ابوظبی‌ـ‌فجیره که هرمز را دور می‌زند، و حتی طرح‌های ریلی جدید مانند اتصال عربستان به ترکیه از مسیر اردن و سوریه با خط ریلی عربستان‌ـ‌ترکیه از مسیر مدینه، تبوک، امان، دمشق، حلب و آناتولی و… نشان میدهد که ژئوپلیتیک منطقه در حال تولید مسیرهای بدیل است؛ مسیرهایی که اگر تا دیروز بیشتر «امکان‌سنجی» بودند، با تداوم ناامنی هرمز به سرمایه‌گذاری راهبردی تبدیل می‌شوند. به بیان دیگر، ناامن‌سازی پایدار هرمز، دیگران را مجبور نمی‌کند برای همیشه به ایران امتیاز بدهند؛ بلکه آنان را وادار می‌کند هزینه ساختن جهان کم‌تر وابسته‌ به هرمز را بپذیرند. از الان استراتژیست‌های منطقه استدلال می‌کنند که عربستان، برای کاستن از وابستگی به هرمز و مسیرهای دریایی آسیب‌پذیر، به یک مسیر زمینی انرژی به سوی بازارهای مدیترانه و اروپا نیاز دارد (Ibrahim and Arayssi, 2026)

بدتر از استفاده بازدارنده موقت، تلاش برای تبدیل هرمز از عامل توسعه ملی به منبع درآمدی محدود، به این می‌ماند که طاقه‌ای پرنیان یا ابریشم زرباف را برای گرم کردن آب قوری چای‌مان بسوزانیم!
به همین معنا، تعبیر اخیر دکتر قالیباف در مصاحبه تلویزیونی‌اش قابل تأمل بود: «تنگه را نباید به ضد خود تبدیل کرد». «هرمز زمانی برای ایران ارزشمندتر است که روزبه‌روز کشتی‌های بیشتری از آن عبور کنند، نه کمتر».
اگر این آبراه به‌طور پایدار ناامن شود، ایران نه‌تنها اهرم خود را تقویت نمی‌کند، بلکه به دیگران انگیزه می‌دهد تا اهمیت همان اهرم را در میان‌مدت کاهش دهند.


#فرهیختگان راهی به رهایی
👍15❤5
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
انقلابی که به انحراف رفت-تقابل عمدی امنیت در برابر آزادی!
حسین جعفری

بعد چهار دهه نه تنها چیزی بر دنیا و معنویت مردم نیفزودند که اصل سرمایه ملی نیز در خطر نابودی است.تازه به تقابل تصنعی آزادی با امنیت(و دین با دنیا)رسیده ایم!

ناگزیرمان می کنند به زور هم شده،امنیت را بر آزادی و حفظ دین را در برابر جهنم شدن این دنیا برگزینیم!غافل از آنکه نه دنیا داریم،نه امنیت داریم و نه دین!

ترجیع بند اقدامات سالهای اخیر حاکمان؛ایجاد تقابل عمدی میان امنیت با آزادیهای قانونی است تا کسی از چرایی اقدامات آنان جهت ایجاد محدودیت برای مصلحان داخل کشور و هزینه ی بالای اقدامات در حوزه سیاست خارجی و به فنا رفتن اقتصاد و زائل شدن آینده نسل های ایران نپرسد!

می گویند گرچه آزادی تان را از دست می دهید اما خوشحال باشید که امنیت دارید.آیا واقعا در برابر ستاندن آزادی و عقل مردم، امنیت به آنها داده ایم؟

امروز‌ بدلیل مدیریت ناکارآمد فقهی و جنگی، اکثریت مردم زیر خط فقر جان می کَنَند.هزاران نفر بدلیل فقر و نداری،تن فروشی می کنند و رتبه ایران در فقر و فلاکت، سرآمد کشورهای بدبخت دنیاست.

این است امنیت وعده داده شده؟


#فرهیختگان راهی به رهایی
👍12❤5
چرا وحدت سیاسی در ایران پایدار نمی‌ماند؟
تأملی بر چند تجربه در تاریخ معاصر - بخش اول
فتانه هویدا
دشواری شکل‌گیری و تداوم وحدت سیاسی در ایران را می‌توان از انقلاب مشروطه تا زمان حاضر، در سه دوره بررسی کرد:
- وحدت سیاسی در نفی استبداد قاجار
- وحدت سیاسی در شکل‌گیری انقلاب ۱۳۵۷
- وحدت سیاسی و اعتراضات از سال ۱۳۸۸ تا دی‌ماه ۱۴۰۴؛
این بررسی، با تمرکز بر گذار دشوار از «وحدت در نفی» به «وحدت در ساختن»، به چرایی این ناپایداری می‌پردازد.
۱. وحدت سیاسی در نفی استبداد قاجار:
در تاریخ سیاسی ایران پیش از مشروطه، اشکال متنوعی از همراهی‌های موقت، شورش‌های محلی، قیام‌های ایلی یا مذهبی و ائتلاف‌های کوتاه‌مدت در برابر قدرت مرکزی وجود داشت. این کنش‌ها، هرچند گاه گسترده و تعیین‌کننده بودند، اما هنوز به معنای «وحدت سیاسی مدرن» شکل نگرفته بودند.
در چنین بستری، نیروهایی مانند اشراف، خاندان‌های بزرگ، روحانیت، سران ایلات و دیوانسالاری در تصمیم‌های حکومت اثر می‌گذاشتند؛ اما این اثرگذاری در قالب نهادهای مستقل، قانونی و پایدار محدودکننده قدرت سازمان نمی‌یافت. قدرت سیاسی بیشتر بر پایه روابط شخصی، اقتصادی، مذهبی یا نظامی استوار بود تا قانون.
انقلاب مشروطه نخستین تجربه جدی شکل‌گیری یک ائتلاف سیاسی سراسری در ایران بود که بر پایه یک هدف مشترک شکل گرفت: محدود کردن قدرت سلطنت و استقرار حکومت قانون. این وحدت عمدتاً «وحدت در نفی» بود؛ یعنی نیروهای مختلف بیش از آنکه درباره نظم آینده توافق داشته باشند، در مخالفت با استبداد اشتراک نظر داشتند.
گسترش اندیشه مشروطه نیز یکی از عوامل مهم این وحدت بود. این گسترش، بیش از آنکه محصول نهادهای رسمی باشد، نتیجه هم‌پوشانی چند شبکه اجتماعی، اقتصادی و ارتباطی و نیز بحران عینی دولت قاجار بود.
در آن دوره، نهادهای مدرن مانند مجلس، احزاب سیاسی، قوه قضائیه مستقل و رسانه‌های فراگیر هنوز شکل نگرفته بودند. در مقابل، اندیشه مشروطه از طریق شبکه‌های موجود در جامعه گسترش یافت و به گفتمانی عمومی تبدیل شد: شبکه روحانیت و مساجد، شبکه بازار و تجار، مطبوعات نوظهور مانند حبل‌المتین و صوراسرافیل، و تجربه مستقیم جامعه از بحران‌های دولت قاجار (فساد، ناکارآمدی، شکست‌های سیاسی و نظامی).
این بستر، زمینه لازم برای شکل‌گیری «وحدت در نفی» را فراهم کرد.
با صدور فرمان مشروطه در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵، این وحدت سیاسی به صورت رسمی بروز یافت. اما با به سلطنت رسیدن محمدعلی‌شاه و به توپ بستن مجلس و آغاز استبداد صغیر، تقابل میان دولت و نیروهای مشروطه‌خواه تشدید شد و در نهایت، مشروطه‌خواهان با توسل به نیروی نظامی به مقابله برخاستند.
در جریان فتح تهران در سال ۱۲۸۸، نیروهای مشروطه‌خواه از تبریز، گیلان و اصفهان، با وجود فاصله‌های جغرافیایی و محدودیت‌های ارتباطی، به هماهنگی سیاسی و نظامی رسیدند. ارتباطات از طریق تلگراف، نامه، روزنامه‌ها و شبکه‌های انسانی برقرار می‌شد.
این تجربه نشان داد که حتی در نبود ابزارهای مدرن ارتباطی، وجود هدفی روشن می‌تواند وحدت عملی ایجاد کند.
پس از سقوط محمدعلی‌شاه، مسئله اصلی تغییر کرد:
از «سرنگونی استبداد» به «ساختن نظم جدید».
در این مرحله، اختلاف‌های بنیادین آشکار شد: نسبت دین و قانون، میزان تمرکز قدرت، جایگاه مجلس، حدود آزادی‌های سیاسی و شیوه اداره کشور.
در نتیجه، اگرچه توافق بر سر نفی نظم موجود وجود داشت، اما توافق بر سر ساختن نظم جدید به‌سادگی شکل نگرفت.
این شکاف صرفاً فکری نبود، بلکه ریشه در ضعف نهادهای میانجی، نبود احزاب پایدار، فقدان قواعد حل اختلاف و محدود بودن تجربه مصالحه سیاسی داشت. در نتیجه، رقابت سیاسی به جای مدیریت نهادی، به انشعاب، حذف یا فرسایش نیروها انجامید.
این وضعیت در سال‌های بعد و در بستر جنگ جهانی اول، ضعف دولت مرکزی و مداخلات خارجی ادامه یافت و در قالب جنبش‌های منطقه‌ای بروز کرد:
جنبش جنگل در گیلان، قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز، قیام کلنل محمدتقی‌خان پسیان در خراسان و مقاومت رئیس‌علی دلواری در جنوب.
این جنبش‌ها، هرچند در نقد وضعیت موجود اشتراک داشتند، اما فاقد برنامه ملی واحد، رهبری مشترک و نهادهای هماهنگ‌کننده بودند. بنابراین به جریان سراسری تبدیل نشدند و در نهایت توسط دولت مرکزی سرکوب شدند.
این وضعیت در نهایت به بحرانی در نظم سیاسی انجامید که در فضای بی‌ثبات پس از مشروطه و ضعف دولت مرکزی، زمینه را برای چرخش قدرت و وقوع کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ و شکل‌گیری دولت متمرکز بعدی فراهم کرد؛ دولتی که تلاش کرد خلأ نهادهای پایدار را با تمرکز قدرت جبران کند.
ادامه دارد…
مانا باشید


