مصطفی نوری شیرازی
نــور و نوشهر. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

اسلام یک طرفه؟!
(در نقد اسلامی که گویی جرائم و سخت‌گیری‌های آن فقط برای معترضان است)

چندمین بار است که با اعتراضات و اغتشاشات خیابانی مواجه می‌شویم؛ نمونۀ اخیر (دی‌ماه 1404) با کشته و مجروح ‌شدن تعداد زیادی از هم‌وطنان‌مان در زمانی کوتاه (که بسیار تلخ و جان‌گذاز بود)، خیلی سریع پایان پذیرفت.

آیا چارچوب‌ها و محدودیت‌های اسلام فقط برای مردم است و در مقابل، حاکمان و حکومت در تلاش برای تقویت و بقای خود و به‌ویژه در نوع برخورد با منتقدان، معترضان، شورش‌کنندگان و حتّی اغتشاش‌گران آزادی عمل کامل دارند؟!

آیا لیبرالیسم و سکولاریسم (آزادی بی‌قید نسبت به چارچوب‌ها و اصول دینی) فقط برای مردم بد است ولی حکومت اسلامی و حکمرانان آن در شیوه حکمرانی خود حتّی از حکومت‌ها و حاکمان جوامع لیبرال و سکولار هم آزادی بیشتری دارند؟! (زیرا آنان به‌هرحال مجبورند چارچوب‌های بشری مورد توافق را رعایت کنند)

آیا مسلمان بودن یا زندگی در جامعه اسلامی مردم را به انتخاب‌هایی در چارچوب «سبک زندگی اسلامی» محدود می‌کند امّا تصمیمات حاکمان و حکومت را به چیزی به‌عنوان «سبک حکمرانی اسلامی» محدود نمی‌کند؟! [1]

آیا اسلام به نظام اسلامی این اجازه را می‌دهد که نیروهای ضدّ شورش خود را در نوع برخورد قهری با معترضان و اغتشاش‌گران کاملا آزاد بگذارد یا باید از آنها بخواهد که اصولی را رعایت کنند؟ پاسخ روشن است؛ قطعاً اصول، چارچوب‌ها و محدودیت‌هایی وجود دارد.

آیا اسلام به نظام اسلامی این اجازه را می‌دهد که از خطاها و زیاده‌روی‌های نیروهای خودش در برخورد با اعتراض و اغتشاش چشم‌پوشی کند؟ قطعاً خیر، امام علی (ع) با اینکه حکومتش در معرض خطر بود و نهایتا از دست رفت، هیچ‌گاه از خطاهای سربازان، نیروها و حتّی یاران نزدیکش چشم‌پوشی نکرد.

و نهایتاً، آیا اسلام به نظام اسلامی این اجازه را می‌دهد که مخالفان (معترضان، اغتشاش‌گران یا غیره) را علنی تنبیه و جریمه کند (لااقل اخبارش منتشر شود) امّا خطاکاران از نیروهای خودی را در خفا و بدون ذکر جزئیات؟!

طی دهه‌های اخیر، همواره پس از فرونشاندن اعتراضات و اغتشاشات خیابانی، نظام جمهوری اسلامی بسیاری از معترضان و اغتشاش‌گران را شناسایی و به درجات مختلفی (اعدام، زندان، جریمه نقدی، اخراج و ...) تنبیه کرده است، امّا هیچ‌گاه ندیده‌ایم که در ازای ده‌ها معترض یا اغتشاشگر، یک نیروی برخورد (نظامی، انتظامی، لباس‌شخصی و ...) نیز بابت عدم رعایت اصول اسلامی مربوط تنبیه شود.

اعترافات پس از دستگیری بسیاری از معترضان و اغتشاشگران و صحنه‌های جرائم آنها در تلویزیون پخش شده و می‌شود امّا حتّی یکبار هم یکی از نیروهای برخورد کننده حتّی با صورت شطرنجی به تلویزیون آورده نشد که بگوید «خطاهایم را می‌پذیرم و قبول دارم که اشتباه کردم»! چرا؟!

آیا طی بارها و ماه‌ها برخورد با معترضان و اغتشاشگران، حتّی یکی از انواع نیروهای برخورد کننده، از چارچوب اصول اسلامی مربوط فراتر نرفته است؟! این در حالیست که هر بار تصاویر و فیلم‌های آزاردهندۀ متعدّدی در فضای مجازی منتشر می‌شود که حاکی از زیاده روی و زیرپاگذاشتن اصول اسلامی است (لااقل چنین به نظر می‌رسد و اگر چنین نیست نیازمند تبیین و شفاف‌سازی است).

در شلوغی‌های سال 1401، حتّی برخی فیلم‌های مربوط به برخورد خشن و غیرقابل توجیه با برخی معترضان یا اغتشاش‌گران در تلویزیون پخش و اعلام شد که بررسی، نتیجه بررسی اعلام و در صورت اثبات جرم با خاطیان برخورد می‌شود، امّا خبری نشد که نشد! آیا اسلام چنین اجازه‌ای می‌دهد؟!

بعد از وقایع کوی دانشگاه تهران در سال 78 (شاید به عنوان اوّلین اعتراضات خیابانی)، بارها گفته شد که «نیروهای برخورد کننده با این وقایع خطا کرده‌اند»، «باید شناسایی و تنبیه شوند»، «برایشان پرونده تشکیل و تنبیه شده‌اند» امّا هیچ چیزی علنی نشد! همین‌طور در مورد برخی رفتارهای نامناسب و غیرقابل توجیه گشت ارشاد.

در سیرۀ پیامبر (ص) و امیر مؤمنان (ع) هیچ‌گاه سراغ نداریم که نیروها و یاران خاطی خود را در خفا تنبیه و فقط به جامعه اعلام کرده باشند که «با فلان تعداد از نیروها برخورد مناسب صورت گرفت» (با این توجیه که «دست مبارزان در مواقع مشابه بعدی نلرزد»، «ریزش نکنند» یا ...»)

فلسفۀ وجودی جرائم عمومی، جلوگیری از تکرار آن جرم توسط سایرین، تأمین امنیت روانی جامعه و جلب اعتماد مردم است؛ وگرنه جنبه شخصی هر خطایی با توبه می‌تواند پاک شود، بنابراین، جریمه کردن شخص خاطی در خفا هیچ موضوعیت و تأثیری ندارد.
👇
#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
ادامۀ یادداشت «اسلام یک طرفه؟!»
(در نقد اسلامی که گویی جرائم و سخت‌گیری‌های آن فقط برای معترضان است)

اگر مبنا اسلام است، که ناظران همان‌گونه که به قصد شناسایی اغتشاشگران فیلم‌ها را بازبینی می‌کنند، باید به قصد شناسایی و جریمۀ انواع نیروهای ضد شورش خاطی حتّی فیلم‌های دوربین‌های اختصاصی خودشان را نیز که هیچ‌کس ندیده و نمی‌بیند بازبینی کنند، امّا حداقل انتظار برای حفظ و تقویت اعتماد عمومی هم این است که لااقل در مورد فیلم‌هایی که در فضای مجازی و رسانه‌ها منتشر می‌شود این کار را انجام دهند.

آیا این خطا تأثیرش روی سلب اعتماد بخش خاکستری جامعه بیشتر است یا سیاه‌نمایی رسانه‌های بیگانه؟!

