تحلیل منطقی و معرفت‌شناختی اتهام «عدم شناخت اسلام و مارکسیسم» به شریعتی
احمد علوی

در میان نقدهایی که طی دهه‌های اخیر بر اندیشه علی شریعتی وارد شده است، برخی انتقادها متوجه محتوای نظری آثار او بوده‌اند و برخی دیگر مستقیماً صلاحیت علمی و معرفتی وی را هدف قرار داده‌اند. انتقاد از شریعتی البته دارای تاریخ درازآهنگی است و به قدمت آثار اوست. البته نقد آثار شریعتی نه تنها موجه است بلکه شرط ضرور تحول تاریخی اندیشه در جامعه ایران است.
یکی کسانی که در چند سال اخیر انتقادهایی را متوجه شخص شریعتی نموده است موسی غنی‌نژاد است. از جمله ادعای غنی‌نژاد یک این است: شریعتی «نه اسلام را می‌شناخت و نه مارکسیسم را». اهمیت این گزاره صرفاً در محتوای آن نیست، بلکه در نقشی است که در کل ساختار انتقادی فرد یادشده ایفا می‌کند. بسیاری از داوری‌های بعدی او، از جمله اتهام ایدئولوژی‌سازی دین، گمراه کردن نسل جوان یا حتی نوعی «شیادی فکری»، بر این پیش‌فرض استوارند که شریعتی درک درستی از دو سنت فکری اصلی مورد بحث خود، یعنی اسلام و مارکسیسم، نداشته است.

از این رو، بررسی اعتبار منطقی این گزاره صرفاً تحلیل یک ادعای منفرد نیست، بلکه ارزیابی یکی از ستون‌های اصلی یک منظومه انتقادی است. اگر معلوم شود که استدلال مربوط به این ادعا از استحکام کافی برخوردار نیست، بسیاری از نتایجی که بر آن بنا شده‌اند نیز نیازمند بازبینی خواهند بود. این یادداشت با بهره‌گیری از ابزارهای منطق صوری، فلسفه تحلیلی، معرفت‌شناسی، نظریه استدلال تولمین (Stephen Edelston Toulmin) و فلسفه علم، می‌کوشد ساختار استدلالی این ادعا را بازسازی و ارزیابی کند.

صورت‌بندی استدلال

نخستین گام در تحلیل فلسفی، تبدیل گزاره‌های زبان طبیعی به صورت‌بندی روشن استدلالی است. در سطحی حداقلی، ادعای مورد بحث را می‌توان به شکل زیر بازسازی کرد:

شریعتی تفسیری از اسلام ارائه کرده است که با قرائت مورد قبول منتقد ناسازگار است. معنی ضمنی این گزاره این است که خود غنی‌نژاد «اسلام واقعی» را می شناسد.
شریعتی تفسیری از مارکسیسم ارائه کرده است که با برداشت کلاسیک یا متعارف از مارکسیسم تفاوت دارد. معنی ضمنی این گزاره این است که خود غنی‌نژاد « برداشت کلاسیک یا متعارف از مارکسیسم » را می شناسد.
در ادامه غنی‌نژاد مدعی است:
بنابراین شریعتی اسلام و مارکسیسم را نمی‌شناخته است.

در نگاه نخست، این استدلال موجه به نظر می‌رسد؛ اما تحلیل دقیق‌تر نشان می‌دهد که میان مقدمات و نتیجه فاصله قابل توجهی وجود دارد. پرسش محوری آن است که آیا صرف تفاوت در تفسیر می‌تواند مبنای منطقی کافی برای نتیجه‌گیری درباره فقدان شناخت باشد؟

تحلیل از منظر منطق صوری

اگر مقدمات فوق را نمادگذاری کنیم، ساختار استدلال به شکل زیر درخواهد آمد:

P: تفسیر شریعتی از اسلام با تفسیر معیار مورد نظر متفاوت است.
Q: تفسیر شریعتی از مارکسیسم با تفسیر معیار مورد نظر متفاوت است.
R: شریعتی اسلام و مارکسیسم را نمی‌شناخت.

در این ساختار، استدلال از دو مقدمه P و Q به نتیجه R می‌رسد. اما در منطق کلاسیک هیچ رابطه استنتاجی ضروری میان این مقدمات و نتیجه وجود ندارد.

در واقع، برای معتبر شدن استدلال باید مقدمه‌ای پنهان اضافه شود:

هرکس تفسیری متفاوت از قرائت معتبر مورد نظر غنی‌نژاد ارائه کند، آن موضوع را نمی‌شناسد.

بدون این مقدمه، نتیجه از لحاظ منطقی از مقدمات به دست نمی‌آید. اما افزودن چنین مقدمه‌ای خود پرسش‌های تازه‌ای ایجاد می‌کند. چه کسی تعیین می‌کند کدام تفسیر «معتبر» است؟ آیا معیار، اکثریت مفسران است؟ سنت تاریخی است؟ منابع اولیه‌اند؟ یا فهمی خاص از آن سنت؟ یا برداشت غنی‌نژاد؟

به بیان دیگر، اعتبار نتیجه وابسته به اعتبار همین مقدمه پنهان است، و این مقدمه نه بدیهی است ، نه موجه است و نه بدون مناقشه میتوان پذیرفت.

مسئله ابهام مفهومی: «شناخت» به چه معناست؟

یکی از اصول بنیادین فلسفه تحلیلی آن است که پیش از ارزیابی یک گزاره باید مفاهیم اصلی آن روشن شوند. در ادعای مورد بررسی، واژه «شناخت» نقشی محوری دارد، اما معنای آن مشخص نشده است.

در زبان فلسفی، شناخت یا (Knowledge) مفهومی چندلایه است. این واژه ممکن است به معانی متفاوتی به کار رود:

آشنایی با متون و منابع اصلی؛
آگاهی از تاریخ یک سنت فکری؛
فهم مفاهیم بنیادی آن سنت؛
توانایی تحلیل و نقد آن؛
یا پذیرش قرائت غالب از آن سنت.

هر یک از این معانی پیامدهای متفاوتی دارند.

برای مثال، پژوهشگری ممکن است تمام آثار مارکس، انگلس و متفکران مارکسیست را با دقت مطالعه کرده باشد، اما در نهایت تفسیری متفاوت از مارکسیسم ارائه دهد. در چنین وضعیتی، اختلاف تفسیری لزوماً به معنای فقدان شناخت نیست. برعکس، بسیاری از نوآوری‌های فکری دقیقاً از دل چنین بازخوانی‌هایی پدید آمده‌اند.

👇👇👇
#فرهیختگان راهی به رهایی

از این منظر، استدلال با نوعی مغالطه ابهام مفهومی یا (Equivocation) مواجه می‌شود. واژه «شناخت» گاه به معنای «آگاهی از موضوع» و گاه به معنای «پذیرش تفسیر مورد نظر منتقد» به کار می‌رود. جابه‌جایی میان این دو معنا می‌تواند ظاهری موجه و قانع‌کننده به استدلال بدهد، در حالی که از نظر منطقی چنین نیست.

