اسلام لیبرال؛ نقدی بر دیدگاه عبدالکریم سروش از منظر فلسفه فرهنگ
محمد عثمانی

گفتار اخیر عبدالکریم سروش درباره «اسلام لیبرال» بار دیگر بحث نسبت اسلام و لیبرالیسم را به کانون توجه آورده است. اما محمد عثمانی در این نوشتار با نقدی متفاوت، مدعی است که مسئله اصلی نه امکان یا امتناع «اسلام لیبرال»، بلکه خطای صورت‌بندی خود پرسش است؛ زیرا سروش، به باور نویسنده، یک مسئله جامعه‌شناختی و فلسفه فرهنگ را با پاسخی الهیاتی پاسخ می‌دهد و از تمایز بنیادین میان «اسلام به مثابه دین» و «اسلام به مثابه فرهنگ» غفلت می‌کند.

متن کامل در دین‌آنلاین
https://www.dinonline.com/46248/



#فرهیختگان راهی به رهایی

آری اعدام  کینه می‌آورد
سعید معدنی

یک مجری تلویزیونی خشمگین در مقابل بینندگان برنامه‌اش می‌نشیند و یک موضوع بدیهی را با عصبانیت انکار می‌کند و به یک خانم که ظاهرا از مسئولان سابق وزارت ارشاد بوده می‌تازد که گفته است «اعدام کاشتن بذر کینه در دل‌هاست» نمی‌دانم کجای این جمله غلط است که مجری رگ گردن کلفت می‌کند و از کوره درمی‌رود و به صاحب این گفتار می‌تازد.
حتی یک نوجوان دبیرستانی هم می‌داند در اسلام توصیه شده به جای قصاص ببخشید. اما این مجریان که بر‌حسب اتفاق تریبون در دست‌شان افتاده اینگونه با عصبانیت سخن می‌گویند.
در قرآن توصیه شده که اگر قتلی صورت گرفت و خانواده قاتل حاضر به پرداخت دیه شدند، صورت خوش آن است که دیه دریافت کنید و از قصاص صرف‌نظر کنید.

در رابطه با اعدام‌های حکومتی و سیاسی هم چنین است فرقی نمی‌کند. نگارنده این متن در یک بررسی مختصری که از اعدام های سیاسی یکصد سال اخیر در ایران انجام داده به این نتیجه رسیده است که اعدام های خونبار حکومتی در تاریخ معاصر بعد از مشروطه، موجب خشم و کینه شده و متقابلا ترور‌های خونین‌تر را در پی داشته است. در یک یادداشت تحت عنوان « کشوری گرفتار در چنبره اعدام و ترور» در همین کانال تلگرامی به این موضوع پرداخته ام.
در همین بررسی‌ها اتفاقا به یک خط سیر پیرامون یک شخصیت رسیدم و آن اسدالله لاجوردی دادستان سال‌های نخست پس از انقلاب ۱۳۵۷ است که سرانجام او نیز ترور می شود.
داستان از این قرار است که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و اعدام انقلابیون و مخالفان حکومت پهلوی از جمله نواب صفوی، حسین فاطمی، اعضای حزب توده و.... جامعه در یک خفقان و خشم پنهان فرورفته بود و در درون بخش هایی از جامعه کینه ها انباشته بود. تا اینکه  یکی از این خشم‌های فروخورده دهان باز می کند و چند جوان در سال ۱۳۴۳ حسنعلی منصور( نخست وزیر) را ترور می‌کنند. ترور کننده اصلی محمد بخارایی است. اسد الله لاجوردی جوان، نقش حاشیه ای در این ترور دارد و مدتی هم زندانی می‌شود.  در واکنش به این ترور از سوی حکومت، محمد بخارایی و تعدادی از دوستانش توسط رژیم پهلوی اعدام می شوند. اما کینه این اعدام در دل برادر کوچک‌تر محمد یعنی احمد بخارایی که در زمان اعدام کودک ده ساله بوده می‌ماند تا روزی انتقام برادرش را از رژیم‌ پهلوی بگیرد.
برادر کوچک - احمد- بعدها به سازمان چریکی مخالف پهلوی یعنی سازمان مجاهدین خلق می‌پیوندد و در آن سازمان تروریستی کینه خود را پیگیری می کند. تا اینکه انقلاب اسلامی پیروز می شود. احمد بخارایی به همراه هم سازمانی‌هایش و در کنار مردم جشن می گیرند اما دیری نمی‌گذرد که لبخند حاصل از این جشن بر لب هایشان می‌ماسد، سازمان مجاهدین که حالا در گفتار حکومتی به «منافقین» تبدیل شده اعلام جنگ مسلحانه می کند. احمد بخارایی هم در زمره منافقین می شود تا اینکه علیرغم تواب بودن و اعتراف در تلویزیون، غمگنانه در سال ۱۳۶۰ توسط دوست و همرزم برادر شهیدش یعنی اسد الله لاجوردی اعدام می شود.

  این خشم و کینه از خون و خشونت همچنان ادامه دارد و پایان نمی یابد. سال ۱۳۷۷ دو نفر از سازمان مجاهدین خلق در بازار تهران لاجوردی را ترور می‌کنند. یکی از ترور‌کنندگان در درگیری با پلیس کشته می شود و دیگری دستگیر و اعدام می شود. تا همچنان این تکرار خونبار اعدام و ترور در این سرزمین تداوم یابد.

امروزه بر اکثر کشورهای دنیا و حکومت هایشان مسلم شده است که اعدام  پیامدهای خونین در جامعه دارد به همین دلیل  بیش از ۷۰ درصد کشور ها در جهان یا قانون منع اعدام دارند و یا سال‌هاست که دیگر اعدام نمی کنند. گاهی باخود می گویم کاش پهلوی عقلانیتی به خرج می داد و بعد از کودتای ۲۸ مرداد - مثل برخی کشورها-  اعدام نمی‌کرد. یا لااقل برخی افراد مثل حسین فاطمی و یا مرتضی کیوان که‌مستقیما جنگ مسلحانه نکرده بودند و قابل گذشت و بخشش بودند، اعدام نمی شدند. اما حکومت ها به حرف نصیحت‌گران و هشدار دهنده‌ها گوش نمی‌کنند، اقداماتی می‌کنند تا کینه ‌ه‍ا انباشته شود و دهه‌ها این خون و خون‌ریزی ادامه داشته باشد.