اگر مردم ببینند که نظام ج. ا. با کارگزاران و مأموران خاطی خود نیز درست مانند اغتشاشگران، بدون مسامحه و متناسب با خطایشان برخورد می‌کند، آیا تحت تأثیر سیاه‌نمایی رسانه‌های بیگانه، نسبت به نظام بی‌اعتماد می‌شوند؟

جالب آنکه بیشتر دوستان کاملاً «خودی» اهل فکر و مطالعه (بعضاً دارای مسئولیت رسمی) که در این رابطه با آنها صحبت کرده‌ام، کوتاهی و خطای مورد نظر را تأیید کرده‌اند، امّا این که خود را موظف نمی‌دانند برای اصلاح آن مسئولان ذی‌ربط را امر به معروف و نهی از منکر کنند، قابل تأمل است (نمی‌دانم، شاید هم برخی از آنها بدون اینکه بگویند پیگیری‌های پشت پرده‌ای داشته‌اند که به هر حال، واضح است که تاکنون بی‌نتیجه بوده‌اند).

بر اساس مطالب بالا، به نظرم، آشکار است که:

1. نظام جمهوری اسلامی در این عرصه خطا کرده است.

2. در بار اوّل، می‌توان متولیان نظام (به ویژه دستگاه قضایی) را از خطاهای شخصی برخی مأموران ضدّشورش و امثال آن مبرّا کرد امّا از آنجا که آنها نیز در پیگیری یا حتّی برخورد قاطع و علنی با خاطیان کوتاهی کرده‌اند، در تکرار، تشدید و گسترده‌تر شدن این نوع خطاها در مواقع مشابه بعدی سهم دارند (مسئولند).

3. وظیفۀ تمام مراکز دینی (حوزه‌های علمیه، نهادهای رهبری، تبلیغات اسلامی و ...) و نیز اسلام‌شناسان است که با هدف اصلاح، مسئولان مربوط، نظام و حتّی حاکمان را نسبت به این مهم (و هر انحراف دیگر از اصول حکمرانی اسلامی) از هر طریقی که مؤثرتر می‌دانند، امر به معروف و نهی از منکر کنند و در غیر این‌صورت، آنها نیز به خاطر عدول از این وظیفه شرعی، در آن دنیا مورد سئوال و مؤاخذه قرار خواهند گرفت. در این مورد، به‌ویژه وظیفۀ اشخاص دلسوز و فهمیدۀ «خودی» و به‌خصوص کسانی که برای تبیین اسلام و سوق‌دادن جامعه به سوی اسلام مسئولیت رسمی دارند بسیار بیشتر است، زیرا سایرین ممکن است احساس خطر کنند.

اصول اسلام در برخورد با مخالفان و معترضان

جهت اطّلاع از اصول، چارچوب‌ها و محدویت‌های اسلام برای نظام اسلامی و مأمورانش در برخورد با مخالفان، معترضان و شورش‌گران پیشنهاد می‌کنم به موارد زیر رجوع کنید:

1. مجموعه سخنرانی‌های استاد محمد سروش محلاتی با عنوان «سیره علوی در برابر معارضان و معترضان» (در هفت قسمت که صوت و متن آنها در کانال تلگرام ایشان قابل جستجو و استفاده است).

2. کتاب «در برابر معارضان و معترضان» اثر استاد محمد سروش محلاتی (تنظیم مطالب سخنرانی‌ها در قالب کتاب)

پانویس‌ها

[1] تنها محدودیتی که سراغ دارم نظام ج. ا. از جانب اسلام برای خودش پذیرفته باشد، ممنوعیت تولید بمب هسته‌ای است. در حیطه نوع مواجهه و برخورد با منتقدان، مخالفان، معترضان، شورش‌کنندگان و اغتشاش‌گران چیزی سراغ ندارم؛ اگر اطلاع دارید، لطفاً مطرح بفرمایید.

وحید احسانی


#فرهیختگان روزن آگاهی

طبق آمار اعلام‌شده، حدود ۱۸ میلیون ایرانی بدون حتی یک‌بار ازدواج وارد ۴۰سالگی شدند، تقریبا۶ میلیون نفر بالای ۴۰ سال هم که طلاق گرفتند. یعنی حدود ۲۴ میلیون نفر، نزدیک به یک‌سوم جمعیت کشور. این تصویری از جامعه‌ای هسست که ازدواج و تشکیل خانواده در آن، از یک انتخاب طبیعی به تصمیمی پرهزینه و دشوار تبدیل شده.
Ehsan (@Ehsanviews1)

پ.ن: تجرد قطعی از امری تابو و مذموم، برای بخش های قابل توجهی از جامعه، تبدیل به سبک زندگی شده است. نتیجه این اتفاق در آینده کشور روشن است.

#فرهیختگان روزن آگاهی

هشدار فرهادی سخنگوی وزارت آموزش و پرورش درباره زنگ خطر کاهش تعداد دانش آموزان: در هفت‌سال کاهش بیش از ۳ میلیونی داشتیم.

#فرهیختگان روزن آگاهی

شهادتی که سکولار شد: میهن‌دوستی و رستگاری
 
   همیشه در ذهن داشتم که شاید یکی از مهم‌ترین نشانه‌های مؤید تداوم مفاهیم الهیاتی در تز سکولاریزاسیون امثال کارل شمیت، مورد توجه بزرگان این نحله قرار نگرفته است: شهادت در راه خدا (martyrdom). هدف از شهادت در راه خدا رستگاری فرد مسیحی بود. فرد مسیحی در راه خدا می‌جنگید و شهید می‌شد تا رستگار شود، یک رستگاری فردی. اتفاقا شمیت به مناسبتی به این مفهوم اشاره کرده است تا آن را از کشته شدنی که "دولت" در جنگ‌های خود از شهروندان و سربازانش طلب می‌کند متمایز سازد:

یک جماعت دینی، یک کلیسا، می‌تواند یکی از اعضایش را از سر ایمانی که دارد به مُردن و شهید شدن ترغیب کند، اما فقط برای رستگاری روح خود او، نه برای آن جماعت دینی از این حیث که یک قدرت زمینی است؛ در غیر این صورت، این جماعت بُعدی سیاسی پیدا می‌کند. جنگ‌های مقدس و جنگ‌های صلیبیِ این جماعت دینی، مانند هر جنگ دیگری، اقداماتی هستند که مستلزم انتخاب دشمن‌اند. تحت هیچ شرایطی نمی‌توان از عضو جامعه‌ای که مسیرش را [فقط] اقتصاد تعیین می‌کند و نظم آن در حوزه اقتصاد بر رویه‌های عقلانی استوار است، خواست که جان خود را در راستای عملیات عقلانی فدا کند. توجیه چنین مطالبه‌ای بر اساس مصلحت اقتصادی با اصول فردگرایانه نظم اقتصادی لیبرال در تعارض است و هرگز نمی‌تواند با هنجارها یا آرمان‌های اقتصادی که به‌طور مستقل تصور شده‌اند، توجیه شود... اینکه از انسان‌ها به‌طور جدی خواسته شود دیگران را بُکشند و خود نیز آماده مُردن باشند تا تجارت و صنعت برای بازماندگان رونق گیرد یا قدرت خرید نوه‌ها افزایش یابد، شوم و دیوانه‌وار است"[1].

