‍ جنایت میناب، لامرد و اینک قشم
عمادالدین باقی

پس از جنایت هولناک میناب که دنیا را تکان داد و همچنین جنایت لامرد که برای نخستین بار از موشک‌های حاوی هزاران ساچمه در یک منطقه مسکونی استفاده شد، روزنامه نیویورک تایمز تحقیقی انجام داده و از یک جنایت در قشم پرده‌برداری می‌کند. هر چند در ده‌ها نقطه دیگر در ایران نیز جنایات مشابهی رخ داده که هنوز توسط رسانه‌ها مورد واکاوی‌های دقیق قرار نگرفته‌اند.
نیویورک تایمز با بررسی فیلم، عکس و تصاویر ماهواره‌ای گزارش داده که آمریکا یک بمب ۲۰۰۰ پوندی (حدود ۹۰۷ کیلوگرمی) را که از بزرگ‌ترین بمب‌های متعارف آمریکا است روی خانه ای در محله مسکونی در چاه‌تنگو جزیره قشم انداخته و در نتیجه آن یک راننده تاکسی به نام قیصر جعفری، همسرش زهرا و سینا فررند ۲ ساله‌ آنها کشته شده و دو نفر دیگرشان که جان سالم به در برده‌اند در بیمارستان به سر می‌برند و ساکنان حدود ۲۰ خانه در مجاورت محل حادثه اواره شده اند. نیویورک تایمز می‌نویسد هیچ نشانه‌ای از وجود تأسیسات نظامی در نزدیکی این خانه و یا گزارشی مبنی بر تلفات نظامی ناشی از این حمله — که مقامات ایرانی معمولاً آن را اعلام می‌کنند — نیافته و شواهد موجود پرسش‌هایی را درباره اهداف ایالات متحده و دلیل استفاده از چنین مهمات سنگینی مطرح می‌کند. فرماندهی مرکزی ایالات متحده که صبح پنجشنبه خبر حمله به اهدافی در جنوب ایران را اعلام کرده بود، اظهار داشت که در حال بررسی گزارش‌های مربوط به تلفات غیرنظامیان است؛ با این حال، به پرسش‌هایی درباره هدف اصلی حمله، نوع مهمات به‌کاررفته یا اقدامات احتیاطی صورت‌گرفته برای محافظت از غیرنظامیان پاسخی نداد. کاپیتان تیم هاوکینز، سخنگوی فرماندهی مرکزی، گفت: «ما از گزارش‌ها مطلع هستیم و آنها را بررسی می‌کنیم».

یک نکته قابل توجه این است که رسانه ها و مطبوعات آمریکا، رکن‌ چهارم دموکراسی به شمار می آیند و از چنان استقلال و اقتداری برخوردارند که می‌توانند در میانه جنگ، تخلفات و جنایات حکومت این کشور را آزادانه مورد تحقیق قرارداده و منتشر کنند.

متن کامل گزارش نیویورک تایمز با جزییات و تصاویر
Visuals Suggest U.S. Dropped 2,000-Pound Bomb on Home in Iran, Killing 3
The weapon, one of the largest in the U.S.’s arsenal, struck a house in a heavily populated area, according to a Times analysis.
By Christiaan TriebertSanjana Varghese and Christoph Koettl
July 31, 2026
https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/middleeast/us-iran-bomb-mk84-qeshm-island.html?unlocked_article_code=1.2FA.0k23.D7PIOZw-qsD5&smid=tw-share


#فرهیختگان روزن آگاهی

عمق فاجعه...

چرا برنامه حسین دهباشی ، با عنوان برنامه تاریخی خشت خام متوقف شد ؟؟؟

برنامه خشت خام برنامه ای تاریخی بود که در آن حسین دهباشی با برخی از شخصیت ها که نقشی در تاریخ معاصر ایران داشتند، مصاحبه می کرد ..

در بیشتر این مصاحبه ها ، روایت افراد  در مورد یک اتفاق تاریخی با روایت جمهوری اسلامی هم خوانی نداشت و روایت مقامات عالی رتبه کشور را زیر سئوال می برد

مثل همین روایت سرتیپ خلبان شهرام رستمی که در این فیلم می بینیید و درباره کودتای نوژه می گوید ، اعدام افسران و خلبانان ارتش ، یک توطئه برنامه‌ریزی شده توسط مارکسیست های اسلامگرا ، برای تضعیف نیروی هوایی ارتش و درست چند ماه قبل حمله صدام بود که در آن بهترین خلبانان و فرمانده هان ارتش تیرباران و اعدام انقلابی شدند

شهرام رستمی در این مصاحبه می گوید خلبانان و افسرانی که اعدام شدند از بهترین خلبانان آسیا و حتی اروپا بودند که بی نهایت ایران را دوست داشتند و وطن پرست بودند ولی متأسفانه با توطئه کمونیست ها ، توسط روحانیون انقلابی اعدام و تیرباران شدند..