به مجری عجول، خشمگین و کم‌اطلاع توصیه می‌شود کمی مطالعه و اندیشه کند و بعد سخن بگوید. آری اعدام کینه می‌آورد، ترور هم کینه‌ می‌آورد و خانواده های اعدام شدگان و ترور شدگان مترصد انتقام دائمی هستند. خون خون می‌آورد و خشم خشم. کشور ما قرنی است که گرفتار تکرار اعدام‌ها و ترورهای خونین متقابل است. به همین دلیل در اسلام توصیه شده بهتر است به جای اعدام دیه بگیرید تا خون دیگری ریخته نشود.
۱۲ مرداد ۱۴۰۵

#فرهیختگان روزن آگاهی

روابط عمومی دفتر مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، بدون ذکر نام، نقل قول محمدباقر خرازی از او در رابطه با موضوع استعفای رئیس جمهور را تکذیب کرد. این روحانی نزدیک به مجتبی خامنه‌ای گفته بود که رهبر جمهوری اسلامی «نوشتند یک‌بار دیگر پزشکیان استعفا کند، استعفایش را می‌پذیریم.»


#فرهیختگان روزن آگاهی

جرأت ادامه دادن یا امید رسیدن

نشستی با حضور:
سعید مدنی
محمدرضا نیکفر
علیرضا رجایی

چهارشنبه ۱۴ مرداد
ساعت ۱۸:۰۰ به وقت اروپای مرکزی
ساعت ۱۹:۳۰ به وقت تهران

در کلاب «گُدار»

https://linktr.ee/godar

"محمد قاضی و برگردانِ ضرب‌المثل‌ها" (در ترجمه‌ی "حلقه‌ی سوم")

بعضی از مترجم‌ها چنان با اثری که ترجمه‌اش می‌کنند و گاه با زبانی که اثر در آن خلق شده یگانه می‌شوند که گویی در آن زیسته‌اند. مرادم کسانی هم‌چون زنده‌یادان محمد قاضی و نجفِ دریابندری است. یکی از هنرهای مترجمانِ زبده، توفیقشان در برگردانِ تعابیر و ضرب‌المثل‌ها است. خوش‌بختانه ازآن‌جاکه عباراتِ عامیانه و ضرب‌المثل‌ها اغلب براساسِ تجربه‌های عام و زیسته‌ی آدم‌ها ساخته‌می‌شود، در زبان‌های گوناگون یافتنِ معادل‌های مناسب، ممکن است.
قاضی شاید به‌سببِ قرابت‌های تاریخی و اجتماعی و فرهنگی، به رمان‌های سرزمین‌های غرب و جنوبِ غربِ اروپا (ایتالیا، اسپانیا و یونان) شیفته بود. او چندین رمان از این فرهنگ‌ها (آثاری از سروانتس، کازانتزاکیس، سیلونه و بوکاچیو) را به فارسی برگردانده و حتی در مقدمه‌ی "زوربای یونانی" خود را نیز "زوربای ایرانی" خوانده‌است.
از جمله‌ی توفیق‌های قاضی در این ترجمه‌ها، چیرگیِ رشک‌برانگیزِ او بر زبانِ فارسی و گزینشِ ضرب‌المثل‌های مناسب است. در بسیاری از صفحاتِ ترجمه‌ی دن کیشوت ذوق‌ورزی‌های قاضی را در تطبیقِ ضرب‌المثل‌های اسپانیایی با فارسی می‌توان‌دید؛ چراکه سانچو این مهترِ بذله‌گو و باتجربه و درحقیقت ندای خردِ دن‌کیشوت، از این ساحتِ زبان بسیار بهره‌می‌برد.
این روزها که برگردانِ "حلقه‌ی سوم" اثرِ کوستاس تاکتِسیسِ (۱۹۸۸_۱۹۲۷) یونانی را می‌خواندم، تلاشِ قاضی در به‌کارگیریِ ضرب‌المثل‌ها و تعابیرِ فارسی و پانوشت‌های گوناگونِ کتاب نظرم‌ را جلب‌کرد. رمان روایتِ تراژیکِ زندگیِ زنی است به نامِ اِکاوی. زندگیِ خانواده‌ای یونانی با نقلِ همه مصائبی که تاریخِ معاصرِ یونان به آن دچار بوده‌است. قاضی در مقدمه‌ی کوتاهِ خود، این اثر را ازمنظر تصویرگریِ تیره‌گی‌ها و تباهی‌های حاکم‌بر زندگیِ انسانِ معاصر، همانندِ آثارِ ژان ژنه و سلین دانسته‌است.
نمونه‌هایی از این موارد را نقل‌می‌کنم:

_ مگسِ تسه‌تسه کسی را گزیدن: از دنده‌ی چپ بلند‌شدن (فرهنگِ جاوید، ۱۳۹۸، ص ۳۵).

_ آبِ دریا مثلِ ماست شدن: حضورِ خانم‌ها در آبِ دریا (ص ۷۰).

_ مارماهی زیرِ سنگ بودن: کاسه‌ای زیرِ نیم‌کاسه بودن (ص ۱۲۰).

_ مثلِ گلِ خطمیِ درختی شدن: مثلِ لبو شدن (ص ۱۴۵).

_ گوشِ ساعت یا زمان کر!: گوشِ شیطان کر! (ص ۱۴۷).

_ زبان‌ات را قورت‌بده: زبان‌ات را گازبگیر (ص ۲۶۸).

_ تهِ چرخ بودن: کفگیر به تهِ دیگ‌ خوردن (ص ۳۰۸).

_ فقط پای درختِ سیب می‌توان سیب جمع‌کرد: گندم از گندم بروید جو ز جو (صد۳۲۲).

_ آب در شرابِ خود ریختن: از خرِ شیطان پایین‌آمدن (ص ۳۴۲).

_ نمی‌گذاشت حتی انگشتِ کوچک‌اش را بلندکند: نمی‌گذاشت دست به سیاه و سفید بزند (ص ۳۶۵).

_ از چیزهای کوچک وحشت‌نمی‌کرد: بیدی نبود که از این بادها بلرزد (ص ۳۷۷).

_ به‌اصطلاح خودشان را خنک‌کنند: به‌اصطلاح نفسی‌بکشند (ص ۳۷۹).

_ به مگس هم بدی‌نکردن: به مورچه هم آزارنرساندن (۴۲۸).

_ چه کسی چشمانِ تو را از تَه کنده‌است؟: گفتا ز که نالیم که از ما است که بر ما است! (ص ۴۳۰).

