مجله نگاه نو، منتشر کرد:
ویژه‌نامه بزرگداشت سالروز انقلاب مشروطیت ایران/ امرداد ۱۴۰۵ 

درنگی در انقلاب مشروطیت ایران؛ لطف‌الله آجدانی


#فرهیختگان روزن آگاهی

گنجور:
«به لطف وزارت نامحترم قطع ارتباطات و ایادی مربوطه در ایران گنجور و در خارج از آن «تازه‌های گنجور» نیمسوز و به ضرب و زور در دسترس است.
هم و غم اساتید بستن پورتها و از کار انداختن پروتکلهای استاندارد است.
خداوند متناسب با اعمالشان اجرشان دهاد.»


#فرهیختگان روزن آگاهی

خُبرَویّت در "بی‌دَرکی"
عبدالله ناصری

جنگ‌های سه‌گانه‌ی ایران و آمریکا که هم خوی تجاوزِ دونالد ترامپ و نيز توهمِ رهبر
مقتول عامل اصلی آن‌ها بود و همین خصلتِ
ایران‌سوز رهبر فعلی(اگر زنده باشد) و
تمسّک به همان توهمِ پدر و میدان‌داری سپاه
در مدیریت کشور، اغلب مردم را نگران کرده
است. تفاهم‌نامه‌ی اسلام‌آباد علی‌الاصول اگر اعلان آشکار و صریحِ مخالفتِ رهبر(بخوانید سپاه پاسداران) با آن نبود، زمینه مناسبات جدید ميان دو دولت می‌شد. رئیس‌جمهور فعلی آمریکا با توجه به رفتار و گفتارش، خیلی دوست داشت معمارِ مناسبات تازه‌ی دو کشور پس از نیم قرن تلقی شود که خیلی برای مردمِ ایران سودمند بود، ولی
زیاده‌خواهی سپاه حاکم و توهم رهبر پنجاه
-پنجاهی، آن فرصت طلایی را محو کرد.
پیش‌بینی بخشی از تحلیل‌گران و کارشناسان سیاسی و روابط بین‌الملل این است سلسله‌ منازعات جمهوری اسلامی و آمریکا دامنه‌دار و فرسایشی خواهدشد تا
سقوط حکومت اسلامی و نابودی همه‌ی
ثروت سرزمین و یا پایان ریاست‌جمهوری
ترامپ. پیش‌تر نوشته‌ام مجتبی خامنه‌ای زنده باشد یا مرده، تصمیم‌گیری در امور کلان حکومت همیشه متزلزل خواهدبود،
آن‌هم مسئله‌ی بسیار بزرگی مثل جنگ. زيرا
طرفداران کم‌تعداد و پرصدای جنگ و انتقام،
نهادهای تصمیم‌ساز یا اثرگذار را در اختیار
دارند. یکی از آن‌ها، مجلسِ خبرگان رهبری
است که از نظر ساختاری، مشروعیت حقوقی ندارد. جمعی پیر، کسل، بی‌ادراک
نسبت به کشورداری با مدیریت محدودی از
آخوندهای "نافقیه" که اغلب، مصداق سخن
شاعرِ حکیمِ نابینای شامی- أبوالعلا معرّی
بوده‌اند: "چه فقیه واعظی که پرده درافتد، جز بدکاره‌ای بیش نیست"، هستند.
مجلس مذکور اخیرا بیانیه‌ای نشر داده و
در آن، تفاهم‌نامه‌ی اسلام‌آباد را تخطئه کرده
و طرفِ امضای ایرانی را خائن می‌داند. در
آستانه‌ی سالگرد انقلاب "زن، زندگی، آزادی"
هستیم، جنبشی که با "خروشِ نعره‌ی ژینا،
ساناز، حدیث و گمنامانِ زیادی، فصل جدیدی را در نمود و بودِ شکست‌پذیری
جمهوری اسلامی رقم زد. همان‌طور که
خطی قرمز از خطوطِ چهارگانه‌ی رهبر مقتولِ مستبد را وانهادند، ضرورت دارد
پایان جنگِ فرسایشی را فریاد زد و فرصتِ
"اعدامِ خاموشِ جوانانِ بی‌گناه" را که در
زیر غوغاهای جنگ، بیشتر می‌شود از سپاهِ
پاسدارانِِ حاکم گرفت. در شگفتم از سکوتِ
احزابِ فعالِ اهلِ کنش که هنوز به اصلاح
حکومت امید دارند ولی منفعل در برابرِ
مجامعِ فراقانونی و یا ضدِ روحِ همین قانون اساسی. فریادِ نه به اعدامِ زندانیان بی‌گناهِ
سیاسی و هشدارهای دلسوزانه‌ی امثال
مصطفی تاج‌زاده و ابوالفضل قدیانی قابلیت
استمرار و بازگویی دارد. چرا همراهان حکومتِ ایران که مخالف تداوم جنگ و اعدام‌ها هستند از صدور و نشرِ بیانیه‌‌های
پرامضا و نام رویگردان هستند؟ مخالفان
حکومت نیز باید تکلیف مشابه را خطاب به
مجامع بین‌المللی و نهادهای مردم‌نهاد انجام دهند.


#فرهیختگان روزن آگاهی

معلمی برای همه بچه‌های ایل

محصول کانون پرورش فکری سال ۱۳۵۷

این مستند در مورد زنده‌یاد
محمد بهمن‌بیگی (معلم ایل)
و بنیانگذار تعلیمات عشایر است.

محمّد بهمن‌بیگی متولد ۲۶ بهمن ۱۲۹۹ خورشیدی نویسندهٔ ایرانی از ایل معظم قشقایی بود که در ۱۱ اردیبهشت سال ۱۳۸۹ درگذشت.


#فرهیختگان روزن آگاهی

سروش در برابر یک کیفرخواست؛ پاسخی به محمد قوچانی
علی رضا معینی

◼️ نقد، آری؛ اما این همه گرد و خاک برای چیست؟
نقد عبدالکریم سروش نه تنها رواست، بلکه لازم است. هیچ متفکری را نباید بر کرسی عصمت نشاند و هیچ پروژهٔ فکری را نباید از تیغ نقد معاف کرد. اما نقد نیز آدابی دارد و نخستین ادب آن این است که متهم را به جرمی که مرتکب نشده، محکوم نکنیم و سخنی را که نگفته، بر زبان او نگذاریم و گذشته را با عینک امروز بازسازی نکنیم.
نوشتهٔ محمد قوچانی اما در جاهایی چنین می‌کند: ابتدا تصویری از سروش ساخته می‌شود، سپس اجزای آن تصویر به گذشتهٔ او برده می‌شود و سرانجام همان تصویر ساخته‌شده، به عنوان شاهد علیه سروش به کار می‌رود.
این شیوه اگرچه برای مقالهٔ ژورنالیستی پرهیجان است، برای نقد اندیشه چندان کفایت نمی‌کند.
نقد اندیشه، دادگاه تئاتری نیست که ابتدا حکم نوشته شود و سپس برایش شاهد پیدا کنند.
و اگر قرار است دربارهٔ «پایان روشنفکری دینی» حکم صادر شود، شایسته است پیش از نواختن ناقوس پایان، اندکی هم بررسی کنیم که آیا چیزی واقعاً به پایان رسیده یا فقط نویسنده از ادامهٔ آن خسته شده است.