#فرهیختگان روزن آگاهی

جنبش مشروطه‌خواهی یا انقلاب مشروطه مجموعه کوشش‌ها و رویدادهایی است که به امضاء کردن فرمان مشروطه توسط مظفرالدین شاه قاجار در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ انجامید و تا دوره محمدعلی شاه قاجار برای تبدیل حکومت استبدادی به حکومت مشروطه ادامه یافت و منجر به تشکیل مجلس شورای ملی و تصویب نخستین قانون اساسی کشور ایران گردید.
‌
قدح‌های نهانی


#فرهیختگان روزن آگاهی

تصویر فرمان مشروطیت به خط احمد قوام

#فرهیختگان روزن آگاهی

متن نظامنامه اساسی دارالشورای ملی در ۵۱ ماده
‌
#فرهیختگان روزن آگاهی

بخشی از مستند "مجلس شورای ملی از مشروطه تا انقلاب اسلامی"

از قدح‌های نهانی

#فرهیختگان روزن آگاهی

انقلاب مشروطه، گفت‌وگوی ماشالله آجودانی، محمد توکلی و مهرداد واعظی نژاد در برنامه پرگار بی‌بی‌سی فارسی


#فرهیختگان روزن آگاهی

تصویر نمایندگان دوره اول مجلس شورای ملی
‌

#فرهیختگان روزن آگاهی

مجلس اول و نهادهای مشروطیت: صورت مذاکرات، مصوبات، اسناد، خاطرات و تاریخ نگاری دوره اول مجلس شورای ملی.
تالیف علی‌اصغر حقدار

از قدح‌های نهانی


#فرهیختگان روزن آگاهی

عده‌ای از نمایندگان مجلس اول، از راست: مخبرالملک هدایت، صدیق حضرت مظاهر، حاجی میرزا آقا فرشی، حاج میرزا ابراهیم آقا تبریزی، میرزا مرتضی قلی‌خان نائینی، وثوق‌الدوله، آقا رئیس‌التجار مهدوی، مستشارالدوله صادق، حسنعلی نصرالملک هدایت، سید حسن تقی‌زاده و ابوالحسن بانکی شیرازی

‌#فرهیختگان روزن آگاهی

قطعه‌ی خوشنویسی از عبدالرحیم افسر اصفهانی
منبع
‌


#فرهیختگان روزن آگاهی

خیابان، میدان، دیپلماسی؛ دعوا بر سر چیست؟
تقدیس جنگ به تکفیر دیپلماسی منجر شد


مهمان اتاق سردبیری:
محمد قوچانی، روزنامه‌نگار و مدیرمسئول مجله آگاهی نو

شورای سردبیری خبرآنلاین؛
علیرضا معزی
حسن لاسجردی
محمد مهاجری

در بازگشت به «اتاق سردبیری» پس از ۶ ماه، درباره چه سوژه‌ای صحبت کنیم؟ «دیپلماسی» و «میدان» عبارت‌های آشنایی برای ما ایرانیان است و حالا آیتم سومی به نام «خیابان» هم به آن اضافه شده است. درباره نسبت و تاثیرگذاری این سه، وفاقی که باید بین‌شان و مشکلاتی که برای برآیند تصمیمات حکومت ایجاد می‌کنند، صحبت کرده‌ایم.

چنددرصد از شرکت‌کنندگان در تجمعات شبانه، موافق مذاکره‌اند؟

در بین معترضان دی ماه، طرفداران نظام هم حضور داشتند

کدام تریبون‌ها به تجمعات خودجوش مردم آسیب زدند؟

اختلاف‌افکنی میان خیابان و میدان و دیپلماسی، تمام نظام را تضعیف می‌کند

ناسزاهایی به مذاکره‌کنندگان گفتند که شرم‌آور است

بسته‌شدن طولانی تنگه هرمز ممکن است فرصت‌های دیپلماسی را از بین ببرد

نباید بگذاریم تاریخ عباس‌میرزا دوباره در ایران تکرار شود

عدم حضور روسای‌جمهور سابق در تشییع رهبر شهید، فرصت‌سوزی بود

#فرهیختگان روزن آگاهی

وضعیت به جایی رسیده که شکاف طبقاتی حتی در نرخ تورم هم خودش را نشان می‌دهد. امروز فشار تورم بر دوش خانوارهای کم‌درآمد به‌مراتب سنگین‌تر از دهک‌های پردرآمد است؛ چراکه بخش عمده درآمد آن‌ها صرف کالاها و خدمات ضروری می‌شود و افزایش قیمت این اقلام، بیش از هر گروه دیگری معیشتشان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.


#فرهیختگان روزن آگاهی

مادران دیروز: رنجبران بزرگ دوران گذار

تصویری سرشار از اصالت، زیبایی و هزاران معنا؛ چند مادر کُرد در کنج دیواری گِلی. قابی استثنایی برای روایتی نوستالژیک از سنتی که آرام‌آرام رنگ می‌بازد و مرثیه‌ای برای گذشته‌ی روستایی؛ گذشته‌ای سرشار از سادگی، اصالت و یکرنگی.