البته قاضی گاه ضرب‌المثل‌های موازیِ موجود در دو زبان را با اندک‌‌تغییری جایگزین‌ کرده‌است. مثلاً جایی در متن فقط آمده: "دیوارها گوش دارند!"، و مترجم در متن آورده: "دیوارها موش دارند و موش‌ها گوش!" (ص ۳۶۳). جایی نیز در متن آمده‌بود: "او همان چیزی را می‌دروَد که کاشته"، و مترجم در متن این مصراع را آورده: هرکسی آن درود عاقبتِ کار که کِشت".
گاه نیز مترجم به‌جای برگزیدنِ معادلی مناسب، توضیحی روشن‌گرانه در پانویس آورده. مثلاً جایی خانمی که آرزومی‌کند مرگِ همسرِ خود را نبیند، می‌گوید: "امیدوارم که خداوند قرصِ تلخِ سومی به من نخورانَد"، و قاضی در پانوشت توضیح‌داده: "یعنی "انشاء‌الله که مرگِ شوهرِ سوم‌ام را نبینم". جایی دیگر نیز با لحنی اهانت‌بار ایتالیایی‌ها "ماکارونی‌خور" خوانده‌می‌شوند؛ قاضی عینِ همان تعبیر را به فارسی برگردانده. شاید به‌سببِ شهرتِ جهانیِ مصرفِ ماکارونی در فرهنگِ ایتالیایی‌ها، مترجم تلاش‌نکرده حتماً معادلی فارسی جای آن بنشانَد (ص ۳۱۵).

در سراسرِ رمان، این شیرین‌زبانی‌های قاضی است که به‌موازاتِ ماجرا رمان خواننده را به دنبالِ‌کردنِ اثر وامی‌دارد.

احمدرضا بهرام‌پور عمران


#فرهیختگان روزن آگاهی

🔺دو چهره از ایران ۸۷ میلیونی!

مرکز آمار ایران امروز رسماً اعلام کرد که جمعیت کشور از ۸۷ میلیون نفر عبور کرده است. شاید مهم‌تر از این عدد، کاهش بُعد خانوار ایرانی به کمتر از ۳/۲ نفر و افزایش جمعیت شهرنشین به حدود ۷۰ درصد باشد. این ارقام و مجموعه‌ای از شاخص‌های عمیق‌تر، برای فهم ایران و حتی پیش‌بینی تحولات سیاسی پیش رو حائز اهمیت‌اند.
کاهش بُعد خانوار، گسترش خانواده‌های تک‌فرزند، افزایش سن ازدواج، کاهش باروری و افزایش طلاق، در کنار تغییرات گسترده در سبک زندگی، همگی نشان می‌دهند که جامعه ایران با سرعتی چشمگیر در حال عبور از الگوی سنتی خانواده پدرسالار و حرکت به سوی الگوهای جدیدتر زندگی است.

یوسف کورباژ و امانوئل تاد در کتاب ملاقات تمدن‌ها استدلال می‌کنند که جوامع مسلمان نیز، برخلاف تصور رایج از یک شکاف ثابت و ابدی میان «اسلام» و «غرب»،  در حال تجربه نوعی همگرایی جمعیتی و اجتماعی با روندهای جهانی‌اند. کاهش باروری، افزایش سواد، به‌ویژه سواد زنان، و تغییر ساختار خانواده، از نظر آنان نشانه‌های تحولی عمیق‌تر در ساختارهای اجتماعی و مناسبات قدرت‌اند.

ایران در این میان نمونه‌ای بسیار مهم است. این کشور یکی از سریع‌ترین و عمیق‌ترین گذارهای جمعیتی در منطقه را تجربه کرده است. از کاهش باروری گرفته تا کوچک‌شدن خانواده، افزایش آموزش زنان و تغییر الگوی ازدواج. بنابراین برای فهم ایران امروز نمی‌توان تنها به سیاست رسمی، ساختار قدرت و ایدئولوژی نگاه کرد؛ باید به تحولات اجتماعی عمیقی نیز توجه کرد که گاه مستقل از اراده حکومت و حتی در برابر آن، در حال شکل‌گیری‌اند.

برای فهم بهتر این پدیده، شاید بتوان به تجربه اروپای غربی پس از جنگ جهانی دوم رجوع کرد. تونی جات در کتاب پس از جنگ نشان می‌دهد که اروپای دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، علی‌رغم تداوم ارزش‌های مسیحی و ساختارهای سنتی، به‌تدریج وارد دوره‌ای از دگرگونی عمیق اجتماعی شد. رشد اقتصادی، گسترش آموزش، توسعه دولت رفاه، افزایش استقلال اقتصادی زنان و تغییر سبک زندگی، و نیز زوال اقتدار والدین ــ که نسل جدید شکست فاجعه‌بار نسل پیشین در برابر فاشیسم و جنگ را به چشم می‌دید ــ به تدریج اقتدار سنتی خانواده و کلیسا را تضعیف کرد و نسل پس از جنگ را از نسل والدین خود متمایز ساخت.

خانواده کوچک‌تر شد، ازدواج به تاخیر افتاد، نقش زنان دگرگون شد و فرزندآوری بیش از گذشته به انتخاب فردی تبدیل شد. در کنار این تحولات، اقتدار سنتی نهادهای دینی نیز کاهش یافت و فردگرایی رشد کرد. پیوند سکس و سیاست شاید آشناترین استعاره این دوران باشد.
این همان نقطه‌ای است که می‌توان میان روایت تاریخی تونی جات و تحلیل جمعیت‌شناختی تاد و کورباژ پلی برقرار کرد: تحول جمعیتی، تغییر خانواده و دگرگونی فرهنگی، سه وجه یک فرایند بزرگ‌تر اجتماعی‌اند.

به نظر می‌رسد جامعه ایران نیز، به‌ویژه از دهه‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰، برخی از این روندها را با تأخیر تاریخی و البته در شرایطی کاملاً متفاوت تجربه کرده است.
در اروپای پس از جنگ، تغییرات اجتماعی و فرهنگی به‌تدریج با تغییر نهادهای سیاسی و اقتصادی همراه شد؛ اما در ایران، بخش مهمی از این دگرگونی اجتماعی در شرایطی رخ داده که ساختار سیاسی و رسمی کشور همچنان بر مجموعه‌ای از ارزش‌ها و هنجارهایی متفاوت با بخش مهمی از تحولات اجتماعی استوار است.

اینجاست که شاید بتوان بخشی از تنش‌ها و ناآرامی‌های دو دهه اخیر را بهتر فهمید.
جامعه تغییر کرده است؛ اما نهادهای سیاسی الزاماً با همان سرعت تغییر نکرده‌اند.
نسل جدید در خانواده‌های کوچک‌تر رشد کرده، زنان آموزش بیشتری دیده‌اند و استقلال بیشتری پیدا کرده‌اند، سن ازدواج بالا رفته، فرزندآوری از یک وظیفه اجتماعی به انتخابی شخصی‌تر تبدیل شده و فردیت بیش از گذشته اهمیت یافته است. در مقابل، بخش‌هایی از ساختار رسمی همچنان با بسیاری از مفروضات فرهنگی و اجتماعی نسل‌های گذشته به جامعه می‌نگرند.
این شکاف را نباید صرفاً شکاف میان «دین و دین گریزی» یا «سنت و مدرنیته» دانست. مسئله عمیق‌تر است: شکاف میان جامعه‌ای که با سرعت تغییر کرده و ساختارهایی که نتوانسته‌اند با همان سرعت خود را با آن تطبیق دهند.