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤3👍1
چرا وحدت سیاسی در ایران پایدار نمی ماند؟
تأملی برچندتجربه درتاریخ معاصر - بخش دوم -
فتانه هویدا

- وحدت سیاسی در شکل گیری انقلاب ۱۳۵۷
وجه اشتراک مهم انقلاب مشروطه و انقلاب ۱۳۵۷ آن است که در هر دو مقطع، وحدتی فراگیر علیه نظم سلطنتی شکل گرفت؛ وحدتی که بیش از آنکه بر توافق درباره ساختار آینده استوار باشد، بر مخالفت با نظم موجود تکیه داشت.
با این حال، میان این دو دوره تفاوتی مهم نیز وجود داشت. در دوران مشروطه، شبکه‌های روحانیت، بازار، مطبوعات و روشنفکران در گسترش اندیشه مشروطه نقش داشتند، اما هیچ نیرویی از سازمان‌یافتگی و انسجام کافی برای هدایت انحصاری جنبش برخوردار نبود. در مقابل، در آستانه انقلاب ۱۳۵۷، روحانیت به رهبری آیت‌الله خمینی از گسترده‌ترین و منسجم‌ترین شبکه اجتماعی و ارتباطی کشور بهره می‌برد و همین امر موقعیت متفاوتی در توازن نیروها ایجاد کرده بود.
آیت‌الله خمینی از سال ۱۳۴۲ به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های مخالف حکومت پهلوی تبدیل شد. تبعید طولانی‌مدت او نه‌تنها از نفوذ سیاسی‌اش نکاست، بلکه در نگاه بخش قابل توجهی از مخالفان حکومت، به اعتبار و جایگاه نمادین او افزود. در نتیجه، در سال‌های پایانی حکومت پهلوی، او از سرمایه سیاسی و اجتماعی قابل توجهی برخوردار بود که بسیاری از نیروهای دیگر فاقد آن بودند.
در کنار این عامل، روحانیت از شبکه‌ای گسترده شامل مساجد، هیئت‌های مذهبی، منابر و روحانیان محلی برخوردار بود؛ شبکه‌ای که طی دهه‌ها در متن زندگی اجتماعی جامعه حضور داشت و امکان انتقال سریع پیام‌ها، بسیج اجتماعی و ایجاد هماهنگی سیاسی را فراهم می‌کرد.
نمونه‌ای از کارآمدی این شبکه را می‌توان در اعتصاب‌های گسترده سال ۱۳۵۷ مشاهده کرد. در کنار نقش نیروهای کارگری، صنفی و گروه‌های سیاسی، شبکه روحانیت و پیام‌های آیت‌الله خمینی نیز در ایجاد هماهنگی و گسترش این حرکت‌ها اثرگذار بود. اعتصاب معلمان، کارکنان رادیو و تلویزیون، بازاریان و به‌ویژه کارکنان صنعت نفت نقش مهمی در تضعیف توان حکومت پهلوی برای مدیریت بحران داشت و روند فروپاشی اقتدار سیاسی را تسریع کرد.
عامل مهم دیگر، همخوانی نسبی گفتمان انقلاب اسلامی با فرهنگ و ذهنیت بخش بزرگی از جامعه آن روز ایران بود؛ جامعه‌ای که عمدتاً مذهبی محسوب می‌شد. در این فضا، گفتمان روحانیت برای بخش بزرگی از مردم آشناتر و قابل فهم‌تر از زبان ایدئولوژیک برخی جریان‌های چپ یا برنامه‌های عمدتاً نخبگان جریان‌های ملی و روشنفکری بود. از این رو، پیام‌های سیاسی آیت‌الله خمینی توانست مخاطبان گسترده‌تری را جذب کرده و از مشروعیت اجتماعی بیشتری برخوردار شود.
در کنار روحانیت، نیروهای ملی‌گرا، چپ‌گرا، دانشجویی و روشنفکری نیز در مبارزه با حکومت پهلوی نقش مهمی ایفا کردند، اما این نیروها سال‌ها با محدودیت‌های سیاسی شدید، سرکوب امنیتی، زندان و کنترل گسترده فعالیت‌های سیاسی از سوی حکومت مواجه بودند. فضای بسته سیاسی، نقش نهادهای امنیتی و فقدان رسانه‌های آزاد، امکان گسترش سازمانی و اجتماعی آنان را محدود کرده بود.
پس از پیروزی انقلاب، اختلاف‌هایی که در دوران مبارزه موقتاً به حاشیه رانده شده بود، در مرحله استقرار نظم جدید آشکار شد و به‌تدریج همکاری سیاسی میان گروه‌های انقلابی به رقابت سیاسی و سپس به درگیری سیاسی انجامید. علاوه بر این، منازعات سیاسی داخلی، استعفای دولت موقت، جنگ ایران و عراق و تنش‌های خارجی نیز در محدود شدن فضای رقابت سیاسی و تمرکز تدریجی قدرت بی‌تأثیر نبود.
در این فرآیند، بسیاری از نیروهای ملی و چپ که در پیروزی انقلاب نقش داشتند، مانند فداییان خلق، مجاهدین خلق، سازمان پیکار و دیگر گروه‌های سیاسی، به‌تدریج از عرصه رسمی سیاست حذف شدند و نیروهای ملی‌گرا نیز در موقعیت انزوا قرار گرفتند. این روند را می‌توان ترکیبی از رقابت سیاسی، تحولات ساختاری و شرایط بحرانی سال‌های نخست پس از انقلاب دانست.
از این منظر، انقلاب ۱۳۵۷ را نیز می‌توان نمونه‌ای از دشواری گذار از «وحدت در نفی» به «وحدت در ساختن» دانست. نیروهایی که در مرحله مبارزه علیه نظم پیشین در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند، در مرحله تأسیس نظم جدید با اختلاف‌های بنیادین روبه‌رو شدند. در ادبیات سیاسی، گاه برای توصیف چنین وضعیتی از تعبیر «انقلاب فرزندان خود را می‌خورد» استفاده می‌شود؛ به این معنا که بخشی از نیروهای پیروز در مرحله تثبیت قدرت، به حاشیه رانده می‌شوند یا از عرصه سیاسی حذف می‌گردند.
در مجموع، تجربه انقلاب ۱۳۵۷ نیز همانند مشروطه نشان می‌دهد که توافق بر سر سرنگونی یک نظم سیاسی، الزاماً به معنای توافق بر سر نحوه اداره جامعه پس از آن نیست؛ مسئله‌ای که بار دیگر دشواری گذار از «وحدت برای تغییر» به «وحدت برای ساختن» را در تاریخ معاصر ایران آشکار می‌سازد.
ادامه دارد...
"مانا باشید"