   شمیت در اینجا می‌گوید که یک نظم لیبرال مبتنی بر صرف آرمان‌های مادی و دنیوی مانند رفاه و اقتصاد و... نمی‌تواند مفهوم مرگ (فداکاری جانی) در راه چنین چیزهایی را صورت‌بندی یا توجیه کند؛ بلکه نیاز به انگیزه‌ی بسیار اصیل‌تر و عمیق‌تری دارد.
   کارل شمیت و پرسش‌هایش را رها کنیم و سراغ یکی از نظریه‌پردازان مهم حوزه‌ی ناسیونالیسم یعنی بندیکت اندرسون برویم. اندرسون در کتاب ماندگار و جریان‌سازش "جماعت‌های متخیّل" درباره‌ی مفهوم جان‌فدای میهن و سربازان گمنام سخن می‌گوید. اندرسون می‌گوید که با ورود به عصر سکولاریسم در غرب و با تخریب مفهوم بهشت، دیگر رستگاری‌ای در کار نبود تا کشته شدن و شهادت مذهبی را موجه سازد فلذا این مسأله به چیزی بیهوده تبدیل شد. در اینجا انگاره‌ی مدرن و متخیّل ملت وارد می‌شود: تخیل یا تصور جماعتی از مردمان در یک مرز سیاسی مشترک با وابستگی‌ها و پیوندهای افقی بدون در نظر گرفتن تفاوت‌های بزرگ طبقاتی (عمودی) بین آنها. حالا مُردن و کشته شدن ـ این‌بار در راه میهن ـ دوباره "معنادار" شد[2]. البته به غیر از اندرسون نویسندگان دیگر حتی با صراحت بیشتری متوجه این نکته شده‌اند. برای مثال مورخ بزرگ یهودی/آلمانی جورج موسه برای نامیدن ناسیونالیسم از تعبیر "دین مدنی"(civic religion) استفاده می‌کند. موسه در کتاب "سربازان شهید وطن" توضیح می‌دهد که چگونه تصویر سربازان میهنیِ کشته شده در جنگ اول به مدد الهیات مسیحی، به سطح شهدای آیینی ارتقا یافتند:

تصویر سربازان کشته شده در میان دستان مسیح ـ که در اثنا و بعد از جنگ جهانی اول بسیار رایج بود ـ باور سنتی درباره‌ی شهادت و رستاخیز را به ملت ـ به مثابه دین مدنی شامل و کامل ـ منتقل کرد"[3].

   اغراق نیست اگر بگوییم هر جا مرگ و مرگ‌اندیشی ـ تحت عنوان شهادت یا جان‌فدا یا قهرمان ملی و... ـ بخواهد صاحب نوعی تداوم و ابدیتِ معنایی در برابر دنیای فانی و مادی شود، ناگزیر از از وام‌گیری از مفاهیم الهیاتی است. به دیگر سخن حوزه‌ی مرگ و مرگ‌اندیشی یکسره در قُرُق الهیات سیاسی است.
ــــــ
ارجاعات:
[1]. Schmitt, The Concept of the Political, p. 48, Translation, Introduction, and Notes by George Schwab, The University of Chicago Press, 2007.
[2]. اندرسون، جماعت‌های تصوری [متخیل]، ص41ـ، ترجمه محمد محمدی، تهران: رخ‌داد نو، 1391.
[3]. George Mosse, Fallen Soldiers : Reshaping the Memory of the World Wars, p. 7, Oxford University Press, 1990.

عدنان فلّاحی
تراث

#فرهیختگان روزن آگاهی

گفت‌وگوی رضا علیجانی با رادیو فردا

بعد از ادعاهای مهم باقر خرازی سوال اساسی این است که وصیت‌نامه خامنه‌ای کجاست!؟

این وصیت‌نامه می‌تواند منبعی برای راستی آزمایی ادعاهای خرازی باشد که تلویحا بیانگر نارضایتی پدر از پسر و طردشدگی او در سالهای اخیر بوده است.

تحلیل مضمون صحبت‌های خرازی مهم‌تر از بررسی جایگاه، روابط و شخصیت لمپنی و جنجالی‌ اوست.

یک نقطه مبهم در باره او این است که آیا او ارتباطی با باندهای قدرت از جمله طائب دارد. چون...

او گفته مجتبی به دسیسه حجازی به مدت سه سال از دفتر پدرش دور و درس خارج فقهش هم قطع شده است.

هم‌چنین گفته حجازی (که بسیار به خامنه‌ای نزدیک بود)، به مجلس خبرگانی که قرار بوده رهبر جدید را انتخاب کند رفته و علیه انتخاب مجتبی حرف زده است.

در سال‌های آخر مرتب شنیده‌هایی به گوش می‌رسید که نظر خامنه‌ای نسبت به مجتبی و رهبری او عوض شده تا آنجا که...

حال باید دید آیا فقط پشتوانه خانوادگی نسبی و سببی‌ خرازی می‌تواند از او حفاظت کند و یا تنبیه و مجازات خواهد شد. همچنین اگر به باند طائب وصل باشد از او برای روزهای مبادای آینده مراقبت خواهد شد یا نه.

خرازی نه بین روحانیت و نه بین سیاسیون درون حکومت جایگاه خاصی ندارد.

این روحانی مخبط و لمپن‌مآب شاگرد و تحت تاثیر مصباح یزدی و میرباقری است.

او و برخی فرزندانش بر اساس نسبتهای خانوادگی‌شان مستمرا از رانت‌های اقتصادی بهره‌مند بوده‌اند.

سخنان جنجالی‌ او فراوان است از جمله اینکه ما باید بمب اتم بسازیم و در اقیانوس اطلس منفجر کنیم تا دنیا بگویند اینها خیلی دیوانه‌اند و از ما بترسند و یا باید...

آیا حرف‌های خرازی تحت تاثیر شخصیت مخبط و لمپنی و جنجالی‌ اوست و یا رگه‌هایی از واقعیت هم در آن وجود دارد؟

برخی از حرف‌های او به باند طائب می‌خورد که مدعی است حجازی باعث تقلیل نقش مجتبی در بیت پدرش (و یا برکناری خود طائب از ریاست اطلاعات سپاه)، گردیده است.

تئوری حکومت اسلامی که او مطرح می‌کند و یا شیوه جنجالی لمپنی و فاشیستی‌اش علیه زنان دیگر بعد از جنبش زن، زندگی، آزادی اصلا قابل طرح هم نیست چه برسد به اجرا.

قرینه‌هایی در تایید ادعای او در رابطه با طرد شدن مجتبی از بیت خامنه‌ای وجود دارد. اما او توضیح نمی‌دهد چرا علی خامنه‌ای این مسئله را پذیرفته است.

حجازی یکی از نزدیک‌ترین افراد به علی خامنه‌ای است که در سال‌های آخر شنیده می‌شد که یکی از کاندیداهای مهم خامنه‌ای بوده که خودش شخصاً اسمش را به کمیته سه‌نفره‌ی بررسی نامزدهای رهبر بعدی در مجلس خبرگان داده که او را هم بررسی کنند.

خامنه‌ای هم کهنسال، هم روحانی و هم به خصوص در چند ماه آخر در معرض مرگ و ترور قرار داشت، طبعا نمی‌تواند بدون وصیت‌نامه باشد.

آینده نشان میدهد که احضار شدن او به دادگاه روحانیت آیا برای خالی نبودن عریضه است، چون فشار روی قوه‌ی قضاییه در این روزها خیلی زیاد بود و یا واقعاً با او برخورد و صدایش قطع خواهد شد.

یک نکته مهم هم این است که صحبت‌های او خواسته یا ناخواسته، نوعی تعریض به مجتبی خامنه‌ای است؛ این‌که...