از این منظر، آینده ایران را نمی‌توان فقط با اقتصاد، جنگ یا سیاست خارجی توضیح داد. گذار جمعیتی و تغییر ساختار خانواده، به همان اندازه که شاخص‌های اقتصادی و سیاسی مهم‌اند، می‌توانند در شکل دادن به آینده کشور نقش داشته باشند.
گاهی به نظر می‌آید که در سطحی کلان، منازعه میان دو ایران جریان دارد: ایرانِ مردانه و روستایی که انقلاب ۵۷ و ایدئولوژی اسلام‌گرایی را آفرید، و ایرانِ زنانه و شهری که در جنبش‌های اجتماعی سال‌های اخیر نمایان شد.

صلاح‌الدین خدیو


#فرهیختگان روزن آگاهی

داستان رستم و سهراب از شاهنامه فردوسی


تهیه‌کننده و کارگردان:
ابوالحسن تهامی


صداپیشگان:

راوی (فردوسی): ابوالحسن تهامی
رستم: چنگیز جلیلوند
شاه سمنگان: حامد عزیزی
تهمینه: مریم شیرزاد
سهراب: افشین زی‌نوری
هومان: جواد بازیاران
افراسیاب: محمود قنبری
هُجیر: ژرژ پطروسی
گُردافرید: زهره شکوفنده
گَژدَهم: پرویز بهرام
کاوُس‌شاه: اکبر منانی
گیو: شایان شام بیاتی
گودرز گشوادگان: حمید منوچهری
رَهّام/بانگ‌‌افکن/پیک: حامد بهداد


#فرهیختگان روزن آگاهی

چه کسی در سمت درست تاریخ ایستاده است
احمد علوی

https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/128936/


#فرهیختگان روزن آگاهی

عباس موسایی، عضو دفتر سیاسی حزب توسعه ملی، در یادداشتی نوشت:

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از سلسله‌ای از تهدیدات و رجزخوانی‌های پرتکرار، تصمیم جدید خود مبنی بر دستور به توقف و تعویق حمله به ایران را به‌واسطه درخواست «ایران و کشورهای خاورمیانه» اعلام کرد و ضمن یادآوری ظرفیت‌های ایالات متحده برای «ترور و تخریب»، نسبت به «معامله‌ای شامل بازگشایی فوری، کامل و همه‌جانبه تنگه هرمز و پایان دادن به تهدید هسته‌ای ایران» ابراز امیدواری کرد.
به موازات عبور لفظی ترامپ از جنگ‌افروزی به آمادگی برای دیپلماسی، اما جریان‌های جنگ‌طلب از درون و برون، همچون گذشته، ضمن ابراز ناخرسندی، تبلیغات گسترده‌ای را برای تخریب امکان گشایش دیپلماتیک در دستور کار قرار داده‌اند.

در این شرایط سخت و پرمخاطره، آنچه بیش و پیش از هر چیز اهمیت دارد، مدیریت اوضاع برای غلبه بر جنگ و ویرانگری است. برخلاف جار و جنجال و هیاهوی راست‌های افراطی جنگ‌طلب داخلی و قُل وابسته و سلطنت‌طلب‌شان که زیست سیاسی خویش را در جنگ و بحران تعریف می‌کنند، اکثریت ملت ایران حفاظت از جان‌های عزیز، سرمایه‌های ملی، زیرساخت‌های اقتصادی کشور و امنیت و آرامش کشور را بر هر موضوع دیگری ترجیح داده و دفع شرارت جنگ و ویرانگری را بزرگ‌ترین «خیر عمومی» در شرایط کنونی می‌دانند.

سکوت دستگاه دیپلماسی و تیم مذاکره‌کننده و نیز سخن گفتن معطوف به اراده، زبان و ذهنیت جنگ‌افروزان و نادیده گرفتن مطالبه اکثریت ملت و مصلحت ایران در پایان دادن به جنگ، در شرایط خطیر کنونی به مصلحت کشور نیست. اتفاقاً اگر به دلیل محافظت از کشور و ملت در برابر تهاجمات ویرانگر متجاوزان، دستگاه دیپلماسی و تیم مذاکره‌کننده توانسته باشد به ای نحو کان، تدبیری بیندیشد و تجاوزگری که به «قدرت ترور و تخریب‌گری خویش می‌نازد» و خجالتی از تروریست نامیدن خود ندارد را با تدبیر متوقف سازد، نباید از ترس واکنش افراطیون داخلی و جنگ رسانه‌ای جریان‌های معاند و وابسته، از اعلام عمومی تلاش برای گفت‌وگو، تفاهم و توافق خودداری کند.

حفاظت از جان‌های عزیز، زیرساخت‌های کشور و نظم معیشت جامعه، غلبه بر جنگ و مهار نتانیاهو و ترامپ، به خامه تدبیر و قدرت شمشیر، مصلحت ایران به وقت اکنون است و هیچ مصلحت شخصی، جناحی یا رویکرد ایدئولوژیکی نباید و نمی‌تواند بر آن اولویت یابد. به عبارتی، دستگاه دیپلماسی و تیم مذاکره‌کننده نباید مصلحت کشور و ملت را در منظومه فکری اهل ایدئولوژی محبوس کرده و از ترس زخم‌زبان افراطیون، اقدام و اعلام خیر عمومی غلبه بر جنگ را پنهان یا به تعویق اندازد.

در شرایطی که ز منجنیق فلک علیه ملت و کشور ایران، سنگ فتنه می‌بارد، برساختن فرصت توافق، به میزانی که کمیاب است، ارزشمند می‌باشد و عیان کردن تلاش برای مصالحه و توافق، نه مایه خجالت که مایه سرافرازی است.
از فرخ‌خان امین‌الدوله نقل کرده‌اند که: «فرصت صلح موقوف به یک ساعت است، ولی فرصت جنگ همیشه میسر است.» هنر سیاست‌مردان ملی، درک دقیق و عمیق مختصات و ماتریس سیاست و بهره‌گیری از «فرصت صلح» قبل از هدر رفتن سرمایه‌های انسانی، اجتماعی، ملی و میهنی است.

کلاوزویتس، نظریه‌پرداز برجسته پروسی، جنگ را تابعی از سیاست می‌داند. در نظریه وی، جنگ بیش و پیش از جنگ‌افزارها، به سیاست و هنر رجال سیاسی معطوف است. به زعم کلاوزویتس، وقتی ما دشمنی داریم و در موقعیت و وضعیت استراتژیکی گیر کرده‌ایم که موقعیت ما نیست، باید سعی کنیم از آن بیرون بیاییم و برای بیرون آمدن از آن موقعیت، آرایش متفاوتی داشته باشیم. بیرون آمدن از جنگی نابرابر، نه واگذاری سیاست به جریان‌های ایدئولوژیک و فرقه‌های آخرالزمان‌گرا، که بهره‌گیری از ارزیابی سرد، عقل سرد و دانش و تجارب رجال ملی و میهن‌دوست است.