◼️ شریعتی؛ میان نقد اندیشه و تفتیش قلب
نخست دربارهٔ شریعتی.
اینکه عبدالکریم سروش امروز از شریعتی دفاع می‌کند، به هیچ‌وجه به این معنا نیست که نقدهای پیشین خود را پس گرفته یا ناگهان شریعتی را از جایگاه منتقد به جایگاه قدیس ارتقا داده است.
سروش می‌تواند همچنان معتقد باشد که شریعتی در ایدئولوژیک کردن دین نقش داشته است؛ می‌تواند تأثیرپذیری او از مارکسیسم را نقد کند؛ می‌تواند روش تاریخی و جامعه‌شناختی او را محل مناقشه بداند.
اما یک چیز دیگر است و آن اینکه بگوییم:
«از قرائن و شواهد پیداست که شریعتی قلباً مسلمان نبود.»
این دیگر نقد شریعتی نیست.
این ادعایی دربارهٔ باطن شریعتی است.
و این دو سخن را اگر کسی یکی بگیرد، یا معنای نقد را نمی‌داند یا معنای ایمان را.
سروش، آن‌گونه که از مواضع او برمی‌آید، از این جهت در برابر شریعتی جانب احتیاط اخلاقی گرفته است: می‌توانی مسؤولیت تاریخی یک متفکر را با کتاب و سخن و اثرش نشان دهی؛ اما برای داوری دربارهٔ ایمان قلبی او، باید دلیل دیگری بیاوری.
اندیشه در میدان عمومی است؛ ایمان قلبی در محکمهٔ وجدان.
اگر شریعتی مارکسیست‌زده بوده، نشان دهید.
اگر اسلام را ایدئولوژیک کرده، اثبات کنید.
اگر در اقتصاد و جامعه‌شناسی خطا کرده، کتاب‌هایش روی میز است.
اما اگر می‌خواهید بگویید «قلباً مسلمان نبوده»، دیگر با نقد آثار او کار ندارید؛ به جایی قدم گذاشته‌اید که حتی قاضی نیز بدون دلیل حق ورود ندارد.
از این رو دفاع سروش از حرمت شریعتی، دفاع از تمام شریعتی نیست؛ دفاع از مرز اخلاقی نقد است.

◼️ اینجا تفاوت یک اتهام فکری با یک نسبت ایمانی آشکار می‌شود
اگر بگوییم شریعتی مسؤول ایدئولوژیک شدن دین بوده، یک ادعای تاریخی و فکری کرده‌ایم.
اگر بگوییم «قلباً مسلمان نبوده»، یک ادعای ایمانی کرده‌ایم.
اولی با کتاب، مقاله، سخنرانی و تأثیر اجتماعی قابل بررسی است.
دومی نیازمند دانستن چیزی است که هیچ تاریخ‌نگار و جامعه‌شناس و اقتصاددان صرفاً از روی قرائن نمی‌تواند به آن دست یابد.
قلب آدمی دفتر ثبت احوال نیست که هر کس خواست، صفحهٔ ایمان و کفرش را ورق بزند.
و عجیب آنکه کسی که از خشم سروش نسبت به تعبیر «شیاد» دربارهٔ شریعتی شگفت‌زده می‌شود، باید پیش از آن از خود بپرسد که نسبت دادن بی‌ایمانی قلبی به یک انسان، از حیث اخلاقی، آیا اتهامی سبک‌تر است یا سنگین‌تر؟

◼️ فردید؛ غرب‌ستیزی جرم نیست، اما قدرت‌یافتن غرب‌ستیزی مسئله است
دربارهٔ سید احمد فردید نیز مسئله همین‌قدر روشن است.
نقد غرب، فی‌نفسه هیچ عیبی ندارد.
غرب را می‌توان نقد کرد.
مدرنیته را می‌توان نقد کرد.
لیبرالیسم را می‌توان نقد کرد.
تکنولوژی را می‌توان نقد کرد.
حتی می‌توان با همهٔ اینها به سخت‌ترین زبان فلسفی درافتاد.
اما اگر یک دستگاه فکری از عرصهٔ تأمل فلسفی خارج شود و با قدرت سیاسی درآمیزد و حاصل عملی آن سانسور، حذف، ممنوع‌القلم کردن، زندان و خاموش کردن روشنفکران و روزنامه‌نگاران باشد، آنگاه موضوع دیگر صرفاً «نقد غرب» نیست.
آنگاه باید از نسبت اندیشه و قدرت سخن گفت.
و اینجا است که افشای تناقض میان گفتار اخلاقی و رفتار عمومی یک صاحب نفوذ، اگر مستند باشد، موضوعی کاملاً متفاوت با تفتیش ایمان قلبی اوست.
اگر کسی از زهد سخن بگوید و در عمل خلاف آن رفتار کند، تناقض او موضوع نقد است.
اگر کسی از پاکی سخن بگوید و خود مرتکب اعمال ناپاک شود، تناقض او موضوع نقد است.
اما باز هم باید میان این سخن و حکم دربارهٔ ایمان قلبی او فرق گذاشت.
نقد ریا، با ادعای علم به سرّ دل یکی نیست.
👇
#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
◼️ اما برسیم به «صناعت و قناعت»؛ جایی که روایت قوچانی بیش از اندازه قصه‌پرداز می‌شود
قوچانی برای «صناعت و قناعت» شجره‌نامه‌ای ساخته که از ژاپن و «اوشینیسم» آغاز می‌شود، از سنت‌گرایی می‌گذرد، به قناعت می‌رسد و سپس راهش را به نئومارکسیسم باز می‌کند.
این ساختمان اگرچه از دور باشکوه است، اما یک عیب کوچک دارد:
آجرهایش را باید یکی‌یکی نشان داد.
«تفرج صنع» اساساً مجموعه‌ای از مباحث در اخلاق، صنعت، فلسفهٔ علم و علوم انسانی است و «صناعت و قناعت» نیز با عنوان «تأملی در بدی و نیکی نظام تکنیکی» در آن آمده است.
پس نخستین پرسش این است:
کجای این مقاله گفته شده است که ایران نباید صنعت داشته باشد؟
کجای آن گفته شده است که توسعه را کنار بگذاریم؟
کجای آن نوشته شده است که تکنولوژی شر مطلق است؟
و کجای آن اثبات شده است که نویسنده قصد داشته یک نظام اقتصادی ضدسرمایه‌داری بنا کند؟
اگر چنین عباراتی در متن نیست، چگونه از «صناعت و قناعت» به «نئومارکسیسم» می‌رسیم؟
این دیگر استدلال نیست؛ این همان است که در محاورات قدیم می‌گفتند: اول خشت را می‌گذارند و بعد دیوار را به نام خانهٔ همسایه می‌زنند.

◼️ اوشینیسم؛ وقتی یک کیمونو را جای یک نظریه می‌نشانند
اینکه سروش در سفر ژاپن، ژاپن را دیده و دربارهٔ نسبت صنعت و فرهنگ اندیشیده است، دلیل نمی‌شود که مقالهٔ او محصول «اوشینیسم» باشد.
اگر معیار این باشد، هرکس در ژاپن دربارهٔ اخلاق و صنعت نوشت، لابد تحت تأثیر کیمونو بوده است!
این نوع استدلال، بیش از آنکه تاریخ اندیشه باشد، کمی به حکایت‌های جمال‌زاده می‌ماند: از یک سفر شروع می‌شود، از یک لباس عبور می‌کند و ناگهان سر از یک مکتب فلسفی درمی‌آورد.
ژاپن را می‌توان نقد کرد؛ سروش را هم می‌توان نقد کرد.
اما از کیمونو نمی‌توان مکتب فکری استخراج کرد.

◼️ قناعت، مارکسیسم نیست؛ همان‌گونه که نقد مصرف‌گرایی نئومارکسیسم نیست
قوچانی برای پیوند دادن «صناعت و قناعت» با نئومارکسیسم، به یک لغزش مفهومی دیگر نیز دچار می‌شود:
نقد مصرف‌گرایی را با نقد سرمایه‌داری یکی می‌گیرد.
این دو یکی نیستند.
آدمی می‌تواند اقتصاد بازار را قبول داشته باشد و در عین حال مصرف‌زدگی را نقد کند.
می‌تواند مالکیت خصوصی را محترم بداند و بگوید مصرف انسان نباید بی‌انتها شود.
می‌تواند با صنعت موافق باشد و بپرسد آیا هر فناوری که امکان ساختنش وجود دارد، الزاماً باید ساخته و مصرف شود.
می‌تواند آزادی اقتصادی را بپذیرد و در همان حال از اخلاق زیست‌محیطی دفاع کند.
اینها تناقض نیست؛ پیچیدگی اندیشه است.
و اگر هر نقدی به مصرف‌گرایی را نئومارکسیسم بنامیم، باید نیمی از فیلسوفان اخلاق و اقتصاددانان و متفکران محیط‌زیست جهان را نیز در اردوگاه نئومارکسیسم ثبت‌نام کنیم؛ آن هم بدون اینکه از آنان اجازه‌ای گرفته باشیم!

