رئیس‌جمهور درباره کشتار دی‌ماه مسئولیت قانونی دارد

مهدی ذاکریان، استاد دانشگاه، در یادداشتی که عبدی‌مدیا آن را منتشر کرده، با انتقاد از اظهارات اخیر رئیس‌جمهور درباره شمار کشته‌شدگان اعتراضات دی‌ماه، خواستار پاسخگویی او درباره مسئولیت قانونی‌اش در قبال این رویداد شد.

ذاکریان با اشاره به سخنان رئیس‌جمهور که اعلام‌کنندگان آمار ۳۰ تا ۴۰ هزار نفری کشته‌شدگان را «نامرد و وطن‌فروش» خوانده بود، پرسیده است که رئیس‌جمهور، با توجه به تاکیدهای مکرر خود بر قانون اساسی و نهج‌البلاغه، چه وظیفه‌ای در قبال حقوق شهروندان و پیگیری وضعیت قربانیان دارد.
او در این یادداشت نوشته است که حتی بر اساس روایت رسمی حکومت درباره شمار کشته‌شدگان ــ که آن را حدود سه هزار نفر عنوان کرده ــ رئیس‌جمهور باید گزارشی درباره روند رسیدگی به این پرونده و برخورد با مقام‌ها و نهادهایی که در نتیجه «قصور، ترک فعل و تخلف» احتمالی آنان چنین فاجعه‌ای رخ داده، ارائه کند.
این استاد دانشگاه همچنین عملکرد رئیس‌جمهور را مورد انتقاد قرار داده و نوشته است که میان سخنان او درباره پایبندی به قانون اساسی و عملکردش در عمل فاصله وجود دارد.
ذاکریان در پایان خطاب به خانواده‌های دادخواه کشته‌شدگان دی‌ماه نوشته است که عدم پیگیری مسئولیت مقام‌های مسئول، در آینده و در چارچوب مباحث مربوط به «عدالت انتقالی»، می‌تواند به عنوان سندی درباره نحوه مواجهه ساختار قدرت با حقوق قربانیان مورد بررسی قرار گیرد.
مهدی ذاکریان، استاد حقوق بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران است.


#فرهیختگان روزن آگاهی

چرا ادامه دادن، یا امیدِ رسیدن
محمدرضا نیکفر

https://www.youtube.com/watch?v=dZ58-is1sow

#فرهیختگان روزن آگاهی

این‌روزها انتشار نقاشی‌هایی از خانم مهرنوش بادپر در فضای مجازی، که به برخی ناهنجاری‌های فرهنگی در خانواده و جامعه اشاره کرده، مورد توجه و موضوع بحث‌های زیادی بوده است. برخی او را تحسین کرده‌اند و برخی او را «روان‌پریشی که در خانواده پر آسیب بزرگ شده» و «مرجان ساتراپی دوم» دانسته‌اند که برای «سیاه‌نمایی» در رسانه‌های معاند خوراک فراهم می‌کند.

حتی رادیکال‌ترین منتقدان هم معمولاً ادعا نمی‌کنند خانم بادپر «دروغ» می‌گوید. همان‌طور که بازنمایی مرجان ساتراپی در پرسپولیس «دروغ» نبود. همان‌طور که رمان نهال نفیسی، ولو که اسرائیل از روایت او فیلم ساخته باشد. آنها بخش‌هایی از تجربه‌های تلخ و تاریک گروه‌هایی از زنان و مردان ایرانی در خانواده و جامعه را بازتاب می‌دهند که شاید شبیه به تجربه‌های ما نیست و احتمالا آن چیزی نیست که دلمان بخواهد ویترین وضعیت زن و خانواده در ایران را بسازد. تجربیاتی که مثل تجربه‌های خود ما موقعیت‌مند هستند و بدون آن‌ها تصور کلی ما از واقعیت ناقص است. بویژه در حوزه زن و خانواده که مسئولیت حفظ آبروی خانواده و ملت را بر دوش‌اش گذاشته‌اند.

مناسبات میان قدرت و حقیقت این‌گونه است. اما افراد و گروههایی که خاموش و حذف می‌کنیم و آسیب‌هایی که زیر فرش هل می‌دهیم، گم نمی‌شوند...اینکه «دشمنان» ما عاشق انتشار چنین تصاویری هستند، چنانکه ما تصویر مشخصی از غرب را می‌پسندیم، به معنای «دروغ» بودن آن‌ها نیست. ماجرا این است که همه واقعیت همین نیست. اقتضای منافع سیاسی بازنمایی گزینشی است.

مثلا در جریان مدرن شدن دولتی ایران در دوران پهلوی اول و دوم، تصویر «زن تراز» و مترقی آنقدر بزرگ و بزک شد، که زنان مسلمان و مذهبی را تا حدود زیادی از کادر بیرون انداخته بود. اتفاقی که بعد از انقلاب درباره گروه دیگری از زنان تکرار شد. (تنها اینکه زنان مسلمان دانش، امکان و کلمات کمتری برای روایت خود داشتند؛ کنترل تعصبات سنتی همزمان با کنترل دولتی درکار نامرئی کردن آن‌ها بود.)

اما بزرگترین آسیب شقه شقه شدن زنان در هر دوره، متوجه خود زنان است. ساختار امتیازدهی و برچسب‌زنی پدرسالارانه در اشکال نو و کهنه‌اش، گفتگو میان زنان را با باورهای مختلف، ولو با اهداف مشترک، دشوار و حتی ناممکن می‌کند. ضمن اینکه زنان در این میان صرفاً قربانیان منفعل نیستند؛ بسیاری اوقات خودشان هم آگاهانه/ ناآگاهانه نقش موثری در فرایند طرد و نامرئی‌‌کردن گروه‌های دیگر ایفا می‌کنند؛ خواه در ساختارهای دولتی و حکومتی باشند, خواه در انجمن‌ها و حلقه‌های فمینیستی.