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤1👍1
چرا وحدت سیاسی در ایران پایدار نمی‌ماند؟
فتانه هویدا

بخش سوم : اعتراضات از سال۸۸تا دیماه۱۴۰۴؛
برای ورود به این بحث، نخست باید به این نکته توجه کرد که اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴، اگرچه همگی در واکنش به نوعی نارضایتی سیاسی، اقتصادی یا اجتماعی شکل گرفتند، اما از نظر ماهیت، اهداف، رهبری، میزان سازمان‌یافتگی و پایگاه اجتماعی در یک سطح قرار نمی‌گیرند.
اعتراضات سال ۱۳۸۸ در پی اعتراض به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری و با محوریت «جنبش سبز» شکل گرفت. این اعتراضات از رهبری شناخته‌شده در داخل کشور، یعنی میرحسین موسوی و مهدی کروبی، برخوردار بود. مطالبات این جنبش عمدتاً در چارچوب نظام سیاسی و با هدف اصلاح روند انتخابات، صیانت از رأی مردم و اجرای قانون اساسی مطرح می‌شد و هدف آن براندازی نظام سیاسی نبود. با این حال، این جنبش نیز به اهداف خود نرسید؛ زیرا حکومت نتایج انتخابات را تغییر نداد، با استفاده از ابزارهای امنیتی اعتراضات را مهار کرد، رهبران جنبش را در حصر قرار داد و جنبش نیز نتوانست اعتصابات سراسری، ائتلاف گسترده اجتماعی و حمایت پایدار نهادهای اثرگذار را برای تغییر موازنه قدرت به دست آورد.
در سال‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸، اعتراضات بیش از آنکه سیاسی باشند، ماهیتی اقتصادی و معیشتی داشتند. این اعتراضات عمدتاً به‌صورت پراکنده، فاقد رهبری شناخته‌شده و بدون سازمان‌یافتگی پایدار شکل گرفتند و اگرچه در برخی مناطق گسترش یافتند، اما نتوانستند به یک جنبش سراسری و منسجم تبدیل شوند.
اعتراضات ۱۴۰۱ نیز پس از جان‌باختن مهسا امینی آغاز شد و به‌تدریج از یک مطالبه مشخص به مطالبات گسترده‌تر اجتماعی و سیاسی گسترش یافت. با وجود دامنه وسیع اجتماعی و جغرافیایی، این اعتراضات نیز فاقد رهبری واحد، سازمان سیاسی منسجم و برنامه مشترک برای آینده بود.
اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز در ادامه همین روند شکل گرفت، اما از نظر گستره جغرافیایی، میزان درگیری، تعداد کشته‌ها و ورود آشکار بخشی از نیروهای اپوزیسیون خارج از کشور به عرصه هدایت سیاسی، ویژگی‌هایی متفاوت با اعتراضات پیشین داشت.
وجه اشتراک همه این اعتراضات، وجود نارضایتی عمومی و حضور مردم در خیابان بود؛ اما تفاوت اصلی آنها در نوع مطالبات، میزان سازمان‌یافتگی، وجود یا فقدان رهبری، گستره مشارکت اجتماعی و ظرفیت تبدیل اعتراض به یک جنبش پایدار سیاسی بود.
از میان این اعتراضات، دی‌ماه ۱۴۰۴ بیش از سایر رخدادهای پس از انقلاب با انقلاب ۱۳۵۷ قابلیت مقایسه دارد. علت این امر، تنها گستردگی اعتراضات یا شدت سرکوب نیست، بلکه آن است که در این مقطع، بخشی از مخالفان حکومت از جمله رضا پهلوی کوشیدند این اعتراضات را نه صرفاً یک حرکت اعتراضی، بلکه یک «انقلاب» معرفی کنند و حتی برای هدایت و رهبری آن فراخوان صادر نمایند. همین امر، مقایسه آن با انقلاب ۱۳۵۷ را، صرف‌نظر از پذیرش یا رد این ادعا، از منظر علوم سیاسی ضروری می‌سازد.
با این حال، مقایسه این دو رویداد تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که از سطح شعارهای سیاسی فراتر برویم و ساختارهای اجتماعی و سیاسی هر دو دوره را بررسی کنیم. پرسش اصلی این نیست که آیا اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ انقلاب بود یا نبود؛ بلکه این است که چرا با وجود نارضایتی گسترده، این اعتراضات نتوانست همان مسیر انقلاب ۱۳۵۷ را طی کند و چرا همگرایی اولیه میان معترضان پایدار نماند و به واگرایی انجامید؟
ادامه دارد...
" مانا باشید"