حضور حجازی در مجلس خبرگان (که باهنر هم به آن اشاره کرده) و مخالفت صریح یا ضمنی با رهبری مجتبی مستلزم هم شجاعت شخصی است و هم حتماً پشتوانه‌ای در اتکا به علی خامنه‌ای داشته و یا شخصا این انگیزه و یا این مسئولیت را برای خودش قائل بوده که حتما باید سخنان وصیت‌گونه خامنه‌ای به بقیه منتقل شود.

بدین ترتیب خرازی، یکی از افراد نزدیک به بیت خامنه‌ای که خواهرش همسر یکی از فرزندان اوست، ادعایی که قبلاً شایعه بود را دارد تایید میکند.

دیگر به صورت سیستماتیک بعید است بخواهند یا بتوانند حرکتهای خشنی علیه زنان با پوشش اختیاری انجام بدهند. البته هر لحظه (حتی پس از ج.ا) نیز...

ج.ا بعد از جنبش «زن، زندگی، آزادی» در این حوزه عقب‌نشینی کرده تا آنجا که جلوی اجرای لایحه حجاب و عفاف توسط شورای عالی امنیت ملی گرفته شد و حتی برخی از ولائیون گفته‌اند...

البته اقلیتی همچنان فکر می‌کنند اگر سخت‌گیری و یا ضرب‌ و شتم دوباره‌ای به کار ببرند، شاید آبِ رفته به جوی برگردد!

خرازی شأن روحانی چندانی ندارد و با توجه به ادبیاتش باید روی سرش بیشتر کلاه مخملی ببینیم تا عمامه! تازه این ادبیات علنی او جلوی مردم است. پشت صحنه احتمالاً کلمات رکیک‌تر و جلف‌تری دارد. بنابراین به نظر نمیرسد برای کسانی که تعصبات قشری مذهبی هم دارند فرد با جاذبه‌ای باشد. البته در ج.ا هیچ‌چیز بعید نیست! سرجمع اما ترمز این نوع کارها کشیده خواهد شد و سیستم امنیتی اجازه نمی‌دهد که عده‌ای دست به چنین اعمالی بزنند.
نکات کامل‌تر در فایل صوتی:
https://t.me/RezaAlijaniarchive/893

#فرهیختگان روزن آگاهی

آقای پزشکیان به جای عدد بپرسید چه کسی فرمان کشتار دی ماه را داده است
مهدی محمودیان

رئیس‌جمهور، کسانی را که شمار قربانیان قتل‌عام ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه را سی یا چهل هزار نفر اعلام کرده‌اند، «خائن» و «وطن‌فروش» خوانده است.

بسیار خوب؛ فرض کنیم روایت آنان نادرست و آمار مورد ادعای شما درست است. اگر به رابطه آسمانی‌تان با رهبر شهیدتان و آقای خامنه‌ای دوم آسیبی وارد نمی‌شود، لطفاً توضیح دهید آن چند هزار نفری را که خودتان نیز کشته‌شدنشان را انکار نمی‌کنید، چه کسانی به خاک و خون کشیدند و عاملان این جنایت را باید چه نامید؟

مگر وطن فقط نام یک حکومت، یک رهبر یا یک دستگاه سرکوب است؟ مگر آن هزاران انسانی که در خیابان‌ها کشته شدند، مردم همین سرزمین نبودند؟ آیا اعتراض به کشتار مردم خیانت به وطن است، اما فرمان‌دادن، زمینه‌سازی، توجیه‌کردن و پنهان‌کردن آن کشتار، وطن‌دوستی محسوب می‌شود؟

اختلاف بر سر عدد، اصل جنایت را از میان نمی‌برد. حتی اگر آمار رسمی خود شما را بپذیریم، باز هم با کشته‌شدن هزاران شهروند روبه‌رو هستیم؛ انسان‌هایی که نام، خانواده، زندگی و حق حیات داشتند. نمی‌توان با مناقشه بر سر شمار قربانیان، مسئولیت قتل آنان را پاک کرد.

به‌جای خائن و وطن‌فروش خواندن کسانی که از قربانیان سخن می‌گویند، پاسخ دهید: آن هزاران نفر را چه کسانی کشتند؟ چه کسی فرمان داد؟ چه کسانی شلیک کردند؟ چه کسانی حقیقت را پنهان کردند؟ و چه کسانی امروز نیز به‌جای پاسخ‌گویی، طلبکارانه به خانواده قربانیان و معترضان اهانت می‌کنند؟
اگر سخن‌گفتن از خون مردم خیانت است، کشتن مردم را چه باید نامید؟


#فرهیختگان روزن آگاهی

‏ در نفی خشونت
اردشیر امیرارجمند

‏خبر ربایش و قتل فجیع حمیدرضا رجب‌زاده و سپس ارسال ویدئوی آن برای خانواده‌اش، وجدان هر انسان متعارف و معقولی را جریحه‌دار و آدمی را بهت‌زده می‌کند.
اگر این جنایت با انگیزه سیاسی صورت گرفته باشد، حساسیت نسبت به آن باید دوچندان باشد.

‏نفی خشونت به‌عنوان شیوه حل اختلاف و مناقشه، در هر ساحت و از جمله در عرصه سیاست، و در هر سطحی، یکی از پایه‌های بنیادین مدنیت، حکومت قانون و صلح اجتماعی است.
مخالفت با شکنجه، ترور، آدم‌ربایی، سرکوب خشونت‌بار، قتل و اعدام، و نیز حبس و حصر شهروندان بدون برخورداری از دادرسی عادلانه، بر اصل بنیادین کرامت انسانی استوار است.
درست به همین دلیل است که مخالفت با این اعمال نمی‌تواند مشروط و گزینشی باشد.

‏شخصیت، سوابق، گرایش سیاسی و حتی جرائم احتمالیِ یک قربانی، هرگز نمی‌تواند شکنجه، ربایش یا قتل او را توجیه کند. اگر قرار باشد حقوق بشر و کرامت انسانی را به رفتار و عقاید قربانی مشروط کنیم، در حقیقت دیگر از «حقوق بشر» سخن نمی‌گوییم، بلکه از امتیازی سخن می‌گوییم که تنها برای کسانی قائل هستیم که با ما هم‌فکرند.

‏از این منظر، اهمیتی ندارد که حمیدرضا رجب‌زاده مداح حکومتی بوده یا نه، با حکومت همراهی داشته یا نداشته، یا در سرکوب معترضان مشارکت کرده یا خیر.
اگر کسی به حقوق بشر و کرامت ذاتی انسان باور دارد، باید همان‌قدر که قتل‌های حکومتی و سرکوب‌های خونین نظام استبدادی حاکم را محکوم می‌کند، شکنجه و قتل مخالف سیاسی خود را نیز صریح، قاطع و بدون هیچ قید و شرطی محکوم کند.

‏حقوق بشر هنگامی معنا دارد که شامل «دیگری» نیز بشود؛ حتی آن دیگری که از او بیزاریم، با او مخالفیم و هیچ همدلی و اشتراکی با او نداریم. محکوم کردن شکنجه و قتلِ مخالف سیاسی، دفاع از او یا تأیید عقاید و عملکردش نیست؛ دفاع از اصلی است که اگر آن را نپذیریم، دیر یا زود هیچ‌کس از خشونت در امان نخواهد بود.