◼️ شوونیسم را هم به مقاله‌ای که دربارهٔ تکنولوژی است، قرض ندهیم
قوچانی حتی می‌کوشد این متن را در فضای نوعی سنت‌گرایی و شوونیسم فرهنگی بنشاند.
اما شوونیسم، به معنای برتری‌طلبی ملی و فرهنگی، نیازمند نشانه‌های دیگری است.
نقد تکنولوژی، شوونیسم نیست.
نقد غرب، شوونیسم نیست.
نقد مصرف‌گرایی، شوونیسم نیست.
قناعت، شوونیسم نیست.
و اگر قرار باشد هر دعوتی به بازاندیشی دربارهٔ الگوی توسعه را «سنت‌گرایی» بنامیم، آن‌گاه باید بسیاری از بحث‌های معاصر دربارهٔ توسعهٔ پایدار و نسبت انسان با طبیعت را نیز به همین عنوان کنار بگذاریم.
این همه برچسب برای چیست؟
گاهی یک مقاله فقط یک مقاله است؛ لازم نیست برای هر پاراگراف آن یک اردوگاه سیاسی و یک مکتب فلسفی و یک دشمن تاریخی پیدا کنیم.

◼️ یک نکتهٔ بسیار مهم که قوچانی از کنار آن گذشته است
حتی اگر کسی با «صناعت و قناعت» مخالف باشد، می‌تواند بگوید:
استدلال سروش دربارهٔ تکنولوژی ناقص است.
مثال جاروبرقی قانع‌کننده نیست.
اقتصاد صنعتی را بیش از حد ساده کرده است.
نسبت صنعت و قدرت را کافی ندیده است.
یا قناعت را نمی‌توان مبنای سیاست توسعهٔ ملی قرار داد.
اینها همه نقدهای محترم و جدی‌اند.
اما اینکه بگوییم:
«پس سروش از همان زمان سنت‌گرا، شوونیست و در مسیر نئومارکسیسم بوده است»،
نیازمند استدلال مستقل است.
نمی‌توان از ضعف یک استدلال، مکتب فکری نویسنده را جعل کرد.
این همان جایی است که منتقد باید ترمز قلم را بکشد؛ وگرنه قلم از نقد به داستان‌سرایی می‌رسد.

◼️ و آن جملهٔ سال ۱۳۶۹ که کل این بنای عظیم را کوچک می‌کند
من در سال ۱۳۶۹ به دکتر سروش گفتم که مفاد «صناعت و قناعت» در جهان امروز عملی نیست.
پاسخ او کوتاه بود:
«آره، به درد این دنیا و یک کشور نمی‌خورد.»
👇

#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
این جمله بسیار مهم است.
زیرا نشان می‌دهد خود سروش نیز میان حقیقت اخلاقی و نسخهٔ اجرایی سیاست عمومی تفاوت می‌گذاشته است.
پس چرا باید یک تأمل اخلاقی دربارهٔ نسبت انسان با تکنولوژی را به عنوان برنامهٔ اقتصادی حکومت ایران معرفی کرد؟
چرا باید چیزی را که نویسنده خود می‌دانسته «به درد این دنیا و یک کشور نمی‌خورد»، تبدیل به سندی برای محکومیت سیاسی او کرد؟
این دیگر نقد سروش نیست؛
سروش را به جای خودش نشانده‌اند و سپس از او پرسیده‌اند چرا اینجا نشسته‌ای!

◼️ امروز، جهان دارد بعضی پرسش‌های سروش را دوباره می‌پرسد
بحران محیط‌زیست، گرمایش زمین، مصرف بی‌پایان منابع، نابودی جنگل‌ها، آلودگی دریاها و اقیانوس‌ها و وابستگی روزافزون انسان به فناوری، همه نشان داده‌اند که پرسش دربارهٔ «بدی و نیکی نظام تکنیکی» پرسشی کودکانه نبوده است.
این به معنای درست بودن همهٔ پاسخ‌های سروش نیست.
اما نشان می‌دهد پرسش او هنوز زنده است.
و این همان چیزی است که باید میان «نسخهٔ اجرایی» و «پرسش اخلاقی» تفکیک کرد.
یک اندیشه ممکن است برنامهٔ اقتصادی موفقی نباشد، اما پرسش فلسفی مهمی طرح کند.

◼️ ماجرای طبیبیان؛ اینجا دیگر جای بازی با کلمات نیست
دربارهٔ دکتر محمد طبیبیان نیز باید دقیق بود.
او اقتصاددانی است که می‌توان با آرای اقتصادی‌اش اختلاف داشت؛ اما اگر سخنی به او نسبت داده شده و او چنین سخنی نگفته باشد، یا اگر سروش آن نسبت را خلاف واقع می‌داند، باید اصل ماجرا را بررسی کرد.
سروش در واکنش به انتسابی که آن را نادرست می‌دانست، با صراحت بسیار گفت:
«سخن طبیبیان دروغ محض است.»
و از «کینه‌توزی» و «بی‌اخلاقی» سخن گفت.
در اینجا ممکن است کسی از شدت لحن سروش خوشش نیاید؛ اما پیش از محکوم کردن لحن، باید پرسید:
آیا آن سخن واقعاً گفته شده بود یا نه؟
اگر گفته نشده بود، اعتراض سروش به اصل انتساب، حق اوست.
و اگر قوچانی می‌خواهد این اعتراض را به عنوان نمونه‌ای از تحقیر اقتصاددانان عرضه کند، نخست باید نشان دهد کدام سخن، در کجا، با چه عبارتی و در چه منبعی گفته شده است.
در نقد علمی، «شنیده‌ام» سند نیست.
«فلانی نقل کرده» نیز سند کامل نیست.
و «از قرائن چنین برمی‌آید» برای نسبت دادن سخنی که می‌تواند حیثیت علمی و اخلاقی آدمی را مخدوش کند، کافی نیست.
اگر سند هست، بر میز بگذارید؛ اگر نیست، آبروی آدمیان را با مرکب حدس و گمان ننویسید.

◼️ دانشگاه؛ اینجا باید تاریخ را با تقویم خواند، نه با حافظهٔ سیاسی
قوچانی دربارهٔ دانشگاه نیز روایتی عرضه می‌کند که اگر بخواهد تاریخی باشد، باید میان چند مقطع تفکیک کند.
پاکسازی‌های دانشگاه تهران در سال ۱۳۵۸ با تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی در خرداد ۱۳۵۹ یکی نیست.
این تفاوت کوچک نیست؛ یک سال تاریخی است.
گزارش منتشرشده در زیتون اسنادی را دربارهٔ برکناری استادان دانشگاه تهران در مرداد ۱۳۵۸ منتشر کرده و بر اساس همان گزارش، ستاد انقلاب فرهنگی در ۲۳ خرداد ۱۳۵۹ تشکیل شده است.
از این رو اگر قوچانی بخواهد اخراج‌های سال ۱۳۵۸ را مستقیماً به ستادی نسبت دهد که یک سال بعد تشکیل شده، باید پاسخ دهد:
چگونه نهادی که هنوز متولد نشده بود، در اخراج استادانِ پیش از تولد خود مسؤول بوده است؟
این دیگر مسئلهٔ فلسفهٔ تاریخ نیست.
تقویم است.
و تقویم، خوشبختانه هنوز با مقاله‌نویسی جابه‌جا نمی‌شود.