#فرهیختگان راهی به رهایی
👍1
چرا وحدت سیاسی در ایران پایدار نمی ماند ؛
فتانه هویدا

ادامه بخش سوم ؛مقایسه انقلاب۱۳۵۷ با اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ ؛
در ادبیات علوم سیاسی، «انقلاب» معمولاً به دگرگونی پایدار در ساختار قدرت سیاسی اطلاق می‌شود، هرچند این تعریف تنها یکی از رویکردهای موجود است و دیدگاه‌های دیگری نیز درباره مفهوم انقلاب وجود دارد.
مقایسه اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ با انقلاب ۱۳۵۷ مستلزم توجه به تفاوت‌های تاریخی، نهادی و ساختاری است. انقلاب ۱۳۵۷ در بستر هم‌زمانی چند عامل رخ داد؛ از جمله:
- گسترش نارضایتی اجتماعی؛
- بحران مشروعیت سیاسی؛
- اعتصابات گسترده؛
- وجود شبکه‌های ارتباطی سنتی و شکل‌گیری نوعی انسجام نسبی میان نیروهای مخالف.
در کنار این عوامل، رهبری شناخته‌شده نیز یکی از عناصر مهم در فرایند بسیج اجتماعی بود، هرچند نقش آن در کنار سایر عوامل قابل فهم است، نه به‌عنوان عاملی مستقل.
با این حال، وزن و نقش هر یک از این عوامل در تحلیل‌های مختلف می‌تواند متفاوت باشد و درباره میزان تأثیر هر عامل اجماع کاملی وجود ندارد. همچنین، در برخی روایت‌ها اعتراضات سال‌های اخیر با عنوان «انقلاب» توصیف شده‌اند؛ در مقابل، برخی دیگر این نام‌گذاری را بیشتر یک برچسب سیاسی می‌دانند تا یک مفهوم دقیق تحلیلی. از این‌رو، هدف این متن نه داوری سیاسی صرف، بلکه مقایسه ساختاری انواع کنش جمعی است.
الف) تشابه‌های انقلاب ۱۳۵۷ و اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛
۱. انتخاب خیابان برای اعتراض ،
در هر دو دوره، به دلیل ضعف یا انسداد در نهادهای رسمی نمایندگی سیاسی، از جمله احزاب، سندیکاها و تشکل‌های مدنی، کانال‌های معمول انتقال و صورت‌بندی مطالبات اجتماعی کارکرد مؤثر خود را از دست دادند. در چنین شرایطی، خیابان به مهم‌ترین عرصه عمومی برای بیان، تجمیع و طرح مطالبات سیاسی و اجتماعی تبدیل شد.
به این معنا، خیابان صرفاً یک فضای فیزیکی برای حضور جمعی نبود، بلکه به‌طور موقت کارکردی را بر عهده گرفت که در شرایط عادی از طریق نهادهای واسط میان جامعه و حکومت انجام می‌شود.
۲. ضعف نهادهای واسط میان جامعه و قدرت،
در هر دو مقطع، نهادهایی که در شرایط عادی نقش واسط میان جامعه و حکومت را بر عهده دارند—از جمله احزاب سیاسی، اتحادیه‌ها، سندیکاها و تشکل‌های مدنی—از ظرفیت یا امکان کافی برای سازمان‌دهی، نمایندگی و هدایت مطالبات اجتماعی برخوردار نبودند.
در سال ۱۳۵۷، هرچند تشکل‌ های سیاسی اعم از ملی ، مذهبی و مارکسیستی وجود داشتند، اما به دلایل مختلف از جمله محدودیت‌های سیاسی و ضعف سازمانی، نتوانستند محور اصلی بسیج اجتماعی شوند. همچنین مطبوعات تا آبان ۱۳۵۷ تحت سانسور شدید قرار داشتند و امکان ایفای نقش مؤثر در سازمان‌دهی افکار عمومی را نداشتند.
در نتیجه، هدایت و سازمان‌دهی بخش عمده اعتراضات از طریق شبکه‌های سنتی مانند روحانیت، مساجد و بازار انجام گرفت؛ شبکه‌هایی که به دلیل پیوند گسترده با جامعه و برخورداری از اعتماد عمومی، توانستند خلأ نهادهای مدرن را تا حدی جبران کنند و در بسیج اجتماعی نقش مؤثری ایفا نمایند بطوریکه قادر به هدایت و همراه کردن سیل جمعیت معترض بودند.
در مقابل، در دی‌ماه ۱۴۰۴، شبکه‌های دیجیتال نقش مهمی در اطلاع‌رسانی، ارتباط و بسیج اولیه معترضان ایفا کردند، اما به دلیل ماهیت افقی، غیرمتمرکز و سیال خود، نتوانستند به نهادهای پایدار سازمان‌دهی سیاسی تبدیل شوند.
در نتیجه، این شبکه‌ها اگرچه امکان شکل‌گیری سریع کنش جمعی را فراهم کردند، اما در حفظ انسجام، تداوم بسیج اجتماعی و تبدیل اعتراضات به یک سازمان سیاسی پایدار با محدودیت‌های جدی روبه‌رو بودند.
ب) تفاوت های انقلاب ۱۳۵۷ با اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ؛
ادامه دارد...
"مانا باشید"


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤1
چرا وحدت سیاسی در ایران پایدار نمی ماند؟
فتانه هویدا

ادامه بخش سوم :مقایسه انقلاب ۱۳۵۷ با اعتراضات دی‌ماه ؛
ب) تفاوت‌های انقلاب ۱۳۵۷ و اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛
۱- میزان مشارکت و اعتصابات ،
۲-رهبری ، سازمان یافتگی و تقسیم هزینه‌های کنش جمعی،
۳- اهداف سیاسی،

۱- میزان مشارکت و اعتصابات؛
در انقلاب ۱۳۵۷، اعتراضات به‌تدریج به سطحی از مشارکت گسترده اجتماعی رسید و اعتصابات در بخش‌های مهم اقتصادی و اداری نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش توان اجرایی حکومت داشتند. در مقابل، اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ اگرچه در مقاطعی گسترده شد، اما به اعتصابات سراسری و پایدار در مقیاس مشابه نینجامید. این تفاوت می‌تواند ناشی از مجموعه‌ای از عوامل باشد، از جمله شرایط امنیتی، سطح سازمان‌یافتگی و توان تداوم بسیج اجتماعی.