به تعبیر الن بدیو، سیاست، ساختن امکان صوری و عینی چیزی است که «نازایی تب‌آلود وضع موجود» را متلاشی می‌کند. از این رو، رخداد سیاست، ساختن چیزی از هیچ، یا به‌وجود آوردن امر ناموجود است. بنابراین، در نازایی تب‌آلود وضعیت مخاطره‌آمیز و پرابهام کنونی، به‌شدت نیازمند سیاست هستیم؛ سیاستی با طبیعت و گوهره‌ای خلاق، رخدادی اتوپیایی و فرصت‌ساز؛ کاستن از تب‌وتاب و شور و هیجان و تنظیم ساخت و ساحت سیاست، با سازمایه‌ها، عناصر و مواد و مصالحی از واقعیت و عقلانیت.
برساختن توافقی ارزشمند از دل شرایط پیچیده و غلبه یافتن بر مخالفت‌های مؤثر و هم‌افزا، درایت، کیاست، شجاعتی وافر و نیرویی به‌مراتب قدرتمندتر از نیروی مخالف صلح و جنگ‌افروز
می‌خواهد.


#فرهیختگان روزن آگاهی

کیمیا کامیاب‌منش
تهران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

غیب‌گویان

واکنش فوری دفتر رهبر انقلاب به یک ادعا می‌تواند نشان از یک تحول باشد.
سال‌های متمادی، عده‌ای با نمایش «وصل بودن» اولا برای خود کاسبی مفصلی راه انداخته بودند و ثانیا با اطلاع‌نمایی، آرزوها یا توهمات خود را جلو می‌بردند و حتی بعضا موفق می‌شدند «پیشگویی خودمحقق‌شونده» را شکل دهند.
این واکنش فوری، بساط یک عملیات روانی (و متعاقب آن: عملیات میدانی) را جمع کرد؛ عملیاتی که قاعدتا در کمیته‌ای طراحی شده و می‌توانست هزینه‌ای سنگین بر کشور، بار کند. و از آن مهمتر سبب می‌شود حرفه‌ای‌های این بازی، ماست خود را کیسه کنند.

حسین انتظامی


#فرهیختگان روزن آگاهی

آنگاه که گرسنگی بیداد میکند، از مائده‌های روحی سخن گفتن خیانت است، نه تنها به زندگی مادی، که به معنویت روحانی نیز هم. بر خلاف سخن سعدی، اندرونی که از طعام خالی است خانه‌ی جهل و زاغه‌ی ظلمت است حتی دين من اعلام میکند که «هر کس معاش ندارد معاد ندارد».

علی شریعتی،
کویر (با تجدید نظر و آخرین تصحیحات مؤلف)،
ص بیست و هشت (نقد و تقریظ)،
بی‌جا، بی‌تا.

عدنان فلاحی
تراث

#فرهیختگان روزن آگاهی

تأملی در حدود صلاحیت خبرگان رهبری و مداخلات غیرمسئولانه در فرآیند تصمیم‌سازی عمومی

اکبر اعلمی

هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری در تاریخ ۱۴۰۵/۵/۱۱ بیانیه‌ای منتشر کرد که مشتمل بر مجموعه‌ای از بایدها و نبایدها درباره موضوعات مهم سیاسی، امنیتی و اجرایی کشور بود؛ از جمله ضرورت تبعیت مسئولان از رهنمودهای رهبری، بی‌نتیجه بودن اعتماد به آمریکا، استمرار تقابل با آمریکا و اسرائیل، لزوم ادامه حضور مردم در تجمعات، برخورد قانونی با دیدگاه‌های موسوم به تسلیم‌طلبانه و پیگیری انتقام کشته‌شدگان جنگ.(اینجا)

بحث این یادداشت، ارزیابی محتوای سیاسی بیانیه نیست، بلکه بررسی مبنای حقوقی صدور آن و حدود صلاحیت هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان است.

در حقوق عمومی، صلاحیت نهادهای حکومتی امری قانونی و محدود است و هر نهاد عمومی صرفاً در چارچوب اختیارات مقرر قانونی حق اقدام دارد.
بر اساس قانون اساسی، وظایف اصلی مجلس خبرگان شامل انتخاب رهبر، نظارت بر استمرار شرایط رهبری و انجام وظایف مقرر برای این مجلس است. همچنین هیئت‌رئیسه، مطابق مقررات داخلی، مسئول اداره جلسات، اجرای آیین‌نامه و امور داخلی مجلس خبرگان است.

در مقابل، بخش‌هایی از بیانیه ناظر به حوزه‌هایی مانند سیاست خارجی، امنیت ملی، اداره امور اجرایی کشور، وظایف رئیس‌جمهور و قوه مجریه، صلاحیت شورای عالی امنیت ملی، وظایف قوه قضائیه و حقوق عمومی شهروندان است؛ حوزه‌هایی که قانون اساسی برای آنها نهادهای مسئول و سازوکارهای مشخصی پیش‌بینی کرده است.

از این منظر، پرسش اساسی آن است که آیا هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان، به عنوان یک رکن داخلی این مجلس، اختیار قانونی برای صدور بیانیه‌هایی دارد که متضمن تعیین جهت‌گیری برای سایر نهادهای حکومتی یا تعیین تکلیف برای مسئولان کشور باشد؟
در مقررات مربوط به مجلس خبرگان، چنین اختیاری به‌صورت صریح مشاهده نمی‌شود و ازاین‌رو، مستند قانونی آن نیازمند تبیین روشن است.

افزون بر مداخلات احتمالی نهادهای رسمی خارج از حدود صلاحیت خود، نقش برخی تریبون‌های عمومی و رسانه‌ای نیز در فرآیند تصمیم‌سازی عمومی قابل تأمل است.
هنگامی که مجریان، کارشناسان رسانه‌ای یا سخنرانان و مداحان در جایگاه‌های عمومی، فراتر از بیان دیدگاه شخصی، به جهت‌دهی مستقیم در موضوعات تخصصی حکمرانی می‌پردازند، ممکن است مرز میان «اظهارنظر عمومی» و «اعمال فشار بر فرآیندهای رسمی تصمیم‌گیری» کمرنگ شود.

پیامد چنین وضعیتی می‌تواند تضعیف اصل پاسخگویی، ایجاد ابهام در مسئولیت نهادهای قانونی، مخدوش شدن مرز صلاحیت‌ها و کاهش شفافیت در فرآیند تصمیم‌گیری عمومی باشد.
در نظام حقوقی مبتنی بر حاکمیت قانون، تصمیمات اساسی کشور باید توسط مراجع دارای صلاحیت قانونی و در چارچوب مسئولیت‌های مشخص اتخاذ شود.

