در علوم سیاسی و جامعه‌شناسی، نظام‌های ایدئولوژیک و مذهبی تمامیت‌خواه، برای تداوم سلطه و تثبیت گفتمان خود، به ابزاری بنیادین نیاز دارند؛
«جزم‌اندیشی» (Dogmatism) در این ساختارها نه یک پدیده اتفاقی، بلکه یک «مهندسی معکوس آگاهی» برای تحقق کنترل اجتماعی است.
این نظام‌ها با اتکا به دو بازوی اجرایی، جهان‌بینی شهروندان را محدود می‌کنند:

۱. ایدئولوژیک‌سازی سیستم آموزشی:
در این نظام‌ها، آموزش از «تولید دانش انتقادی» به «بازتولید باورهای رسمی» تغییر کارکرد می‌دهد. با حذف تفکر نقادانه و جایگزینی آن با حافظه‌محوری ایدئولوژیک، نظام تلاش می‌کند ذهن پرسشگر را از دوران کودکی به یک «پذیرنده منفعل» تبدیل کند. این روند باعث می‌شود «شک علمی» به‌عنوان یک ناهنجاری اخلاقی یا امنیتی بازتعریف شود.

۲. تبلیغات غیرمستقیم و بدعت‌گذاری:
تبلیغات دینی در این جوامع فراتر از دعوت به ایمان، ابزاری برای تنظیم رفتار اجتماعی است. ترویج روایات خاص از دین (که عموما با بدعت‌گذاری همراه است تا با نیازهای سیاسی روز هماهنگ شود)، فضایی ایجاد می‌کند که در آن «اطاعت» به‌عنوان «فضیلت» و «تامل» به‌عنوان «انحراف» تلقی می‌گردد. این «مهندسی هنجارها» باعث می‌شود که جامعه به‌صورت خودکار، مخالفان ایدئولوژی حاکم را طرد کند.

هدف مشخص است؛ مهندسی کنترل اجتماعی. نتیجه این جزم‌اندیشیِ سیستماتیک، «اتمیزه کردن» جامعه است. وقتی شهروندان قدرتِ تحلیل فراتر از چارچوب‌های دیکته‌شده را از دست می‌دهند، توانایی سازمان‌دهی برای تغییر و کنش جمعی نیز کاهش می‌یابد. در واقع، این حکومت‌ها با جزم‌اندیشی، «زمینه فکریِ نافرمانی» را در نطفه خفه می‌کنند تا ثبات ساختار قدرت حفظ شود.

وظیفه شهروند در چنین ساختاری مقاومت در برابر جزم‌گرای است؛ در برابر این تکنیک کنترل حکومتی، «آزاداندیشی» صرفا یک امر ذهنی نیست، بلکه یک «کنش سیاسی-اجتماعی» است. آزاداندیشی در اینجا به معنای بازگشت به «عقلانیت انتقادی» است. وظیفه شهروند آزاداندیش عبارت است از:
تطبیق فکت‌ها با روایت‌های رسمی: به چالش کشیدن داده‌های ایدئولوژیک و جستجوی حقیقت در منابع مستقل.
ترویج شک روش‌مند: آموزش گفتگو به جای تقابل احساسی و تشویق دیگران به پرسشگری.
مقاومت در برابر برساخت‌های کاذب: رد بدعت‌های مذهبی که برای سرکوب حقوق شهروندی به کار می‌روند.

آزاداندیشی در تقابل با جزم‌اندیشی، نه تنها راهی برای رشد فردی، بلکه تنها مسیر خروج از چنبره کنترل اجتماعی و بازپس‌گیریِ عاملیت انسانی است. جامعه‌ای که آزاد می‌اندیشد، به سادگی به بند جزمیت‌های ساختگی درنمی‌آید.

توانا

#فرهیختگان راهی به رهایی

✅ نامزد همیشه بازنده ریاست، دبیر شعام شد

✍ مجید مرادی

محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی شد. همو که ملت ایران چهار بار به او رأی نداد تا رئیس‌جمهور شود. تحلیل‌های او هم سال‌هاست مایه انبساط خاطر ملت ایران است. او دنیای واقعیت را با بازی رایانه‌ای اشتباه گرفته است. در جنگ هشت ساله هم اثبات کرد که برای او به کشتن دادن ده‌ها هزار جوان در او تاثیری ندارد. اما برای شناخت او تنها یک تعبیر او که در تبلیغات انتخاباتی ریاست‌جمهوری 1400 به کار برد کافی‌ست. او یک قطعه اسکناس هزارتومانی را جلوی دوربین گرفت و گفت که در سال 92 به جای آن « کلید بی‌خاصیت» من این هزار تومانی را نشان دادم و گفتم که ...
اکنون ملت ایران می‌تواند قضاوت کند که آیا کلید حسن روحانی بی خاصیت بود یا نه؟! آیا مرغ کیلویی 15هزار تومان زمان روحانی و تخم مرغ شانه‌ای 40هزار تومان خاصیتی برای مردم داشت یا نه. آن زمان سردار قالیباف می‌گفت قیمت مرغ نباید 15هزار تومان باشد. او درست می‌گفت زیرا به قله‌های گرانی و تورم چشم دوخته بود.
نظامیان در ایران اثبات کردند که اگر زمام امور به دست خودشان نباشد همه چیز را بر هم می‌زنند و حتی مرغ 15هزار تومانی و شیر ده هزار مانی و شکر 20هزار تومانی را هم تحمل نمی‌کنند.
آیا محسن رضایی که معاون دولت دبش هم بوده است هنوز هم کلید روحانی را بی خاصیت می‌داند و دولت دبش را که گند فساد سه‌میلیارد دلاری‌اش همه عالم را پر کرده است، دولت با خاصیت می‌داند؟!