۲- رهبری، سازمان‌یافتگی و تقسیم هزینه‌های کنش جمعی؛
یکی از تفاوت‌های اساسی انقلاب ۱۳۵۷ و اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ را نمی‌توان صرفاً در شخصیت رهبران یا چهره‌های سیاسی جست‌وجو کرد، بلکه باید آن را در نوع رابطه میان رهبری، شبکه‌های سازمان‌دهنده و بدنه اجتماعی بررسی کرد. پایداری یک جنبش سیاسی بیش از آنکه به یک فرد وابسته باشد، به وجود شبکه‌ای بستگی دارد که بتواند اعتماد، مسئولیت و هزینه‌های کنش جمعی را میان بازیگران مختلف توزیع کند.
در سال‌های منتهی به انقلاب ۱۳۵۷، آیت‌الله خمینی در کنار شبکه‌ای گسترده از روحانیون، مساجد، بازار و نیروهای مذهبی فعالیت می‌کرد. این شبکه تنها وظیفه انتقال پیام‌های سیاسی را بر عهده نداشت، بلکه در سازمان‌دهی اعتراضات، اعتصابات، جمع‌آوری منابع و بسیج اجتماعی نیز نقش مؤثری ایفا می‌کرد. بسیاری از اعضای این شبکه همانند معترضان با خطر بازداشت، تبعید، محرومیت و حتی جان‌باختن روبه‌رو بودند. همین مشارکت در پرداخت هزینه، اعتماد میان رهبران و بدنه اجتماعی را تقویت می‌کرد و امکان استمرار جنبش را افزایش می‌داد. در کنار این شبکه داخلی، چهره‌هایی مانند یزدی، قطب‌زاده، بنی‌صدر و بازرگان نیز در انتقال پیام‌ها و هماهنگی‌های سیاسی در عرصه بین‌المللی نقش داشتند، اما ستون اصلی سازمان‌دهی در داخل کشور همان شبکه سنتی بود.
در مقابل، در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ چنین شبکه سازمان‌یافته‌ای در داخل کشور وجود نداشت. اطلاع‌رسانی و بسیج اولیه عمدتاً از طریق شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های برون‌مرزی انجام می‌شد؛ شبکه‌هایی که اگرچه در انتشار سریع اطلاعات و ایجاد همبستگی اولیه موفق بودند، اما به دلیل ماهیت افقی، غیرمتمرکز و سیال خود، نتوانستند به سازمان‌هایی پایدار برای هدایت، هماهنگی و استمرار اعتراضات تبدیل شوند.
در این میان، برخی چهره‌های سیاسی خارج از کشور، از جمله رضا پهلوی، کوشیدند نقش هماهنگ‌کننده یا نماد سیاسی جنبش را بر عهده بگیرند. با این حال، یکی از نقدهای مطرح‌شده آن بود که میان نفوذ رسانه‌ای این جریان‌ها و ظرفیت واقعی آنان برای سازمان‌دهی میدانی تناسبی وجود نداشت. در مواردی نیز تأکید بر یک جریان خاص، بزرگ‌نمایی میزان پایگاه اجتماعی آن و طرح شعارهایی که عملاً سایر نیروهای مخالف را به حاشیه می‌راند، به جای تقویت همگرایی، موجب افزایش بی‌اعتمادی و دشوارتر شدن شکل‌گیری یک ائتلاف فراگیر شد.
این مسئله در فراخوان‌هایی که برای تصرف مراکز حکومتی یا نظامی منتشر شد نیز قابل مشاهده بود. این فراخوان‌ها بر این فرض استوار بودند که بخشی از نیروهای نظامی از معترضان حمایت خواهند کرد، در حالی که در عمل چنین اتفاقی رخ نداد و نیروهای نظامی و امنیتی به‌طور کامل در کنار حکومت باقی ماندند. در نتیجه، معترضانی که با اتکا به چنین تصوراتی وارد میدان شدند، با هزینه‌های بسیار سنگین‌تری روبه‌رو شدند.
این وضعیت، تفاوت مهم دیگری را نیز با سال ۱۳۵۷ نشان می‌دهد. در واپسین روزهای انقلاب، حمله مردم به مراکز نظامی و دولتی زمانی صورت گرفت که بخش قابل توجهی از ارتش دچار ریزش، بی‌طرفی یا ناتوانی در مقابله شده بود و حکومت عملاً توان پیشین خود را از دست داده بود. اما در دی‌ماه ۱۴۰۴، حکومت اعتراضات را صرفاً یک نارضایتی اجتماعی تلقی نکرد، بلکه آن را تهدیدی علیه بقای نظام سیاسی دانست و با اتکای کامل به نیروهای نظامی و امنیتی، از همان مراحل اولیه به سرکوب گسترده روی آورد. در چنین شرایطی، هرگونه راهبرد مبتنی بر تکرار الگوی سال ۱۳۵۷، بدون توجه به تفاوت موازنه قدرت، با واقعیت میدانی همخوانی نداشت.
ادامه دارد...
" مانا باشید"


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤2👍2
چراوحدت سیاسی در ایران پایدار نمی ماند ؟
فتانه هویدا
ادامه بخش سوم :مقایسه انقلاب ۱۳۵۷ با اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ؛