ساختن فضاهای مشترک برای گفت‌وگو و به رسمیت شناختن تجربه‌ها و دیدگاه‌های متفاوت، شاید مهم‌ترین راه پرهیز از شقه‌شقه شدن کنشگران و از دست رفتن ظرفیت‌های جمعی باشد.

مریم نصر

#فرهیختگان روزن آگاهی

آینده تنگه هرمز؛ آرامش یا بحران؟

تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های راهبردی جهان است که امنیت انرژی، تجارت دریایی و موازنه قدرت در منطقه خلیج فارس به آن گره خورده است. این آبراه باریک، مسیر عبور بخش قابل‌توجهی از صادرات نفت خام و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان است؛ ازاین‌رو، هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی آن می‌تواند پیامدهایی فرامرزی بر اقتصاد و سیاست بین‌الملل داشته باشد. سرنوشت تنگه هرمز نه تنها به روابط کشورهای ساحلی، بلکه به رقابت قدرت‌های بزرگ، تحولات بازار انرژی و قواعد حقوق بین‌الملل وابسته است.

ابعاد ژئوپلیتیکی و موازنه بازدارندگی
در بعد ژئوپلیتیکی، تنگه هرمز همواره ابزاری کلیدی برای بازدارندگی و اعمال نفوذ منطقه‌ای بوده است. موقعیت جغرافیایی ایران در ساحل شمالی این تنگه، در کنار توانمندی‌های دریایی، موشکی و پهپادی، ظرفیت ایجاد اختلال در تردد دریایی را به این کشور می‌دهد. در مقابل، ایالات متحده و متحدانش با حضور نظامی گسترده می‌کوشند امنیت کشتیرانی و جریان آزاد انرژی را حفظ کنند. این تقابل منجر به شکل‌گیری نوعی «بازدارندگی متقابل» شده است؛ وضعیتی که در آن هر دو طرف، توانایی تحمیل هزینه‌های سنگین به یکدیگر را دارند، اما هم‌زمان از پیامدهای خانمان‌سوز یک رویارویی همه‌جانبه نیز آگاهند.

تأثیرات بر اقتصاد و بازار جهانی انرژی
از منظر اقتصادی، اهمیت این آبراه فراتر از جغرافیای خلیج فارس است. اقتصاد جهانی—به‌ویژه کشورهای واردکننده انرژی در آسیا و اروپا—به تداوم صادرات از این مسیر وابستگی حیاتی دارد. حتی ایجاد ناامنی‌های محدود یا تشدید تنش‌های نظامی می‌تواند به جهش قیمت نفت، جهش هزینه بیمه کشتی‌ها، اختلال در زنجیره‌های تأمین و تشدید تورم جهانی بینجامد. به همین دلیل، بازارهای جهانی به کوچک‌ترین تحولات این منطقه پاسخی سریع و نوسانی می‌دهند.

چالش‌های حقوقی و تفسیرهای متعارض
از دیدگاه حقوق بین‌الملل، تنگه هرمز یک گذرگاه بین‌المللی است و اصل «عبور ترانزیتی» در حقوق دریاها جایگاهی محوری در آن دارد. با این حال، در شرایط بحرانی، اختلاف‌نظر دولت‌ها پیرامون تفسیر «ملاحظات امنیت ملی» در برابر «آزادی کشتیرانی»، زمینه‌ساز چالش‌های سیاسی و حقوقی می‌شود. در عمل، اجرای اصول حقوقی همواره تحت تأثیر موازنه قدرت و تدابیر امنیتی روز قرار داشته است.

تحلیل سناریوهای آینده
با وجود تنش‌های دوره‌ای، «بسته شدن کامل و طولانی‌مدت تنگه هرمز» سناریویی کم‌احتمال است؛ زیرا چنین اقدامی علاوه بر ضربه به اقتصاد جهانی، به اقتصاد کشورهای صادرکننده منطقه—از جمله خود ایران—آسیب‌های جبران‌ناپذیری وارد می‌سازد. در مقابل، محتمل‌ترین سناریو «تداوم باز بودن تنگه همراه با تنش‌های مقطعی» است؛ وضعیتی که با حضور پررنگ نظامی، اقدامات بازدارنده و نوسانات امنیتی همراه خواهد بود. این شرایط اگرچه مانع توقف کامل تجارت نمی‌شود، اما هزینه حمل‌ونقل و ریسک فعالیت‌های اقتصادی را به‌شدت افزایش می‌دهد.
نتیجه‌گیری
در مجموع، آینده تنگه هرمز را نمی‌توان ساده‌انگاری کرد و آن را صرفاً در دو حالت «کاملاً باز» یا «مسدود» دید. سرنوشت این گذرگاه بیش از هر چیز به تداوم موازنه قدرت، مدیریت دیپلماتیک بحران‌ها، میزان رقابت بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و تحولات بازار انرژی بستگی دارد. بنابراین، چشم‌انداز پیش‌رو تداوم نقش تنگه هرمز به‌عنوان یک «اهرم راهبردی» در کنار حفظ جریان اصلی کشتیرانی است؛ ابطالی بر انسداد کامل، اما همراه با استمرار مدیریت‌شده‌ی تنش‌ها.
محمدعلی سوره

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔺پیمان دفاعی مکه!