#فرهیختگان راهی به رهایی

سایت و آرشیو زیر بزرگترین مجموعه کتیبه‌های اسلامی را به همراه متن و ترجمه و تصویر در کل قرون وسطی جمع‌آوری کرده،در بخش جستجو اطلاعات جالبی می‌توان در موارد مختلف تاریخی پیدا کرد.
کاری از تاریخ‌دانان فرانسوی

https://www.epigraphie-islamique.uliege.be/thesaurus/User/MainSearch.aspx

میلاد صادقی

#فرهیختگان راهی به رهایی

نواندیشی دینی و تعهدات متدولوژیک

تاریخ: ۱۴۰۴/۲/۶
جلسه مجازی حلقه نواندیشی دینی

#فرهیختگان راهی به رهایی

گفت‌وگوی رضا علیجانی با VOA

چرا ج.ا می‌گوید حل مشکل نحوه‌ی عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز با عمان، به معنای باز شدن تنگه نیست؟

الان تصمیم‌گیری‌های مهم در دو نقطه متمرکز است؛ شورای عالی امنیت ملی و مجتبی خامنه‌ای و بیتش که اطلاع دقیقی در این باره وجود ندارد.

حلقه‌ی تصمیم‌گیران در «شعام» که عمدتاً سران نظامی و در حاشیه آنها تکنوکرات‌های دولت پزشکیان هستند، اختلافی سر مذاکره ندارند. آنها البته دو تحلیل متفاوت دارند...

صداوسیما، برخی مراکز فرهنگی و تجمعات خیابانی و بخشی از مداح‌ها در دست تندروهاست.

تندروها فقط می‌توانند با جوسازی، «مانع‌تراشی» کنند، «مگر» مجتبی طرف آن‌ها را بگیرد. وگرنه هم اکنون مراکز تصمیم‌گیری دست به اصطلاح تعامل‌گراهاست.

ج.ا می‌گوید حال که ما مشکل بند 5 را با عمان حل کردیم، پس آمریکا هم باید به دیگر مفاد تفاهم‌نامه برگردد تا تنگه باز شود.

این ادعا که در بیت خامنه‌ای روی مجتبی تردید و طردهایی وجود داشته و پدرش در سال‌های آخر موافق رهبر شدنش نبوده، بعدا بحران‌هایی برای نظام ایجاد خواهد کرد. اما نه در این حد که دیگران بتوانند او را کنار بزنند.

برخی از اعضای شعام معتقدند سیاست خارجی ج.ا باید تا حدی تغییر کند و بعضی‌ معتقدند که فعلاً باید سرمان را پایین بگیریم و تنشها را کم بکنیم تا دوره‌ی نتانیاهو و ترامپ بگذرد. ولی هر دو گرایش در لحظه کنونی روی مذاکره و توافق با هم تفاهم دارند.

طیفهای تندرو الان در رأس هرم قدرت و تصمیم‌گیری حضور ندارند، بنابراین
مسئله‌ی تعیین‌کننده موضع مجتبی خامنه‌ای است. موضع او هم تا حالا دو‌نبش بوده؛ یک طرف با«علی الاصول» به نفع تندروها بوده و یک طرف هم با«اجازه مذاکره مستقیم» به نفع طرفداران مذاکره.

افرادی مهم و مرتبط با سپاه مثل یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه، گفتند که تفاهم‌نامه مورد تأیید مجتبی خامنه‌ای است. قبل از او هم حاجی‌صادقی، نماینده‌ی ولی فقیه در سپاه پاسداران، در یک بیانیه‌ی ۱۰ ماده‌ای روی همین موضع تأکید کرد.در ماجرای تنگه‌ی هرمز؛ در رابطه با بند پنجم تفاهم‌نامه‌ اختلاف نظر وجود دارد. ج.ا با یک برداشت خیلی موسع فکر می‌کرد که وقتی گفته شده «با ترتیبات ایرانی»، یعنی اختیارات تنگه و کنترل یا نظارت بر آن باید دست ج.ا باشد در حالی که آن بند اشاره به «رفع موانع»ی با مدیریت ج.ا داشت که باعث عدم تردد کشتی‌ها می‌شد نه کلیت کنترل و گرفتن عوارض توسط ج.ا.

بعد از دو حمله پیش دستانه به سه کشتی در تنگه هرمز و اردن، الان میانجی‌ها می‌خواهند از بند پنجم تفاهم‌نامه رفع ابهام بکنند. اما این به معنای آن نیست که تنگه‌ی هرمز هم باز شود.

ج.ا می‌گوید بعد از تفاهم با عمان روی مدیریت تنگه، آمریکا هم باید به مفاد تفاهم‌نامه از جمله برداشتن محاصره‌ی دریایی، رفع تحریم یک ماهه فروش نفت توسط ج.ا و دیگر مواردی همچون قابل دسترس شدن دوازده میلیارد دلار در دو نوبت برای ج.ا، برگردد تا تنگه باز شود و بعد در یک مذاکره‌ی ۶۰ روزه به مسئله‌ی هسته‌ای بپردازیم.