تمایز میان اختلاف تفسیری و فقدان دانش

در علوم انسانی و مطالعات هرمنوتیکی، اختلاف میان مفسران یک امر استثنایی نیست، بلکه بخشی معمول از فرایند فهم محسوب می‌شود. تفاوت در تفسیر غالباً ناشی از تفاوت در روش‌شناسی، پیش‌فرض‌های نظری، افق تاریخی یا دغدغه‌های اجتماعی مفسر است.

به عنوان مثال، تاریخ اندیشه اسلامی سرشار از تفاسیر متفاوت از قرآن و سنت است؛ از معتزله تا اشاعره، از حکمت متعالیه تا جریان‌های نواندیش دینی. هیچ پژوهشگری صرفاً به دلیل ارائه تفسیری متفاوت، فاقد شناخت تلقی نمی‌شود.

همین وضعیت درباره مارکسیسم نیز صادق است. مارکسیسم غربی، مارکسیسم ساختارگرا، مارکسیسم انسان‌گرا، مکتب فرانکفورت و قرائت‌های پسااستعماری همگی برداشت‌هایی متفاوت از میراث مارکس ارائه کرده‌اند. اختلاف تفسیری در این موارد معمولاً به عنوان بخشی از پویایی اندیشه ارزیابی می‌شود، نه شاهدی بر جهل نظری.

از این رو، حتی اگر ثابت شود شریعتی در برخی تحلیل‌های خود از اسلام یا مارکسیسم دچار خطا شده است، هنوز فاصله‌ای منطقی میان «خطا» و «عدم شناخت» وجود دارد. این دو مفهوم نباید با یکدیگر خلط شوند.

بازسازی استدلال بر اساس الگوی تولمین

استفاده از الگوی استدلالی استیون تولمین((Stephen Toulmin)) امکان می‌دهد نقاط قوت و ضعف استدلال روشن‌تر شوند.

در این چارچوب:

ادعا (Claim): شریعتی اسلام و مارکسیسم را نمی‌شناخت.

داده‌ها (Data): برخی تفسیرهای او با قرائت‌های رایج از اسلام و مارکسیسم ناسازگار هستند.

مجوز استنتاج (Warrant): ناسازگاری با قرائت معتبر نشان‌دهنده فقدان شناخت است.

تحلیل نشان می‌دهد که مسئله اصلی نه داده‌ها بلکه مجوز استنتاج است. حتی اگر داده‌ها پذیرفته شوند، هنوز باید نشان داده شود که چرا اختلاف با یک تفسیر معیار، نشانه ناآگاهی است.

به علاوه، مفهوم «قرائت معتبر» نیز خود نیازمند پشتوانه نظری است. بدون تعیین مبنای اعتبار، مجوز استنتاج با نوعی دور منطقی مواجه می‌شود؛ زیرا اعتبار تفسیر از پیش فرض گرفته شده است.

تحلیل از منظر فلسفه علم

در فلسفه علم میان نقد یک نظریه و نفی صلاحیت معرفتی صاحب آن نظریه تمایز مهمی وجود دارد.

اینکه گفته شود:

تفسیر شریعتی از مفهوم امت و امامت با شواهد تاریخی سازگار نیست،

ادعایی درباره یک نظریه است.

اما اینکه گفته شود:

بنابراین شریعتی اسلام را نمی‌شناخته است،

ادعایی درباره کل ظرفیت معرفتی یک فرد است.

گذار از سطح اول به سطح دوم نیازمند شواهد بسیار گسترده‌تری است. برای چنین نتیجه‌ای باید مجموعه آثار، میزان آشنایی با منابع، روش تحقیق، استنادها و سوابق آموزشی فرد بررسی شود.

در غیر این صورت، استدلال گرفتار نوعی تعمیم ناموجه می‌شود؛ یعنی از چند مورد اختلاف یا خطای احتمالی نتیجه‌ای بسیار فراگیر درباره کل دانش فرد گرفته می‌شود.

نتیجه‌گیری

تحلیل منطقی و معرفت‌شناختی نشان می‌دهد که ادعای «شریعتی نه اسلام را می‌شناخت و نه مارکسیسم را» بیش از آنکه یک نتیجه بدیهی باشد، نیازمند مجموعه‌ای از مقدمات تکمیلی است که معمولاً به‌طور صریح بیان نمی‌شوند.

تفاوت تفسیری به خودی خود معادل فقدان شناخت نیست؛ مگر آنکه نخست مفهوم شناخت تعریف شود، معیار اعتبار تفسیر مشخص گردد و رابطه میان اختلاف تفسیری و ناآگاهی با استدلالی مستقل اثبات شود. در غیر این صورت، استدلال از مقدماتی محدود به نتیجه‌ای بسیار گسترده می‌رسد.

از منظر منطق، فلسفه تحلیلی، نظریه استدلال و فلسفه علم، نقد علمیِ آثار شریعتی ممکن است کاملاً مشروع و ضروری باشد؛ اما گذار از نقد یک تفسیر به نفی کلی دانش و صلاحیت معرفتی او، نیازمند بار استدلالی بسیار سنگین‌تری است که صرف اختلاف تفاسیر نمی‌تواند آن را تأمین کند.


#فرهیختگان راهی به رهایی

معاون عراقچی: اگر رفع تحریم‌ها حاصل نشود، شاید بتوان زنده ماند اما زندگی کردن موضوع دیگری است

حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه:اگر تفاهم حاصل نشود و رفع تحریم‌ها اتفاق نیفتد، شاید بتوان زنده ماند، اما زندگی کردن موضوع دیگری است. در شرایط تحریم نمی‌توان رشد اقتصادی مستمر، ایجاد کارخانه‌های جدید و تأمین نیازهای صنایع را انتظار داشت.

تا زمانی که ایران رابطه بانکی فعال با کشورها نداشته باشد، نام ایران در بازار آنها به تدریج فراموش خواهد شد. بدون حساب بانکی، امکان دریافت ضمانت‌نامه، تأمین مالی و اجرای پروژه‌های عمرانی وجود ندارد.

بسیاری از تولیدکنندگان ناچار شده‌اند محصولات خود را با برند کشورهای همسایه صادر کنند. ادامه این روند باعث می‌شود ایران به محل تولید برای همسایگان تبدیل شود و مزیت‌های اقتصادی خود را از دست بدهد.

اگر راهکارهای موقتی جایگزین سیاست‌های کلان توسعه‌ای شوند، برنامه‌ریزی اقتصادی بر پایه مسکن‌های کوتاه‌مدت شکل خواهد گرفت؛ در حالی که توسعه پایدار نیازمند بازگشت ایران به نظام مالی و بانکی بین‌المللی است./اقتصاد نیوز

#فرهیختگان راهی به رهایی

تفاوت وحدت شکلی با وحدت راهبردی از زاویه منافع ملی

رضا رئیسی٭

این ماه‌ها و روزها که بیش از هر برهه و زمانی، کلیدواژه پرتکرار  «برهه حساس کنونی» مصداق‌پذیر است و در یک پیچ صعب تاریخی و گلوگاه تعیین کننده راهبردی قرار داریم

از ارکان و مسئولان عالیه نظام تا سخنوران و اندیشمندان و اهالی فکر و اندیشه، بیش و پیش از هر گزینه و گزاره‌ای بر مقوله  «وحدت ملی» و اهتمام و تلاش همگانی در مسیر تحقق انسجام و اتحاد تاکید و تصریح می‌شود.