سفر رهبران پاکستان و ترکیه به عربستان و امضای پیمان نظامی مشترک فراتر از یک رویداد دیپلماتیک گذرا، حلقه‌ای از پازل بزرگ‌تر دگرگونی‌های امنیتی در خاورمیانه است. چه بسا میزبان این نشست بخواهد از این طریق در بحبوحه تنش‌های منطقه پایه‌های اولیه شکل گیری «ناتوی اسلامی» را بنیان نهد.
 
در دیداری سه جانبه یک پیمان دفاعی مشترک به امضا رسیده که در یک نامگذاری قابل تامل، "پیمان مکه" نام گرفته است. ریاست جمهوری ترکیه اعلام کرده است که بنا به این پیمان هر گونه حمله مسلحانه به هر کدام از سه کشور، حمله به همه آنها تلقی خواهد شد.

اگرچه نگاه‌های تقلیل‌گرایانه، این تحرکات را صرفاً واکنشی انفعالی و ناشی از هراس ریاض می‌دانند، اما واقعیت کنونی بسیار پیچیده‌تر از آن به نظر می‌رسد. اگرچه سایه گسترش جنگ، منطقه را تا حدودی به سمت نوعی «واقع‌گرایی دیپلماتیک» و حل و فصل جنگ از طریق مذاکره و دیپلماسی کشانده تا از خروج اوضاع از کنترل جلوگیری شود، اما این میل به تنش‌زدایی، نافی شکل گیری نگرانی‌های عمیق از گسترش موقعیت و نفوذ منطقه‌ای ایران پس از جنگ پس از شکسته شدن خیلی از تابوها و خطوط قرمز نیست. در واقع، پیشران عزیمت رهبران آنکارا و اسلام‌آباد به ریاض، نه صرفا تعارفات دیپلماتیک یا بهره‌مندی از منابع مالی عربستان، بلکه اشتراک در دغدغه‌های امنیتی جدیدی است که از تبعات جنگ منطقه‌ای اخیر است.

این چرخش در حالی رخ می‌دهد که در سه سال اخیر و به‌ویژه پس از جنگ‌های غزه، سوریه و لبنان، تا حدودی یکه‌تازی‌های اسرائیل به محور مشترک نگرانی‌های امنیتی منطقه و حتی ریاض و همسایگان جنوبی به استثنای امارات تبدیل شده بود و همین خود دغدغه و نگرانی مشترک ایران و این کشورها بود. اما اکنون هر چند نگرانی از یکه‌تازی‌های اسرائیل همچنان پابرجاست، ولی در کنار آن هم نگرانی از ایران رفته رفته عمیق‌تر از گذشته شده و می‌شود. در این زمینه هم می‌توان به اطهارات تند چند وقت پیش وزیر خارجه ترکیه در تشبیه رفتار ایران به اسرائیل در منطقه اشاره کرد!

همچنین قسمی تغییر رویکرد عمان که روابط تاریخی با تهران دارد، گواهی بر این مدعاست؛ تغییری که نباید آن را خروجیِ صرفِ فشارهای واشنگتن دانست، بلکه بازتابی از ادراک جدید مسقط نسبت به تحولات محیط پیرامونی است.

در کل می‌توان گفت که تلاش عربستان برای ایجاد این «هم‌افزایی دفاعی» در مقابل ایران، سه هدف و دلالت راهبردی را با خود به همراه دارد:
۱. بازدارندگی جمعی: ریاض معتقد است تنش‌های منطقه‌ای به این زودی فروکش نخواهد کرد و ممکن است به سطوح خطرناکی از درگیری کشیده شود. از این رو، عربستان می‌کوشد با ایجاد یک چتر دفاعی مشترک، هزینه واکنش‌های تهران را بالا ببرد و در صورت بروز رویارویی‌های گسترده، زیرساخت‌های حیاتی خود را از گزند حملات مصون نگه دارد.

۲. نظم امنیتیِ درون‌منطقه‌ای: گویا عربستان به این نتیجه رسیده است که جمهوری اسلامی ایران از خطر سقوط در جنگ عبور کرده و در عین حال هم راهبرد «بازدارندگی» و «مهار» آمریکا در قبال آن کاراییِ خود را از دست داده است. بنابراین ضمن نومیدی از تکیه صرف بر اتحاد امنیتی با واشنگتن، در پی معماریِ نظم امنیتی «درون‌منطقه‌ای» است تا نفوذ و جایگاه ایران را در پساجنگ مهار کند.

۳. مدیریت پرونده یمن: ظاهرا عربستان در صرافت شروع یک مواجهه چندمنظوره با انصار الله در یمن است و همین منظور هم می‌تواند یکی دیگر از انگیزه‌های یک پیمان منطقه‌ای سریع و قدرتمند باشد تا بتواند از این طریق پس از کلید زدن این مواجهه، واکنش‌های احتمالی تهران را مهار کرده و موازنه قدرت را در میدان یمن به نفع خود تغییر دهد.

مخلص کلام این که همسایگان جنوبی ایران در نتیجه جنگ اخیر، بیش از گذشته به تنوع‌بخشی به شراکت‌های امنیتی به ویژه با قدرت‌های منطقه روی آورده‌اند. در این میان، پیمان ابراهیم (عادی‌سازی با اسرائیل) نه تنها دیگر اولویت نیست، بلکه به حاشیه رانده شده است؛ چرا که نزدیکی به اسرائیل، از یک سو، تشکیل شراکت دفاعی با قدرت‌های اسلامی (ترکیه و پاکستان) را عملا بسیار دشوار و سخت می‌کند و از دیگر سو با تضعیف وجهه عربستان در دنیای عرب و اسلام عملا میدان را به نفع روایت تهران خالی می‌کند.

در کل، به نظر می‌رسد که منطقه در مسیر یک پوست‌اندازی امنیتی بزرگ است؛ ائتلاف‌ها در حال تغییرند و بلوک‌بندی‌های نوینی در راه است.