خرازی این ادعای مهم را کرده که مجتبی خامنه‌ای سه سال از دفتر پدرش طرد شده بود. البته خرازی آن را گردن حجازی می اندازد. در حالی که علی خامنه‌ای هم حتماً موافق این وضعیت بوده است.

دومین ادعای مهم او این است که حجازی که نزدیک‌ترین فرد به خامنه‌ای بوده، به مجلس خبرگانی که می‌خواستند رهبر انتخاب کنند آمده و در نقد انتخاب مجتبی حرف زده است.

نقطه‌ی مبهم در رابطه با خرازی برای من این است که آیا وی ارتباطاتی هم با باند طائب دارد یا نه. چون ظاهرا همان حجازی که در عقب راندن مجتبی و تعطیلی کلاس درسش نقش داشته در برکناری طائب از ریاست اطلاعات سپاه هم موثر بوده است.

حال باید دید برخورد دادگاه ویژه روحانیت با خرازی از سرِ ناچاری بوده و یا با او واقعا یک برخورد امنیتی خواهد شد. همچنین آیا او تنبیه خواهد شد یا باند طائب در صورت مرتبط بودن او، آن قدر قدرت دارد که بتواند او را برای مراحل بعدی و دیگر مواقعی که نیاز به زدن همین حرف‌های جنجالی است، حفظ کند.

خرازی فعلا در ویدئوی جدیدش اصلا زیر برخی حرفهایش زده و از اساس آنها را انکار کرده است!

اینک شنیده میشود که مجتبی خامنه‌ای کوچکترین برادرش یعنی میثم را رئیس دفترش کرده و مسعود برادر سومش هم در بیت او کاره‌ای شده است. در این موارد البته اطلاعات دقیقی وجود ندارد.

در هر حال باندهای نظامی و مافیاهای اقتصادی توانسته‌اند مجتبی را در جایگاه رهبری بنشانند و اگر مجتبی سالم باشد و بتواند ادامه بدهد، دیگر تغییر و جابه‌جایی‌اش بسیار بعید است، مگر در اثر امواج اعتراضات مردمی که ممکن است کل صورت مسئله‌ی ج.ا را دگرگون کند.
نکات کامل‌تر در فایل صوتی

#فرهیختگان راهی به رهایی

حـوزه‌ی بــلازده
اجلال قوامی

یکم: از همان دوران دولت مستعجل ابراهیم رئیسی که یک مداح بر صندلی فرهنگ کردستان به عنوان مدیر تکیه زد همواره ناقدان و دلسوزان نسبت به این انتصاب زنهار دادند و گفتند که این جامه به تن او گشاد است.اما دریغا صدای ناقدان شنیده نشد و با آمدن دولت مسعود پزشکیان هم مدیر مداح همچنان بر این صندلی تکیه زده است.نگاهی کوناه به کارنامه متولی فرهنگ و ارشاد کردستان تنها یک چیز را پیش چشمان مان قرار می دهد و آن هم عکس های یادگاری جناب مدیر با لشکر و قشونی از به قول خودشان اصحاب فرهنگ و هنر و رسانه! از خسران هایی که فرهنگ این سامان در این سال های زعامت جناب مداح دیده است باید مثنوی هفتاد منی نوشت که تاریخ به خود ندیده است.جفایی که به فرهنگ و هنر کردستان شد به یادگاران بماند.
دوم:  به بهانه روز خبرنگار مدیر کل همین فرهنگ و ارشاد بخت برگشته کردستان با استاندار از برخی خبرنگاران تجلیل کرده و بنا به خبر منتشر شده در کانال اطلاع رسانی فرهنگ و ارشاد بر نقش خبرنگاران در آگاهی بخشی و توسعه فرهنگی تاکید شد و از همین جماعت خبرنگار حاضر هم به پاس تلاش ها و خدمات آنان در عرصه اطلاع رسانی، تقدیر و تجلیل به عمل آمد.
سوم:  نگاهی به ترکیب خبرنگاران دعوت شده به این نشست به روشنی نشان می دهد که این قلیل دعوت شده دست چین شدگانی هستند که مورد قبول و وثوق همین نهادها هستند.این جنس نشست ها هم نه در جهت بیان واقعی آسیب ها و مشکلات حوزه روزنامه نگاری بلکه بیشتر مسابقه مدح و ستایش از عملکرد آقایان و مسئولان است.فرهنگ و رسانه ای که سکانش در دست یک مداح و استانداری که مشاور رسانه ای و مطبوعاتی اش کارآموز شبکه استانی باشد، بهتر از این نمی شود.الغرض پوپولیست های استانی از استاندار تا مدیر کل فرهنگ و ارشادش این روزها بیشتر به نمایش مردمی بودن و خادم مردم خود را نشان دادن محتاج اند تا اینکه درک و فهم درستی از وضعیت و شرایط کردستان داشته باشند.به قول مولانا: عاقلان سرها کشیده در گلیم.