نکته کلیدی و راهبردی در این میان آن است که حدود و ثغور، این وحدت کلمه و اتحاد ملی چیست و کجاست و شامل بر چه گزینه و گزاره‌هایی می‌شود.

در کشور ما بسته به آنکه چه طیفی در قدرت باشد و چه دولتی بر سرکار، موضع‌گیری‌ها و مخالفت‌ها فراز و فرود دارد و حتی در مقولات کلان و راهبردی هم به هر طریق ممکن، ابراز نظرات شاذ و عجیب و غریب شکل می‌گیرد

نقد و نقادی و تنوع نظرات و ابراز آن نه تنها بد نیست که نشانه یک جامعه پویا و زنده است اما وقتی پای منافع ملی و حیطه امنیت ملی در میان باشد، لزوم اتفاق نظر و وحدت کلمه برای پیشبرد امور لازم و ضروری است.

... در کشور ما بسته به آنکه چه طیفی در قدرت باشد و چه دولتی بر سرکار، موضع‌گیری‌ها و مخالفت‌ها فراز و فرود دارد و حتی در مقولات کلان و راهبردی هم به هر طریق ممکن، ابراز نظرات شاذ و عجیب و غریب شکل می‌گیرد، در خصوص سیاست‌های کلان و راهبردی مرتبط با منافع ملی و امنیت ملی به مانند جنگ یا صلح و امثالهم نیز شاهد ابراز نظرات مختلف و متکثر هستیم نه فقط در قالب نقد متداول و چارچوب‌مند که حملات کلامی و نقدهای تند و تیز و شعارهای عجیب و غریب که پس از امضای تفاهم‌نامه شاهد آن بودیم که در نهایت منجر به تذگر خیرخواهانه و دلسوزانه رهبر انقلاب و تاکید و تصریح ویژه ایشان بر حفظ وحدت و لزوم اعتماد به مسولان قوا شد.

مخلص کلام آنکه، نقد و نقادی و تنوع نظرات و ابراز آن نه تنها بد نیست که نشانه یک جامعه پویا و زنده است اما وقتی پای منافع ملی و حیطه امنیت ملی در میان باشد، لزوم اتفاق نظر و وحدت کلمه برای پیشبرد امور لازم و ضروری است، اگر نقدی هم در میان باشد باید معطوف به تکنیک‌ها و نه تاکتیک‌ها و سیاست‌های اصولی با لحاظ جمیع جهات به منصه ظهور برسد
و اینگونه نباشد که در مسیر رویارویی با دشمن متخاصم، اختلال و خدشه در اردوگاه خودی ایجاد کند و وجه تخریبی و هجمه به اردوگاه حودی داشته باشد.

اگر ما این تفکیک میان وحدت در قبال منافع ملی و تفاوت آن با رویکردهای سیاسی و سلایق متفاوت داخلی را قائل شویم تا حدود زیادی می‌توانیم منافع استراتژیک کشور در قالب اتحاد راهبردی را محقق و طنین انداز کنیم.  

٭ روزنامه‌نگار و تحلیل‌گر سیاسی
متن کامل

#فرهیختگان راهی به رهایی

امیرعباس باغستانی
شهرضا. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

بیاد اکبر عبدی و روح مردمی و عاطفی او و بپاس هنرمندی‌های شاد و خلاقانه مردی ماندنی در سینمای ایران. روحش شاد

#فرهیختگان راهی به رهایی

حکمرانی از طریق اندوه
احمد علوی

https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/128752/

#فرهیختگان راهی به رهایی

افراد متعددی طی چند روز اخیر نظرم را درباره سخنان اقتصاددانی که دکتر شریعتی را "شیاد" خطاب کرده، پرسیده اند. نه در مقام پاسخ به ایشان که پیش از این هم سخنان غرض ورزانه،خصمانه و سست متعددی درباره شریعتی و دیگر نواندیشان دینی گفته است، که آشکارا حکایت از این امر میکند که یا آثار انها را درست نخوانده و با این ادبیات آشنا نیست، یا تجاهل می کند و بجای طرح بحث معرفتی و استدلال ورزی، در کار معرکه گیری و گرد و‌خاک کردن است و توجه جماعتی را بخود معطوف کردن. هر کدام که باشد، بحث و گفتگوی جدی با ایشان وجهی ندارد و راهی به جایی نمی برد. روی سخنم در ادامه این نوشتار، با مخاطبان محترمی است که مجدانه و‌صادقانه از پی آواز حقیقت می دوند.

خانم فتانه هویدا در نوشتار "شریعتی، شاندل و مسئله که مسئله امروز ما نیست"، نکات سنجیده، نیکو و در خور درنگی در این باب نوشته اند و بار مرا در این باب سبک کرده اند. نوشته ایشان را با مخاطبان همخوان می کنم.

ناگفته نگذارم، بنده که تمام اثار شریعتی را به دقت خوانده و درباره آنها به قدر وسع سخن گفته و نوشته ام، از سی سال پیش میدانستم که پروفسور شاندل، وجود خارجی ندارد و علی شریعتی، رندانه و ذوق ورزانه، نظیر برخی از سخنوران نویسندگان متقدم و متاخر، سخنان خود را بر دهان شاندل گذاشته، از او نقل کرده و در حدیث دیگران آورده، که:

"خوشتر آن باشد که سر دلبران
گفته آید در حدیث دیگران"

اگر کسی با تاریخ ادبیات و فلسفه قدیم و جدید آشنایی خوبی داشته باشد، از این سخنان غریب نمی گوید و کم مایگی خود در این باب را بر آفتاب نمی افکند‌.

چه در " کویریات" شریعتی با محوریت اثر " هبوط در کویر" که بارقه های نبوغ در آن موج می زند، چه در آثار دیگر، نویسنده با عنایت از این شگرد ادبی استفاده کرده و برخی از سخنان خود را  بر زبان شاندل گذاشته است.

با این حساب، کسی که از این بابت شریعتی را شیاد میخواند، چنانکه آمد، یا آثار او را تورق کرده و جدی نخوانده، یا از این شگرد ادبی- حکمی بی خبر است، یا مغرضانه خاک در چشم حقیقت می پاشد و بیش از هر چیز، خشم و ناراحتی خود از نفوذ و موقعیت تثبیت شده یک متفکر معاصر را، به رغم همه انتقادات معرفتی جدی ای که میتوان به کارنامه و میراث روشنفکری او داشت، برملا می کند و از احوال ناخوش خود پرده بر می گیرد