صابر گل‌عنبری


#فرهیختگان روزن آگاهی

ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان پیمان دفاعی مشترک «مکه» را امضا کردند.

بر اساس این توافق، هرگونه حمله نظامی علیه هر یک از این سه کشور، حمله به هر سه تلقی می‌شود.

این بند شباهت زیادی به اصل دفاع جمعی در پیمان ناتو (ماده ۵) دارد.

#فرهیختگان روزن آگاهی

مناقشه در خزر
این روزها بحث درباره سهم ایران از دریای خزر و رژیم حقوقی آن دوباره بالا گرفته است. در چنین فضایی، شنیدن این نشست شاید مفید باشد.

این فایل صوتی مربوط به نشست نقد و بررسی کتاب «مناقشه در دریای خزر» نوشته دکتر فرشاد کاشانی است؛ با حضور فریدون مجلسی، هومن یوسفدهی و خود نویسنده.

این کتاب از معدود آثاری است که به‌طور مشخص به مناقشه حقوقی دریای خزر، قراردادهای ایران و شوروی و مسئله سهم ایران پرداخته است. هر سه سخنران نیز سال‌ها در حوزه روابط بین‌الملل و دریای خزر کار کرده‌اند.

برای کسانی که می‌خواهند بحث این روزها را کمی دورتر از شعارها و با رجوع به اسناد و استدلال‌های حقوقی دنبال کنند، شنیدن این گفت‌وگو می‌تواند مفید باشد.



#فرهیختگان روزن آگاهی

مناقشه در خزر
این روزها بحث درباره سهم ایران از دریای خزر و رژیم حقوقی آن دوباره بالا گرفته است. در چنین فضایی، شنیدن این نشست شاید مفید باشد.

این فایل صوتی مربوط به نشست نقد و بررسی کتاب «مناقشه در دریای خزر» نوشته دکتر فرشاد کاشانی است؛ با حضور فریدون مجلسی، هومن یوسفدهی و خود نویسنده.

این کتاب از معدود آثاری است که به‌طور مشخص به مناقشه حقوقی دریای خزر، قراردادهای ایران و شوروی و مسئله سهم ایران پرداخته است. هر سه سخنران نیز سال‌ها در حوزه روابط بین‌الملل و دریای خزر کار کرده‌اند.

برای کسانی که می‌خواهند بحث این روزها را کمی دورتر از شعارها و با رجوع به اسناد و استدلال‌های حقوقی دنبال کنند، شنیدن این گفت‌وگو می‌تواند مفید باشد.


#فرهیختگان روزن آگاهی

رجب صفروف، عضو تیم روسیه در مذاکرات رژیم حقوقی دریای خزر، مرداد ۹۷:
همه ما انتظار داشتیم ایران درخواست ۵۰ درصد بکند. قانونی هم بود. اما جلسه اول یکباره جمهوری اسلامی گفت تقسیم برابر بین ۵ کشور، یعنی کمتر از ۲۰ درصد
برای ما عجیب‌ و غریب بود که چجور ایران دارد از حقوق خودش گذشت می‌کند
این برای بقیه کشورها مثل هدیه الهی بود. از خوشحالی نمی‌دانستند چکار کنند.


#فرهیختگان روزن آگاهی

روزنامه‌نگاری ملی؛ درآمدی بر حقیقت‌نگاری ایرانی
ابوالفضل فاتح

این یادداشت به مناسبت روز خبرنگار با نقد «روزنامه‌نگاری هژمونیک» و سازوکارهای آن در صورت‌بندی و بازنمایی واقعیت، به تبیین مفهوم «روزنامه‌نگاری ملی» می‌پردازد و در ادامه، امکان شکل‌گیری «روزنامه‌نگاری ایرانی» و «حقیقت‌نگاری ایرانی» را به بحث می‌گذارد.

فرازهایی از  یادداشت:

روزنامه نگاری هژمونیک واقعیت‌های تعیین‌کننده جهان را از دریچه منافع قدرت‌های مسلط صورت‌بندی و بازنمایی می‌کند و با به‌کارگیری پیچیده‌ترین سازوکارهای زبانی و روایی، از سوگ ما روایت می‌سازد، اما در برابر ساختارهای مولد رنج‌ ما، یا پیشگیری از آن رنج ها، کمتر مسئولیتی برای خود قائل است.

رسانه‌ای که چارچوب‌بندی خود را بر پیامدها استوار سازد و تنها «پیامدها» را برجسته کند و درباره «زمینه‌ها و عاملان» سکوت پیشه کند، تصویری ناقص و جهت‌دار از واقعیت ارائه می‌دهد. این سازوکار، در مواردی نه‌تنها به کتمان حقیقت، که به پمپاژ ناحقیقت می‌انجامد.


در گفتمان رسانه ای هژمونیک، اصلِ خشونت ها و جنگ ها تخطئه نمی‌شوند و اگرهم چنین شود، غالبا ساختارهای مولد و بانیان اصلی آن مورد خطاب قرار نمی‌گیرند و به نوعی، تراژدی از عاملان اصلی خود جدا می‌شود. در چنین منظومه‌ای، رنج و محرومیت و فلاکت انسان‌ها، دیگر موضوعی برای مسئولیت اخلاقی نیست، بلکه سرمایه‌ای برای جذب مخاطب و کسب اعتبار است

روزنامه نگاری وابسته در هر جای جهان، بیش از آن که روزنامه نگاری باشد، گرفتار آفت قدرت، مالکیت و تبلیغات است و با «حقیقت نگاری» فاصله ی بسیار دارد.