#فرهیختگان روزن آگاهی

#مژده_کتاب ، نشست ۶۳

#حسین_کاجی: جستار
#حرمت_زندگی تالیف #البرت_شوایتزر

#حسین_کمالی: کتاب #پیکرهای_صوفی

#جواد_عباسی: ما چگونه ما نشدیم؟ تالیف #امیرمحمد_گمینی

8 آگوست 2026

۱۷ مردادماه ۱۴۰۵


#فرهیختگان راهی به رهایی

بی‌چرایی
بازتولید سکوت ساختاری و فرسایش تفکر انتقادی

در تحلیل جامعه‌شناختی امروز ایران، مفهوم «ملت بی‌چرا» نه یک صفت اخلاقی، بلکه وضعیتی ساختاری است که از تلاقیِ پیشینه‌ استبداد تاریخی، فرهنگ اقتدارگرا و نظام‌های آموزشی حافظه‌محور حاصل شده است. در ایران، «بی‌چرا بودن» به مثابه مکانیسمی برای بقا عمل می‌کند؛ جایی که پرسشگری نه به عنوان کنشی شناختی، بلکه به مثابه تهدیدی برای امنیت فردی تلقی می‌شود.

فکت‌های موجود در تاریخ معاصر ایران نشان می‌دهد که هرگاه ساختار قدرت از پاسخگویی گریخته، مکانیزم‌های «نقد درون‌ساختاری» به سرعت سرکوب شده‌اند.
جامعه‌ای که در آن نهادهای واسط (مانند احزاب، سندیکاها و رسانه‌های آزاد) تضعیف شوند، به ناچار به سمت «توده‌وار شدن» پیش می‌رود. در چنین فضای اتمیزه شده‌ای، «بی‌چرا بودن» تنها به معنای پذیرش تحمیلی وضع موجود نیست، بلکه نتیجه‌ فقدان بستر امن برای «نقد» است.

مطالعات علوم سیاسی نیز نشان می‌دهد که در ایران، انحصار در تولید حقیقت توسط مراکز قدرت، جایگاه «پرسش» را به «خط قرمز» تبدیل کرده است. وقتی تفکر انتقادی در سطح کلان تصمیم‌گیری جای خود را به «ایدئولوژی‌های تغییرناپذیر» می‌دهد، بدنه جامعه هم برای پرهیز از هزینه‌های پرشمار پرسشگری، دچار نوعی «انفعال استراتژیک» می‌شود. این انفعال، منجر به شکل‌گیری پدیده‌ای می‌شود که در آن، شکاف عمیقی میان «ساحت خصوصی نقد» و «ساحت عمومی اطاعت» به وجود می‌آید.

تداومِ این وضعیت، فرآیند فرسایشِ سرمایه اجتماعی را تسریع کرده است. در غیاب پرسش‌های بنیادین، افکار عمومی به سمت سطحی‌نگری و پذیرشِ بی‌تردید روایت‌هایی  خالی از حقیقت حرکت می‌کند. پیامدِ این «بی‌چرا بودن»، نه تنها توقف توسعه سیاسی، بلکه اضمحلال ظرفیت‌های عقلانی برای مواجهه با بحران‌های روزمره است. در ایران امروز، سکوت ناشی از «بی‌چرا بودن»، نه لزوما نشانه رضایت، که بازتابی از انباشت فشارهای ساختاری است که هرگونه فضایِ «چرا گفتن» را به مثابه تزلزل ثباتِ خود می‌انگارد. این وضعیت، جامعه‌ای را بازتولید می‌کند که در آن پرسشگری پیش از آنکه بیان شود، در گلوگاه محافظه‌کاری جمعی خفه می‌شود.

توانا


#فرهیختگان راهی به رهایی

وزیر ارتباطات: اگر پایمردی پزشکیان و میدان‌داری عارف نبود، اینترنت به این سادگی وصل نمی‌شد

نشست صمیمانه سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، با اصحاب رسانه عصر دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ برگزار شد؛ نشستی که بخش قابل‌توجهی از آن به موضوع دسترسی عمومی به اینترنت، کیفیت شبکه و نسبت شبکه ملی اطلاعات با اینترنت بین‌الملل اختصاص داشت.

در این نشست، هاشمی با اشاره به تصمیم برای بازگشت اینترنت به شرایط عادی گفت: «اگر پایمردی دکتر پزشکیان و میدان‌داری عارف نبود، اینترنت به سادگی وصل نمی‌شد.» او تأکید کرد برای بازگشت اینترنت، «یک تلاش شبانه‌روزی انجام شد» و دسترسی به اینترنت نباید محدود به گروه خاصی از جامعه باشد.

وزیر ارتباطات با انتقاد از نگاه‌هایی که دسترسی به اینترنت را برای بخش محدودی از جامعه کافی می‌دانند، گفت: «یک جمعیت اقلیت وجود دارد که می‌گویند اینترنت برای ده، دوازده درصد کافی است.» به گفته او، نکته تلخ‌تر این است که «همین عزیزان، بستگان و خانواده‌شان را جزو همین اقلیت می‌دانند.» او تأکید کرد: «اینترنت به صورت یکسان و برابر برای آحاد ملت خواهد بود.»ایرنا

#فرهیختگان راهی به رهایی

سخنرانی در افتتاحیه اتحادیه انجمن‌های علمی دانشجویی علوم ارتباطات

از حرفه خبرنگاری تا سنت دانشگاهی: چهار گذار برای بازسازی قدرت ارتباطی در ایران
حسام الدین آشنا