◼️ سروش، عضو ستاد بود؛ اما عضویت، مسؤولیت همهٔ افعال تاریخ نیست
سروش عضو ستاد انقلاب فرهنگی بوده است.
این را نباید انکار کرد و نیازی هم به انکار نیست.
اما عضویت در یک نهاد، به خودی خود ثابت نمی‌کند که عضو آن نهاد مسؤول تمام اقداماتی است که در همان دوره یا حتی بیرون از آن نهاد رخ داده است.
اگر قرار است مسؤولیتی متوجه سروش شود، باید گفت:
در چه تاریخ؟

در کدام نهاد؟

با چه سمتی؟

با چه تصمیمی؟

با امضای چه سندی؟

و با چه نتیجه‌ای؟
اینها پرسش‌های ساده‌ای‌اند؛ اما همین پرسش‌های ساده جلوی بسیاری از اتهام‌های بزرگ را می‌گیرند.
گزارش‌های منتشرشده دربارهٔ مناقشهٔ سروش و محمد ملکی نیز دقیقاً به همین تفکیک زمانی و نهادی پرداخته‌اند و اسنادی دربارهٔ پاکسازی‌های دانشگاه تهران پیش از تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی منتشر کرده‌اند.
پس دفاع از سروش در اینجا به معنای تقدیس او نیست.
به معنای دفاع از حقایق تاریخی در برابر حافظهٔ گزینشی است.

◼️ اما دربارهٔ «اخراج خوبان»؛ معیار را چه کسی تعیین می‌کند؟
سروش در گفت‌وگوهای بعدی گفته است اگر دانشگاه قرار باشد واقعاً دانشگاه باشد، باید با استادانی که شایستگی علمی ندارند برخورد شود.
این سخن را می‌توان نقد کرد.
👇

#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
اما باید توجه داشت که میان دو گزاره فاصله‌ای به اندازهٔ زمین و آسمان است:
«استاد را چون انقلابی نیست اخراج کنید.»
و:
«استاد را اگر از نظر علمی شایسته نیست، بر اساس معیار علمی بررسی کنید.»
اولی ایدئولوژیک است.
دومی می‌تواند بخشی از نظام ارزیابی دانشگاهی باشد.
مشکل اصلی این است که در تاریخ دانشگاه، هرگاه معیار علمی با معیار سیاسی مخلوط شده، دانشگاه زیان دیده است.
پس اگر سروش امروز از صلاحیت علمی استاد سخن می‌گوید، نمی‌توان آن را بی‌هیچ دلیل همان «پاکسازی سیاسی» سابق دانست.
کسی که تاریخ را نقد می‌کند، باید فرق میان تصفیهٔ عقیدتی و ارزیابی علمی را بداند.
و اگر نمی‌داند، بهتر است پیش از صدور حکم دربارهٔ «پایان روشنفکری دینی»، یک بار دیگر پروندهٔ دانشگاه را از روی تاریخ بخواند.

◼️ از لیبرالیسم سروش تا اتهام نئومارکسیسم
قوچانی می‌گوید سروش از لیبرالیسم خود فاصله گرفته و به زبان نئومارکسیسم سخن می‌گوید.
ممکن است با برخی نقدهای سروش بر سرمایه‌داری مخالف باشیم.
ممکن است معتقد باشیم او اقتصاد سیاسی را به اندازهٔ فلسفه و کلام نمی‌شناسد.
ممکن است معتقد باشیم دفاع از آزادی‌های فرهنگی بدون دفاع کافی از آزادی اقتصادی، از نظر نظری دچار نقص است.
اینها همه بحث‌های جدی‌اند.
اما از نقد سرمایه‌داری تا نئومارکسیسم، فاصله‌ای بسیار بیشتر از آن است که قوچانی طی کرده است.
کسی که می‌گوید مصرف‌گرایی انسان را می‌بلعد، الزاماً مارکسیست نیست.
کسی که می‌گوید بازار نباید همهٔ وجوه زندگی انسان را تعیین کند، الزاماً سوسیالیست نیست.
کسی که از دولت رفاه سخن می‌گوید، الزاماً نئومارکسیست نیست.
و کسی که قناعت را فضیلت اخلاقی می‌داند، لزوماً دشمن بازار نیست.
اگر اینها همه نئومارکسیسم باشد، پس باید بسیاری از اقتصاددانان و فیلسوفان غیرمارکسیست را نیز بی‌خبر از خودشان به اردوگاه مارکس اعزام کنیم.

◼️ لیبرالیسم منوی رستوران نیست؛ اما نقد آن هم مارکسیسم نیست
قوچانی درست می‌گوید که لیبرالیسم را نمی‌توان مثل منوی رستوران تکه‌تکه برداشت.
اما همین سخن را باید دربارهٔ منتقدان لیبرالیسم نیز رعایت کرد.
هر نقدی به سرمایه‌داری، خروج از لیبرالیسم نیست.
لیبرالیسم تاریخی خود در درون خویش با مسائل مالکیت، عدالت، فقر، قدرت اقتصادی، دولت، انحصار و رابطهٔ آزادی و برابری درگیر بوده است.
پس اگر سروش دربارهٔ مصرف‌گرایی، سرمایه‌داری یا دولت رفاه بحث می‌کند، باید با استدلال فلسفهٔ سیاسی پاسخ او را داد؛ نه اینکه بر پیشانی هر جمله مهر «نئومارکسیسم» زد.
این شیوه، نقد را آسان می‌کند؛ اما حقیقت را نه.

◼️ و سرانجام؛ «پایان روشنفکری دینی» با کدام دلیل؟
اما اکنون می‌رسیم به بزرگ‌ترین ادعای قوچانی:
پایان روشنفکری دینی.
این حکم بیش از آنکه نتیجهٔ مقاله باشد، آرزوی مقاله به نظر می‌رسد.
برای اثبات پایان یک جریان فکری، باید نشان داد پرسش‌های بنیادین آن جریان پایان یافته‌اند.
آیا نسبت عقل و وحی پایان یافته؟
آیا مسئلهٔ دین و آزادی پایان یافته؟
آیا نسبت ایمان و دموکراسی حل شده؟
آیا مسئلهٔ سنت و تجدد دیگر مسئله نیست؟
آیا امکان قرائت تاریخی از دین منتفی شده؟
آیا نسبت اخلاق و شریعت دیگر پرسشی ندارد؟
اگر این پرسش‌ها هنوز زنده‌اند، پس چگونه می‌توان از پایان روشنفکری دینی سخن گفت؟
ممکن است یک نسل از روشنفکران دینی به پایان راه رسیده باشد.
ممکن است سروش نیز در برخی حوزه‌ها نیازمند نقد و بازاندیشی باشد.
ممکن است نسل بعدی از سروش عبور کند.
اما عبور از سروش مساوی پایان پرسش‌های سروش نیست.

◼️ سروش را می‌توان نقد کرد؛ اما نمی‌توان کوچک کرد تا نقدپذیر شود
این شاید مهم‌ترین نکته باشد.
برای نقد سروش لازم نیست او را کوچک کنیم.
لازم نیست گذشته‌اش را وارونه کنیم.
لازم نیست «صناعت و قناعت» را به شوونیسم و سنت‌گرایی و نئومارکسیسم پیوند بزنیم.
لازم نیست دفاعش از حرمت شریعتی را دفاع از همهٔ آراء شریعتی معرفی کنیم.
لازم نیست هر انتقاد او به سرمایه‌داری را مارکسیسم بنامیم.
لازم نیست هر عضویت تاریخی او را مسؤولیت مستقیم در هر رخداد تاریخی بدانیم.
و لازم نیست برای اعلام مرگ روشنفکری دینی، ابتدا جنازهٔ سروش را در نوشتهٔ خود تشییع کنیم.
سروش را با قوت نقد کنید؛ اما برای شکست دادن او، نخست او را ضعیف نکنید.
متفکری را باید در قوی‌ترین صورت اندیشه‌اش به نقد کشید، نه در ضعیف‌ترین تصویری که منتقد از او ساخته است.