اما سخن چیز دیگری است.
این زنان، آخرین بازماندگان نسلی هستند که بیش از هر نسل دیگری، با تحمل سخت‌ترین مرارت‌ها، بار سنگین مسئولیت خانواده را بر دوش کشیدند.

این داوری تنها در مقایسه با مادران جوان و میانسال امروز نیست؛ زنانی که در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ خورشیدی صاحب فرزند شدند و اغلب خانواده‌هایی سه یا چهار نفره تشکیل دادند.
زنان حاضر در این تصویر، متولدان دهه‌ی ۲۰ و احتمالاً اوایل دهه‌ی ۳۰ خورشیدی‌اند؛ نسلی که دوران باروری آنان، به طور میانگین، در فاصله‌ی دهه‌های ۴۰ تا ۶۰ خورشیدی قرار گرفت؛ دوران انفجار جمعیت ایران که اوج آن در دهه‌ی ۶۰ با نرخ استثنایی زاد و ولد رقم خورد.

به بیان دیگر، این زنان ستون خانواده‌های پرجمعیت هفت یا هشت نفره، و گاه حتی بزرگ‌تر، بوده‌اند.
با این حال، این همه‌ی داستان نیست.
این مادران نه تنها در مقایسه با دختران و نوه‌های خود، بلکه حتی در قیاس با مادران و مادربزرگ‌هایشان نیز رنجی مضاعف را تجربه کردند.

چرا؟
زیرا زندگی آنان هم‌زمان شد با یکی از مهم‌ترین تحولات اجتماعی ایران؛ گسترش آموزش عمومی.
نسل‌های پیش از آنان نیز فرزندان بسیاری به دنیا می‌آوردند و با وجود مرگ‌ومیر بالای نوزادان، نرخ باروری گاه از ۱۰ فرزند هم فراتر می‌رفت. اما تفاوت در این بود که آن روزگار، مدرسه‌ای فراگیر وجود نداشت تا کودکان از شش‌سالگی راهی کلاس درس شوند.

در غیاب مدرسه، دختران و پسران پیش از ده‌سالگی وارد چرخه‌ی کار خانوادگی می‌شدند و در خانه، مزرعه، دامداری، مغازه یا کارگری، بخشی از بار معیشت خانواده را بر دوش می‌کشیدند.

اما زنان حاضر در این تصویر، نه از فراغت نسبی دختران خود برخوردار بودند و نه از شرایط مادرانشان. آنان باید هم خانواده‌های پرجمعیت را اداره می‌کردند و هم هزینه و دشواری تحصیل چندین فرزند را تا مدرسه و گاه دانشگاه به دوش می‌کشیدند؛ باری که از نسل پیش و پس از آنان سنگین‌تر بود.

این‌ها مادرانِ نسلِ گذارند؛ زنانی که در میانه‌ی سنت و مدرنیته زیستند. دورانی که دولت مدرن با گسترش آموزش همگانی، الگوی زندگی و اقتصاد خانواده را دگرگون کرد، اما هنوز نه اقتصاد آن‌قدر توسعه یافته بود که بخش بزرگی از مردم از کار یدی بی‌نیاز شوند و نه درآمد سرانه به اندازه‌ای رسیده بود که مفاهیمی چون فراغت، سفر، تفریح و تعطیلات به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شود.

طبیعی است که در مناطقی مانند کردستان، که محرومیت‌ها و تبعیض‌های تاریخی نیز بر این دشواری‌ها افزوده می‌شد، این مادران رنجی دوچندان را بر دوش کشیدند.
این تصویر، تنها یک عکس نوستالژیک نیست؛ ادای احترام به نسلی است که بی‌هیاهو زیست، بی‌ادعا ساخت و بی‌توقع، بار یک دوران را به دوش کشید. بدون تعارف بار سنگین یک دوران گذار سهمگین بر دوش این قهرمانان بی‌ادعا بود. بی‌آنکه کسی این فداکاری را بیاد آورد و خسته نباشید یا مرحبایی بگوید. شاید تاریخ در آینده با ارزیابی منصفانه و متوازن خود، جایگاهی شایسته به این دسته از زنان بدهد.
عکس: کانال کابان

صلاح‌الدین خدیو



#فرهیختگان روزن آگاهی

🔵 فهم‌ناپذیری واقعیت‌های سیاسی

جامعه‌شناسی"جامعه‌ی بلاتکلیف"(بخش دوم)

نوبت پیشین از سه مولفه‌ی جامعه‌ی بلاتکلیف با عنوان: "فهم‌ناپذیری"، پیش‌بینی‌ناپذیری" و "کنترل‌ناپذیری"، یاد شد. عناصر سه‌گانه‌ای که شهروندان را در وضعیت سرگردانی و آشفتگی قرار داده است.