ایام روز خبرنگار را تبریک می‌گویم؛ اما اجازه بدهید به‌جای تکرار فضیلت‌های خبرنگاری، کمی درباره مخاطرات آن حرف بزنم.
افتتاح اتحادیه انجمن‌های علمی علوم ارتباطات را هم تبریک می‌گویم؛ اما اجازه بدهید به‌جای ستایش هم‌افزایی، درباره آزمونی سخن بگویم که از فردای این افتتاح آغاز می‌شود.
ما معمولاً در روز خبرنگار از خبرنگاران تجلیل می‌کنیم، اما در بقیه روزهای سال، شرایطی را بازتولید می‌کنیم که خبرنگاری حرفه‌ای را دشوار، پرهزینه و گاه ناممکن می‌کند.
معمولاً در مراسم علمی از اهمیت دانشگاه سخن می‌گوییم، اما کمتر می‌پرسیم این همه دانشکده، انجمن، مقاله، پایان‌نامه و دانش‌آموخته ارتباطات، دقیقاً کدام مسئله ارتباطی کشور را حل کرده‌اند؟
این پرسش بی‌احترامی به خبرنگاری یا دانشگاه نیست. برعکس، احترام واقعی، طرح پرسش‌های واقعی است.
ما درسال  ۱۴۰۵ با یک تناقض بزرگ روبه‌رو هستیم:
هیچ‌گاه به اندازه امروز رسانه نداشته‌ایم؛ اما مرجعیت رسانه تا این اندازه شکننده نبوده است.
هیچ‌گاه به اندازه امروز پیام تولید نکرده‌ایم؛ اما فهم مشترک تا این اندازه دشوار نبوده است.
هیچ‌گاه این‌همه کانال ارتباطی نداشته‌ایم؛ اما جامعه تا این اندازه قطعه‌قطعه و ناشنوا نسبت به خود نبوده است.
هیچ‌گاه این‌همه دانش‌آموخته و پژوهش ارتباطات نداشته‌ایم؛ اما نهادهای ما تا این اندازه در شنیدن، توضیح‌دادن، گفت‌وگوکردن و اقناع ناتوان نبوده‌اند.
پس باید پرسید:
چرا جامعه‌ای که این‌همه ارتباط برقرار می‌کند، تا این اندازه در فهم متقابل ناتوان است؟
چرا کشوری که این‌همه پیام تولید می‌کند، در ساختن یک روایت معتبر و مشترک مشکل دارد؟
و چرا علوم ارتباطات ما، هنوز نتوانسته است به قدرت ارتباطی تبدیل شود؟
من چالش‌های امروز را در چهار بحران به‌هم‌پیوسته می‌بینم:
بحران حقیقت در حرفه خبرنگاری؛
بحران گفت‌وگو در جامعه؛
بحران مسئله در دانشگاه؛
و بحران نهاد در انجمن‌های علمی.
اینها چهار موضوع پراکنده نیستند؛ چهار حلقه یک زنجیره‌اند.
1.  بحران حقیقت در حرفه خبرنگاری
خبرنگاری همواره با قدرت روبه‌رو بوده است؛ اما خبرنگار امروز دیگر فقط با قدرت سیاسی مواجه نیست.
او هم‌زمان در برابر چند قدرت ایستاده است:
قدرت سیاسی که می‌خواهد واقعیت را مدیریت کند؛
قدرت اقتصادی که توجه مخاطب را خریدوفروش می‌کند؛
قدرت سکوها که تصمیم می‌گیرد چه چیزی دیده شود؛
قدرت الگوریتم که تقدم و تأخر خبرها را تعیین می‌کند؛
و قدرت هوش مصنوعی که می‌تواند خبر، تصویر، صدا و حتی خبرنگار ظاهراً واقعی تولید کند.
در گذشته، خبرنگار میان واقعه و مخاطب قرار داشت. امروز میان واقعه و مخاطب، ارتشی از واسطه‌ها، ربات‌ها، الگوریتم‌ها، صاحبان سکوها، اتاق‌های عملیات روانی و تولیدکنندگان محتوای جعلی مستقر شده‌اند.
در عصر کمیابی اطلاعات، خبرنگار خبر را پیدا می‌کرد؛ در عصر وفور محتوا، خبرنگار باید حقیقت را از میان انبوه آلودگی اطلاعاتی نجات دهد.
به همین دلیل، خبرنگار آینده فقط «خبرآور» نیست. او باید راستی‌آزمای حقیقت، فراهم‌کننده زمینه فهم، پاسخ‌خواه قدرت و نگهبان حافظه عمومی باشد.
اما آیا ساختار رسانه‌ای ما اجازه انجام چنین مأموریتی را می‌دهد؟
آیا خبرنگاری که امنیت شغلی ندارد، می‌تواند از حقیقت دفاع کند؟
آیا خبرنگاری که به اطلاعات دسترسی ندارد، می‌تواند با شایعه مقابله کند؟
آیا رسانه‌ای که از نظر اقتصادی ناپایدار است، می‌تواند از قدرت سیاسی و اقتصادی مستقل بماند؟
و آیا می‌توان حرفه‌ای را در سخن، «رکن جامعه» دانست، اما در عمل، خبرنگارش را نیرویی موقت، کم‌درآمد، کم‌امنیت و به‌آسانی قابل جایگزینی تلقی کرد؟
با پیام تبریک نمی‌توان از خبرنگار حمایت کرد.
حمایت از خبرنگار یعنی دسترسی آزاد به اطلاعات؛ یعنی امنیت حرفه‌ای؛ یعنی حق پرسشگری؛ یعنی شفافیت مالکیت رسانه؛ یعنی امکان خطا و اصلاح؛ و یعنی نپذیرفتن این تصور خطرناک که خبرنگار خوب، خبرنگاری است که فقط روایت رسمی را سریع‌تر منتشر کند.
اگر خبرنگار به عامل روابط‌عمومی قدرت تقلیل پیدا کند، شاید رسانه را حفظ کند؛ اما روزنامه‌نگاری را از میان می‌برد.
2.  بحران دوم، بحران گفت‌وگو در جامعه
مسئله ایران کمبود پیام نیست. ما گرفتار وفور پیام و فقر ارتباطیم.
تریبون فراوان داریم، اما شنیدن اندک است.
اطلاع‌رسانی فراوان داریم، اما توضیح اندک است.
واکنش فراوان داریم، اما گفت‌وگو اندک است.
تبلیغ فراوان داریم، اما اعتماد اندک است.
داده فراوان داریم، اما شناخت اندک است.
هر نهادی سخن می‌گوید؛ کمتر نهادی گوش می‌دهد.
هر گروهی روایت خود را منتشر می‌کند؛ کمتر کسی می‌پرسد آیا این روایت برای دیگری نیز باورپذیر است؟