در برابر این جریان، سخن از «روزنامه‌نگاری ملی» قد علم می‌کند. تفاوت بنیادین این دو، در معرفت‌شناسی رسانه نهفته است؛ یکی حقیقت را در چارچوب منافع قدرت‌های مسلط بازنمایی می‌کند، و دیگری با شناخت و تحلیل مناسبات قدرت، آن را از منظر خیر عمومی، منافع ملی و کرامت انسان می‌کاود.

این نگاه نمی‌گوید وطن یا نژاد من بالاترین است؛ بلکه در پی آن است که چه چیزی برای میهن و ملت  من بهترین است!

روزنامه‌نگاری ملی، باید «معرفت بنیاد » و «ضلع سومی» باشد که از وابستگی تحریریه به کانون‌های قدرت، ثروت و منافع سازمان‌یافته داخلی و نیز روایت‌های هژمونیک خارجی پرهیز می‌کند.

آنچه روزنامه‌نگاری را «ملی» می‌کند، نه تغییر در اصول جهان‌شمول حرفه‌ای، بلکه تعلق آن به حافظه تاریخی، تجربه زیسته، فرهنگ و افق تمدنی و حتی زبان و ادبیاتی است که از پنجره ی آن به روایت حقیقت می‌پردازد و می کوشد امکان شناخت و تحقق خیر عمومی و منافع بلندمدت ملت را فراهم آورد و نماد و برآیند خرد جمعی ملت و سرزمینی باشد که به آن تعلق دارد.

روزنامه‌نگاری صرفاً «رویدادنگاری» به مفهوم «روایت ساده ی رخدادها» و انعکاس خام واقعیت نیست؛ گزینش، اولویت‌بندی، برجسته سازی و چینش واقعیت ها نیز هست.

گفت و گوی فرهنگی مغتنم است، اما روزنامه‌نگاری را نمی‌توان به انتقال بی‌واسطه الگوها، فناوری‌ها و تکنیک‌های دیگر فرهنگ ها فروکاست. روزنامه نگاری ملی از سنت های بومی نه تنها رنگ می پذیرد که ریشه می گیرد، و به آن احساس تعلق دارد.

وقتی سخن از «حقیقت نگاری ایرانی» به میان می آید، روشن است که «حقیقت» جغرافیا ندارد و ایرانی و خارجی نمی شناسد، اما زاویه دید، مسئله‌گزینی، منافع ملی و حساسیت‌های اخلاقی می‌توانند متعلق به هر سرزمین و اینجا ایران باشند.

در مواجهه با یک رویداد واحد، روایتِ یک روزنامه‌نگار ایرانی با روایت روزنامه‌نگاری برخاسته از زیست‌بوم دیگر، با هر میزان مشابهت، از تمایزات خاص خود برخوردار خواهد بود  و مسئله گزینی آنها و شیوه ی روایت و دلالت ها و حساسیت های گفتمانی و حتی ادبیات و ادب واژه های آنها هرگز یکسان نخواهد بود.

وقتی رسانه بخشی از وجدان و حافظه ی یک ملت است و وقتی روزنامه نگاری ملی در بستر تمدنی سرزمینی چون ایران تعریف شود، می توان از «روزنامه نگاری ایرانی» با پارادایم هنجاری و مبانی معرفت شناختی متناسب با مولفه های تمدنی و فرهنگی ایران سخن به میان آورد.

همان‌گونه که از معماری ایرانی، سینمای ایرانی، موسیقی ایرانی، نقاشی ایرانی و فرش ایرانی سخن می‌گوییم، و این تعابیر صرفاً به قلمرو جغرافیایی اشاره ندارند، بلکه بیانگر سنت، هویت، زبان، زیبایی‌شناسی و جهان‌بینی خاصی هستند، روزنامه نگاری ایرانی نیز در سطحی دیگر، شاخصه های خود را دارد

«روزنامه‌نگاری در ایران» را نیز باید از «روزنامه‌نگاری ایرانی» متمایز دانست؛ اولی مفهومی جغرافیایی است، اما دومی به یک هویت حرفه‌ای، سنت و پارادایم اشاره دارد.

با وجود موانع، نگارنده، صورت‌بندی روزنامه‌نگاری ملی و ایرانی را نه آرزویی انتزاعی، بلکه امری ممکن و قابل تحقق می‌داند.
👇👇👇
https://fa.shafaqna.com/?p=2329768


#فرهیختگان روزن آگاهی

پیامدهای توافق مکه

حسام الدین آشنا

توافق سه جانبه [ پیمان مکه] قواعد پیرامونی جنگ را تغییر می‌دهد.

اثر فوری آن، کاهش کارایی تهدید علیه کشورهای خلیج فارس و افزایش احتمال ورود کشورهای ترکیه و پاکستان به منازعه در صورت حمله به عربستان است.

اثر ساختاری آن ایجاد هسته‌ای برای نظم امنیتی جدید به محوریت ریاض، آنکارا و اسلام آباد است.

#فرهیختگان روزن آگاهی

تحلیل ژئوپلیتیکی توافق‌نامه مکه و پیامدهای آن برای خاورمیانه

توافق‌نامه مکه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را باید در چارچوب تحول نظم امنیتی خاورمیانه تحلیل کرد، نه صرفاً به‌عنوان یک پیمان نظامی سه‌جانبه. این توافق در زمانی شکل گرفته که منطقه با تداوم جنگ‌ها، رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، کاهش اعتماد به ترتیبات امنیتی گذشته و افزایش نااطمینانی روبه‌رو است. اگر این روند تداوم یابد، می‌تواند نقطه‌ی آغازی برای شکل‌گیری یک معماری امنیتی جدید در جهان اسلام باشد.