✅ در این نوبت، موضوع "فهم‌ناپذیری"، مورد واکاوی قرار خواهد گرفت. پرسش این است که وقتی موضوع "فهم‌ناپذیری" شرایط، رخدادها و وقایع به میان می‌آید ، از چه سخن می‌گوییم؟

چرا نمی‌توانیم رخ‌دادها را بفهمیم؟

🔻الف) موانعِ بیرونیِ فهم:

❗️۱.  فهم‌ناپذیری تخصصی:
به این معنا که رخداد، ذاتاً قابلِ فهم است، اما کنشگرِ اجتماعی (شهروند عادی) از سرمایۀ معرفتی و تخصصیِ لازم (مفاهیم، روش‌ها، یا تجربۀ تحلیلی) برای درکِ آن بی‌بهره است.
به عنوان مثال، شخصی که فاقد دانش و تخصص لازم است نمی‌تواند فعل و انفعالات بین‌المللی، اقتصادی و اجتماعی را آن‌گونه که رخ می‌دهد، تفسیر کند و بفهمد. درست مثل وقتی که غیر متخصص، نمی‌تواند گزارش آزمایش خون را بفهمد.

❗️۲. "فهم‌ناپذیریِ داده‌ای"،
به این معنا که شخص، اطلاعات لازم و داده‌‌ی کافی برای فهم واقعه را در اختیار ندارد.
در این‌جا، رخداد، فی‌نفسه قابلِ فهم است، اما داده‌یِ لازم (آمار، گزارش‌هایِ شفاف، اسنادِ رسمی، یا شواهدِ تجربی) در دسترسِ کنشگر نیست. این نوعِ فهم‌ناپذیری، نه از ناتوانیِ ذهنی، که ناشی از سیاست‌هایِ ممیزی، انحصارِ اطلاعات، یا فقدانِ آمارِ معتبر است.
وضعیتی که در آن داده‌ها یا وجود ندارند، یا غیرقابلِ اعتمادند، یا به‌گونه‌ای مبهم ارائه می‌شوند که امکانِ تحلیل را سلب می‌کنند.


❗️۳.  "فهم‌ناپذیریِ هنجاری".
وقتی آن‌چه رخ می‌دهد، با عقلِ سلیم سازگار نیست، آن گاه فهم آن رخ‌داد به بن‌بست می‌رسد.
به سخن دیگر، شخص، رخداد را می‌فهمد (از حیثِ علّی و اطلاعاتی)، اما آن را با چارچوبِ عقلانیتِ روزمره (عقلِ سلیم، ارزش‌هایِ اخلاقی، یا اصولِ منطقیِ موردِ قبولِ جمعی) ناسازگار می‌بیند. اینجا، فهم‌ناپذیری نه از «ندانستن»، که از «نپذیرفتن» ناشی می‌شود.
به عنوان مثال، وقتی یک مقامِ دولتی، به‌صراحت اعلام می‌کند که «قیمتِ بنزین تا پایانِ سال افزایش نمی‌یابد». اما تنها ۴۸ ساعت بعد، قیمتِ بنزین به‌طورِ ناگهانی و چشم‌گیری افزایش می‌یابد. 
این تضاد، با عقلِ سلیم‌ شهروند ناسازگار است؛ زیرا عقلِ سلیم می‌گوید: یک مسئول، نباید به‌این‌صریحی دروغ بگوید. نتیجه آن‌که شهروند در «شوکِ هنجاری» فرو می‌رود.

❗️۴.  "فهم‌ناپذیریِ ناشی از آشوب".
در واقع گویی شرایط فاقدِ نظمِ منطقی است؛ و نوعی آشوب معرفتی در میان است. بارها این نکته را از افراد مختلف شنیده‌ایم که" هیچ چیز به هیچ چیز نمی‌خواند. معنای این سخن آن است که پیوند منطقی میان رخ‌‌دادها و ربط وثیقی میان علت و معلول از میان رفته است.
در این وضعیت، نه سوژه ناتوان است (نوعِ اول)، نه داده‌ای کم است (نوعِ دوم)، و نه رویداد با عقلِ سلیم ناسازگار است (نوعِ سوم). بلکه خودِ واقعیت – به‌عنوانِ یک کل – از هرگونه ساختارِ قابلِ ادراک (علّی، معنایی، یا هنجاری) تهی شده است. رویدادها، نه از یک منطقِ قابلِ ردیابی پیروی می‌کنند، و نه حتی از یک بی‌نظمیِ قابلِ پیش‌بینی. «آشوب» به‌عنوانِ قاعده، بر واقعیت حاکم شده است. شخص تلاش می‌کند میانِ رویدادها رابط و نسبتی بیابد، تا بتواند ذیل یک الگوی تفسیری آن را فهم کند. اما موفق نمی‌شود. "سردرگمی معرفتی" دقیقا معرف چنین وضعیتی است.
در نتیجه، سوژه‌ی فهمنده، از هرگونه تلاش برای فهمیدن، دست می‌کشد. حتی از پرسیدنِ «چرا؟» نیز صرف‌نظر می‌کند؛ زیرا می‌داند که پاسخ، در هاله‌ای از تناقض‌هایِ بی‌پایان گم خواهد شد. این دقیقاً نقطه‌ای است که «فهم‌ناپذیری» به «پذیرشِ تفاهم‌ناپذیری» بدل می‌شود؛ یعنی شهروند، وضعیتِ «نفهمیدن» را نه به‌عنوانِ یک نقصِ موقت، که به‌عنوانِ ویژگیِ دائمیِ زیست‌جهان خود می‌پذیرد. جهان برای او گنگ و نامفهوم می‌شود. به تعبیر دیگر، واقعیت از یک نوع نظم معنایی تهی می‌شود و به اجزا پراکنده‌ی بی‌ارتباط با یک‌دیگر تبدیل می‌گردد.