سروش دباغ


#فرهیختگان راهی به رهایی

شاندل و شیادی شریعتی؟
احمد فعال

در این چند سال اخیر وقتی به کارهای جناب دکتر غنی‌نژاد مراجعه می‌کنیم، سه نام شامل مصدق، شریعتی و چپ برای ایشان مثل بختک به یک کابوس وحشتناک تبدیل شده است. وقتی جنگ تجاوزکارانه اسرائیل و آمریکا را محکوم کرد، علی‌رغم مخالفت‌های شدید و دیرینه‌ای که با ایشان داشتم، در یک نوشته‌ او را به عنوان یک شخصیت ملی یاد کردم. چون هر اندازه معتقد به نقد رادیکال نسبت به اندیشه‌‌ای باشیم، معتقد به نفی وتخطئه و انکار نیستم، الا اینکه کسی بخواهد خود را نفی وتخطئه کند. اگر می‌خواستم به مناظره اخیر ایشان نقدی داشته باشم، حداقل باید صفحات بسیار طولانی‌ای را به آن اختصاص می‌دادم، چون حرف‌ها، استدلال‌ها و اتهامات و جعلیات ایشان از دید من به قدری سخیف و عامیانه بودند، که واقعا آدمی در شگفت می‌ماند.
ایشان که تخصص خود را دررشته اقتصاد گرفته است، وحتی در حد یک کلمه مباحثی در دین مطرح نکرده، الا اینکه در جاهایی اسلام فقهی را به دلیل احترام به مالکیت خصوصی مورد تمجید قرار داده، به شخصی که عمرش را در دین‌شناسی صرف کرده، و در جایی هم وقتی به "نقد و نفی مارکسیسم" می‌پردازد می‌گوید، کمتر آثار مهم مارکسیستی بوده که نخوانده باشم (قول شریعتی)، می‌گوید: شریعتی نه اسلام را می‌شناخت و نه مارکسیسم را!! خوب این حرف شبیه همان استدلالی است که مرحوم دکتر سید جواد طباطبایی به مرحوم بنی صدر می‌زد. طباطبایی به عنوان کسی که در اکثر آثار خود – تا آنجا که در اطلاع اینجانب است– حتی یک کلمه حرف اقتصادی ندارد، به کسی که دوره دکترای اقتصادی‌اش را در دانشگاه سوربن فرانسه گذرانده، و چندین کتاب اقتصادی نوشته، وکتاب مکانیزم‌های از رشدماندگی اثر آلبرتینی را به فارسی ترجمه کرده می‌گوید، بنی صدر "حتی الفبای اقتصاد را نمی‌دانست". خوب با چنین افرادی که حرف را از روی کینه وعقده فقط روی هوا پرت می‌کنند، چه بایدمان گفت؟
اما جناب غنی‌نژاد در همان ابتدای مناظره می‌گوید، شریعتی یک شیاد بود. خوب مخاطب انتظار دارد که در وصف شیادی شریعتی، دهها دلیل و بینه بشنود. اما ایشان تنها بسنده می‌کند که شریعتی نام شاندل را که وجود خارجی ندارد جعل کرده است. خوب شد این استدلال؟ شاندل درمیان صدها نام فیلسوف و جامعه شناسی که شریعتی در آثار خود نقل کرده، به چه کار او می‌آمد که نامش را جعل کرده است؟ آیا شریعتی قصد داشت که کل خدایگان استدلالهایش را در باب دین و جامعه شناسی و اثبات جان‌مایه ایدئولوژی‌اش را به شاندل مستند کند، که اگر نمی‌کرد، کارش لنگ بود؟ جناب‌ دکتر محدثی هم در یک یادداشتی این بی‌اخلاقی غنینژاد را محکوم می‌کند. اما متأسفانه محدثی هم محکوم کردن بی‌اخلاقی جناب اقتصاددان ما را در ذیل اشاره مبسوط به جعل‌سازی شریعتی تقریباً گم می‌کند. در حالی که خود محدثی می‌فرمایند: «اگر علی‌ شریعتی در حوزه‌ی داستان و ادبیات داستانی چنین کاری می‌کرد، نه تنها کار خطایی نکرده بود، بل‌که حتا کار اش قابل تحسین بود». خوب اگر ایشان یک سرچ ساده در هوش مصنوعی می‌کردند، می‌یافتند، اتفاقاً استفاده شریعتی از نام شاندل با همان منظوری است که محدثی فرمودند. کافی بود که این دو سوال را از هوش مصنوعی به عمل می‌آوردید. نخست اینکه، شریعتی در کدام آثار خود نام شاندل را جعل کرده است؟ سوال دوم، آیا در استفاده از نام شاندل می‌خواست یک متن ادبی را بیان کند، و یا قصد داشت تا رشته‌ای از دفاعیات خود را در حوزه دین وجامعه شناسی به سخنان شاندل مستند کند؟ آنوقت این پاسخ را از هوش مصنوعی می‌شنیدید که شریعتی در آثاری چون "گفتگوهای تنهایی" و "هبوط در کویر"، نام شاندل را به کرّات مورد استفاده قرار داده است. توضیح این نکته ضروری است که مرحوم شریعتی ضمن تلاش‌های خود، یک روح بزرگ و بسیار عمیق، عارفانه و رمانتیک داشت، به طوری که نثر و ادبیات او را شاعرانه نامیدند. اگر شریعتی هیچ اثری خلق نمی‌کرد، و تنها دو کتاب کویر و گفتگوهای تنهایی را منتشر می‌کرد، او در زمره‌ی یکی از بزرگترین نویسندگان ادبی تاریخ معاصر ما محسوب می‌شد. پاسخ دوم هوش مصنوعی به این قرار است: «آنچه تاکنون توانسته‌ام بررسی کنم نشان می‌دهد که شاندل تقریباً هرگز برای اثبات یک نظریه جامعه‌شناختی، تاریخی یا دینی به کار نرفته است. برعکس، حضور او تقریباً همیشه در آثار شخصی، ادبی وعرفانی شریعتی است.
در گفتگوهای تنهایی شریعتی بارها تعابیری از این دست به کار می‌برد:
تنهایی، عشق، مرگ، خدا، اضطراب، عشق، امید و معنای زندگی هستند، نه درباره مباحثی مانند امامت، اسلام‌شناسی، جامعه‌شناسی یا تاریخ. حتی برخی پژوهشگران ادبی معتقدند شاندل در واقع «خودِ دیگرِ شریعتی alter ego است»؛ یعنی شخصیتی خیالی که شریعتی اندیشه‌ها و احساسات درونی خود را از زبان او بیان می‌کند، درست شبیه کاری که برخی نویسندگان بزرگ با شخصیت‌های خیالی انجام داده‌اند». 1405/5/2


#فرهیختگان راهی به رهایی

کاهش سرعت پیری با رفتن به سینما و تئاتر

پژوهش محققان مؤسسه علوم توکیو بر روی ۱۸۹۹ نفر نشان داد که میانگین سن فیزیولوژیک افرادی که به طور منظم در برنامه‌های فرهنگی شرکت می‌کنند، ۶۶.۹ سال است. این عدد تقریباً سه سال کمتر از سن فیزیولوژیک گروهی است که مشارکت کمتری در این رویدادها داشتند و سن آن‌ها ۶۹.۹ سال بود.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که علاقه‌مندان جدی به فعالیت‌های فرهنگی معمولاً زنان، افراد با وضعیت اجتماعی-اقتصادی بهتر، افراد شاغل و کسانی هستند که از سلامت عمومی مطلوب‌تری برخوردارند. پژوهشگران معتقدند که فعالیت‌های فرهنگی می‌توانند به تقویت روابط اجتماعی، ترویج سبک زندگی سالم‌تر و بهبود سلامت روان کمک کنند که همه این موارد به کاهش سرعت پیری جسمانی منجر می‌شود.