ابعاد توافق برای بازیگران سه‌گانه
* عربستان سعودی: این توافق بخشی از راهبرد تنوع‌بخشی ریاض به شرکای امنیتی خود است. عربستان در سال‌های اخیر، هم‌زمان با حفظ روابط با آمریکا، مناسبات خود را با چین و سایر قدرت‌ها گسترش داده و به‌دنبال ارتقای توان دفاعی بومی بوده است. همکاری نزدیک‌تر با آنکارا و اسلام‌آباد این راهبرد را تقویت می‌کند.

* ترکیه: این رویداد فرصت دیگری برای تثبیت جایگاه ترکیه به‌عنوان قدرت منطقه‌ای و صادرکننده پیشرو در فناوری‌های دفاعی است. رشد چشمگیر صنایع دفاعی ترکیه در سال‌های اخیر، با ورود به بازار عربستان و پاکستان، علاوه بر منافع اقتصادی، نفوذ سیاسی آنکارا را نیز عمق می‌بخشد.

* پاکستان: علاوه بر دستاوردهای اقتصادی و نظامی، این توافق جایگاه ژئوپلیتیکی پاکستان را در جهان اسلام ارتقا می‌دهد. اسلام‌آباد از روابط تاریخی و تعاملات دفاعی دیرینه‌ای با ریاض برخوردار است که این توافق آن را نهادینه‌تر می‌سازد.

پیامدها و پیام‌ها برای بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای

۱. زاویه دید ایران
اگرچه در بیانیه‌های رسمی تأکید شده که این توافق علیه هیچ کشور ثالثی نیست، اما از دیدگاه راهبردی، ایران آن را یکی از متغیرهای جدید در محیط امنیتی خود ارزیابی خواهد کرد. با این حال، هنوز شواهد کافی مبنی بر اینکه هدف رسمی این توافق «مهار ایران» باشد وجود ندارد؛ چنین برداشتی صرفاً در سطح تحلیل باقی می‌ماند و ناظر بر یک واقعیت تثبیت‌شده نیست.

۲. ملاحظات اسرائیل
این توافق از دو زاویه برای اسرائیل حائز اهمیت است:
1. توازن منطقه‌ای: شکل‌گیری تعامل امنیتی میان سه کشور مهم مسلمان می‌تواند تحولی قابل‌توجه در موازنه قدرت تلقی شود.

2. ماهیت توافق: اگر تمرکز این همکاری صرفاً بر امنیت منطقه‌ای، مبارزه با تروریسم و توسعه صنایع دفاعی باقی بماند، الزاماً به معنای تقابل مستقیم با اسرائیل نخواهد بود، چرا که در اسناد رسمی منتشرشده اشاره‌ای به هدف قرار دادن اسرائیل نشده است.

۳. رویکرد ایالات متحده آمریکا
برای واشنگتن، این توافق هم‌زمان حامل فرصت و چالش است. اگر این همکاری مکمل ساختارهای امنیتی موجود باشد، می‌تواند به ثبات منطقه‌ای کمک کند. اما اگر به یک بلوک امنیتی مستقل تبدیل شود که تصمیمات راهبردی خود را بدون هماهنگی با آمریکا اتخاذ می‌کند، نشانه‌ای روشن از حرکت تدریجی خاورمیانه به سوی یک نظم چندقطبی خواهد بود.

چشم‌انداز و آینده توافق
سرنوشت و پایداری این توافق به چند عامل اساسی بستگی دارد:
* ایجاد سازوکارهای دائمی و نهادینه‌شده برای همکاری‌های دفاعی و امنیتی.
* تعریف و اجرای پروژه‌های مشترک و ملموس در حوزه صنایع نظامی.
* حفظ همگرایی سیاسی میان سه کشور در هنگام بروز بحران‌های غیرمنتظره.
* پیش‌بینی سازوکار حقوقی و سیاسی برای امکان الحاق سایر کشورهای منطقه.
جمع‌بندی:
در مجموع، توافق‌نامه مکه را می‌توان یکی از مهم‌ترین تحولات امنیتی سال ۲۰۲۶ دانست، اما ارزیابی آثار بلندمدت آن نیازمند احتیاط است. تا زمانی که متن کامل توافق، سازوکارهای اجرایی و نحوه عمل به تعهدات به‌طور شفاف مشخص نشود، نمی‌توان با قطعیت گفت که این گام به یک ائتلاف دفاعی پایدار تبدیل می‌شود یا صرفاً در حد یک چارچوب سیاسی برای تعمیق همکاری‌ها باقی خواهد ماند.

محمدعلی سوره


#فرهیختگان روزن آگاهی

توضیحات محمدجواد ظریف در مورد سهم ایران از دریای خزر


#فرهیختگان راهی به رهایی

نسـترن عـبداللهی
کرج. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

برقص دخترم

رحیم قمیشی

دنیا کوتاه است
برقصیم یا ماتم بگیریم
می‌گذرد
کدام زیباتر است؟

برقص، زیبایم
شاید به کاسه این جوان خنده‌رو
یک سِنت بیشتر بریزند
شاید امروز او با دست پُر
برود خانه‌اش
شاید دختر کوچکش
امروز کمی بخندد

برقص دخترم
می‌دانم خدا هم
این رقص تو را
از هزار تظاهر امثال من به عبادت
بیشتر دوست دارد!

برقص عزیزم
نگو کسی می‌بیند
نگو عیب دارد
ببین جوان چه می‌خندد
او با همان چند سنت اضافه
امروز  یک نان اضافه می‌خرد
از آن نان‌های شیرین
من با همه ادعاهایم
چه کرده‌ام برای نیازمندان!