علی زمانیان،  ۱۴ مرداد ۱۴۰۵
@kherade_montaghed

👇


#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
❗️۵. "فهم‌ناپذیریِ ناشی از سرعت تغییرات".
واقعیت را نمی‌فهمیم، زیرا سرعت تغییرات، بیشتر از سرعتِ فهمیدن ما است.
در این نوع از فهم‌ناپذیری، رویدادها چنان سریع، پیاپی، و فشرده رخ می‌دهند که فرایند فهمیدن (که نیازمند تأمل، جمع‌آوری شواهد، و سنجشِ گزینه‌هاست) از «سرعت تغییرِ  رویدادها» عقب می‌ماند.
نتیجه آن که، فهمیدن، به‌جای آنکه یک «کنش پیشینی» (قبل از تصمیم‌گیری) باشد، به یک «کنشِ پسینی» (پس از وقوع) تبدیل می‌شود؛ اما تا زمانی که فهمیده شود، رویدادِ جدیدی رخ داده است که فهم پیشین را بی‌اعتبار می‌کند.
گاهی شخص، احساس می‌کند «اوضاع را فهمیده»، اما بلافاصله رویداد جدیدی این فهم را نقض می‌کند. این وضعیت، به «خستگیِ تحلیلی» و در نهایت، به «توقف کنش» می‌انجامد.

🔻ب)  موانعِ نسبتیِ سوژه و ابژه.

❗️۶.  "فهم‌ناپذیری کثرت تفسیرها".
در موقعیت انباشت انبوهی از تفسیرها، شخص، دچار سرگردانی معرفتی می‌گردد. به نحوی که هر فهمی، با فهمِ دیگری در تضاد می‌افتد.
در این وضعیت، ما یک رویداد را از چندین منظرِ معتبر درک می‌کنیم. هر منظر، «تفسیری کاملاً منطقی، مستدل و مبتنی بر شواهد» از رویداد ارائه می‌دهد. اما این تفاسیر، با یکدیگر ناسازگار، متضاد، یا حتی متقابل هستند. نه یک تفسیر، به‌تنهایی «غلط» است، و نه تفسیرِ دیگر، «درست». هر کدام، بخشی از واقعیت را روشن می‌کنند، اما هیچ‌کدام، «کلِّ واقعیت» را پوشش نمی‌دهند.

شهروند، با «کثرتِ فهم‌هایِ معتبر» مواجه می‌شود، اما نمی‌تواند میانِ آنها یکی را برگزیند؛ زیرا ملاکِ ترجیحی در دسترس نیست.
به عنوان مثال: مذاکراتِ هسته‌ای، اعتراضاتِ اجتماعی، یا سیاست‌هایِ اقتصادی را از سه منظرِ کاملاً متفاوت می‌توان تحلیل کرد:
-روایتِ رسمیِ دولتی: "ما در مسیرِ پیشرفت و مقاومت هستیم."
- روایتِ اصلاح‌طلبانه: "ما نیازمندِ تغییرِ روش‌ها و تعامل با جهانیم."
- روایتِ انتقادیِ مستقل: "ساختارِ قدرت، خودِ مسئله است.»"
هر سه روایت، با استدلالِ منطقی، شواهدِ تاریخی، و حتی داده‌هایِ آماریِ خاصِ خود پشتیبانی می‌شوند. شهروند، تک‌تکِ این روایت‌ها را می‌فهمد و حتی می‌تواند آنها را توضیح دهد. اما در نهایت، نمی‌داند کدام‌یک «درست» است، و حتی نمی‌داند که آیا «درست» بودن، خود یک مفهومِ معنا‌دار در این بستر است یا نه؟ 
نتیجه آن که شهروند، در "ازدحام فهم‌هایِ متعارض و به ظاهر معتبر" گیر می‌کند و در استیصال فرو می‌رود.