۳- اهداف سیاسی ؛
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های انقلاب ۱۳۵۷ و اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ را باید در چگونگی شکل‌گیری وحدت سیاسی میان نیروهای مخالف حکومت جست‌وجو کرد. در هر دو مقطع، نارضایتی گسترده از وضعیت موجود، ضعف نهادهای واسط میان جامعه و حکومت و بسته بودن بخش مهمی از راه‌های مشارکت سیاسی وجود داشت. با این حال، نتیجه این دو تجربه کاملاً متفاوت بود: در سال ۱۳۵۷ مخالفان حکومت توانستند با وجود اختلاف‌های عمیق ایدئولوژیک و سیاسی، بر سر یک هدف مشترک متحد شوند، اما در دی‌ماه ۱۴۰۴ چنین وحدتی شکل نگرفت.
در سال ۱۳۵۷، جریان‌های مذهبی، ملی‌گرا، چپ، لیبرال و بخش‌هایی از نیروهای مستقل، اگرچه درباره آینده ایران اختلاف‌های اساسی داشتند، اما بر سر یک هدف سلبی به توافق رسیدند: پایان دادن به حکومت پهلوی. در آن مقطع، مسئله اصلی برای اغلب نیروهای مخالف، سرنگونی حکومت بود و بحث درباره شکل نظام سیاسی آینده عملاً به پس از پیروزی موکول شد. همین تعویق اختلاف‌ها، امکان شکل‌گیری یک ائتلاف گسترده را فراهم کرد. به بیان دیگر، وحدت سال ۱۳۵۷ بیش از آنکه بر توافق درباره آینده استوار باشد، بر توافق درباره نفی وضعیت موجود استوار بود.
البته این وحدت از همان آغاز، وحدتی پایدار و نهادمند نبود. اختلاف بر سر جایگاه دین در حکومت، حدود آزادی‌های سیاسی، نقش نیروهای انقلابی، شیوه اداره کشور و ساختار قدرت، پس از پیروزی انقلاب به سرعت آشکار شد و ائتلاف مخالفان سلطنت در مدت کوتاهی از هم فرو پاشید. بنابراین، تجربه سال ۱۳۵۷ نشان داد که وحدت بر پایه یک هدف سلبی، اگر به توافقی بر سر قواعد بازی سیاسی و آینده کشور تبدیل نشود، دوام چندانی نخواهد داشت.
در کنار عوامل داخلی، شرایط بین‌المللی نیز با سال ۱۴۰۴ تفاوت داشت. در ماه‌های پایانی حکومت پهلوی، بسیاری از دولت‌های غربی به این جمع‌بندی رسیده بودند که حکومت شاه توان حفظ ثبات سیاسی را از دست داده است. این ارزیابی در نشست گوادالوپ نیز بازتاب یافت و نشان داد که قدرت‌های غربی بیش از گذشته خود را برای دوران پس از سلطنت آماده می‌کنند. هرچند درباره میزان تأثیر کنفرانس گوادالوپ بر سقوط حکومت پهلوی میان پژوهشگران اختلاف نظر وجود دارد، اما تردیدی نیست که در آن مقطع، انقلابیون با مخالفت جدی و یکپارچه قدرت‌های غربی برای تغییر حکومت روبه‌رو نبودند.
در مقابل، اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در شرایط متفاوتی شکل گرفت. اگرچه نارضایتی عمومی از وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی گسترده بود، اما از همان آغاز درباره هدف نهایی اعتراضات توافقی وجود نداشت. بخشی از معترضان خواهان اصلاحات در چارچوب نظام بودند، بخشی تغییرات ساختاری را دنبال می‌کردند، گروهی بر مطالبات اقتصادی و معیشتی تمرکز داشتند و گروهی دیگر تغییر کامل نظام سیاسی را هدف قرار داده بودند. در نتیجه، برخلاف سال ۱۳۵۷، نه تنها درباره آینده سیاسی توافقی شکل نگرفت، بلکه مسئله «نوع نظام سیاسی آینده» خود به یکی از محورهای اختلاف میان مخالفان تبدیل شد.
در این میان، برخی جریان‌های خارج از کشور، به‌ویژه رضا پهلوی و مشاورانش، کوشیدند خود را محور دوران گذار معرفی کنند. انتشار طرح‌ها و اسناد مربوط به «دوران گذار» از سوی نزدیکان او، از نگاه هوادارانش تلاشی برای برنامه‌ریزی سیاسی بود؛ اما شماری از منتقدان این اسناد را نشانه تمرکز قدرت و آغاز نوعی ساختار اقتدارگرا می‌دانستند. از این منظر، اختلاف فقط بر سر شخص رضا پهلوی نبود، بلکه بر سر نوع نظام سیاسی آینده و شیوه انتقال قدرت نیز وجود داشت. در نتیجه، موضوعی که در سال ۱۳۵۷ عملاً به آینده موکول شده بود، در دی‌ماه ۱۴۰۴ به یکی از عوامل اصلی واگرایی میان مخالفان تبدیل شد.
عامل دیگری که بر این واگرایی افزود، رقابت برای کسب مرجعیت سیاسی بود. در سال ۱۳۵۷، شبکه سنتی روحانیت، بازار و مساجد توانسته بود بخش بزرگی از نیروهای معترض را ذیل یک مرکز ثقل سیاسی گرد آورد. اما در دی‌ماه ۱۴۰۴، جریان‌های مختلف مخالف حکومت، به جای رسیدن به یک سازوکار مشترک برای هماهنگی، بیش از آنکه به ائتلاف بیندیشند، در رقابت برای کسب رهبری سیاسی قرار گرفتند. این رقابت، امکان شکل‌گیری اعتماد متقابل را کاهش داد.
از سوی دیگر، نه ایالات متحده و نه کشورهای اروپایی هیچ‌گاه رضا پهلوی را به عنوان نماینده رسمی معترضان یا آلترناتیو مورد حمایت خود معرفی نکردند. بنابراین، برخلاف فضای بین‌المللی سال ۱۳۵۷، اپوزیسیون در سال ۱۴۰۴ نه از اجماع داخلی برخوردار بود و نه از
👇👇👇


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤1
👆👆👆
چراوحدت سیاسی در ایران پایدار نمی ماند ؟

پشتوانه سیاسی و دیپلماتیک مشخص در سطح بین‌المللی.
هم‌زمان، بخشی از هواداران جریان سلطنت‌طلب با ادبیاتی حذفی و دوگانه‌ساز، منتقدان خود و دیگر نیروهای مخالف جمهوری اسلامی را با برچسب‌هایی مانند «همراه حکومت» یا «مانع گذار» مورد حمله قرار می‌دادند. این رویکرد، به جای افزایش سرمایه اجتماعی، شکاف میان مخالفان را عمیق‌تر کرد و امکان شکل‌گیری یک ائتلاف فراگیر را کاهش داد.
از سوی دیگر، برخی فراخوان‌ها برای حمله به مراکز نظامی و دولتی در شرایطی منتشر شد که برخلاف سال ۱۳۵۷، ساختار نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی همچنان انسجام خود را حفظ کرده بود و حکومت اعتراضات را صرفاً یک نارضایتی اجتماعی نمی‌دانست، بلکه آن را تهدیدی علیه بقای نظام سیاسی تلقی می‌کرد. در چنین شرایطی، نبود نهادهای میانجی مستقل که بتوانند درباره هزینه‌های این راهبرد هشدار دهند، موجب شد بخشی از معترضان وارد رویارویی مستقیم با حکومتی شوند که آمادگی کامل برای استفاده از ابزارهای سرکوب را داشت. پیامد این وضعیت، کشتار گسترده روزهای ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه و فروکش سریع اعتراضات بود.
از این منظر، تفاوت اساسی سال ۱۳۵۷ و دی‌ماه ۱۴۰۴ را نمی‌توان تنها در تفاوت رهبران یا تفاوت شرایط امنیتی خلاصه کرد. در سال ۱۳۵۷، نیروهای مخالف توانستند اختلاف‌های خود را موقتاً به تعویق بیندازند و بر یک هدف مشترک تمرکز کنند؛ در حالی که در دی‌ماه ۱۴۰۴، اختلاف بر سر آینده سیاسی، رقابت برای مرجعیت، نبود نهادهای میانجی، فقدان شبکه‌ای برای تبدیل تکثر به همکاری و تفاوت شرایط داخلی و بین‌المللی، مانع شکل‌گیری چنین وحدتی شد.
در واقع مشکل اصلی در ایران ضعف نهادهایی است که بتوانند تفاوت‌های سیاسی را به همکاری، ائتلاف و اعتماد متقابل تبدیل کنند. تا زمانی که چنین نهادهایی شکل نگیرد، هر موج اعتراضی، هرچند گسترده، ممکن است به جای آنکه به وحدتی پایدار منجر شود، در رقابت روایت‌ها و اختلاف بر سر آینده فرسوده شود.
" مانا باشید"

حکم تاریخ



#فرهیختگان راهی به رهایی
👍3🔥2
از دوگانه وطن یا آزادی تا امکان سیاست میانه
آرش احدی مطلق