#فرهیختگان راهی به رهایی

داوطلب: پیشنهادهایی برای حفظ ارتباط‌های صنفی در صورت قطعی اینترنت؛ از شبکه تلفنی تا دیدارهای حضوری

تارنمای «داوطلب» در گزارشی با اشاره به نگرانی برخی گروه‌های صنفی و مدنی از احتمال اختلال یا قطع دوباره اینترنت، مجموعه‌ای از راهکارها برای حفظ ارتباط میان اعضا در شرایط محدودیت ارتباطات مجازی پیشنهاد کرده است.

به گزارش داوطلب، هنوز سطح و کیفیت ارتباطات پس از قطعی گسترده ۸۸ روزه اینترنت به شرایط پیش از آن بازنگشته است و در سایه تنش‌های اخیر، برخی کاربران و گروه‌های سازمان‌یافته احتمال قطع یا محدود شدن دوباره دسترسی به اینترنت را بررسی می‌کنند.

این گزارش تأکید می‌کند که هرچند گروه‌هایی با توانایی فنی بیشتر می‌توانند برای حفظ ارتباطات آنلاین سرمایه‌گذاری کنند، اما بسیاری از گروه‌های صنفی و مدنی ناچارند شیوه‌های جایگزین ارتباطی، از روش‌های سنتی تا مدل‌های ترکیبی آنلاین و آفلاین، را مورد توجه قرار دهند.

به نوشته داوطلب، چنین گفت‌وگوهایی باید «دور از هیاهو و با واقع‌بینی» انجام شود تا ضمن افزایش تاب‌آوری شبکه‌های ارتباطی، باعث انتقال پیام‌های متناقض به بدنه سازمان‌ها یا ایجاد نگرانی‌های بی‌مورد نشود.

این تارنما پیشنهاد کرده است که گروه‌های صنفی پیش از وقوع بحران، بانک اطلاعات تماس اعضا را تکمیل کنند و علاوه بر نسخه دیجیتال، فهرستی مکتوب از شماره‌های ضروری را در اختیار افراد مسئول قرار دهند تا در صورت قطع اینترنت، امکان برقراری ارتباط سریع فراهم باشد.

بر اساس این گزارش، گروه‌های بزرگ می‌توانند به شبکه‌های کوچک‌تر پنج تا هفت نفره تقسیم شوند و هر عضو مسئول ارتباط با چند نفر دیگر باشد. همچنین پیشنهاد شده است که این زنجیره‌های تماس پیش از بروز بحران، با پیام‌های ساده‌ای مانند احوالپرسی یا تبریک مناسبت‌ها آزمایش شوند تا میزان کارآمدی آن‌ها مشخص شود.

داوطلب همچنین به استفاده از مکان‌های عمومی و آشنا مانند مراکز صنفی، کانون‌های بازنشستگی، پارک‌ها یا محل‌های مشخص تجمع به عنوان محل‌های اطلاع‌رسانی حضوری اشاره کرده است. بر اساس این پیشنهاد، در صورت قطع کامل ارتباطات، اعضا می‌توانند در زمان‌های مشخص برای دریافت اخبار و اطلاعیه‌ها به این مکان‌ها مراجعه کنند و اطلاعیه‌های مهم نیز در برخی مراکز به شکل مکتوب منتشر شود.

این گزارش با اشاره به ضرورت ایجاد ساختارهای غیرمتمرکز سازمانی نوشته است که شبکه‌های محلی و منطقه‌ای می‌توانند در شرایطی که ارتباط میان مرکز و اعضا قطع می‌شود، امکان ادامه فعالیت و تصمیم‌گیری بر اساس دستورالعمل‌های قبلی را فراهم کنند.

داوطلب همچنین پیشنهاد کرده است که اطلاعیه‌ها، بیانیه‌ها و مطالبات صنفی در کنار انتشار آنلاین، در نسخه‌های محدود چاپی یا کپی‌شده میان اعضا توزیع شود و برخی محتواهای آموزشی یا خبری نیز از طریق ابزارهای ذخیره‌سازی مانند حافظه‌های جانبی منتقل شود.

در پایان این گزارش آمده است که انتقال بخشی از ارتباطات از فضای آنلاین به شبکه‌های حضوری و آفلاین، نیازمند برنامه‌ریزی و آمادگی است، اما ارتباط مجازی هرچند ابزار مهمی برای فعالیت‌های صنفی و مدنی به شمار می‌رود، جایگزین کامل ارتباط انسانی و دیدارهای مستقیم میان افراد نیست.


#فرهیختگان راهی به رهایی

نامه یدالله اسلامی به پزشکیان: ایران نیازمند شجاعت صلح است

دکتر یدالله اسلامی، دبیرکل مجمع نمایندگان ادوار مجلس، در نامه‌ای سرگشاده خطاب به مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، با تأکید بر اینکه «امروز ایران بیش از هر زمان به شجاعت صلح نیازمند است»، خواستار گفت‌وگوی مستقیم و بدون واسطه با آمریکا برای پایان دادن به تنش‌ها و جلوگیری از تداوم خسارت‌های جنگ شد.

متن کامل نامه دکتر یدالله اسلامی، دبیرکل مجمع نمایندگان ادوار مجلس، خطاب به رئیس‌جمهور:

آقای رئیس‌جمهور،

با درود و آرزوی سربلندی ملت بزرگ و سرزمین کهن ایران‌زمین.

می‌دانم که در دامی سخت گرفتار و در تله جنگی ناخواسته گرفتار آمده‌اید. می‌دانم که سیمای میلی هم روی خوشی به شما نشان نمی‌دهد. شما شجاعت امضای تفاهم‌نامه‌ای را که به سود ایران و در مسیر رهایی از جنگ بود، داشتید. شجاعت گفتن از دشواری‌ها، سختی‌ها و ناکامی‌ها را نشان دادید.

آنچه امروز می‌گذرد، فردای این سرزمین را می‌سازد. آنچه امروز ویران می‌شود، دسترنج سال‌ها کار، تلاش و هزینه‌های بسیار است.

امروز ایران به شجاعت صلح نیازمندتر است تا رجزخوانی برای جنگ و انتقام. مهم‌ترین انتقام، رهایی از جنگ ویرانگر و فراهم شدن فرصت سرمایه‌گذاری و توسعه کشور است. بزرگ‌ترین شجاعت، روی به صلح آوردن در میدان رجزخوانی‌های بی‌پایان، شعارها و هیجان‌های تولیدکننده خشم و انتقام است. هر روز که دیرتر صلح حاکم شود، بخش بیشتری از سرمایه‌های انسانی، منابع مادی و زیرساخت‌های کشور دستخوش آسیب می‌شود. پاسخ ایران به کشورهای منطقه نیز زیان‌های بسیاری وارد می‌آورد، ولی هر چه از میان می‌رود، دارایی‌های ایران و کشورهای منطقه است.

سازش و صلح برتر از ستیز است. خشونت بی‌پایان، زندگی را از مردم می‌گیرد. پایان هر جنگی، سازش است. هرچه سازش زودتر شکل گیرد، از آسیب‌های بیشتر پیشگیری می‌شود. جناب رئیس‌جمهور، تاریخ بار سنگینی را بر دوش شما گذاشته است؛ دشوارترین مسئولیت در مهم‌ترین بزنگاه و حساس‌ترین موقعیت تاریخی.

برای ایران، ماندگاری ایران و کاستن از درد و رنج مردمان، گاهی باید از آبرو مایه گذاشت. از آبرو گذشتن دشوارتر است تا از جان گذشتن.