#فرهیختگان راهی به رهایی

دستکاری کردن جامعه ممنوع!

محمدرضا جوادی یگانه استاد جامعه‌شناسی در دانشگاه تهران است و شمار زیادی از پژوهش‌های اجتماعی مفصل درباره جامعه ایرانی انجام داده است. وی اعتقاد دارد که بخش زیادی از مسائل اجتماعی ایران محصول دستکاری کردن جامعه توسط حکومت است. وی حتی انقلاب اسلامی ایران سال ۱۳۵۷ را هم محصول همین دستکاری حکومت می‌داند.

دیدن گفت‌وگو
https://youtu.be/t1VMLEgrdKU

ایشان معتقد است اگر جامعه توسط حکومت دستکاری نشود، به تدریج نیروهای اجتماعی می‌توانند در کنار یکدیگر زندگی کنند و جامعه به ثبات و امنیت خاص خود برسد.


#فرهیختگان راهی به رهایی

عـلی مـرادی
کرج. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

کانت نسل ما

 حسن یوسفی اشکوری:

اشاره: این روزها باز (نمی دانم چرا؟) بازار نقد و تخریب شریعتی گرم بلکه داغ شده است. من که سال هاست که تلاش کرده خود را از این نوع جدال های کلامی و غالبا بی ثمر یا کم ثمر کنار بکشم، این روزها مرتب مورد خطاب یا پیشنهاد قرار می گیرم که چیزی بگویم و از مظلومی دفاع کنم و به عبارتی پاسخ بدخواهان را بدهم. اما تا کنون مقاومت کرده و چیزی نگفته و ننوشته ام. به ویژه در این روزهای سخت حساس و بحرانی که مردم و موجودیت کشور در معرض تجاوز خارجی و نابودی قرار دارد، به جد نمی توان از دردهای حاشیه ای و کم اهمیت و شاید هم بلاموضوع برای بسیارانی سخن گفت.
به هر تقدیر، آخر در برابر بیماردلانی که تحت عنوان «استاد» و «روشنفکر» و «روزنامه نگار» و . . . این همه حرف های بی مبنا می زنند و این همه آسمان را به ریسمان می بافند تا نتایج دلخواه و از پیش انتخاب شده خود را بگیرند، چه می توان گفت؟ بیش از نیم قرن است که با این نوع حرف ها و جعلیات آشنایی دارم. شریعتی به درستی این نوع برخوردها را در زمانه اش تشخیص داده بود که سخنی به این مضمون می گفت: به «وزوزست ها» گوش نخواهم داد هرچند در برابر حرف حساب سراپاگوشم.
حال به تجربه می دانم که سخنان شگفت و غالبا موهوم و تخریبی بسیارانی در این سال ها علیه شریعتی، عمدتا علت دارد و نه دلیل. واقعا کسی که این قدر بیمار است که حتی پس از نیم قرن ایمان قلبی فردی را کشف می کند و فتوای بی ایمانی می دهد چه می توان گفت؟ نور به قبرت ببارد شریعتی که به درستی فریاد می زدید که: خدایا! مگذار ایمانم به اسلام و عشقم به خاندان پیامبر مرا با حمله دین و عمله ارتجاع هماواز کند!! من هم تلاش می کنم چنین کنم!
اما در این میان به احترام دوستانی که پیشنهاد می کنند در پاسخ این اتهامات چیزی بگویم، نوشته زیر را که حدود پنج سال پیش نوشته و در کانال تلگرامی «پند تاریخ» منتشر شده در اینجا بازنشر می کنم.
ضمنا کتابی که پیش از این در نقد افکار و نوشته های غالبا مخدوش محمد قوچانی منتشر شده بود را در اینجا بازنشر می کنم. بگویم که عنوان «سنگی از فلاخن دوست»، هرچند برگرفته از خود شریعتی است، اما مربوط بیش از دو دهه پیش است و گرنه اکنون دیگر چنین عنوانی را در باره دوست قدیم جناب محمد قوچانی، به رغم این که هنوز نقطه قدرت هایی دارد، استفاده نمی کنم.
سه شنبه 20 تیر 1405  
        