برقص و دلبری کن
این روزها می‌گذرند
و تنها یاد آنها زنده می‌ماند
که برای دل مردم
کاری کردند
از خویش گذشتند
تا دنیا را
کمی زیباتر کنند

#فرهیختگان روزن آگاهی

✅ پزشکیان برای رفع فیلترینگ هم کتش را در بیاورد!

✍ مجید مرادی

پزشکیان در مصاحبه خود یک کلمه از فیلترینگ نگفت و فقط از مصرف بهینه انرژی گفت و کتش را در آورد!
او باید جرأت داشته باشد و بیش‌تر به فکر معیشت مردم باشد. این ملت سزاوار این همه لجاجت و عداوت نیست. کشور را نباید به پادگانی تبدیل کرد که در تنها فرمان‌بردن و فرمان‌راندن در آن جریان دارد.
حدود سه ماه کلا اینترنت را قطع کردند تا پس از آن که بازش کردند ملت چیزی به نام فیلترینگ را حس نکند زیرا بدتر از آن را ماه‌ها به این ملت تحمیل کرده‌اند. مسخره است که هر محرومیتی را به ملت تحمیل می‌کنند و همه جا هم به دروغ از تاب‌آوری ملت سخن می‌گویند. بهتر است یک بار توضیح دهند که آیا ملت در برابر این همه فقر و فلاکت و فیلترینگ جز سکوت کاری می‌تواند بکند یا نه؟ ملت قطع برق را باید تحمل کند چون چاره‌ای ندارد. فیلترینگ را چرا باید تحمل کند؟!
اگر ملت این سبک حکمرانی را نخواهد باید به چه زبانی بیان کند که زبانش بریده نشود؟
آقای رئیس‌جمهور برای رفع فیلترینگ هم کتش را در بیاورد و ده ها هزار میلیارد تومان را که به حلقوم نجس کاسبان فیلترینگ می‌رود سنگ کند. خدا روی‌شان را سیاه کند!


#فرهیختگان روزن آگاهی

‌
‍ رعدی آذرخشی؛ از دبیرستان فردوسی [تبریز] تا اندیشه‌های فردوسی

به بهانهٔ پانزدهم مردادماه، سالروز درگذشت رعدی آذرخشی
فاطمه محمدزاده

غلامعلی رعدی آذرخشی، شاعر، نویسنده، محقق و سیاستمدار، در اول مهرماه ۱۲۸۸ در تبریز متولد شد. تحصیلات خود را در دبیرستان محمدیه و فردوسی تبریز گذراند و در دبیرستان فردوسی با محمدحسین شهریار، هم‌درس بود. سال ۱۳۰۶ را باید نقطهٔ عطفی در زندگی هنری و شاعرانگی رعدی دانست. در این سال بود که او به تهران آمد و در مدرسهٔ حقوق و علوم سیاسی به تحصیل مشغول شد. علی اکبر دهخدا که استاد این مدرسه بود، استعداد رعدی را در شعر و ادب کشف کرد؛ چنان‌که در تدوین کتاب «امثال و حکم» او را همراه نمود. عارف قزوینی نیز به استعداد شاعری رعدی اشاره کرده و او را «فرزند خود» خوانده است.

بن‌مایه‌های حماسی شعر رعدی

رعدی آذرخشی در انواع قالب‌های شعری؛ همچون قصیده، غزل و مثنوی طبع روان دارد و از عهدهٔ شعر در این قالب‌ها به خوبی برآمده است، اما آنچه شعر او را در آن دوره متمایز می‌کند، بن‌مایه‌های مختلف اندرزی و اخلاقی، حماسی و وطنی و...  در شعر اوست. رعدی که سه سال پس از انقلاب مشروطه متولد شده، دوران کودکی خود را با رویدادهای پس از انقلاب مشروطه، همچون قیام مردم تبریز، اشغال تبربز توسط روس‌ها و دیگر آشوب‌های آن سال‌ها، آن هم در خاندانی نظامی و دیوانی گذرانده است، پس بی‌دلیل نیست که شرایط «وطن» را در دوره‌های مختلف، کاملاً درک می‌کند و اگر می‌سراید و می‌نویسد، از عمق جان و دل اوست.

دل‌نگرانی‌های وطنی و حماسهٔ انسانی

یکی از مضامین حماسی شعر رعدی را باید در مهم‌ترین شعر او یعنی قصیده ۴۹ بیتی «نگاه»، جست‌و‌جو کرد، قصیده‌ای که در ۱۳۱۴ و به فارسی سره سروده شده است و با بیت: «من ندانم به نگاه تو چه رازی است نهان/ که من آن راز توان دیدن و گفتن نتوان» آغاز می‌شود. همان قصیده‌ای که او را بیش از حد، پایبند سبک خراسانی نشان می‌دهد و در عین حال، نوگرایی در قصیده با مضامین انتقادی و اجتماعی را در شعر او می‌نمایاند.
اشارات اخلاقی و انسانی در این قصیده، حکایت از پریشانی‌های اوضاع کشور و تشویش‌های عمیق او دارد. رعدی تلاش کرده تا حماسه‌ای انسانی را با زبانی ساده، اما هنرمندانه انتقال دهد. او در کتاب «پنج آینه» و مثنوی «اردیبهشت‌نامه» نیز حماسهٔ انسانی را در قالب گفت‌و‌گوی «زمین و آسمان» بیان می‌کند، چنانکه انسان از زبونی دهر سخن می‌گوید و اینکه روزگار و آسمان، انسان‌های بسیاری را نابود کرده است و آسمان نیز از زیاده‌خواهی‌های انسان و جنگ و نفاق و مهر و کین او شکایت می‌کند که همه چیز را قربانی طمع خود کرده است.