گفت‌وگوی بدون واسطه با آمریکا می‌تواند مسیر کنونی را تغییر دهد. تماس مستقیم با مقامات آمریکایی، بدون ترس از هجوم جنگ‌طلبان، نقشه‌های اسرائیل را بر باد خواهد داد. جناب آقای پزشکیان، شما می‌توانید پروتکل‌های رسمی را کنار بگذارید و با شجاعت اعلام کنید که آماده حل مشکل ایران و آمریکا هستید. شما می‌توانید نظر اعضای شورای عالی امنیت ملی و مقامات عالی‌رتبه را برای این امر مهم بگیرید. شما می‌توانید همپای مخالفان جنگ در آمریکا و ایران، یادگاری از خود به جای بگذارید که بر تارک تاریخ بدرخشد.

شاید خداوند شما را برای مأموریتی بزرگ و تاریخی، در آزمونی سرنوشت‌ساز وارد کرده باشد. شاید خداوند شما را مأمور صلح و پاسداری از ایران‌زمین کرده باشد. همان خدایی که این فرصت را برای شما فراهم ساخته، به شما کمک کند که از دامن تردید رها شده و بی‌مهابا، بدون واسطه با مقامات آمریکا تماس بگیرید. ساده بگویید: «من، رئیس‌جمهور پزشکیان، به نمایندگی از ملت بزرگ ایران، آماده صلح، سازش و رفع تخاصم بین ایران و آمریکا هستم.» به طرف مقابل هم بگویید شما هم رجزخوانی و تهاجم را کنار بگذارید. بی‌ترس از هر دخالتی، بی‌هراس از هرگونه تهمت‌زدنی، با امید در میان ناامیدی‌ها، ایران را به ساحل امن نجات رهنمون شوید.

برخی این سخن را رؤیاپردازی خواهند خواند، ولی برای ایران گفت‌وگو کنید و نگذارید که بیش از این با برگ ایران بازی شود.

خداوند نگهدار ایران‌زمین باشد.

۲ مرداد ۱۴۰۵

یدالله اسلامی
دبیرکل مجمع نمایندگان ادوار مجلس


#فرهیختگان راهی به رهایی

نقل‌قولی از حسین علیزاده هست که سرِ ضبط دلشدگان، وقتی اکبر عبدی تنبک را برمی‌دارد تا نواختن ساز را تمرین کند، همان بار اول چنان خوب تقلید می‌کند که علیزاده به او می‌گوید: «موسیقی ایران یک تنبک‌نواز خوب را از دست داده است».
اکبر عبدی نبوغ داشت؛ استعدادی مادرزادی در بازیگری. انگار کافی بود کارگردانی مختصات نقش را برای او ترسیم کند؛ آن‌چنان نقش را اجرا می‌کرد که گویی همان کاراکتر به دنیا آمده است، حتی اگر آن کاراکتر از نظر جنسیت نیز با او سنخیتی نداشت. تا آنجا که از میان دو سیمرغ نقش مکملی که دریافت کرد، یکی را برای بازی در نقش یک زن گرفت.
حیف که آن نبوغ ذاتی با انتخاب‌های هنری هم‌سنگ خود همراه نشد و مسیر حرفه‌ای او از اجاره‌نشین‌ها و مادر به ایکس‌لارج و از علی حاتمی به مسعود ده‌نمکی رسید؛ هرچند مسیر هنری بسیاری از بازیگران بزرگ دنیا نیز کم‌وبیش چنین فراز و فرودهایی داشته است. به هر روی، اکبر عبدی بازیگری برجسته و تأثیرگذار در تاریخ سینمای ایران بود و نامش همیشه خواهد ماند. کاش هرگز دعوت به گفت‌وگوها را نمی‌پذیرفت تا فقط او را با بازی‌هایش به یاد می‌آوردیم، نه با سخنانش دربارهٔ اعراب، زن‌ها و...
پرسه

#فرهیختگان

کارزار صلح‌خواهی؛ از خاتمی تا سروش

کارزار «ما جنگ نمی‌خواهیم» در روزهای اخیر به یکی از بحث‌برانگیزترین حرکت‌های مدنی و سیاسی در ایران تبدیل شده است؛ کارزاری که در پی افزایش خطر درگیری نظامی، خواستار کنار گذاشتن مسیر جنگ و حرکت به سوی مذاکره و راه‌حل‌های دیپلماتیک شده است.

این کارزار پس از آن شکل گرفت که محمد خاتمی، رئیس‌جمهور پیشین ایران، در بیانیه‌ای با تأکید بر ضرورت پایان دادن به تنش‌ها، خواستار دستیابی به «صلحی شرافتمندانه» شد. خاتمی در پیام خود بر حفظ منافع ملی، جلوگیری از آسیب بیشتر به مردم و استفاده از راه‌های سیاسی و دیپلماتیک برای حل بحران تأکید کرد.
پس از انتشار این موضع‌گیری، شماری از شخصیت‌های سیاسی، فرهنگی و علمی با انتشار نامه‌ها و بیانیه‌هایی خواستار توقف مسیر نظامی و آغاز گفت‌وگو شدند. امضاکنندگان این نامه‌ها که از میان استادان دانشگاه، پژوهشگران، دیپلمات‌های پیشین و فعالان سیاسی بودند، هشدار دادند که ادامه درگیری می‌تواند پیامدهای سنگینی برای جامعه ایران داشته باشد.
در میان چهره‌هایی که در حمایت از رویکرد مذاکره و مخالفت با جنگ نامشان مطرح شد، شماری از دیپلمات‌های پیشین و چهره‌های نزدیک به جریان اصلاح‌طلب و اعتدال‌گرا حضور داشتند؛ از جمله محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین، سیروس ناصری، عضو پیشین تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای، عباس آخوندی، وزیر پیشین راه و شهرسازی، و تعدادی از استادان دانشگاه و فعالان مدنی.
این مواضع اما با واکنش تند برخی جریان‌های سیاسی روبه‌رو شد. منتقدان، نویسندگان نامه و حامیان کارزار را متهم کردند که در شرایط تهدید خارجی، بر مذاکره تأکید می‌کنند و به گفته آنها، نقش جمهوری اسلامی در شکل‌گیری تنش‌های منطقه‌ای را کم‌رنگ می‌بینند. برخی نیز این اقدام را نشانه‌ای از ضعف در برابر فشارهای خارجی دانستند.
در مقابل، حامیان کارزار گفتند مخالفت با جنگ به معنای چشم‌پوشی از مشکلات سیاسی کشور یا پذیرش همه سیاست‌های حکومت نیست، بلکه تلاشی برای جلوگیری از وارد شدن هزینه‌های بیشتر به مردم و یافتن راهی برای کاهش بحران است.
پس از افزایش انتقادها، گروهی از فعالان سیاسی و فرهنگی در حمایت از خاتمی و امضاکنندگان این مواضع وارد میدان شدند. آنها با تأکید بر ضرورت جلوگیری از جنگ، از کسانی که خواستار مذاکره و صلح شده‌اند دفاع کردند.
عبدالکریم سروش، روشنفکر دینی و منتقد جمهوری اسلامی، از جمله چهره‌هایی بود که در این فضای جدید موضع گرفت. سروش ضمن مخالفت با جنگ و حمله نظامی، تأکید کرد که صلح‌خواهی نباید به معنای نادیده گرفتن مشکلات داخلی ایران باشد. او بر این باور است که می‌توان همزمان با مخالفت با مداخله خارجی، خواستار تغییرات سیاسی و اجتماعی در داخل کشور نیز بود.
کارزار «ما جنگ نمی‌خواهیم» اکنون فراتر از یک درخواست برای توقف درگیری نظامی، به عرصه‌ای برای یک مناقشه سیاسی گسترده‌تر در ایران تبدیل شده است؛ مناقشه‌ای درباره اینکه در برابر تهدید جنگ چه باید کرد، نقش اصلاح‌طلبان و چهره‌هایی مانند خاتمی چیست و آیا مذاکره می‌تواند راهی برای عبور از بحران باشد یا نه./زیتون