هرچند در باب این که «روشنفکری» چیست و «روشنفکر» کیست؟، تعریف جامع و مانعی وجود ندارد ولی گزاف نیست گفته شود که ««نقد» و نقادی مهم ترین ابزار کار روشنفکری است؛ به گونه ای که هیچ روشنفکری بدون نقد و نقادی نمی تواند روشنفکر باشد.
اما مراد از نقد چیست؟  آن گونه که در منابع لغت (از جمله در لسان العرب) آمده است می توان گفت نقد عبارت است از: چون و چرا کردن، خرده گیری، واکاوی، وارسی، ارزیابی، سنجیدن و سنجشگری، سره را از ناسره جدا کردن (درهم تقلبی را از اصل جدا کردن)، شخم زدن و سوراخ کردن، خرد کردن (خرد کردن کاغذ با دندان) و ریزبینی، مناقشه در چیزی. چنان که ملاحظه می شود، این تعابیر ترکیبی و الفاظ عموما مرادف اند و در نهایت یک حقیقت را بیان می کنند و آن عبارت است از به چالش کشیدن چیزی و تحقیق در امری و سنجشگری و در نهایت استنتاج و ارائه نوعی داوری. در یک گزاره کوتاه تر و ساده تر می توان گفت: نقد یعنی سبک و سنگین کردن چیزی و به همین دلیل غالبا در کنار نقد کلمه «نظر» و یا «بررسی» نیز می آید. در این سبک و سنگین کردن، سه عنصر، کلیدی و الزامی است: واکاوی (تحقیق)، سنجشگری (با معیارهایی مشخص) و در نهایت نتیجه گیری و داوری ضمنی و یا صریح و شفاف.
👇👇

 #فرهیختگان راهی به رهایی

قسمت دوم
در این صورت زنده یاد دکتر علی شریعتی در زمانه ما بی تردید یک روشنفکر اصیل است. زیرا او عمری (هرچند عمری کوتاه) را در سنجشگری و واکاوی در قلمرو اندیشه و جامعه و سیاست گذرانده است. مروری کوتاه به مجموعه آثار 38 جلدی وی و موضوعات مطرح شده در گفتارها و نوشتارهای شریعتی نشان می دهد که تقریبا هیچ موضوع اجتماعی و فرهنگی و سیاسی و هنری و حتی اقتصادی نیست که شریعتی در باره آنها ولو کوتاه و اشاره وار سخنی نگفته و اظهارنظری نکرده باشد. البته از آنجا که وی خود یک دیندار بود و رسالت خود را نوزایی فرهنگی در قلمرو دین و به طور خاص دین اسلام با محوریت تشیع تعریف کرده بود، به شکل گریزناپذیری بیش از همه در باب تاریخ و عقیده و اندیشه اسلام شیعی سخن گفته است. اما در تمامی این عرصه ها، شریعتی به تعبیر خودش در مقام یک «روشنفکر مذهبی» سخن گفته و ابزار کار او نیز نقد و نقادی همه چیز است. از آنجا که شریعتی البته به پیروی اقبال لاهوری بر آن بوده است تا در «کل دستگاه مسلمانی تجدید نظر» کند، ناگزیر چنین تجدید نظری بدون واکاوی و سنجشگری کل دستگاه مسلمانی به دست نمی آید. شاید بتوان نقادی های شریعتی را در سه قلمرو نقد قدرت، نقد ثروت و نقد دستگاه مسلمانی با محوریت نهادهای رسمی و شبه رسمی تولیت دینی دانست.
اگر بخواهم نقش شریعتی را با تاریخ تحولات تمدنی مدرن غربی پیوند بزنم، می توانم بگویم که شریعتی بی گمان کانت نبود ولی حداقل برای نسل ما در دهه چهل و پنجاه نقش کانت را بازی کرده است. در واقع کار مهم کانت انتشار رساله کوتاه «روشنگری چیست؟» (درست آن است گفته شود که روشن نگری چیست؟) بود با دو جمله سرنوشت ساز و دوران ساز: خروج از صغارت و کودکی و دیگر این که جرأت دانستن داشته باش. عصر روشنگری اروپا و غرب با این رساله و همین اندیشه آغاز شد.
گرچه در دوران معاصر و به طور مشخص از روزگار پیشامشروطه تا کنون، عموم روشنفکران ایرانی یعنی کسانی که در تعریف روشنفکری می گنجند، هر یک به قدر وسع و دانش و ظرفیت خود در روند و فرایند روشنگری زمانه ما نقش آفرین بوده و هستند؛ ولی به گمانم هیچ یک از این اثرگذاران به اندازه شریعتی به ویژه در قلمرو دین و اندیشه دینی در نسل جوان عصر شریعتی و پس از آن چنین اثرگذار نبوده است. تجربه زیسته من در این نیم قرن مؤید این مدعاست. او بود که به من و مانند من آموخت که جرأت دانستن و فهمیدن داشته و از صغارت و طفولیت خارج شده و از عصر اسطوره به روزگار خردمندی و عقلاینت مدرن فراز آییم. در آن روزگار که از یک سو سنت و میراث متصلب مذهبی نسل جوان و آگاه امروز را از دیانت و آموزه های دینی گریزان می کرد و در سوی دیگر، تجدد افراطی و به تعبیر آل احمد غرب زدگی (بخوانید نوعی آفت زدگی) بخشی دیگر از جوانان را به از خودبیگانگی فرهنگی (که شریعتی تحت عنوان «الیناسیون فرهنگی» از آن یاد می کرد) می کشاند، شریعتی به راه سومی بین «مسجد» و «میخانه» فرا می خواند و از ظهور نسلی خبر می داد که تلاش می کند دینش و هویت انسانی و ملی اش را خود انتخاب کند و تحت هیچ ولایت و مرجعیتی قرار نگیرد.
در اواخر دهه چهل و اوایل دهه پنجاه تا زمانی که حسینیه ارشاد باز بود و فعالیت علنی داشت، من به عنوان یک طلبه غالبا در روزهای پنجشنبه و جمعه به تهران آمده و در کنفرانس های شریعتی در ارشاد شرکت می کردم. آنچه شریعتی به من می داد، بیش از همه دعوت به نقادی و آزاداندیشی بود و بعد البته یک سلسله معارف و اطلاعات دینی و تاریخی و اجتماعی تازه که حداقل تا آن زمان در محافل فکری و اسلامی کمتر سابقه داشت. این اطلاعات و آن هم از منظری خاص و با رویکردی انتقادی، چیزی نبود که در جایی دیگر به من بیاموزند.
هرچند تکراری و لغو می نماید ولی برای رفع هر گونه سوء تفاهم ناگزیر باید گفت مراد این نیست که شریعتی «خاتم المفکرین» است و یا هرچه گفته و ادعا کرده، لزوما درست است و خدشه ناپذیر و حتی برای امروز معتبر. من اگر در سالهای ارشاد جوانی بیست و بیست و سه ساله بودم و تشنه فهمیدن و دانستن بیشتر، اما امروز در هفتاد و دو سالگی هستم و بین من و شریعتی به لحاظ تجربه زیسته یک انقلاب بزرگ و یک تغییر رژیم فاصله است و به لحاظ فکری و معرفتی نیز یک جهان دگرگونی در جهان و ایران رخ داده و در نهایت من هم تغییر کرده ام. با این همه، نقش روشنگری و روشن نگری شریعتی برای من و نسل من و حقی که وی از این منظر بر گردن من و مانند من دارد، همچنان معتبر است و هیچ چیز این واقعیت را تغییر نخواهد داد.