بنابراین، فارغ از موافقت یا مخالفت با محتوای هر بیانیه یا موضع سیاسی، رعایت اصل قانونی بودن صلاحیت‌ها و حفظ مرز میان اظهار نظر، سیاست‌گذاری و تصمیم اجرایی، ضرورتی اساسی برای انتظام حقوق عمومی و کارآمدی نظام حکمرانی است.

#فرهیختگان روزن آگاهی

بهمن اکبری

در روزهای اخیر، انتشار کتابی با عنوان جسورانه «چرا ایالات متحده از ایران شکست خورد؟» (なぜ米国はイランに負けたのか) از سوی انتشارات معتبر ژاپنی «بون‌شون شینشو» (Bunshun Shinsho)، موجی از بحث‌ها را در محافل سیاسی و رسانه‌ای ژاپن به راه انداخته است.

این اثر که اکنون در صدر فهرست پرفروش‌های آمازون ژاپن قرار دارد، نه یک روایت سیاسی احساسی، که تحلیل عمیقی از سوی یک دیپلمات ارشد و کارکشته است که سال‌ها در متن مناقشات خاورمیانه زندگی کرده است.
در ادامه به بررسی مستند این اثر و ابعاد فکری آن می‌پردازیم.

۱. مؤلف؛ نگاهی منحصربه‌فرد از دل بحران

نویسنده این کتاب، میتسوگو سایتو (Mitsugu Saito)، سفیر پیشین ژاپن در ایران و عمان است. آنچه اعتبار تحلیلی این کتاب را از سایر آثار مشابه متمایز می‌کند، کارنامه دیپلماتیک منحصربه‌فرد اوست: سایتو تنها دیپلمات ژاپنی است که تجربه خدمت همزمان در سفارت ژاپن در ایران و اسرائیل را دارد.

او پیش‌تر نیز مأموریت‌های کلیدی در عراق، عربستان، مصر، امارات و نمایندگی ژاپن در سازمان ملل را تجربه کرده است.
چنین سابقه‌ای به او اجازه می‌دهد تا مناقشات را نه از منظر یک ناظر دور، بلکه از دریچه‌ای که هر دو طرف (ایران و اسرائیل) را از نزدیک لمس کرده، تحلیل کند.

۲. محور اصلی کتاب؛ «راهبرد نامتقارن» و سقوط «فناوری محض»

نویسنده در پاسخ به پرسش اصلی کتاب، بر مفهومی کلیدی به نام «راهبرد نامتقارن» (Asymmetric Strategy) تمرکز دارد.
از نگاه سایتو، آمریکا در دو دهه اخیر با اتکا به برتری نظامی و فناوری (مانند ماهواره‌ها، هوش مصنوعی و پاتریوت‌ها) وارد میدان شده، اما ایران با استفاده از سه مؤلفه اساسی، این برتری را خنثی کرده است:

1. صبر استراتژیک (Strategic Patience):
ایران در مقابل فشارهای نظامی-اقتصادی، از جنگ فرسایشی و مقاومت بلندمدت بهره گرفته و با پذیرش هزینه‌های تحریم، «اراده» خود را به رخ رقبا کشیده است.

2. ژرفای تاریخی و هویتی:
نویسنده به صراحت به تقابل «امپراتوری پارس» (پیشینه تاریخی ایران) در برابر «تأسیس ۲۵۰ ساله آمریکا» اشاره می‌کند و می‌گوید که درک ایرانیان از تاریخ و عزت ملی، دستگاه محاسباتی کاملاً متفاوتی نسبت به کشورهای غربی به آن‌ها داده است.

3. پیکربندی متفاوت تصمیم‌گیری:
در حالی که آمریکا و اسرائیل به دنبال «پیروزی زودهنگام و فوری» (Pokémon or short-term strike) هستند، ایران یک «بازی شطرنج» را دنبال می‌کند و محاسبات خود را بر اساس دهه‌ها و بلکه قرن‌ها تنظیم می‌کند.

۳. چرا آمریکا در عمل «شکست» خورد؟
سایتو استدلال می‌کند که موفقیت نظامی (که خود یک مفهوم نسبی است) نباید با پیروزی سیاسی اشتباه گرفته شود. ایالات متحده با وجود هزینه‌های هنگفت نظامی، نتوانست به اهداف سیاسی اصلی خود در قبال ایران دست یابد؛ از جمله ناکامی در تغییر رژیم، ناتوانی در توقف کامل برنامه هسته‌ای ایران و عقب‌نشینی از برجام (که به‌عنوان یک خطای استراتژیک بزرگ تحلیل می‌شود). ایران با مسدود کردن تنگه هرمز به عنوان یک اهرم فشار، استفاده از بازیگران نیابتی در منطقه و مانورهای سیاسی هوشمندانه در عرصه بین‌المللی (مانند نزدیکی به چین و روسیه)، توانست «ابتکار عمل» را در بسیاری از مقاطع از آمریکا بگیرد.

۴. واکنش‌ها و تأثیرگذاری در ژاپن

دلیل تبدیل شدن این کتاب به یک اثر «بحث‌برانگیز» در ژاپن، نگاه غیرمعمول آن به قدرت برتر جهانی است.
در فضایی که ژاپن به‌عنوان متحد استراتژیک آمریکا محسوب می‌شود، واکاوی یک شکست پنهان در برابر ایران، چالش بزرگی برای ذهنیت‌های رایج در توکیو ایجاد کرده است.
این اثر به سیاست‌گذاران ژاپنی یادآوری می‌کند که صرفاً تکیه بر قدرت نظامی در قرن ۲۱، کارایی سابق را ندارد و لازم است روابط خارجی توکیو با تهران به‌عنوان یک بازیگر تاثیرگذار منطقه، با ظرافت و پیچیدگی بیشتری دنبال شود.

جمع‌بندی: فراتر از یک کتاب، یک هشدار استراتژیک

«چرا ایالات متحده از ایران شکست خورد؟» در نهایت یک تحلیل نظامی صرف نیست؛ بلکه مطالعه‌ای در حوزه روان‌شناسی سیاسی، تاریخ و جامعه‌شناسی استراتژیک است.
این کتاب به مخاطبان نشان می‌دهد که در عصر جنگ‌های ترکیبی و غیرمتقارن، برتری در «فناوری» تضمین‌کننده برتری در «سیاست» نیست.

تجربه زیسته یک دیپلمات ژاپنی که در دو سوی خط تیراندازی ایستاده، این روایت را به یکی از منابع ارزشمند برای محققان روابط بین‌الملل، به‌ویژه در فضای کنونی تنش‌های غرب آسیا، تبدیل کرده است.