تحقیقات حماسی

رعدی در نوشتن مقالات ادبی نیز بیانی شیوا دارد و کتاب «گفتارهای ادبی و اجتماعی» او این مورد را به خوبی آشکار می‌کند. بخش بزرگی از این کتاب (صص۱۵۵_۲۱۲) به مباحثی دربارهٔ فردوسی و شاهنامه اختصاص دارد. رعدی در این بخش، به زندگی شخصی و اجتماعی فردوسی، چگونگی و ضرورت سروده شدن شاهنامه در دورهٔ تاریخی زندگی فردوسی، جهان‌بینی فردوسی و... اشاره کرده است.

شاهنامه و جوانان

یکی از سخنرانی‌های مهم رعدی، به شاهنامه و چگونگی رواج آن در میان جوانان اختصاص دارد. او در این سخنرانی اشاره می کند که کنگرهٔ هزارهٔ فردوسی، رونق بسیاری به شاهنامه‌شناسی بخشیده است، اما این مورد فقط می‌تواند زمینه پژوهش‌های مختلف دربارهٔ شاهنامه را فراهم کند و برای محققان و پژوهشگران ادبی اهمیت دارد و نمی‌تواند سود چندانی برای جوانان داشته باشد. رعدی ایجاد تمهیدات آموزش شاهنامه برای جوانان را بسیار مهم می‌داند و راه‌کارهایی برای این مورد، پیشنهاد می‌دهد.

زبان فارسی و وحدت ملی

یکی از مسائل مهمی که رعدی به آن پرداخته، زبان فارسی و تأثیر آن در وحدت ملی است. او در قصیده‌ای که در سال ۱۳۴۷ سروده، به فخامت و استواری زبان فارسی و نقش و تاثیر شاعران بزرگی همچون رودکی و فردوسی در استوار نگه‌داشتن آن اشاره کرده است:
«ای زبان فارسی جاوید مان در روزگار
زان که فرزندان ایران را تویی آموزگار».

به طور کلی، رعدی آذرخشی را باید از آن شاعران و نویسندگانی دانست که در هر مقام و منصبی که هستند، «وطن» و شیوه «وطن‌دوستی» را از یاد نمی‌برند.


#فرهیختگان راهی به رهایی

محمد باقر خرازی دستور قتل و کشتار شهروندان و اشغال دوایر دولتی داده! چرا بازداشت نمی‌شود؟
احمد زیدآبادی

آخرین بخش از سخنان سید محمد باقر خرازی در مورد برخورد با بی‌حجابی، دیگر در چارچوب اظهارنظر نمی‌گنجد.

▫️او به صراحت دستور به قتل و کشتار شهروندان و اشغال دوایر دولتی داده است.

▫️در هر کشوری در دنیا چنین شخصی را فوری بازداشت و محاکمه و محکوم می‌کنند.

▫️در کشور ما افراد را به دلیل اظهارنظرشان زندان می‌کنند حال چطور چنين فرد خطرناکی آزادانه هواداران خود را به کشت و کشتار مردم فرا می‌خواند؟


#فرهیختگان روزن آگاهی

ده اصل علیه حماقت
مجتبی نجفی

-هیچ گاه من نماینده ملت نیستم. حرف زدن از طرف مردم، تکنیک تحمیل عقیده به دیگری است.

- هیچ گاه از طرف نسلم یا نسل دیگر حرف نمی‌زنم. نسل یک واحد یکپارچه نیست، رنگارنگ و تکه تکه است. من نماینده خودم هستم نه یک نسل.

- من همیشه بخشی از مردم ام و متناسب با شرایط می‌توانم اقلیت باشم یا اکثریت. اقلیت و اکثریت هم واقعیت های شناورند. نقطه ایستا ندارند. در مواردی می‌توانم جز اکثریت باشم در مواردی نه.

-از اقلیت بودن نهراسید. در شبکه های اجتماعی، عشق دیده شدن و لایک گرفتن دروازه عوامفریبی و گام مهمی به سمت پوپولیست شدن است.

-اقلیت بودن یا اکثریت بودن به خودی خود، واجد ارزش نیستند. مهم ارزشهای محوری اند که اقلیت یا اکثریت را شکل می‌دهند.

-در عصر شبکه های اجتماعی، شهروند نیازمند شک کردن مضاعف است. ویدیوهای کوتاه و تیترها، فریبنده اند. قدرت تصویر اغواگر است. مراقبت از حقیقت نیازمند تخصیص وقت و انرژی دوچندان است.

-معیار سواد صرفا خواندن نیست، شیوه خواندن و تفسیر کردن است. به عبارتی خواندن بدون روش، می‌تواند مضر هم باشد. خواندن مقدمه ای بر تحلیل و تفسیر است.

-هر خواندنی، بدون رجوع به مقاله های علمی معتبر در نهایت ناقص یا گمراه کننده خواهد شد.

-با تلویزیون‌ها، شبکه های اجتماعی و تولیدکنندگان محتوی برخورد انتقادی و محتاطانه داشته باشید.

- از نخستین پرسشها درباره یک رسانه به خصوص تلویزیون‌ها: از کجا تغذیه مالی می‌شود، شفافیت مالی دارد؟


#فرهیختگان روزن آگاهی

«نصیری فکر می‌کرد کار این حکومت تمام است و باید روی اسب جدیدی(رضا پهلوی) شرط‌بندی کرد»

مجید تفرشی، پژوهشگر تاریخ در بخشی از گفتگویش با انصاف نیوز درباره‌ی چرخش فکری مهدی نصیری گفت.

فیلم کامل این مصاحبه را در کانال یوتیوب [لینک] و آپارات [لینک] انصاف نیوز ببینید.


#فرهیختگان روزن آگاهی