◼️ و یک سخن آخر؛ شمشیر نقد اگر راست است، دو دم باشد
اگر شریعتی را به خاطر اتهام‌های ناروا باید حرمت نهاد، فردید را نیز باید با سند نقد کرد.👇

به عمر خویش ندیدم من این چنین علوی که خمر می‌خورد و کعبتین می‌بازد
به روز حشر همی‌ترسم از رسول خدا
که از شفاعت ایشان به ما نپردازد!!!
👇
#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
اگر سخن طبیبیان را نباید تحریف کرد، سخن سروش را نیز نباید تحریف کرد.
اگر ایمان قلبی شریعتی را نمی‌توان با حدس محکوم کرد، نیت سروش را نیز نمی‌توان با حدس محکوم کرد.
اگر سروش را به خاطر گذشته‌اش باید پاسخ‌گو دانست، تاریخ گذشته را نیز باید همان‌گونه که رخ داده بازسازی کرد، نه آن‌گونه که امروز برای یک استدلال مناسب‌تر است.
عدالت در نقد یعنی همان تیغی را که بر گردن دیگری می‌گذاری، آماده باشی بر گردن استدلال خودت نیز بگذاری.
وگرنه نقد، از عدالت خالی می‌شود و به انتقام فکری بدل می‌گردد.
محمد قوچانی می‌تواند سروش را نقد کند؛ حق اوست.
می‌تواند بگوید سروش در اقتصاد سیاسی ضعیف است؛ بحث‌پذیر است.
می‌تواند بگوید سروش در دههٔ شصت در نسبت خود با تکنولوژی خطا کرده؛ قابل بحث است.
می‌تواند بگوید سروش دربارهٔ دانشگاه مواضعی داشته که امروز باید نقد شوند؛ قابل بررسی است.
اما وقتی از یک تأمل اخلاقی دربارهٔ تکنولوژی، «اوشینیسم» می‌سازیم؛ از قناعت، «سنت‌گرایی»؛ از نقد مصرف‌گرایی، «نئومارکسیسم»؛ از عضویت در یک نهاد، مسؤولیت همهٔ تصفیه‌ها؛ و از دفاع اخلاقی از شریعتی، بازگشت به شریعتی ــ آنگاه دیگر بیش از آنکه سروش را نقد کرده باشیم، تصویری کاریکاتوری از او ساخته‌ایم و سپس همان کاریکاتور را به دار محاکمه آویخته‌ایم.
این راه، راه نقد نیست.
و اگر روشنفکری دینی را به پایان رسیده می‌دانیم، نخست باید ثابت کنیم که پرسش‌هایش مرده‌اند؛ نه اینکه از چند خطای احتمالی یکی از نمایندگانش، برای تمام یک سنت فکری گواهی فوت بگیریم.
متفکر می‌تواند خطا کند؛ اما خطای متفکر، مجوز خطا برای منتقد نیست.
و این شاید همان چیزی باشد که پیش از همه باید در نقد سروش رعایت شود:
سروش را از حد خود دفاع کنید، اما در همان حد از حقیقت نیز دفاع کنید.


#فرهیختگان روزن آگاهی

پزشکیان؛ نقشی فراتر از کارنامه دولت
حمید حسامی

دو سال از ریاست‌جمهوری مسعود پزشکیان گذشت. بدشانس‌ترین رئیس‌جمهوری که در بدترین زمان، سخت‌ترین شرایط و حساس‌ترین مقطع، خطرناک‌ترین مسند زندگی‌اش را فداکارانه پذیرفت. او در شرایطی وارد پاستور شد که کشور با ابربحران‌های اقتصادی، ناترازی‌های مهلک، شکاف‌های عمیق سیاسی-اجتماعی، تکلیف‌گرایی ايدئولوژيک ساختار قدرت و ناامیدی گسترده‌ی جامعه از آینده روبه‌رو بود و در ادامه نیز با یکی از مخاطره‌آمیزترین دوره‌های امنیتی و نظامی کشور مواجه شد. بنابراین اگر بخواهیم درباره عملکرد پزشکیان قضاوت کنیم، انصاف حکم می‌کند کارنامه او را بدون در نظر گرفتن این مختصات ارزیابی نکنیم.

موضوع این یادداشت البته بررسی عملکرد اقتصادی دولت، توان مدیریتی، تحقق وعده‌ها و چگونگی ایفای نقش او در سیاست‌های داخلی نیست. گرچه از نظر من در مجموع کارنامه‌ای قابل‌قبول و دفاع را در مقایسه با محدودیت‌های جدی و شرایط خاصی که در آن قرار گرفت دارد. اما همه‌ی این مسائل صرفآ مربوط به عملکرد او در حوزه‌ی اجرایی است و می‌شود از آن ناراضی و منتقد بود. ولی این همه‌ی ماجرا نیست. مهم‌ترین اثر حضور پزشکیان در این دو سال، چیزی فراتر از این‌ها است:

پزشکیان در یکی از خطرناک‌ترین مقاطع، به یک نیروی تعدیل‌کننده در ساختار تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی تبدیل شده است. مسئله امروز دیگر فقط این نیست که پزشکیان چقدر رئیس‌جمهور موفقی بوده است؛ مسئله این است که جمهوری اسلامی در برابر یک انتخاب تاریخی قرار گرفته: آیا می‌خواهد از مسیر عقلانیت، کاهش تنش، مذاکره و حفظ منافع ملی عبور کند، یا در شرایطی که جریان‌های تندرو و آخرالزمانی هم‌چنان امکان آن را دارند تا کشور را وارد چرخه‌ای برگشت‌ناپذیر از درگیری و فرسایش کنند، راه دیگری را انتخاب خواهد کرد؟

در چنین شرایطی، پزشکیان ــ با همه محدودیت‌هایش ــ یکی از معدود صداهای درون ساختار رسمی قدرت است که دائماً بر عقلانیت، واقع‌بینی، مذاکره، کاهش تنش و پرهیز از تصمیم‌های پرهزینه تأکید کرده است. نمونه روشن آن، ماجرای تفاهم اسلام‌آباد است. فارغ از اینکه درباره جزئیات و آینده این تفاهم چه نظری داشته باشیم، اصل ماجرا مهم است: توافقی که میان ایران و آمریکا شکل گرفت و در شورای عالی امنیت ملی نیز با رأی مثبت طیف گسترده‌ای از اعضا، از جمله فرماندهان نظامی و نمایندگان رهبری که معمولا با بدبینی افراطی به مذاکره با آمریکا نگاه می‌کنند همراه شد و تأیید نهایی رهبر را که علی‌الاصول با آن مخالف بود را هم گرفت.

از این منظر، اهمیت پزشکیان شاید دقیقاً در این باشد که او قرار نیست به‌تنهایی کشتی جمهوری اسلامی -که دیگر روشن شده است قصد سرنگون شدن را ندارد- هدایت کند؛ چنین اختیاری هم ندارد. اهمیت او در این است که در لحظاتی که این کشتی در طوفان است و عده‌ای می‌توانند آن را با همه‌ی کشور به سمت گرداب نابودی ببرند، می‌تواند ترمزِ تصمیم‌های افراطی و بلندگوی عقلانیت در درون ساختار مدیریتی آن باشد. این نقش را از او نه امروز و در جنگ، بلکه در این دو سال از مقاومت در اجرای قانون حجاب، کاهش فیلترینگ در بعضی پلتفرم‌ها، بازگرداندن برخی از دانشجویان و استادان محروم‌شده، وادارکردن نظام به اعلام اسامی جان‌باختگان، تلاش بی‌وقفه برای حفظ امور زندگی مردم در شرایط جنگی و... دیده‌ایم.