🔻 ج) موانعِ ذاتیِ خودِ فرایندِ فهم.

❗️ ۷. "فهم‌ناپذیریِ زبان‌بنیاد": 
واقعیت را فهم نمی‌کنیم، زیرا گاهی اوقات زبان، واقعیت را بازنمایی نمی‌کند.

یکی از مواردی که ضروری است که بدان عطف توجه داشته باشیم این است که واقعیت در ساحت زبان با واقعیت در ساحت عینی و مادی متفاوت است. به عنوان مثال "مفاهیم کلی"، که به نحو تجریدی از واقعیت بیرونی انتزاع می‌کنیم و به مثابه‌ی قراردادی زبانی از آن بهره می‌بریم، صرفا یک واقعیت زبان‌شناختی است. به عنوان مثال، "اسباب و اثاثیه" چیزی در بیرون نیست که بشود به آن اشاره کرد. آن‌چه داریم و می‌توان انگشت اشاره را به سوی‌شان گرفت، میز و صندلی و فرش و یخچال و.....است.  ما از آن رو که نمی‌خواهیم نام تک‌تک آن‌ها را ببریم، آن‌ها را در فرم و اصطلاح جدید زبانی، جا داده و به همه‌ی آن‌ها، نام "اسباب اثاثیه" می‌گذاریم.

بزرگترین خطای آدمی آن است که به برخی از نام‌ها و مفاهیم کلی، "تشخص" می‌بخشد.
به عنوان مثال: وقتی می‌گویند شهروندان وظیفه دارند از "انقلاب" حراست و حفاظت کنند و اگر لازم شد جان خود برای بقا و تداوم "انقلاب" فدا نمایند. و یا هنگامی که از آبرو و حیثیت انقلاب یاد می‌کنند، گویی به "انقلاب" که صرفا یک مفهوم زبان‌شناختی و امر اعتباری زبان‌ساخته است، جان می‌بخشند و آن را چون یک انسان واجد تمامی اوصاف آدمی معرفی می‌کنند. از این رو از شهروندان می‌خواهند که از "انقلاب" محافظت کنند و از حق خودشان بگذرند و حق "انقلاب" را مقدم شمارند و غیره.

- گاهی فهم‌ناپذیری، ناشی از فقر زبانی است. به این معنا که واژگانِ موجود، برای توصیفِ وضعیتِ جدید کم می‌آورند؛ یا بیش‌ازحد عام‌اند و نارسا، یا بیش‌ازحدِ تخصصی، یا بارِ ارزشیِ سنگینی دارند، یا واقعیت را وارونه نشان داده و واژگون می‌کنند. به نحوی که یا به علت فقر زبانی و یا به دستکاری زبانی واقعیت، فهم مختل می‌شود.

فقر زبان، به فقدان توانایی مفهوم‌سازی برای مواجهه‌ی با واقعیت و امکان معرفتی اشاره دارد. و نیز دستکاری زبان، به فرایند تحریف واقعیت می‌پردازد.
تحریف واقعیت، از طرق زبان، یکی از ترفندهای اصلی نظام‌های سیاسی و یکی از شیوه‌کارآمد حاکمان برای رواج جهل و تاریکی است. به گونه‌ای که شهروندان نتوانند به فهمی درست و روشن از شرایط دست یابند.

👇


#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
"فقرِ صورتبندیِ زبانی" وضعیتی است که در آن، گنجینۀ واژگانی و ساختارهای نحوی موجود، برای بازنماییِ پیچیدگی واقعیت، کافی نیست و هر تلاشی برای فهم، به تحریفِ ناخواسته‌ی واقعیت می‌انجامد
شهروندِ ایرانی، با "فقرِ زبانی" مواجه است؛ یعنی ابزارِ زبانیِ مناسبی برای "نام‌گذاریِ وضعیتِ خود" در اختیار ندارد. این فقرِ زبانی، به "ناتوانی در صورتبندیِ مسئله" می‌انجامد؛ و ناتوانی در صورتبندی مسئله، به ناتوانی در حل مسئله، منجر می‌شود.