#فرهیختگان روزن آگاهی

"هرگز کسی را ندیده‌ام که، هر قدر هم دیندار و مخلص، گه‌گاه انقطاعِ فیض را نیازموده و یا کاهش ایمان را حس نکرده باشد. تاکنون هیچ قدّیسی نبوده است که با وجود برخورداری از جذبه و اشراقِ شدید، دیر یا زود به ابتلا دچار نیامده باشد... هرآینه، ابتلای سابق، غالباً نشانه‌ی عافیتِ لاحق است."
- تشبُّه به مسیح، توماس آکمپیس، ترجمهٔ سایه میثمی، نشر هرمس، ص۱۲۲-۱۲۳.

"مرد آن است که در ناخوشی خوش باشد. در غم شاد باشد. زیرا که داند آن مراد در بی‌مرادی همچنان درپیچیده است. در آن بی‌مرادی امیدِ مراد است، و در آن مراد غُصّه‌یِ رسیدنِ بی‌مرادی. آن روز که نوبتِ تبِ من بودی، شاد بودمی که رسید صحّتِ فردا. و آن روز که نوبتِ صحّت بودی، در غصه بودمی که فردا تب خواهد بودن."

-مقالاتِ شمس تبریزی، تصحیحِ محمدعلی موحد، خوارزمی، ص۶۴٠.


#فرهیختگان روزن آگاهی

فایل پی‌دی‌اف را از 👇👇👇 رایگان می‌توانید دانلود کنید



#فرهیختگان روزن آگاهی

انقلاب و جمهوری اسلامی ایران
حسن یوسفی اشکوری
👆👆👆


#فرهیختگان روزن آگاهی

مشروطه؛ روایتی از گذار زنان از نظاره‌گری به مطالبه‌گری
فتانه هویدا

یکصد و بیست سال پیش، در ایران اندیشه‌ای شکل گرفت که تصور ایرانیان از حکومت را دگرگون کرد: قدرت نباید بی‌مهار باشد؛ قدرت باید در چارچوب قانون قرار گیرد.
مشروطه، پرسشی بنیادین را پیش کشید: آیا سرنوشت یک ملت باید به اراده یک فرد وابسته باشد یا حکومت باید به قانون مقید شود؟
مشروطه‌خواهی البته یک جریان فکری یکدست نبود، اما در یک اصل مهم به هم می‌رسید: قدرت نباید مطلق باشد و حکومت باید در برابر قانون و ملت پاسخ‌گو باشد.
اما درست در همین‌جا پرسشی دیگر پدیدار شد:
اگر «ملت» صاحب حق است، زنان کجای این ملت ایستاده‌اند؟
اگر مشروطه می‌خواست رعیت را به شهروند نزدیک کند، آیا زن ایرانی نیز قرار بود شهروند باشد یا همچنان دیگران درباره او تصمیم بگیرند؟
از همین پرسش، می‌توان به یکی از مهم‌ترین وجوه تاریخ مشروطه رسید: مطالبه‌گری زنان برای آنکه درباره آنان تنها دیگران تصمیم نگیرند، بلکه خودشان نیز در تصمیم‌گیری درباره زندگی و جامعه حضور داشته باشند.
حضور زنان در عرصه عمومی با مشروطه آغاز نشد. در جنبش تنباکو، زنان نیز در مخالفت با امتیاز تنباکو و تحریم آن مشارکت کردند.
●زنان مشروطه‌خواه؛ از حمایت تا مطالبه‌گری؛
در جریان انقلاب مشروطه، بخشی از زنان، به‌ویژه در شهرها، در حمایت از جنبش فعال شدند. آنان در جمع‌آوری کمک‌های مالی، تحریم کالاهای خارجی، حمایت از تولید داخلی، فعالیت‌های انجمنی و مطبوعاتی، پشتیبانی از مجلس و گسترش مدارس دخترانه نقش داشتند.
در جریان تأمین منابع برای تأسیس بانک ملی نیز گزارش‌های تاریخی از مشارکت زنان و اهدای زیورآلات و دارایی‌های شخصی آنان وجود دارد.
این مشارکت از نظر تاریخی بسیار معنادار است: زنی که هنوز در ساختار رسمی سیاسی حق رأی نداشت، از دارایی خود برای ایجاد نهادی ملی استفاده می‌کرد.
او هنوز «شهروند سیاسی» به معنای کامل حقوقی نبود، اما در عمل نشان می‌داد که سرنوشت کشور را مسئله‌ای مربوط به خود می‌داند.
اینجا یکی از نخستین نشانه‌های گذار از «زن ناظر» به «زن مطالبه گر» دیده می‌شود.
از مهم‌ترین عرصه‌های مطالبه‌گری زنان، انجمن‌ها و شبکه‌های اجتماعی و راه اندازی مدرسه برای آموزش دختران بود .
انجمن آزادی زنان ، اتحادیه غیبی نسوان ، انجمن نسوان ، انجمن مخدرات وطن، شرکت خیریه خواتین ایران ، انجمن خواتین ایران در کمک و پشتیبانی از اهداف مشروطه فعالیت می کردند.
اهمیت این انجمن‌ها فقط در کارهایی که انجام دادند نبود؛ اهمیتشان در این بود که زنان خودشان گرد هم آمدند، گفت‌وگو ، تصمیم و اقدام می کردند.
اینجاست که مفهوم «زن ناظر » از «زن مطالبه گر» جدا می‌شود.
وقتی دیگران برای زنان مدرسه می‌سازند، زنان موضوع سیاست‌اند؛ اما وقتی خود زنان برای آموزش زنان انجمن تشکیل می‌دهند، منابع جمع می‌کنند و برنامه می‌ریزند و مدرسه تشکیل می دهند به فاعل اجتماعی تبدیل می‌شوند و مطالباتشان را مطرح می کند.
آموزش دختران یکی از مهم‌ترین عرصه‌های مطالبه‌گری زنان بود.بی‌بی‌خانم استرآبادی با تأسیس مدرسه دخترانه و نگارش معایب‌الرجال، برای آموزش زنان تلاش کرد و نگرش‌های مردسالارانه زمان خود را به نقد کشید.
طوبی آزموده با تأسیس مدرسه ناموس، در گسترش آموزش دختران نقش داشت.
مریم عمید، معروف به مزین‌السلطنه، در آموزش و مطبوعات زنان فعال بودوی دومین نشریه زنان ایران را با نام روزنامه شکوفه در سال ۱۲۹۲ خورشیدی منتشر کرد.
صدیقه دولت‌آبادی او از بنیان‌گذاران انجمن مشروطه‌خواهانه انجمن مخدرات وطن بود.
این زنان منتظر نماندند تا دولت یا جامعه روزی برای آموزش آنان تصمیم بگیرد؛ خود مطالبه کردند، مدرسه ساختند، نوشتند و سازمان دادند.
برای آنان آموزش فقط سوادآموزی نبود؛ راهی برای توانمند شدن زن و ورود او به عرصه عمومی بود.
البته نباید تجربه زنان پیشرو مشروطه را به همه زنان ایران تعمیم داد.بخش مهمی از این زنان از شهرها، به‌ویژه تهران و دیگر مراکز شهری، می‌آمدند و به دلیل دسترسی بیشتر به سواد، آموزش و مطبوعات ، فرصت بیشتری برای فعالیت داشتند. زنان روستایی، عشایری، طبقات فرودست شهری و بسیاری از زنان سنتی، شرایط متفاوتی داشتند.
اما اهمیت تاریخی این گروه محدود را نباید دست‌کم گرفت؛ زیرا آنان امکان تازه‌ای از زن ایرانی را قابل تصور کردند.
تغییر همیشه از اکثریت آغاز نمی‌شود؛ گاهی گروهی کوچک، نخستین امکان تغییر را به جامعه نشان می‌دهد.
👇👇👇