‏جامعه‌ای که در آن آدم‌ربایی، شکنجه و قتل به ابزار تسویه‌حساب سیاسی تبدیل شود، صرف‌نظر از اینکه مرتکب چه کسی و قربانی چه کسی باشد، در مسیر فروپاشی بنیان‌های مدنیت و صلح اجتماعی گام برمی‌دارد.

بنابراین همه مردم و همه جریان‌های سیاسی، به‌ویژه آنان که خود را مدافع آزادی و حقوق بشر می‌دانند، باید با صراحت از به‌کارگیری، تجویز یا توجیه چنین روش‌هایی برحذر باشند.

‏مخالفت با خشونت، وقتی ارزش اخلاقی و سیاسی دارد که «بدون قید و شرط» باشد؛ وگرنه خشونت تنها از انحصار یک طرف خارج شده و به دست طرف دیگر افتاده است. آنچه باید نفی شود، نه فقط خشونتِ مخالفان ما، بلکه اصل خشونت به‌عنوان ابزار حل اختلاف و مناقشه است.


#فرهیختگان راهی به رهایی

ناگفته‌های محرم اسرار دکتر شریعتی

گفتگو با خسرو منصوریان
فیلم کامل گفتگو:
https://youtu.be/7jAcP6xGhlw?si=SkUBZHErO_2Ki5Hl

#فرهیختگان روزن آگاهی

پاسخ رئیس جمهور به سوال خبرنگار انصاف درباره دی ۱۴۰۴ و یادآوری نطق سال ۸۸

مسعود پزشکیان، رئیس جمهور در پاسخ به سوال خبرنگار انصاف نیوز درباره‌ی ترمیم شکاف دی ۱۴۰۴، کمیته حقیقت یابی و تغییر او به نسبت سال‌های ۸۸ و ۹۸ گفت که باید تلاش کرد که این اتفاق تکرار نشود. او بخشی از گفته‌هایش و جملات امام علی به مالک در نطق معروف سال ۸۸ را تکرار کرد: با مردم مانند حیوان وحشی رفتار نکن.


#فرهیختگان روزن آگاهی

بزرگسالی؛ سنی که نمی‌رسد، بلکه ساخته می‌شود
علی رضا معینی

ما عادت کرده‌ایم آدمی را با شناسنامه‌اش بخوانیم: هجده ساله را بزرگسال، بیست ساله را جوان، سی ساله را مرد یا زن بالغ بدانیم و گمان کنیم که بلوغ، همچون تولد، حادثه‌ای است که در یک روز اتفاق می‌افتد. اما روان‌شناسی رشد به ما می‌آموزد که آدمی، گرچه در یک روز متولد می‌شود، در یک روز بزرگسال نمی‌شود. بزرگسالی بیشتر از آنکه رسیدن به یک سن باشد، رسیدن به نوعی از خودآگاهی، استقلال و مسئولیت است. این نکته برای نوجوان و جوان امروز ایرانی فقط یک بحث دانشگاهی نیست؛ به سلامت روان او، کیفیت خانواده او، امید او به آینده و سرانجام به سلامت اجتماعی کشور مربوط است. جامعه‌ای که جوانش را درست نفهمد، آینده‌اش را نیز درست نخواهد فهمید.

«بزرگسالی نوظهور»؛ نامی برای یک سرزمین میانی
آقای جفری آرنت، روان‌شناس رشد، برای توصیف وضعیت تازه‌ای که در زندگی انسان معاصر پدید آمده، مفهوم مهمی را پیشنهاد کرده است: بزرگسالی نوظهور. مراد او دوره‌ای است میان نوجوانی و بزرگسالی تثبیت‌شده؛ دوره‌ای که آدمی دیگر کودک و نوجوان نیست، اما هنوز به آن صورت پایدار و نسبتاً قطعیِ بزرگسال نیز درنیامده است. آرنت می‌گوید در جوامع جدید، به سبب طولانی‌تر شدن تحصیل، دیرتر شدن ورود به کار پایدار، تأخیر در ازدواج و فرزندآوری و افزایش فرصت‌های انتخاب، فاصله‌ای میان «نوجوان نبودن» و «کاملاً بزرگسال شدن» پدید آمده است. این فاصله را نمی‌توان صرفاً خلأ یا تأخیر دانست؛ خود، مرحله‌ای از رشد است. (آقای جفری آرنت، مقاله «بزرگسالی نوظهور: نظریه‌ای درباره رشد از اواخر نوجوانی تا دهه بیست زندگی»، ۲۰۰۰، از صفحه ۴۶۹ تا ۴۸۰.)

جوان در این مرحله، میان دو جهان ایستاده است
جوان دیگر کودک نیست که پدر و مادر برایش تصمیم بگیرند؛ اما هنوز آن‌قدر از زندگی نیاموخته که برای همه تصمیم‌های بزرگ خود پاسخ‌های قطعی داشته باشد. می‌خواهد بداند چه کسی است، چه می‌خواهد، چه شغلی برای او مناسب است، با چه کسی باید زندگی کند، به چه چیزهایی باور دارد و از زندگی چه می‌طلبد. از این رو ممکن است رشته‌ای را آغاز کند و تغییر دهد، شغلی را برگزیند و رها کند، در یک رابطه عاطفی وارد شود و از آن بیرون بیاید یا حتی در باورهایی که زمانی قطعی می‌پنداشته، تجدیدنظر کند.
از بیرون، این همه تغییر ممکن است به صورت «بی‌ثباتی» و «سرگردانی» دیده شود؛ اما از درون، ممکن است چیزی جز جست‌وجوی خویشتن نباشد. آرنت به ما هشدار می‌دهد که هر بی‌ثباتی را نباید بیماری، و هر تردیدی را نباید ناتوانی دانست. گاهی آدمی برای آنکه خود را بیابد، ناگزیر است چند راه را بیازماید.

پنج نشانه بزرگسالی نوظهور
آرنت برای این مرحله پنج ویژگی اساسی برمی‌شمارد: جست‌وجوی هویت، احساس بینابینی بودن، بی‌ثباتی، تمرکز بر خود و احساس امکان‌های فراوان. (آقای جفری آرنت، همان مقاله، از صفحه ۴۶۹ تا ۴۸۰.)
نخست، جست‌وجوی هویت است. جوان می‌پرسد: «من کیستم؟» اما این سؤال در زندگی روزمره به صورت پرسش‌های دیگری ظاهر می‌شود: چه کار کنم؟ با چه کسی زندگی کنم؟ چه ارزش‌هایی را بپذیرم؟ چه آینده‌ای بسازم؟ جوان در این مرحله هنوز پاسخ‌های زندگی را تحویل نگرفته است؛ دارد آنها را می‌سازد.
دوم، احساس بینابینی بودن است. جوان می‌داند که دیگر نوجوان نیست، اما در درون خود هنوز کاملاً احساس بزرگسال بودن نمی‌کند. این «میان‌بودگی» یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این مرحله است. انسان در آستانه بزرگسالی ایستاده است؛ یک پایش در جهان کودکی و نوجوانی مانده و پای دیگرش در جهان مسئولیت و استقلال است.
سوم، بی‌ثباتی است. محل زندگی، رشته تحصیلی، شغل، دوستان، روابط عاطفی و حتی تصور انسان از آینده ممکن است تغییر کند. این تغییرات اگرچه می‌توانند فرساینده باشند، اما در حالت طبیعی بخشی از فرایند آزمون و انتخاب‌اند.
چهارم، تمرکز بر خود است. این تعبیر را نباید با خودخواهی اشتباه کرد. جوان در این مرحله باید مدتی به خود بازگردد؛ استعدادهایش را بشناسد، ضعف‌هایش را ببیند، ارزش‌هایش را پیدا کند و درباره آینده‌اش تصمیم بگیرد. آدمی که هنوز خود را نشناخته، چگونه می‌تواند مسئولانه بار دیگری را بر دوش گیرد؟
و پنجم، احساس امکان است؛ شاید روشن‌ترین و امیدبخش‌ترین ویژگی این دوره. جوان هنوز احساس می‌کند که راه‌های بسیاری پیش روی اوست. زندگی هنوز بسته نشده است. هنوز می‌توان پزشک شد، نویسنده شد، پژوهشگر شد، کارآفرین شد، ازدواج کرد، نرفت و ماند، رفت و از نو آغاز کرد، رشته‌ای را عوض کرد و راهی تازه گشود. جوانی، از این منظر، فقط فصل بحران نیست؛ فصل امکان است.👇