پزشکیان شاید نتواند همه‌ی تصمیم‌ها را خودش بگیرد و همه‌ی آنچه را که وعده داده بود محقق کند؛ اما در اوضاعی که یک تصمیم اشتباه می‌تواند هزینه‌ای بسیار بزرگ‌تر از یک دولت، یک جناح یا حتی یک دوره ریاست‌جمهوری بر کشور تحمیل کند، حفظ یک صدای معتدل و واقع‌بین در رأس قوه مجریه، خودش یک سرمایه سیاسی است. در ساختاری که تصمیم‌های تند و پرهزینه هنوز امکان وقوع دارند، وجود کسی که دائماً گزینه عقلانی‌تر را روی میز نگه دارد، کم‌اهمیت نیست.

به همین دلیل، شاید قضاوت تاریخی درباره پزشکیان نه امروز و نه صرفاً با شاخص‌های اقتصادی دو سال گذشته انجام شود. ممکن است سال‌ها بعد، وقتی غبار این بحران‌ها کنار رفت، روشن‌تر ببینیم که در یکی از خطرناک‌ترین پیچ‌های تاریخ سرنوشت ایران،پزشکیان نه ناجی نظام مستقر بود و نه رئیس‌جمهوری بی‌نقص؛ اما شاید همان لنگری بود که اجازه نداد کشور، در لحظاتی که افراط‌گرایی می‌توانست آن را به سمت جنگی ايدئولوژيک ببرد، وزن نیروهای معتدل و واقع‌بین را سنگین‌تر کرد.

تاریخ را گرچه در زمان وقوع و با سوگیری می‌نویسند، ولی قضاوت درست تاریخی را آیندگان می‌نویسند. گاهی در تاریخ سیاسی، نقش یک نفر در جلوگیری از یک فاجعه، از نقش او در ساختن ده‌ها دستاورد مهم‌تر است. حواس‌مان باشد که در این روزها، مهم‌تر از بیان هر اشکال و انتقادی به رئیس‌جمهور و کارنامه‌ی دولتش؛ نقش و اقدامات تأثیرگذار شخص پزشکیان است که نباید آسیب ببیند.


#فرهیختگان روزن آگاهی

طایفهٔ نسوان و ‌جنود شیطان
(از دلواپسی‌های یک مشروعه‌خواهِ مخالفِ مشروطه)

و گویا می‌بینم و به اندک‌زمان خواهند دید که این طایفهٔ نسوان و جنود شیطان، خاصّه در مرکز تهران، به تقلید و‌ هم‌رنگی خانم‌های فرنگستان چه انجمن‌ها تشکیل بدهند و چه مدارس دایر بدارند که زبان فرانسه و انگلیسی بخوانند و‌ تعلیم فنون خارجه نمایند. آن‌گاه چه لوایح و جراید در مراسم دولت و ‌ملّت نگارند و در مجامع عامّه بخوانند و‌ همی‌گویند فلان خانم چه خوب نطق کرد. چه لباس‌های جدید به‌رسم عیسویان بپوشند و چه نمایش‌ها با زر و زیور در معابر و خیابان‌های مرکزی از خود بدهند و‌ مفتخرانه به مغازه‌های داخله و ‌خارجه بروند و زینت‌های فرنگی بخرند که جوان‌های سادهٔ مسلمان را پای‌بند زیبایی خود سازند و به هلاکت و ‌فلاکت ابدی اندازند.

رسایل مشروطیت،(رسالهٔ تقدّس سلطنت و معایب مشروطیت از نویسنده‌ای ناشناخته)، مقدّمه و‌ تصحیح غلامحسین زرگری‌نژاد، انتشارات نگارستان اندیشه، تهران، ۱۴۰۳، ج۱، ص ۳۵۱

از نقش بر آب

#فرهیختگان روزن آگاهی

مشروطه؛ روایتی از گذار زنان از نظاره‌گری به مطالبه‌گری
فتانه هویدا

یکصد و بیست سال پیش، در ایران اندیشه‌ای شکل گرفت که تصور ایرانیان از حکومت را دگرگون کرد: قدرت نباید بی‌مهار باشد؛ قدرت باید در چارچوب قانون قرار گیرد.
مشروطه، پرسشی بنیادین را پیش کشید: آیا سرنوشت یک ملت باید به اراده یک فرد وابسته باشد یا حکومت باید به قانون مقید شود؟
مشروطه‌خواهی البته یک جریان فکری یکدست نبود، اما در یک اصل مهم به هم می‌رسید: قدرت نباید مطلق باشد و حکومت باید در برابر قانون و ملت پاسخ‌گو باشد.
اما درست در همین‌جا پرسشی دیگر پدیدار شد:
اگر «ملت» صاحب حق است، زنان کجای این ملت ایستاده‌اند؟
اگر مشروطه می‌خواست رعیت را به شهروند نزدیک کند، آیا زن ایرانی نیز قرار بود شهروند باشد یا همچنان دیگران درباره او تصمیم بگیرند؟
از همین پرسش، می‌توان به یکی از مهم‌ترین وجوه تاریخ مشروطه رسید: مطالبه‌گری زنان برای آنکه درباره آنان تنها دیگران تصمیم نگیرند، بلکه خودشان نیز در تصمیم‌گیری درباره زندگی و جامعه حضور داشته باشند.
حضور زنان در عرصه عمومی با مشروطه آغاز نشد. در جنبش تنباکو، زنان نیز در مخالفت با امتیاز تنباکو و تحریم آن مشارکت کردند.
●زنان مشروطه‌خواه؛ از حمایت تا مطالبه‌گری؛
در جریان انقلاب مشروطه، بخشی از زنان، به‌ویژه در شهرها، در حمایت از جنبش فعال شدند. آنان در جمع‌آوری کمک‌های مالی، تحریم کالاهای خارجی، حمایت از تولید داخلی، فعالیت‌های انجمنی و مطبوعاتی، پشتیبانی از مجلس و گسترش مدارس دخترانه نقش داشتند.
در جریان تأمین منابع برای تأسیس بانک ملی نیز گزارش‌های تاریخی از مشارکت زنان و اهدای زیورآلات و دارایی‌های شخصی آنان وجود دارد.
این مشارکت از نظر تاریخی بسیار معنادار است: زنی که هنوز در ساختار رسمی سیاسی حق رأی نداشت، از دارایی خود برای ایجاد نهادی ملی استفاده می‌کرد.
او هنوز «شهروند سیاسی» به معنای کامل حقوقی نبود، اما در عمل نشان می‌داد که سرنوشت کشور را مسئله‌ای مربوط به خود می‌داند.
اینجا یکی از نخستین نشانه‌های گذار از «زن ناظر» به «زن مطالبه گر» دیده می‌شود.
از مهم‌ترین عرصه‌های مطالبه‌گری زنان، انجمن‌ها و شبکه‌های اجتماعی و راه اندازی مدرسه برای آموزش دختران بود .
انجمن آزادی زنان ، اتحادیه غیبی نسوان ، انجمن نسوان ، انجمن مخدرات وطن، شرکت خیریه خواتین ایران ، انجمن خواتین ایران در کمک و پشتیبانی از اهداف مشروطه فعالیت می کردند.
اهمیت این انجمن‌ها فقط در کارهایی که انجام دادند نبود؛ اهمیتشان در این بود که زنان خودشان گرد هم آمدند، گفت‌وگو ، تصمیم و اقدام می کردند.
اینجاست که مفهوم «زن ناظر » از «زن مطالبه گر» جدا می‌شود.
وقتی دیگران برای زنان مدرسه می‌سازند، زنان موضوع سیاست‌اند؛ اما وقتی خود زنان برای آموزش زنان انجمن تشکیل می‌دهند، منابع جمع می‌کنند و برنامه می‌ریزند و مدرسه تشکیل می دهند به فاعل اجتماعی تبدیل می‌شوند و مطالباتشان را مطرح می کند.
آموزش دختران یکی از مهم‌ترین عرصه‌های مطالبه‌گری زنان بود.بی‌بی‌خانم استرآبادی با تأسیس مدرسه دخترانه و نگارش معایب‌الرجال، برای آموزش زنان تلاش کرد و نگرش‌های مردسالارانه زمان خود را به نقد کشید.
طوبی آزموده با تأسیس مدرسه ناموس، در گسترش آموزش دختران نقش داشت.
مریم عمید، معروف به مزین‌السلطنه، در آموزش و مطبوعات زنان فعال بودوی دومین نشریه زنان ایران را با نام روزنامه شکوفه در سال ۱۲۹۲ خورشیدی منتشر کرد.
صدیقه دولت‌آبادی او از بنیان‌گذاران انجمن مشروطه‌خواهانه انجمن مخدرات وطن بود.
این زنان منتظر نماندند تا دولت یا جامعه روزی برای آموزش آنان تصمیم بگیرد؛ خود مطالبه کردند، مدرسه ساختند، نوشتند و سازمان دادند.
برای آنان آموزش فقط سوادآموزی نبود؛ راهی برای توانمند شدن زن و ورود او به عرصه عمومی بود.
البته نباید تجربه زنان پیشرو مشروطه را به همه زنان ایران تعمیم داد.بخش مهمی از این زنان از شهرها، به‌ویژه تهران و دیگر مراکز شهری، می‌آمدند و به دلیل دسترسی بیشتر به سواد، آموزش و مطبوعات ، فرصت بیشتری برای فعالیت داشتند. زنان روستایی، عشایری، طبقات فرودست شهری و بسیاری از زنان سنتی، شرایط متفاوتی داشتند.
اما اهمیت تاریخی این گروه محدود را نباید دست‌کم گرفت؛ زیرا آنان امکان تازه‌ای از زن ایرانی را قابل تصور کردند.
تغییر همیشه از اکثریت آغاز نمی‌شود؛ گاهی گروهی کوچک، نخستین امکان تغییر را به جامعه نشان می‌دهد.
👇👇👇