❗️ ۸. "فهم‌ناپذیریِ متافیزیکی": 
در این‌گونه فهم‌ناپذیری، خودِ «حقیقت»، قابل دسترسی انسانی نیست»
این وضعیت، رادیکال‌ترین و فلسفی‌ترین نوعِ فهم‌ناپذیری است. در اینجا، هیچ‌یک از موانعِ پیشین وجود ندارد. بلکه ماهیت خود واقعیت به‌گونه‌ای است که از «حدِّ ادراکِ انسانی» فراتر می‌رود. به عبارت دیگر، این نوعِ فهم‌ناپذیری، ریشه در محدودیت‌هایِ ذاتی شناخت بشری دارد، نه در نقص سوژه، داده، زبان، یا اراده.
حتی اگر همۀ داده‌ها در دسترس باشند، همۀ زبان‌ها کارآمد باشند، و همۀ موانعِ ارادی کنار روند، باز هم "حقیقتِ نهایی" در هاله‌ای از ابهام باقی می‌ماند؛ زیرا خودِ واقعیت، به‌گونه‌ای است که از "دسترسیِ قطعی" می‌گریزد. نمونه‌‌ی اعلی این گونه از امر فهم‌ناپذیر، "امر متعال" و " خدا" است که از چنگ هرگونه فهمیدن انسانی می‌گریزد.
در این‌جا آدمی به "فروتنی معرفتی" می‌رسد؛ یعنی می‌پذیرد که برخی از واقعیت‌ها، ذاتاً فراتر از توانِ درک انسانی‌اند و باید با "چشم‌اندازهایِ نسبی" و "تفاسیرِ چندگانه" و نه با «حقیقتِ یگانه و مطلق" زندگی کرد.. فروتنی معرفتی، دست کشیدن از مطلق‌اندیشی است.

❗️۹. "فهم‌ناپذیری فرهنگی"

وقتی زبان، نمادها و معانی مشترک از بین بروند، وقتی ‌"زیست‌جهان فرهنگی" افراد از یک‌دیگر متفاوت و بلکه متضاد شود، آن‌گاه "دیگری"، به نحو معناداری فهم‌ناپذیر می‌شود.

فهم‌ناپذیری فرهنگی یعنی چه؟
"فهم‌ناپذیری فرهنگی" یعنی وقتی ساختارهای معنایی مشترک" در قطب‌بندی‌های اجتماعی تضعیف شود، آن‌گاه  فهمیدن دیگری، کار دسوار می‌شد. از این رو:
نشانه‌ها (کلمات، لباس، موسیقی، هنر) برای گروه‌های مختلف، معانی متضاد پیدا می‌کنند.
"مرجع معنایی معتبر و مشترکی" (مانند دین، ملی‌گرایی یا ایدئولوژی مدرن) نمی‌تواند معناها را به هم نزدیک کند
به عنوان مثال: حجاب، برای گروهی،  نماد عفت، هویت دینی و اطاعت از نظام تلقی شده و نزد گروهی دیگر، نماد اجبار، عقب‌ماندگی یا تسلیم.
برخی فضای مجازی را تهدید امنیتی و فساد اخلاقی می‌دانند، برخی دیگر، آن‌را پنجره‌ای به به جهان و فضای تنفس اجتماعی می‌بینند.
این دوگانگی‌ها هم جهان فرهنگی و هم جهان اجتماعی رادبا تنش بزرگی مواجه کرده است.

چرا این فهم‌ناپذیری به بن‌بست دامن می‌زند؟ زیرا:
گفت‌وگو را غیرممکن می‌کند: وقتی مبنای زبانی و نمادین مشترک نباشد، هر گفت‌وگویی به «سوتفاهم‌های راهبردی» تبدیل می‌شود. هر طرف فکر می‌کند دیگری "درک نمی‌کند" یا "عمداً سوءتعبیر می‌کند".
در چنین وضعیتی است که به تعبیر "پی‌یر بوردیو" نوعی "خشونت نمادین" رخ می‌دهد.  به این معنا که  گروهی که قدرت را دست دادند،  خود را تنها منبع مجاز "تولید معنا" و یگانه مرجع معتبر تفسیر رخ‌دادها می‌دانند. گروه‌های دیگر یا باید سکوت کنند یا طرد شوند. این خشونت نمادین در قالب "برچسب‌زنی" بروز می‌کند.

فهم‌ناپذیری فرهنگی، فرد را در یک «تعارض هویتی مزمن» گرفتار می‌کند. و منجر به "شیزوفرنی فرهنگی" می‌شود. یعنی فرد در فضای عمومی یک شخصیت و در فضای خصوصی (خانواده، شبکه‌های مجازی، مهمانی‌ها) شخصیتی کاملاً متفاوت دارد. این دوپارگی، سرمایهٔ روانی جامعه را تحلیل می‌برد.

ادامه دارد.....

علی زمانیان، ۱۴ مرداد ۱۴۰۵
خرد منتقد


#فرهیختگان روزن آگاهی

چرا انقلاب مشروطه از انقلاب اسلامی مهم‌تر است؟
مهران صولتی

چهاردهم مرداد ماه هر سال یادمان پیروزی انقلاب مشروطه است. اینک اما با گذشت یکصد و بیست سال از آن رویداد سترگ به نظر می‌رسد که زمان برای سنجش ابعاد گوناگون آن بیش از هر زمان دیگری مناسب باشد. انقلابی که اگر چه از منظر سیاسی ناکام ماند و نتوانست تداوم خود را با حفظ اهداف اولیه سپری کند ولی تاثیراتی ماندگار بر فرهنگ و سیاست ایران زمین در روزگار مدرن به‌جای گذاشت. از همین‌رو می‌توان در افق امروز و چهاردهه پس از پیروزی بدیل‌اش؛ انقلاب اسلامی، دستاوردهای آن‌را به داوری نشست. مقایسه‌ای که می‌تواند برای نگریستن دقیق‌تر نسبت به مسیری که پیموده‌ایم مفید باشد:

نگاه واقع‌بینانه به مولفه‌های پیشرفت: روشنفکران مشروطه‌خواه از همان ابتدا درد و درمان را خوب شناختند. این‌که راز عقب‌ماندگی تاریخی کشور در فقدان حاکمیت یک‌ کلمه یا همان قانون نهفته است. روشن بود که با بی‌نظمی ناشی از رفتار استبدادی و پیش‌بینی ناپذیر بودن پادشاه هرگز نمی‌توان در مسیر پیشرفت حرکت کرد. بنابراین در ابتدا باید توافقی عام به نام قانون وجود داشته باشد که بتوان از آن به‌مثابه چارچوبی برای نظم‌پذیر کردن رفتار حاکمان بهره برد. این در‌ حالی است که مساله اصلی در شکل‌گیری انقلاب اسلامی، سودای آفرینش نظمی جدید به جای تلاش برای حاکمیت قانون بود.

ضرورت محدود شدن اختیارات حکومت: به‌روایتی سیاست مدرن زمانی شکل گرفت که پرسش بنیادین؛ چه کسی باید حکومت کند؟ به پرسش اساسی؛ چگونه باید حکومت کرد؟ تبدیل شد. مطالعات مشروطه‌پژوهان هم نشان می‌دهد که دغدغه مهم در پیدایش مشروطیت کندوکاو در چگونگی حکومت بود فارغ از این‌که چه کسی باید حکومت کند. حال آن‌که در انقلاب اسلامی که حدود هفتاد سال بعد اتفاق افتاد مجددا روشنفکران  از این امر پرسش می‌کردند که چه کسی باید حکومت کند؟ بنابراین آشکارا دغدغه توزیع دموکراتیک قدرت به حاشیه رفت و حکم‌رانی جنبه‌ای متمرکز و رویایی یافت.

چیرگی فرهنگ بر سیاست: انقلاب مشروطه محصول تلاش ده‌ها ساله روشنفکران در اثبات حقوق بشر، مزایای تجدد و حاکمیت قانون بود. به طور مثال روشنفکری مانند طالبوف برداشتی ژرف از مبانی تجدد داشت و حقوق را مبنای قانون می‌دانست. هم‌چنین آزادی را هدف می‌پنداشت نه ابزار! از این منظر انقلاب مشروطه کاملا به جنبش روشنگری در اروپا شبیه است. اما در انقلاب اسلامی بر‌خلاف فرهنگ، شاهد سیطره سیاست بر افکار عمومی بودیم. گفتمان حقوق بشر توسط روشنفکران چپ، بورژوایی و مردود شمرده شد و طراحی جامعه ایده‌آل با درون‌مایه خوانش مارکسیستی از اسلام به سکه رایج جامعه تبدیل شد.

شناخت واقعی از مسائل زمانه: روشنفکران عصر مشروطه فهمی واقع‌بینانه از مسائل و مشکلات عدیده دوران خود داشتند؛ فقر، ناکارآمدی، استبداد، فقدان حاکمیت قانون، تمرکز قدرت و ... در زمره علل عقب ماندگی تلقی می‌شدند. همین امر هم موجب جدی انگاشتن اصلاحاتی شد که خود را نهایتا در قامت انقلاب به نمایش گذاشت. اما روشنفکران نیمه دوم دوره پهلوی با تسلیم شدن به سودای بومی‌گرایی به دنبال  ایجاد جامعه‌ای مستقل و بدون کمترین وابستگی بودند. استقلالی که در سال‌های بعد به انزوا ترجمه شد. بنابراین مسائل اصلی جامعه هم‌چون توسعه نامتوازن، پیامدهای اصلاحات ارضی، افزایش سهم نفت در اقتصاد، و فرمایشی شدن نهادهای مشروطه به حاشیه رانده شده و جای خود را به مسائلی هم‌چون چگونگی رقابت با رشد مارکسیسم در دانشگاه‌ها و مقابله با افزایش مصرف‌گرایی شهری و تبلیغات باستان‌گرایانه دادند.

نکته پایانی: ایرانیان از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی راهی طولانی را پیموده ‌ند. مسیری پر فراز و فرود از مشروطه‌طلبی تا جمهوری‌خواهی! مقایسه دوره‌هایی از این‌دست در بستر نوعی جامعه‌شناسی تاریخی می‌تواند به‌سهم خود در خروج از بن‌بست‌های سیاسی کنونی مهم تلقی شود. بدون تردید بازخوانی گذشته در افق مسائل امروز می‌تواند آینده‌ای بهتر را به ارمغان آورد.


#فرهیختگان روزن آگاهی