#فرهیختگان روزن آگاهی

بزرگسال بودن یعنی چه؟
اینجا سخن آرنت از همیشه مهم‌تر می‌شود. او نشان می‌دهد که بزرگسال شدن را نباید با شناسنامه یا حتی با برخی نشانه‌های ظاهری زندگی یکی گرفت. انسان ممکن است ازدواج کرده باشد، شغل داشته باشد و حتی فرزند داشته باشد، اما هنوز از نظر روانی مسئولیت زندگی خویش را بر عهده نگرفته باشد.
بزرگسالی، در معنای عمیق‌تر، آنجاست که آدمی بتواند بگوید: «این زندگی من است؛ انتخاب من است؛ و پیامد انتخاب من نیز بر عهده من است.»
پس بزرگسالی بیش از آنکه «داشتن» باشد، نوعی پذیرفتن است: پذیرفتن مسئولیت خود، پذیرفتن پیامد تصمیم‌ها، توان تصمیم‌گیری مستقل و آمادگی برای ساختن زندگی به جای آنکه همیشه منتظر باشیم دیگری زندگی را برای ما بسازد.

از اینجا تفاوت «سن» و «بلوغ» آشکار می‌شود
سن، عددی است که بر شناسنامه نوشته‌اند؛ بلوغ، کیفیتی است که در شخصیت پدید می‌آید. ممکن است کسی چهل ساله باشد و همچنان همه تقصیرها را به گردن خانواده، جامعه، حکومت، همسر یا روزگار بیندازد؛ و جوانی بیست‌وچندساله باشد که مسئولانه تصمیم بگیرد، خطای خود را بپذیرد و برای اصلاح آن بکوشد.
بنابراین باید میان بزرگسالی قانونی، بزرگسالی اجتماعی و بزرگسالی روانی فرق گذاشت. اولی را قانون تعیین می‌کند، دومی را موقعیت اجتماعی شکل می‌دهد و سومی را شخصیت انسان می‌سازد.

این نظریه برای جوان ایرانی چرا اهمیت بیشتری دارد؟
زیرا جوان ایرانی امروز در جهانی ایستاده که راه بزرگسال شدن در آن دشوارتر و پیچیده‌تر شده است. تحصیلات طولانی‌تر شده، استقلال اقتصادی دشوارتر شده، ورود به بازار کار با موانع بیشتری روبه‌روست، مسکن و ازدواج به تأخیر افتاده و آینده برای بسیاری از جوانان با ابهام همراه است. بنابراین ممکن است جوانی بخواهد مستقل شود، اما امکان اقتصادی استقلال را نداشته باشد؛ بخواهد ازدواج کند، اما از آینده زندگی بیمناک باشد؛ بخواهد شغلی انتخاب کند، اما چشم‌انداز شغلی روشنی پیش روی خود نبیند.
در چنین وضعی، اگر به جوان فقط بگوییم «چرا بزرگ نمی‌شوی؟»، شاید پرسش را از جای نادرست آغاز کرده‌ایم. باید پرسید: آیا جامعه شرایط بزرگسال شدن او را فراهم کرده است؟
از جوان استقلال می‌خواهیم؛ اما آیا امکان استقلال اقتصادی به او داده‌ایم؟ از او مسئولیت می‌خواهیم؛ اما آیا فرصت تجربه و تصمیم‌گیری داشته است؟ از او امید می‌خواهیم؛ اما آیا چشم‌اندازی از آینده پیش روی او گذاشته‌ایم؟

خطر بزرگ؛ تبدیل «بزرگسالی نوظهور» به «بزرگسالی معلق»
اینجا باید میان دو چیز فرق گذاشت. نظریه آرنت هرگز مجوزی برای بی‌مسئولیتی نیست. اینکه جوان در مرحله جست‌وجوی هویت قرار دارد، به این معنا نیست که هر تصمیمی بگیرد و هیچ پیامدی را نپذیرد. اما از سوی دیگر، نباید از او انتظار داشت که در بیست‌سالگی همه پاسخ‌های زندگی را بداند.
مشکل زمانی آغاز می‌شود که «دوره جست‌وجو» بیش از اندازه طولانی شود و به تعلیق دائمی تبدیل گردد؛ یعنی انسان نه انتخاب کند، نه مسئولیت بپذیرد، نه مهارتی بیاموزد و نه قدمی به سوی استقلال بردارد. در این حالت، آنچه قرار بود مرحله‌ای طبیعی برای ساخته‌شدن باشد، ممکن است به فرسودگی، اضطراب، بی‌اعتمادی به خود و احساس بی‌معنایی بینجامد.
پس سخن درست نه این است که «جوان را رها کنیم» و نه اینکه «به جای او زندگی کنیم». سخن درست این است: به او فرصت تجربه بدهیم و در همان حال، مسئولیت تجربه را نیز از او بخواهیم.

خانواده؛ نه زندان، نه پناهگاه دائمی
خانواده در این مرحله رسالت ظریفی دارد. پدر و مادر باید از «تصمیم‌گیری به جای فرزند» به «توانمند کردن فرزند برای تصمیم‌گیری» عبور کنند. اگر والدین همیشه رشته تحصیلی، شغل، دوست، همسر و مسیر زندگی فرزند را تعیین کنند، ممکن است فرزندی مطیع تربیت کنند، اما الزاماً انسانی مستقل نساخته‌اند.
فرزند باید کم‌کم انتخاب کند، اشتباه کند، نتیجه اشتباه را ببیند، اصلاح کند و دوباره انتخاب کند. استقلال، هدیه‌ای نیست که والدین یک روز به فرزند بدهند؛ عضله‌ای است که با تمرین ساخته می‌شود.