#فرهیختگان روزن آگاهی

👆👆👆
مشروطه ؛روایتی از گذار زنان از نظاره گری به مطالبه‌گری

تاریخ زنان مشروطه را نباید فقط در تهران و میان زنان تحصیل‌کرده جست‌وجو کرد بی‌بی مریم بختیاری نمونه‌ای متفاوت است؛ زنی برخاسته از جامعه ایل بختیاری که در حمایت از مشروطه و تحولات سیاسی آن دوره نقش داشت.
او نه از مسیر مدرسه و مطبوعات تهران، بلکه از زمینه‌ای اجتماعی و جغرافیایی متفاوت وارد عرصه عمومی شد.
این تفاوت مهم است: زن مشروطه‌خواه یک چهره واحد نداشت. برخی از راه مدرسه و مطبوعات، برخی از مسیر انجمن‌ها و فعالیت اجتماعی و برخی، مانند بی‌بی مریم، از مسیر سیاست و مناسبات ایلی وارد عرصه عمومی شدند.
تناقض بزرگ؛ زنان در ساختن مشروطه فعال بودند، اما در قانون برابر نبودندمشروطه از قانون، ملت و حقوق سخن می‌گفت؛ اما زنان در نظام رسمی سیاسی همچنان از حقوق برابر با مردان برخوردار نبودند و در نظام انتخاباتی آن دوره از مشارکت رسمی سیاسی و حق رأی محروم بودند.
یعنی زنان در ساختن جامعه مشروطه مشارکت داشتند، اما هنوز در تعریف رسمی «شهروند سیاسی» جایگاه برابر نداشتند.
این تناقض، مطالبه‌گری زنان را معنادارتر می‌کند.
زنان فقط خواهان راه اندازی انجمن، مدرسه و سواد نبودند؛ به تدریج پرسشی بنیادی‌تر را مطرح کردند:
چرا درباره جامعه‌ای که ما نیز در ساختن آن سهم داریم، بدون حضور ما تصمیم گرفته شود؟
جامعه در حال تغییر بود، اما قانون هنوز به اندازه جامعه تغییر نکرده بود.
این پرسش زنان پس از مشروطه نیز ادامه یافت.
در دوره رضاشاه، دولت با قدرت و منابع بیشتری وارد عرصه آموزش نوین شد و نظام آموزشی زنان را گسترش داد. نقش دولت در توسعه آموزش زنان مهم بود؛ اما نباید فراموش کرد که پیش از آن، زنان پیشرو خود برای ایجاد مدارس، مطبوعات و شبکه‌های اجتماعی تلاش کرده بودند.
از این رو، میان دو روند باید تفاوت گذاشت: مطالبه آموزش زنان از پایین جامعه شکل گرفت و دولت بعدها آن را از بالا نهادینه و گسترده کرد. این دو روند الزاماً متضاد نبودند؛ اما میان «گسترش فرصت برای زنان» و «مشارکت زنان در تصمیم‌گیری درباره خودشان» تفاوتی اساسی وجود دارد.
تصمیم گرفتن برای زنان، حتی اگر با نیت حمایت از آنان باشد، با مشارکت دادن زنان در تصمیم‌گیری درباره زندگی و آینده خودشان یکی نیست. مسئله، مخالفت با «تصمیم برای زنان» به‌طور مطلق نیست؛ مسئله این است که زنان نباید برای همیشه در جایگاه موضوع تصمیم دیگران باقی بمانند.
در نهایت، مسئله به حق انتخاب و عاملیت بازمی‌گردد: زن فقط کسی نیست که برای او تصمیم گرفته می‌شود؛ او می‌تواند مطالبه کند، انتخاب کند و در تصمیم‌گیری درباره خود و جامعه حضور داشته باشد.

●از زن موضوع فرهنگ تا زن تولیدکننده فرهنگ؛
یکی از مهم‌ترین آثار اجتماعی و فرهنگی مشروطه را باید در گسترش امکان حضور زنان در عرصه‌های علمی، فرهنگی و هنری دید.
زنی که قرن‌ها بیشتر موضوع سخن و روایت دیگران بود، به تدریج خود به نویسنده، شاعر، روزنامه‌نگار، آموزگار و صاحب‌نظر تبدیل شد.
از بی‌بی‌خانم استرآبادی، طوبی آزموده، مریم عمید و صدیقه دولت‌آبادی تا نسل‌های بعد، این مسیر ادامه یافت و در چهره‌هایی مانند پروین اعتصامی،فروغ فرخزاد، روح انگیز منوچهریان ، سیمین دانشور ، سیمین بهبهانی ، ژاله آموزگار ، منصوره اتحادیه و بسیاری دیگر در عرصه هایی دیگر جلوه‌های تازه‌ای پیدا کرد.
میان این زنان لزوماً رابطه مستقیم سازمانی یا فکری وجود نداشت؛ اما می‌توان نوعی تداوم تاریخی در گسترش امکان حضور زنان در تولید دانش و فرهنگ دید.
از این منظر، یکی از میراث‌های مهم مشروطه این بود که زن ایرانی به تدریج از موضوع فرهنگ به تولیدکننده فرهنگ تبدیل شد .
-زنی که فقط موضوع تصمیم نیست؛
-زنی که می‌تواند مطالبه کند، سازمان دهد، بنویسد، بیاموزد، انتخاب کند و در تصمیم‌گیری حضور داشته باشد.
یعنی پذیرفتن زنان به عنوان صاحب حق، صاحب صدا و صاحب تصمیم .