👆👆👆
مشروطه ؛روایتی از گذار زنان از نظاره گری به مطالبه‌گری

تاریخ زنان مشروطه را نباید فقط در تهران و میان زنان تحصیل‌کرده جست‌وجو کرد بی‌بی مریم بختیاری نمونه‌ای متفاوت است؛ زنی برخاسته از جامعه ایل بختیاری که در حمایت از مشروطه و تحولات سیاسی آن دوره نقش داشت.
او نه از مسیر مدرسه و مطبوعات تهران، بلکه از زمینه‌ای اجتماعی و جغرافیایی متفاوت وارد عرصه عمومی شد.
این تفاوت مهم است: زن مشروطه‌خواه یک چهره واحد نداشت. برخی از راه مدرسه و مطبوعات، برخی از مسیر انجمن‌ها و فعالیت اجتماعی و برخی، مانند بی‌بی مریم، از مسیر سیاست و مناسبات ایلی وارد عرصه عمومی شدند.
تناقض بزرگ؛ زنان در ساختن مشروطه فعال بودند، اما در قانون برابر نبودندمشروطه از قانون، ملت و حقوق سخن می‌گفت؛ اما زنان در نظام رسمی سیاسی همچنان از حقوق برابر با مردان برخوردار نبودند و در نظام انتخاباتی آن دوره از مشارکت رسمی سیاسی و حق رأی محروم بودند.
یعنی زنان در ساختن جامعه مشروطه مشارکت داشتند، اما هنوز در تعریف رسمی «شهروند سیاسی» جایگاه برابر نداشتند.
این تناقض، مطالبه‌گری زنان را معنادارتر می‌کند.
زنان فقط خواهان راه اندازی انجمن، مدرسه و سواد نبودند؛ به تدریج پرسشی بنیادی‌تر را مطرح کردند:
چرا درباره جامعه‌ای که ما نیز در ساختن آن سهم داریم، بدون حضور ما تصمیم گرفته شود؟
جامعه در حال تغییر بود، اما قانون هنوز به اندازه جامعه تغییر نکرده بود.
این پرسش زنان پس از مشروطه نیز ادامه یافت.
در دوره رضاشاه، دولت با قدرت و منابع بیشتری وارد عرصه آموزش نوین شد و نظام آموزشی زنان را گسترش داد. نقش دولت در توسعه آموزش زنان مهم بود؛ اما نباید فراموش کرد که پیش از آن، زنان پیشرو خود برای ایجاد مدارس، مطبوعات و شبکه‌های اجتماعی تلاش کرده بودند.
از این رو، میان دو روند باید تفاوت گذاشت: مطالبه آموزش زنان از پایین جامعه شکل گرفت و دولت بعدها آن را از بالا نهادینه و گسترده کرد. این دو روند الزاماً متضاد نبودند؛ اما میان «گسترش فرصت برای زنان» و «مشارکت زنان در تصمیم‌گیری درباره خودشان» تفاوتی اساسی وجود دارد.
تصمیم گرفتن برای زنان، حتی اگر با نیت حمایت از آنان باشد، با مشارکت دادن زنان در تصمیم‌گیری درباره زندگی و آینده خودشان یکی نیست. مسئله، مخالفت با «تصمیم برای زنان» به‌طور مطلق نیست؛ مسئله این است که زنان نباید برای همیشه در جایگاه موضوع تصمیم دیگران باقی بمانند.
در نهایت، مسئله به حق انتخاب و عاملیت بازمی‌گردد: زن فقط کسی نیست که برای او تصمیم گرفته می‌شود؛ او می‌تواند مطالبه کند، انتخاب کند و در تصمیم‌گیری درباره خود و جامعه حضور داشته باشد.

●از زن موضوع فرهنگ تا زن تولیدکننده فرهنگ؛
یکی از مهم‌ترین آثار اجتماعی و فرهنگی مشروطه را باید در گسترش امکان حضور زنان در عرصه‌های علمی، فرهنگی و هنری دید.
زنی که قرن‌ها بیشتر موضوع سخن و روایت دیگران بود، به تدریج خود به نویسنده، شاعر، روزنامه‌نگار، آموزگار و صاحب‌نظر تبدیل شد.
از بی‌بی‌خانم استرآبادی، طوبی آزموده، مریم عمید و صدیقه دولت‌آبادی تا نسل‌های بعد، این مسیر ادامه یافت و در چهره‌هایی مانند پروین اعتصامی،فروغ فرخزاد، روح انگیز منوچهریان ، سیمین دانشور ، سیمین بهبهانی ، ژاله آموزگار ، منصوره اتحادیه و بسیاری دیگر در عرصه هایی دیگر جلوه‌های تازه‌ای پیدا کرد.
میان این زنان لزوماً رابطه مستقیم سازمانی یا فکری وجود نداشت؛ اما می‌توان نوعی تداوم تاریخی در گسترش امکان حضور زنان در تولید دانش و فرهنگ دید.
از این منظر، یکی از میراث‌های مهم مشروطه این بود که زن ایرانی به تدریج از موضوع فرهنگ به تولیدکننده فرهنگ تبدیل شد .
-زنی که فقط موضوع تصمیم نیست؛
-زنی که می‌تواند مطالبه کند، سازمان دهد، بنویسد، بیاموزد، انتخاب کند و در تصمیم‌گیری حضور داشته باشد.
یعنی پذیرفتن زنان به عنوان صاحب حق، صاحب صدا و صاحب تصمیم .


#فرهیختگان روزن آگاهی

مظفری استاندار خراسان رضوی اعتراف کرد که علم الهدی امام جمعه مشهد مخالف نصب مجسمه فردوسی در شهر مشهد بوده و هست.
و از آنجا که این مجسمه با وجود گذشت دوسال از وعده استاندار مبنی بر نصب آن در مشهد، هنوز در انبار دارد خاک میخورد،مشخصه قدرت کدام طرف بیشتر هست./ سعید کوشافر

#فرهیختگان روزن آگاهی