اما جامعه نیز مسئول است
جامعه نمی‌تواند از جوان مسئولیت بخواهد و امکان مسئولیت را از او بگیرد. نمی‌توان از جوان استقلال خواست، اما راه استقلال اقتصادی را بست؛ از او امید خواست، اما آینده را برایش تاریک کرد؛ از او مشارکت خواست، اما صدایش را نشنید؛ از او خلاقیت خواست، اما هر خطایش را به عنوان بی‌عرضگی محکوم کرد.
مسئولیت‌پذیری در خلأ پدید نمی‌آید؛ به میدان عمل نیاز دارد.
جوان باید فرصت کار کردن، تجربه کردن، آموختن، شکست خوردن، دوباره برخاستن و اثر گذاشتن داشته باشد. جامعه سالم جامعه‌ای نیست که جوانش هرگز شکست نخورد؛ جامعه سالم جامعه‌ای است که شکست جوان را به پایان زندگی او تبدیل نکند.👇


#فرهیختگان روزن آگاهی

👆
و اینجا پای سلامت روان به میان می‌آید
اگر جوان دائماً احساس کند که از دیگران عقب مانده است، اگر هر تغییر رشته‌ای شکست تلقی شود، هر تأخیر در ازدواج نشانه ناتوانی، هر شغل موقت علامت بی‌عرضگی و هر تردید درباره آینده دلیل بی‌هویتی دانسته شود، طبیعی است که فشار روانی افزایش یابد.
جوان بیش از آنکه به سرزنش نیاز داشته باشد، به معنا، امکان، رابطه امن، فرصت تجربه و احساس اثرگذاری نیاز دارد.
اما این نیز به معنای ستایش بی‌حد از جوان و تبدیل او به موجودی بی‌مسئولیت نیست. سلامت روان با مسئولیت‌گریزی سازگار نیست. انسان زمانی احساس توانمندی می‌کند که بتواند بر بخشی از زندگی خود اثر بگذارد.

جوانی؛ فصل گشودگی است، نه فصل محکومیت
شاید یکی از بدفهمی‌های ما درباره جوانی این باشد که انتظار داریم جوان خیلی زود «خودِ نهایی» خویش را پیدا کند. گویی باید در بیست‌سالگی بداند در چهل‌سالگی چه کسی خواهد بود.
اما انسان پروژه‌ای ناتمام است. جوانی دوره‌ای است که آدمی می‌تواند چند بار خود را بازتعریف کند. هنوز بسیاری از درها بسته نشده‌اند. هنوز امکان بازگشت، اصلاح، آموختن و دوباره آغاز کردن وجود دارد.
آرنت به ما یادآوری می‌کند که احساس امکان، یکی از سرمایه‌های بزرگ جوانی است. جامعه‌ای که این احساس را در جوان خود بکشد، بخشی از نیروی حیاتی آینده خویش را کشته است.

و شاید تمام سخن در یک جمله خلاصه شود
با جوان نه چنان رفتار کنیم که گویی هنوز کودک است و باید همه چیز را به جای او تصمیم گرفت، و نه چنان که گویی بزرگسالی کامل و بی‌نیاز از راهنمایی است و باید همه بار زندگی را به تنهایی بر دوش بکشد.
جوان، انسانی است در حال ساخته‌شدن.
او به آزادی نیاز دارد، اما آزادی بدون مسئولیت او را سرگردان می‌کند؛ به مسئولیت نیاز دارد، اما مسئولیت بدون امکان او را فرسوده می‌سازد؛ به استقلال نیاز دارد، اما استقلال بدون رابطه امن می‌تواند به تنهایی بدل شود؛ و به امید نیاز دارد، اما امید بدون امکان عمل، دیر یا زود به شعار تبدیل می‌شود.
از همین رو، بزرگسالی را نباید صرفاً «رسیدن» دانست؛ بزرگسالی را باید ساخت.
آدمی با هر تصمیم درست، اندکی بزرگسال‌تر می‌شود؛ با هر مسئولیتی که می‌پذیرد، با هر خطایی که به جای انکار، از آن می‌آموزد، با هر وابستگی‌ای که به استقلال تبدیل می‌کند، با هر ترسی که به رغم آن قدمی برمی‌دارد و با هر انتخابی که پیامدش را می‌پذیرد.
و جامعه نیز اگر می‌خواهد آینده‌ای سالم داشته باشد، باید این حقیقت ساده را بفهمد:
نسلی که امکان بزرگسال شدن نداشته باشد، نمی‌تواند به آسانی جامعه‌ای بزرگسال بسازد.
(در این یادداشت، چارچوب اصلی بحث بر دیدگاه‌های آقای جفری آرنت درباره «بزرگسالی نوظهور» استوار است؛ به‌ویژه مقاله سال ۲۰۰۰ او درباره رشد از اواخر نوجوانی تا دهه بیست زندگی و کتاب متأخر او درباره مسیر جوانی تا بزرگسالی. بخش مربوط به وضعیت جوان ایرانی، خانواده، فشار اجتماعی و پیامدهای آن، تحلیلی بر پایه همان چارچوب و نه نقل مستقیم از آرنت است.)


#فرهیختگان روزن آگاهی

ناتوی سنی علیه چه کسی!

گرچه هنوز نوع الزامات و تعهدات پیمان مکه بر روی کاغذ و نیز میزان جدیت اعضا در عرصه عمل به‌طور کامل روشن نیست، اما امضای آن در روز جمعه و در شهر مکه، به عنوان مقدس‌ترین زمان و مکان در جهان اسلام، واجد اهمیت نمادین قابل توجهی است.

سه قدرت مهم مسلمان سنی در مکه گرد آمده و دست همکاری و همگرایی به سوی یکدیگر دراز کرده‌اند؛ رخدادی که سعودی‌ها با انتخاب این زمان و مکان نمادین مایلند یادآور پیمان حِلف‌الفضول در حجاز باشد؛ پیمانی که پیامبر اسلام نیز پیش از بعثت در آن مشارکت داشت و بعدها از آن به نیکی یاد کرد.

البته انگیزه‌های سه طرف یکسان نیست.
عربستان سعودی بیش از هر چیز تحت تأثیر نگرانی‌های امنیتی خود قرار دارد؛ از تهدید ناشی از نفوذ ایران بر حوثی‌ها گرفته تا تردید نسبت به کارآمدی نظام امنیتی متکی بر آمریکا پس از جنگ اخیر.

ترکیه این پیمان را بیشتر در چارچوب موازنه‌سازی منطقه‌ای، به‌ویژه در برابر افزایش نقش و نفوذ اسرائیل، دنبال می‌کند. آنکارا نگران آن است که شکل‌گیری ترتیبات امنیتی جدید در خاورمیانه، بدون حضور مؤثر ترکیه رقم بخورد.

پاکستان انگیزه‌های متفاوت و غیرمستقیم‌تری دارد؛ از موازنه‌سازی در برابر رقیب بزرگ خود، هند، تا تقویت جایگاه خود در برابر ترتیبات نوظهور منطقه‌ای میان اسرائیل، هند و برخی کشورهای عربی نظیر امارات متحده عربی. البته اسلام‌آباد و آنکارا هر دو نیم‌نگاهی نیز به ظرفیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری گسترده عربستان دارند.

با این حال، ارزیابی تأثیر واقعی و میزان دوام این پیمان تنها در آزمون‌های عملی آینده ممکن خواهد بود. بانیان پیمان تأکید کرده‌اند که این اتحاد علیه هیچ کشوری نیست و راه برای پیوستن دیگر کشورها نیز باز است.
مصر، به عنوان یکی از نزدیک‌ترین گزینه‌های احتمالی، فعلاً ترجیح داده است در حاشیه بماند. ورود مصر می‌تواند وزن عربی و نظامی این پیمان را افزایش دهد و به کسانی که از تعبیر «ناتوی سنی» استفاده می‌کنند، انگیزه بیشتری بدهد.

اما پرسش اساسی این است: چنین ائتلافی در برابر چه کسی شکل می‌گیرد؟ ایران شیعی یا اسرائیل عبری؟
سال‌ها جمهوری اسلامی به درستی رقبای منطقه‌ای خود را به دلیل نزدیکی با اسرائیل و شکل‌گیری آنچه «محور عبری ـ عربی» می‌خواند، مورد انتقاد قرار می‌داد. اکنون ظاهرا شاهد شکل‌گیری نوعی موازنه جدید هستیم که در آن ترکیه، کشورهای عربی و پاکستان، هر یک با انگیزه‌های متفاوت، در برابر افزایش نفوذ ایران و قدرت منطقه‌ای اسرائیل به همکاری نزدیک‌تری روی آورده‌اند.