در هر جامعه‌ای که با بحران‌های عمیق سیاسی، امنیتی یا جنگی مواجه می‌شود، نخستین قربانی، «منطقه خاکستری» سیاست است؛ همان قلمرویی که در آن، افراد می‌کوشند همزمان منتقد قدرت سیاسی باشند و در عین حال با جنگ، خشونت و مداخله خارجی نیز مخالفت کنند. تجربه اخیر ایران نیز بار دیگر این واقعیت را آشکار ساخت.
در فضای جنگ، دو گفتمان رادیکال بیش از دیگران میدان‌دار می‌شوند. از یک سو، جریانی که هرگونه انتقاد از سیاست‌های رسمی را در حکم همراهی با دشمن تلقی می‌کند ( برچسب وطن فروشی) و بر تداوم تقابل و مقاومت تأکید دارد. از سوی دیگر، جریانی که حمله خارجی یا تشدید فشارهای نظامی و اقتصادی را راهی برای تغییر سیاسی می‌داند. در این میان، گروه سومی نیز وجود دارد که اگرچه منتقد ساختارهای سیاسی و خواهان اصلاحات بنیادین است، اما جنگ و مداخله خارجی را نیز به زیان جامعه و منافع ملی ارزیابی می‌کند.
از منظر جامعه‌شناسی سیاسی، این وضعیت نه تناقض، بلکه نتیجه طبیعی «قطبی‌شدن سیاسی» است. هرچه جامعه بیشتر به دو اردوگاه متخاصم تقسیم شود، ظرفیت پذیرش مواضع میانجی و اصلاح‌طلبانه کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، منطق «یا با ما، یا علیه ما» جای گفت‌وگوی عقلانی را می‌گیرد و هر صدای مستقلی از سوی هر دو قطب زیر سؤال می‌رود.
در چنین فضایی، نیروهای میانه معمولاً با اتهام‌های متضاد روبه‌رو می‌شوند؛ از یک سو به دلیل نقد قدرت سیاسی، متهم به همسویی با دشمن می‌شوند و از سوی دیگر، به سبب مخالفت با جنگ و مداخله خارجی، به محافظه‌کاری یا سازشکاری متهم می‌شوند. این دوگانه، بیش از آنکه بیانگر ضعف این گروه باشد، نشان‌دهنده غلبه سیاست هویتی بر سیاست عقلانی است.
کارل مانهایم استدلال می‌کند که در شرایط تعارض‌های شدید اجتماعی، ادراک افراد از واقعیت تحت تأثیر موقعیت اجتماعی و ایدئولوژی قرار می‌گیرد. در چنین وضعی، حقیقت کمتر بر پایه استدلال سنجیده می‌شود و بیشتر از خلال تعلقات گروهی فهم می‌شود. در شرایط جنگ، افراد ممکن است پیش از آنکه به محتوای یک استدلال توجه کنند، گوینده را بر اساس تعلق او به یک اردوگاه سیاسی قضاوت کنند. بنابراین، مواضعی که همزمان منتقد سیاست‌های داخلی و مخالف مداخله خارجی هستند، ممکن است از سوی هر دو قطب با سوءظن مواجه شوند.
یورگن هابرماس هم معتقد است که مشروعیت نظام‌های سیاسی تا حد زیادی به وجود یک «حوزه عمومی» وابسته است که در آن شهروندان بتوانند آزادانه و مبتنی بر استدلال با یکدیگر گفت‌وگو کنند.
در دوره‌های بحران، این حوزه عمومی ممکن است تحت تأثیر احساسات، تبلیغات، امنیتی‌شدن فضا یا قطبی‌شدن قرار گیرد. در نتیجه، استدلال‌های پیچیده و چندلایه کمتر شنیده می‌شوند و جای خود را به شعارهای ساده و دوقطبی می‌دهند. این تحلیل می‌تواند توضیح دهد که چرا صدای نیروهای میانه در چنین شرایطی کم‌اثرتر می‌شود.
آلبرت هیرشمن نیز سه واکنش اصلی افراد به بحران را معرفی می‌کند:
خروج (ترک سازمان یا نظام)، اعتراض و تلاش برای اصلاح، وفاداری و ماندن.
نیروهای میانه معمولاً در قلمرو «اعتراض» قرار می‌گیرند؛ یعنی نه به دنبال فروپاشی نظام هستند و نه مدافع وضع موجود، بلکه خواهان اصلاح‌اند. اما در شرایط بحرانی، این موقعیت می‌تواند از سوی هر دو طرف به عنوان موضعی نامطلوب تلقی شود.
اما نوربرتو بوبیو هشدار می‌دهد که دموکراسی تنها با رقابت میان دو قطب معنا پیدا نمی‌کند؛ بلکه به وجود فضایی نیاز دارد که در آن دیدگاه‌های میانه، مصالحه و گفت‌وگو نیز امکان بروز داشته باشند. او بر این باور است که حذف یا تضعیف این فضا، جامعه را مستعد رادیکالیسم و کاهش ظرفیت حل مسالمت‌آمیز اختلافات می‌کند.
و اما شانتال موف میان «رقیب» و «دشمن» تمایز قائل می‌شود. از نظر او، در سیاست سالم، گروه‌های مختلف یکدیگر را رقیب مشروع می‌دانند، اما در وضعیت قطبی، طرف مقابل به «دشمن» تبدیل می‌شود؛ کسی که نه فقط باید شکست بخورد، بلکه اساساً فاقد مشروعیت تلقی می‌شود.
در چنین فضایی، مواضع مستقل و میانجی نیز ممکن است از هر دو سو نامشروع قلمداد شوند.
در نهایت پی‌یر بوردیو جامعه را متشکل از «میدان»های مختلف می‌داند که در آنها کنشگران برای کسب سرمایه و نفوذ رقابت می‌کنند. در میدان سیاست، رقابت تنها با ابزارهای مادی انجام نمی‌شود؛ بلکه از طریق «خشونت نمادین» نیز صورت می‌گیرد؛ یعنی استفاده از برچسب‌ها، ارزش‌گذاری‌ها و روایت‌هایی که برخی صداها را معتبر و برخی دیگر را بی‌اعتبار جلوه می‌دهند.
از این منظر، حملات کلامی و برچسب‌زنی به نیروهای میانه را می‌توان بخشی از این رقابت نمادین برای تعیین مرزهای مشروعیت سیاسی دانست.
👇👇👇


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤3🔥1
👆👆
جامعه‌شناسان سیاسی بارها هشدار داده‌اند که در دوره‌های بحران، هویت‌های سیاسی جای استدلال را می‌گیرند. افراد نه بر اساس کیفیت استدلال، بلکه بر پایه تعلق آنان به یک اردوگاه سیاسی قضاوت می‌شوند. نتیجه آن، کاهش سرمایه اجتماعی، تضعیف گفت‌وگو و حذف تدریجی صداهای معتدل است.

در واقع، مخالفت همزمان با اقتدارگرایی داخلی و مداخله نظامی خارجی، نه نشانه سردرگمی، بلکه بیانگر پایبندی به دو اصل مهم است: دفاع از حقوق و آزادی‌های شهروندان از یک سو، و دفاع از تمامیت ارضی، امنیت ملی و پرهیز از خشونت از سوی دیگر. این دو اصل نه تنها با یکدیگر تعارضی ندارند، بلکه در بسیاری از نظام‌های مردم‌سالار مکمل یکدیگرند.