#فرهیختگان روزن آگاهی

‍برنامه رقبا کشیدن جامعه به قحطی است تا دولت را زمین بزنند

گزارش داوود حشمتی روزنامه‌نگار از نشست رئیس جمهور با خبرنگاران در روز خبرنگار

در روز خبرنگار رسانه‌ها به دعوت ریاست جمهوری در مراسمی حضور داشتند. سوال کننده‌ها با قرعه‌کشی علنی انتخاب می‌شدند. البته تعداد رسانه‌های مخالف که اظهار نظر کردند بیشتر بود.
آنها روی مساله جریان گرانی کالاها به صورت هماهنگ متمرکز بودند و در این میان جنگ را مهم نمی‌دانند. برعکس تأکید مکرر پزشکیان بر نقش جنگ در شکل گیری این وضعیت اقتصادی بود. (پزشکیان) فشار شدیدی را تحمل می‌کند. بارها تاکید داشت که "ولش کنید نگم". و ادامه ندادند. برای اینکه احساس می‌کند نباید دعوا درست کرد‌.
اما به کرات بدون اظهار نام کسی از آن‌ها که بیرون  گود می‌گویند "لنگش کن" گلایه می‌کرد.
از توافق تاحدی رضایت داشت. اقداماتی که آمریکا انجام داده بود را برشمرد. اشاره‌های مستقیم و غیرمستقیمش به نتانیاهو و اسراییل با حالتی از تحقیرکنندگی بود. قائل به جنگ نیست و وضعیت نه جنگ نه صلح را هم قبول ندارد. در عین حال گفت که  اگر تکلیف به جنگ شود، تا پای جان  می‌ایستد. صادقانه اعدادی مثل واردات بنزین را می‌گفت. دستکم دوبار تکرار کرد که  نمی‌شود هم جنگ را خواست هم بخواهیم همه‌چیز وضعیت عادی داشته باشد. جنگ اقتضائاتی دارد که  باید آن  را پذیرفت‌.
نگاه پزشکیان به جامعه البته خطای تحلیلی بزرگی دارد‌. به اعتقادم دولت و نظام در پساجنگ ۱۲ روزه دچار اشتباه و خطای تحلیلی شدند. همان زمان پروژه‌ای داشتم که هشدار دهم: همبستگی که در جنگ ۱۲ روزه دیدیم، دائمی نیست و دولت و حکومت باید برای پیوند با مردم اقداماتی انجام دهد‌.
اولین مصاحبه هم با فرخ نگهدار در همین رابطه انجام شد و مهم بود. اما به هرحال متوقف شد. نتیجه را هم در دی ۴۰۴ دیدیم. و اگر دی نبود جنگ دوم هم اتفاق نمی‌افتاد.
سوال من این بود که دولت خودش را در این  زمینه تا چه اندازه مقصر می‌داند؟
برداشت من این است که امروز هم از سکوت مردم دچار خطای تحلیلی هستند. درحالی که فرصت پیوند دوباره و ایجاد رضایتمندی در مردم به سرعت درحال از دست رفتن است. عراقچی هم در جلسه نکاتی را درخصوص مذاکره با عمانی‌ها گفت. تاکید داشت که حتی اگر این توافق نهایی شود، (که به نظر می‌رسد شده) به معنای باز شدن تنگه‌ هرمز نیست و تنگه در مقابل اقدامات آتی امریکا از جمله برداشتن  تحریم‌ها و... باز می‌شود.
پزشکیان اشاره کرد که اگر تصمیم مجلس در مورد استیصاح وزرا عملی میشد، این اتفاق اثر خودش را با کمبود کالاها در سفره مردم نشان می‌داد. تعبیر بسیار ترسناکی بود. اما پزشکیان متوجه نیست که اتفاقا خواسته آن‌ها (چه در ۹۷ و ۹۸ و چه امروز) دقیقا کشیدن جامعه به قحطی است تا به این ترتیب دولت را زمین بزنند. براندازان هم در این مسیر با مخالفان دولت هم صدا هستند.
خدا عاقبت این کشور و مردم را به خیر کند.
به باور من در روزگاری به سر می‌بریم که  تیرهای بلا از هر سو روانه است.



#فرهیختگان روزن آگاهی

رضا الفت‌نسب، رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی: دولت نمی‌تواند فیلترینگ را بردارد


ویدیوی کامل این گفت‌وگو را به زودی در کانال یوتیوب کافه خبر خواهید دید

متن کامل گزارش میزگرد فیلترینگ به میزبانی نگار علی اینجاست:
khabaronline.ir/xq7kc



#فرهیختگان روزن آگاهی

نسبت مرحوم‌ داور و دادگستری رضاشاه .....
به روایت آیت‌الله علوی بروجردی


#فرهیختگان روزن آگاهی

قدرت جهالت
محمد طبیبیان

این مطلب را اخیراً دیدم. از لیندن جانسون، یکی از رییس جمهورهای اسبق امریکا پرسیدند که چرا سفید پوستان فقیر امریکایی معمولاً به سیاستمدارانی رای می‌دهند که به زیان آنان عمل می کنند؟ پاسخ او به این مضمون بود: به این طبقه اجتماعی کسانی را معرفی کنید که به بهانه برتری نژادی، رنگ پوست، تعصب ملی، یا مطلب مشابه بتوانند تحقیر کنند ، در این صورت با کمال میل جیبشان را در اختیار شما قرار می‌دهند تا کاملاً خالی کنید.
ده ها سال است پدیده مشابهی، البته با شاکله متفاوت این طرف جهان مشاهده می کنم. به عده ای مجوز خشونت ورزی بدهید از شما پاداش دیگری نخواهند خواست. برخی دراین راه تا انتها می‌روند. اینگونه افراد که آسیب رساندن به دیگران حتی به زیان خودشان را انتخاب می‌کنند خطرناک‌ترین اعضاء یک جامعه هستند. به سادگی می توان دید که اگر تعداد و دامنه فعالیت این گروه اجتماعی از یک حد آستانه‌ای عبور کرد جامعه محکوم به فنا است. موارد تاریخی فراوان.

حکیم طوس نصیحت می کند؛

مکن دیو را آشنا با روان
چو خواهی که بختت بماند جوان

خردمند باش و بی‌آزار باش
همیشه روان را نگهدار باش.


#فرهیختگان روزن آگاهی

اجرای خصوصی محمود ذوالفنون و مرتضی نی‌داوود در آمریکا سال ۱۳۶۲
‌
در این بخش تصنیف قدیمی "هلاک من" اجرا میشود که با آواز یکی از حضار همراه میشود.

کرن موزیک



#فرهیختگان روزن آگاهی

سخنی در باره توجیه ناموجه
شیاد نامیدن علی شریعتی آنهم با شواهد و دلایل روشن، به جای پاسخ‌گویی مستدل، هجمه گسترده‌ای را از سوی طرفداران وی بر انگیخت که عمدتاً ناظر بر توجیه شیادی وی بود. برای این توجیه نه تنها به طور سبک‌سرانه به افلاتون و سقراط بلک به نیچه و حتی خاله‌ای در زیدآبادمتوسل شدند تاثابت کنند کار او به رغم آن دلایل و شواهد شیادی نبوده است.البته در صدر این هجمه یک به اصطلاح فیلسوف روشنفکری دینی قرار داشت که در نوشته‌ای آکنده از خشم و هتاکیِ بی پرده، شهرت خود را از دباغی به خیاطی ارتقاء داده بود و باری دیگر بر قصد خود بر دوختن زبان آزادی‌خواهان تاکید می‌ورزید. بگذریم از اینکه شریعتی فیلسوفان را پفیوزان تاریخ می‌دانست! به هر حال، این دست‌پاچگی و شتابزدگی در توجیه شیادی علی شریعتی را از سوی طرفداران وی چگونه می‌توان توضیح داد؟به نظر می‌رسدپذیرفتن شیادی علی شریعتی برای کسانی که حداقل روزگاری طرفدار وی بوده‌اند آن‌چنان برای وجدانشان سنگین است که هرگز زیر بار آن نخواهند رفت، چراکه پذیرفتن چنین حقیقتی به این معنی است که همه یا بخشی از عمرعزیز خود را در دنیایی دروغین به هدر داده‌اندو بازیچه مغالطه‌های یک شیاد بوده‌اند.

موسی غنی‌نژاد


#فرهیختگان روزن آگاهی