پیامدهای جنگ اخیر و برداشت برخی کشورهای منطقه از ناکارآمدی ترتیبات امنیتی پیشین، در پیدایش این وضعیت بی‌تأثیر نبوده است. با این حال، مسیر نهایی این پیمان را پویایی‌های سیال ژئوپلیتیک منطقه، واکنش سایر بازیگران و میزان پایبندی اعضا به تعهدات خود مشخص خواهد کرد.

نباید فراموش کرد که خاورمیانه سرشار از ائتلاف‌ها و شکاف‌های گذراست؛ از ائتلاف منطقه‌ای ضد حوثی‌ها به رهبری عربستان و امارات که بعدها به رقابت میان خود این دو کشور انجامید، تا ائتلاف بین‌المللی علیه داعش به زعامت آمریکا. ائتلافی که عملاً از مبارزه با یک گروه تروریستی فراتر رفت و به یک ناظر-بازیگر در تشک کشتی جنگ داخلی سوریه و به تعبیری یکی از صحنه‌های اصلی رقابت‌های بزرگ‌تر خاورمیانه تبدیل شد.

در یک قیاس تاریخی معنادار، می‌توان به ائتلاف «۶+۲» پس از جنگ اول خلیج فارس نیز اشاره کرد. پس از شکست صدام در کویت و در عصر جهان تک‌قطبی، شش کشور شورای همکاری خلیج فارس به همراه مصر و سوریه، با حمایت آمریکا، چارچوبی امنیتی برای مهار همزمان عراق و ایران شکل دادند.
اما این ابتکار از مرحله کاغذ فراتر نرفت و کشورهای خلیج فارس در ادامه، بیش از پیش به سمت تضمین‌های امنیتی مستقیم‌تر با آمریکا حرکت کردند.
البته جهان امروز با آن دوره تفاوت‌های اساسی دارد و قدرت‌های منطقه‌ای نقش و عاملیت بیشتری یافته‌اند. با این حال، دشوار است تصور کنیم که پیمان مکه بدون نوعی همسویی یا همراهی واشنگتن بتواند به یک متغیر تعیین‌کننده در معماری امنیتی خاورمیانه تبدیل شود.

صلاح‌الدین خدیو


#فرهیختگان روزن آگاهی

یک تکّه از تاریخِ "بی‌خردی"
عبدالله ناصری

هر از گاهی موضوع سهم حقوقی ایران در دریای خزر گفت‌وشنود می‌شود. طبق دو قرارداد ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰م، دریای مازندران که دریایی بسته است در مالکیت و حاکمیت متساوی دو دولت ایران و شوروی قرار دارد. و از آنجا که تحدید حدودی در دریای مزبور میان ایران و شوروی به عمل نیامده است، مالکیت و حاکمیت دو دولت بر این دریا به گونه مشاع است.

دو توافق‌نامه‌ی بعد از انقلاب اسلامی و تآُسیس جمهوری اسلامی (۱۳۶۲ و ۱۳۶۹ش) نیز بر همین مبنا تأکید کرده‌است. پس از فروپاشی شوروی و طبعا ظهور حاشیه‌های پنج‌گانه‌ی آن دریا، سخن از حق‌السهم ایران جدی‌تر شد.

منطقِ حقوقی در سال ۱۹۹۱م بین دوگانه‌‌ی ۵۰ درصد از ایران و بقیه بین چهار کشور جدید و ۲۰ درصد برای پنج کشور حاشیه‌ی خزر در نوسان بود. انفعال حکومت دینی در برابر فدراسیون روسیه از ترس آمریکا، همیشه موضوع سهم ایران از دریای مازندران را به حاشیه‌ برد و برای نخستین‌بار دولت محمد خاتمی آن را در اولویت قرار داد.

در دولت دوم وی و با آغاز سفارت غلامرضا شافعی که سالیانی وزير بود اولین تلاش او شد.
در سفر رسمی که به مسکو داشتم در سال ۱۳۸۱ ش از آقای سفیر پرسیدم دغدغه‌ی اصلی(تثبیت سهم ایران از دریا) چه شد؟
در کمال تلخی و ناامیدی پاسخ داد با روسیه برای سهم ۱۷ درصدی ایران به توافق رسیدیم که متآسفانه رهبر جمهوری اسلامی نپذیرفت و کماکان پرونده، گشوده‌ باقی می‌ماند.

اینک که رهبر، مقتول است و نیست باید به يازده درصد دل، خوش‌داشت.


#فرهیختگان راهی به رهایی

فاطـمه عـباسی
اصفهان. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

✅ نامزد همیشه بازنده ریاست، دبیر شعام شد

✍ مجید مرادی

محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی شد. همو که ملت ایران چهار بار به او رأی نداد تا رئیس‌جمهور شود. تحلیل‌های او هم سال‌هاست مایه انبساط خاطر ملت ایران است. او دنیای واقعیت را با بازی رایانه‌ای اشتباه گرفته است. در جنگ هشت ساله هم اثبات کرد که برای او به کشتن دادن ده‌ها هزار جوان در او تاثیری ندارد. اما برای شناخت او تنها یک تعبیر او که در تبلیغات انتخاباتی ریاست جمهوری 1400 به کار برد کافی‌ست. او یک قطعه اسکناس هزار تومانی را جلوی دوربین گرفت و گفت که در سال 92 به جای آن « کلید بی‌خاصیت» من این هزار تومانی را نشان دادم و گفتم که ...
اکنون ملت ایران می‌تواند قضاوت کند که آیا کلید حسن روحانی بی خاصیت بود یا نه؟! آیا مرغ کیلویی 15 هزار تومان زمان روحانی و تخم مرغ شانه‌ای 40 هزار تومان خاصیتی برای مردم داشت یا نه. آن زمان سردار قالیباف می‌گفت قیمت مرغ نباید 15 هزار تومان باشد. او درست می‌گفت زیرا به قله‌های گرانی و تورم چشم دوخته بود.
نظامیان در ایران اثبات کردند که اگر زمام امور به دست خودشان نباشد همه چیز را بر هم می‌زنند و حتی مرغ 15 هزار تومانی و شیر ده هزار مانی و شکر 20 هزار تومانی را هم تحمل نمی‌کنند.
آیا محسن رضایی که معاون دولت دبش هم بوده است هنوز هم کلید روحانی را بی خاصیت می‌داند و دولت دبش را که گند فساد سه میلیارد دلاری‌اش همه عالم را پر کرده است، دولت با خاصیت می‌داند؟!


#فرهیختگان روزن آگاهی

دن: شنیدم در این کوه معدن هست
بونی: خدا نکند معدن باشد!

دن: نمی فهمم! برای چی؟!
بونی: مادام که کوه فقیر است، از آن ماست، اما همین که معلوم شد غنی است، دولت آن را تصاحب خواهد کرد.
دولت یک دست دراز دارد و یک دست کوتاه. دست دراز به همه جا می‌‌رسد و برای گرفتن است، و دست کوتاه برای دادن است، و فقط به کسانی می‌رسد که خیلی نزدیکند...!

نان و شراب نوشته اینیاتسیو سیلونه


#فرهیختگان راهی به رهایی