شاید بتوان گفت یکی از مهم‌ترین وظایف روشنفکران و دانشگاهیان در چنین شرایطی، مقاومت در برابر قطبی‌سازی و دفاع از امکان گفت‌وگوی عقلانی است. جامعه‌ای که تنها صداهای افراطی در آن شنیده شوند، دیر یا زود توانایی اصلاح مسالمت‌آمیز خود را از دست خواهد داد.

نیرویی که هم خواهان اصلاحات ساختاری، پاسخگویی حکومت و گسترش حقوق شهروندی است و هم جنگ، خشونت و مداخله خارجی را رد می‌کند، نه در حاشیه تاریخ، بلکه در متن اندیشه جامعه‌شناسی سیاسی قرار دارد. هرچند این نیرو در کوتاه‌مدت ممکن است از هر دو سوی منازعه مورد حمله قرار گیرد، اما در بلندمدت، همین نگاه می‌تواند بستر گفت‌وگو، آشتی اجتماعی و توسعه سیاسی را فراهم سازد.


#فرهیختگان راهی به رهایی
🔥3❤2
خامنه‌ای توانایی تغییر سیاست‌های بزرگ را نداشت
حسین باستانی

هرچند علی خامنه‌ای، در پیگیری سیاست‌های راهبردی خود بسیار مصمم بود، ولی هم در زمینه مصالحه و هم در زمینه جنگ، توانایی تغییرجهت‌های بزرگ در بزنگاههای حساس را نداشت.

عدم انعطاف راهبردی او، در عرصه‌هایی چون مذاکره و مصالحه به کرات مورد بحث قرار گرفته‌است. ولی شواهد حکایت از آن دارند که دومین رهبر جمهوری اسلامی، حتی در ارتباط با تصمیم‌های مهم جنگی هم، با گرفتن تصمیم‌هایی که نیازمند تغییرسیاست‌های بزرگ بودند مشکل داشت -فارغ از قضاوت در مورد ماهیت آن تصمیم‌ها. این واقعیتی است که نمودهای آن، در پرونده‌هایی چون تنگه هرمز و «وعده صادق ۱» -که یک ماه قبل از کشته شدن ابراهیم رئیسی صورت گرفت- قابل تشخیص بود.

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍4👎3
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
پیام قابل تامل رزمنده ایرانی در جزیره هرمز:

ما الان تو جزیره هرمز قرار داریم. دمای هوا پنجاه و پنج درجه و میزان رطوبت نود درصد.

اینه که زیر اسپلیت بشینی و چند شب زحمت بکشی تا سر کوچت بری، نیست. جنگیدن تو میدون نبرد معادلاتی داره، سختی‌هایی داره که تا نیای داخل میدون، تا نیای تو گود مشخص نمی‌شه

بچه‌ها صد و بیست روزه تو این گرما و تو این رطوبت دارن مبارزه می‌کنن و با کنسرو سرد زیر چادرهایی که زیر یه درخته، یعنی گرما رو باز داره، نمی‌خوابن؛ از خستگی غش می‌کنن.

این سختی‌ها رو به جان می‌خرن. پس وقتی می‌خواهیم راجع به جنگ حرف بزنیم، حواسمون باشه که چی داریم می‌گیم.


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤29👍5😱3
#مصطفی

حسین قدیانی: در این چند ماه اخیر بسیاری از اصلاح‌طلبان مواضع درستی گرفتند و هم‌زمان از ایران و نظام دفاع کردند. امری که باعث شد براندازان حسابی از خجالت عناصر جبهه‌ی اصلات دربیایند و در مقاطعی حتی سیدمحمد خاتمی را بیش‌تر از سیداحمد خاتمی فحش‌کش کنند. به نظرم خوب است نظام در قبال این رفتار و گفتار جبهه‌ی اصلاحات یک حرکت نمادین داشته باشد که باری ما متوجه کم و کیف صحنه هستیم. آن حرکت نمادین هم بهتر است آزادی مصطفی تاج‌زاده باشد. بینی و بین‌الله حساب کنیم که از این همه سال حبس مصطفی تاج‌زاده دقیقاً چی گیر نظام آمده. اگر مراد خفه‌کردن صدای تاج‌زاده است که خب او در زندان هم کم و بیش فعال است و به لطف همسر همراهش مرتب پیام‌های تاج‌زاده به روز می‌شود. اگر هدف این بوده که حال تاج‌زاده گرفته شود که خب این حتماً اثر عکس دارد. بله تاج‌زاده هم‌چنان در زندان است ولی در قبال این همه سال زندان روشن است که او مظلوم و به تبع آن محبوب می‌شود‌. در واقع این حال نظام است که دارد گرفته می‌شود. خدایی متوجه نمی‌شوم حکمت تمدید حبس تاج‌زاده چیست؟ من در مقام یک روزنامه‌نگار بدون روزنامه‌ی سیاسی- احساسی‌نویس خدایی برایم عین آب خوردن است که امروز عکسی از تابوت حضرت آقای شهید می‌گذاشتم و در عرض پنج دقیقه یک دل‌نوشت توپ هم برایش می‌نوشتم که به قولی حزب‌اللهی‌ها حسابی حال کنند. ولی هر چی حساب کردم دیدم نوشتن همین متن لازم‌تر است. حتی حس می‌کنم با نوشتن این متن خیرخواهی بیشتری دارم می‌کنم برای هر دو خامنه‌ای؛ چه شهید و چه جدید. خدایی از هر منظری نگاه کنی ادامه‌ی حبس مصطفی تاج‌زاده غلط است. وانگهی مؤسساتی مثل مؤسسات مرحوم مصباح این همه عمار تربیت کرده‌اند که ما جواب تاج‌زاده را نه با زبان که با زندان بدهیم؟ اینکه بدترین شکل خودزنی است. از سویی بیت‌المال را حرام بازی استاد- شاگرد در جبهه‌ی پایداری‌زده‌ی انقلاب می‌کنیم و از سویی دیگر در قبال نقد و نظر مصطفای تاج‌زاده در محبس را نشانش می‌دهیم؟ این‌که بدترین جفا به خامنه‌ای و حتی به مصباح است. اگر مصباح همان مطهری بوده که عمارها ساخته، خب بگذاریم این عمارها جواب تاج‌زاده را بدهند و ما هم حسود نیستیم و حتماً لذتش را می‌بریم. به خدا این متن را به هوش مصنوعی بدهم تحلیل کند، اعتراف می‌کند نویسنده‌ی متن نه عاشق تاج‌زاده که عاشق خامنه‌ای است. جای تاج‌زاده نه در حبس که پشت تریبون است. گیرم به دور از انصاف علیه رهبر حرف زد. خب عمارها نقدش کنند و پزش را بدهند. و اما نکته‌ای: خدایی تاج‌زاده برای خامنه‌ای مضرتر است یا شماری از همین عمارها؟

۱۸ تیر ۱۴۰۵


#فرهیختگان راهی به رهایی
👍13❤2🕊1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
به یک کشور عادی تبدیل شوید


استاد دکتر فریدون مجلسی


#فرهیختگان روزن آگاهی
👍14❤4👎1