#فرهیختگان راهی به رهایی

نگرانم  تفکر میرباقری کشور را به جنگ بکشاند و ایران را با عنوان مقدمه ظهور، به بدترین روزگارتاریخ ببرد
فاضل میبدی

دررسانه ها ازقول آقای میرباقری آمده بود:
فرمان ظهور امام زمان در عالم جاری شده و در حال تحقق است و نباید در این امر عجله کرد.فرمان پیروزی جبهه حق صادر شده و امتحانات سختی در راه است و مومنان انتظار نداشته باشند بدون امتحان به ظهور برسند.»
ایشان از پس این گفته ها چه اهدافی را دنبال می کند؟نمی دانیم.این حرفها که دیدم به یاد داستان پادشاه ظالم جهودان در دفتر اول مثنوی افتادم که این شاه ستمگر باپشت و پناه دین موسی مسیحیان را می کشت.ودر خیال خودمامور خدابرای کشتن بود.
صد هزاران مؤمن مظلوم کشت/
که پناهم دین موسی را و پشت/
در این جا ذکر نکاتی را از سر دلسوزی ضروری می دانم.

۱- پدیده آکادمی علوم اسلامی که پس از انقلاب شکل گرفت، نزد عده ای مبهم ومشکوک بود. نظر برخی بر این بود که پس از شکست انجمن حجتیه، پدیده ای جایگزین شکل گرفته است.سران مملکت،ازجمله مرحوم امام تا آنجا که در جریان بودم نظر صاف و پاکی نسبت به بنیانگذاران آن نداشتند.

۲- دربهمن ماه ۹۲ که الکساندردوگین مغز متفکر پوتین به ایران آمد،  تنها در قم با رییس فرهنگستان علوم( آکادمی) آقای میر باقری دیدار کرد. شرح این ملاقات در سایت مشرق آمده است. دیدگاه مشترک این دو، غرب ستیزی وموعودگرایی بود واین که در آخرالزمان نابودی آمریکا و تمدن غرب واسراییل سرنوشت حتمی است.

۳- چندسالی است که تئوری دوگین در صدا و‌سیما و شخص آقای میر باقری دنبال می شود و موعود گرایی به شکل غرب ستیزی، به نام اسلام،  دنبال می شود.وهزینه هایی پشت دست ملت، نیز، گذاشته است. اینهاکسانی هستند که گفتند کرونا دروغ است.
حساسیتی که در دهه شصت روی عوامل مشکوک و نفوذی،به ویژه در صدا و سیما وجود داشت، ازبین رفته و نفوذامثال پایدارچیها در غالب مراکز حساس کشورتقویت شده. به گونه ای که غرب ستیزی وروز مبارزه با استکباردر مجلس قانونی گشته است. واوج این داستان قانونی کردن منع گفتگو باآمریکا ومسئله برجام،   در دولت روحانی بود.

۴- سخنان میرباقری گویای این است که اگرجنگی میان ایران و آمریکا در گرفت، ملت بایدتحمل کند، چون فرمان امام زمان پشت این داستان است وبعد ازآن ظهورصورت می گیرد واین جنگ را بابد غنیمت شمرد!. پدیده احمدی نژادرا باید بخشی از این پروژه به حساب آورد.
حذف اصلاح طلبان ضد جنگ، ازصحنه سیاست،ا ز مرحوم آیت الله هاشمی وبعد خاتمی و ظریف وکسان دیگربیانگر این داستان شوم است.

۵-نگرانی این است که این تفکر،  کشور را به جنگی بکشاند، که ایران را برای قرنها، با عنوان مقدمه ظهور، به بدترین روزگارتاریخ ببرد. وبا وعده های ظهور مردم را به معرکه جنگ روان سازد. باز جنگی دیگر بنام دین و‌مهدویت!همانطورکه با عنوان جهاد فی سبیل الله درجنگهای باروس بخش وسیعی ازکشور به تصرف شوروی درآمد

۶- خوشبختانه نسل امروز بیدار است و از فریب این سخنان به دور است؛ اما جلوی این سخنان هولناک ‌وخطرناک و ضد انسانی را باید گرفت. وباید احتمال نفوذ امثال دوگین روسی، درحوزه هاومراکزفرهنگی  را داد.

۷- امثال آقای میرباقری دراظهارنظرآزادند. اماطوری سخن می گویدکه همواره با امام زمان در ارتباط است. ایشان از کجا می گوید: فرمان امام زمان در عالم جاری شده!این جمله خبریه بوی بدعت و ادعا نمی دهد؟

۸- امیداست بادرایت بزرگان و دلسوزان کشور، در این دوران بحرانی هرگونه احتمال جنگ راازکشور به دور دارند.مواظب موعودگرایان جنگ طلب باشندو جلوی سخنانی که، با عنوان ظهور، بوی باروت می دهد، گرفته شود.
خفته آن باشد که او از هر خیال/
دارد اومید و کند با او مقال /



#فرهیختگان راهی به رهایی

۱۰۰سالگی احمد شاملو

تبدیل شاعر بزرگ به کنشگر سیاسی کم‌اهمیت

چند سالی است که گروهی ذره‌بین به دست گرفته‌اند و لابه‌لای سخنان هر کسی که در ایران کاری کرده، اعتباری به دست آورده یا نامی از خود به جا گذاشته است، می‌گردند تا جمله‌ای پیدا کنند؛ جمله‌ای که بتوان با جدا کردنش از زمینه و زمانه‌اش، همه‌ی کارنامه‌ی آن آدم را نادیده گرفت و بهانه‌ای برای حذف و حمله ساخت.

این روند را - به رغم ادعای مروجانش- نمی‌توان صرفاً واکنشی طبیعی و خودجوش دانست. سال‌هاست از دو پایگاه شناسنامه‌دار پیگیری می‌شود و بعد چنین روایت می‌شود که مردم، وقتی از نقش فلان نویسنده یا روشنفکر در انقلاب ۱۳۵۷ یا مخالفت با آن باخبر می‌شوند، خودبه‌خود چنین واکنش‌هایی نشان می‌دهند. حتی ادرار کردن بر مزار یک نویسنده و بازتاب پر تعداد آن را هم حرکتی مردمی جا می‌زنند. حال آن‌که برجسته شدن چنین رفتارهایی، بی‌ارتباط با پروژه‌های رسانه‌ای سازمان‌یافته نیست و بعدها رد پای برخی از مجریان و مروجانشان در گزارش‌های تحقیقی، به‌عنوان ابزارهای رسانه‌ای جریان‌های سیاسی، آشکار شد.

آن‌چه در سال‌های اخیر، با عنوان‌ها و بهانه‌های گوناگون، تقریباً همه‌ی سرمایه‌های فرهنگی و ملی ایران را هدف گرفته، پدیده‌ای نیست که بتوان به سادگی طبیعی تلقی‌اش کرد. البته به این معنا هم نیست که بخشی از مردم عادی به این موج نپیوسته‌اند یا تحت تأثیر آن قرار نگرفته‌اند. اما میان احساس عمومی و پروژه‌ی هدایت‌شده تفاوتی جدی وجود دارد.

این ماجرا را نباید با نقد رادیکال اشتباه گرفت. نقد رادیکال نه‌تنها ایرادی ندارد، بلکه برای زنده ماندن اندیشه ضروری است. اما نقد رادیکال دانش می‌خواهد، خواندن می‌خواهد، زحمت می‌خواهد و استدلال. در مقابل، برای سرکوب چند جمله‌ی بریده، چند کلیدواژه و چند حکم آماده از زبان یک سلبریتی|مترجم یا یک روشنفکر|سلبریتی‌ کفایت می‌کند تا لشکری آن را تکرار کنند.

این روزها، هم‌زمان با صدمین سال تولد احمد شاملو، نشر چشمه، مجموعه‌ی آثارش را منتشر کرده است و شاید همین دوباره او‌ را به یکی از سوژه‌های سرکوب تبدیل کرده است. اگر قرار باشد شاملو را داوری کنیم، نقطه‌ی آغاز باید شعر او باشد که جایگاهش در زبان و ادبیات فارسی را شکل داده است، نه چند جمله از یک سخنرانی یا مصاحبه یا یادداشت ‌و سرمقاله. طبیعی است که در میان ده‌ها سال گفت‌وگو، یادداشت و سخنرانی، بتوان عباراتی پیدا کرد که امروز محل مناقشه یا حتی مسخره باشد. از کارنامه‌ی هر شخصیت بزرگ دیگری هم می‌توان چنین جمله‌هایی بیرون کشید.

مثلا در سخنرانی مشهورش درباره‌ی فردوسی، شاملو، پژوهش‌های علی حصوری را با زبانی عامیانه و ساده‌سازانه برای نقد فردوسی به کار می‌گیرد و مخاطب را به پژوهش‌های او ارجاع می‌دهد که توسط نشر چشمه منتشر شده است. همین ارجاع نشان می‌دهد که دست‌کم در آن مقطع، شاملو ادعای اسطوره‌شناسی ندارد. اشاره‌های تاریخی او نیز، مانند بسیاری از روشنفکران هم‌نسلش، متأثر از کلیشه‌های رایج زمانه است؛ از جمله این تصور که همه‌ی تاریخ‌نگاری کهن صرفاً متونی تبلیغاتی و درباری‌اند. در حالی که تاریخ‌پژوه امروز می‌تواند از دل همان متون نیز داده‌هایی متفاوت و گاه بسیار ارزشمند بیرون بکشد. آن سخنرانی اساساً قرار نبوده یک گزارش پژوهشی باشد.

اهمیت احمد شاملو در آن سخنرانی‌ها و یادداشت‌ها و مصاحبه‌ها نیست؛ در شعر اوست، در تأثیری است که بر زبان فارسی گذاشته و افقی که پیش روی شعر معاصر گشوده است. تقلیل دادن شاعری بزرگ به چند اظهار نظر سیاسی یا تاریخی، هر اسمی داشته باشد، نقد نیست. این دقیقاً همان کاری است که پروژه‌های سیاسی برای پیش بردن اهداف خود انجام می‌دهند: تبدیل یک شاعر بزرگ، یک نویسنده یا یک متفکر اثرگذار به یک کنشگر سیاسی کم‌اهمیت، تا بتوان به راحتی سرکوبش کرد.
این پدیده معمولا ذیل نام ایران‌گرایی، تقریبا تمام سرمایه‌ی فرهنگی ایران را سرکوب می‌کند. احمد شاملو هرچه گفته باشد و هرچه کرده باشد، با تاثیری که در تقویت زبان فارسی گذاشته، خدمتی بزرگ به ایران کرده است.
مریم نصر

#فرهیختگان راهی به رهایی

سلطان جنگل اقتصاد

بازار امروز، به معنای کلی، به یک جنگل اقتصادی تبدیل شده که قانون تنازع برای بقا بر آن حاکم است. در این جنگِ همه علیه همه، حق با قوی‌ترین طرف است.

در حال حاضر، دولت سلطان این جنگل است. میزان بدهی دولت و بنگاه‌ها و سازمان‌های وابسته و مرتبط با آن به بخش‌های مختلف بخش خصوصی، سر به هزاران همت می‌زند. بخش قابل‌توجهی از این مطالبات مربوط به سال گذشته و زمانی است که نرخ دلار کمتر از ۱۰۰ هزار تومان بود.

در حالی که کسی زورش به دولت نمی‌رسد، دولت فخیمه یک‌تنه زورش از تمام آحاد جامعه، کارگاه‌ها و شرکت‌های خصوصی بیشتر است.
کافی است فقط یک روز پرداخت یک قسط بانکی به تعویق بیفتد، یک نوبت نتوانی پول آب، برق یا گاز را پرداخت کنی، یا خدای نکرده چکی یا تعهدی به شهرداری داشته باشی؛ در کسری از ثانیه، غرش رعدآسای سلطان جنگل بلند می‌شود!

اما وقتی نوبت به پرداخت بدهی‌های دولت می‌رسد، ظاهراً سلطان هم می‌تواند صبر کند؛ ماه‌ها و حتی سال‌ها! شیر ژیان تبدیل به غزالی آرام و خونسرد می‌شود.
در این جنگل اقتصادی، زور قانون نیست؛ قانونِ زور است. دریغ از یک صلح مدنی خشک و خالی و ذره‌ای عدالت و انصاف.

صلاح‌الدین خدیو

مولوی عبدالحمید: با زندانی کردن سیاسیون و اعدام معترضان نمی‌توان حکومت کرد

مولوی عبدالحمید، امام‌جمعه اهل‌سنت زاهدان، در خطبه‌های نماز جمعه دوم مردادماه ۱۴۰۵ تأکید کرد که بقای هر حکومت در گرو گسترش عدالت، رعایت انصاف، تأمین آزادی‌های قانونی، اقتصاد پویا و جلب رضایت مردم است. او گفت: «اگر مردم ناراضی باشند، خدا هم ناراضی است» و افزود هیچ حکومتی بدون حمایت و رضایت مردم پایدار نخواهد ماند.

وی با انتقاد از افزایش اعدام‌ها در کشور اظهار داشت: «با تبعیض و بی‌عدالتی، سلب آزادی بیان و قلم، زندانی کردن سیاسیون و اعدام معترضان نمی‌شود حکومت‌داری کرد.» او تأکید کرد افزایش اعدام‌ها به دین آسیب می‌زند و برای کشور نیز تبعات داخلی و بین‌المللی به همراه دارد.


#فرهیختگان راهی به رهایی