این یادداشت در شماره 69 هفته نامه صدا منتشر شده است
شنبه 29 خرداد 1400

 #فرهیختگان راهی به رهایی

وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ ۚ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ ۚ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا ۗ وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ
آل‌عمران آیهٔ ۱۴۴

و محمّد جز فرستاده‌ای از سوی خدا که پیش از او هم فرستادگانی [آمده و] گذشته‌اند، نیست. پس آیا اگر او بمیرد یا کشته شود، [ایمان و عمل صالح را ترک می‌کنید و] به روش گذشتگان و نیاکان خود برمی گردید؟! و هرکس به روش گذشتگان خود برگردد، هیچ زیانی به خدا نمی‌رساند؛ و به‌یقین خدا سپاس‌گزاران را پاداش می‌دهد.

#فرهیختگان در سوگ موسس اسلام حضرت محمدِ مصطفی ص و فرزندان پاکیزه او حسن‌مجتبی و علی‌ابن موسی‌الرضا ع

شعر حافظ درباره‌ی اینترنت!

این فیلم را در یوتیوب آسو ببینید.



#فرهیختگان روزن آگاهی

یک تحول تاریخی در خاورمیانه؛ لبنان مجازات اعدام را لغو کرد

علی صمد/مدیر کانال ندای جمهوری ایران

پارلمان لبنان روز سه‌شنبه ۱۱ اوت ۲۰۲۶ با تصویب قانون لغو مجازات اعدام، این مجازات را بطور رسمی از نظام حقوقی کشور حذف کرد. به این ترتیب، لبنان به نخستین کشور خاورمیانه تبدیل شد که مجازات اعدام را بطور کامل از قوانین خود کنار می‌ گذارد.

بر اساس قانون جدید، احکام اعدام موجود به حبس ابد توام با اعمال شاقه تبدیل می‌ شوند و دیگر امکان صدور یا اجرای حکم اعدام در چارچوب قوانین لبنان وجود نخواهد داشت. این تصمیم، علاوه بر تغییر در مجازات جرایم سنگین، تغییری بنیادین در نگاه قانون به حق حیات و حدود قدرت حکومت در سلب جان انسان محسوب می‌ شود.

اهمیت این تصمیم زمانی بیشتر روشن می‌ شود که بدانیم لبنان از سال ۲۰۰۴ اجرای احکام اعدام را عملا متوقف کرده بود؛ با این وجود، اعدام همچنان در قوانین این کشور وجود داشت و دادگاهها میتوانستند برای برخی جرایم احکام مرگ صادر کنند. بنابراین، تصمیم امروز صرفا پایان دادن به یک رویه عملی نیست، بلکه تبدیل یک تعلیق غیررسمی و طولانی ‌مدت به ممنوعیت قانونی و دائمی است.

این تفاوت از نظر حقوقی و سیاسی اهمیت زیادی دارد. تا پیش از این، حیات محکومان به اعدام همچنان در معرض تصمیم دولت، قوه قضاییه و شرایط سیاسی قرار داشت. اکنون اصل مجازات مرگ از قانون حذف شده و دولت دیگر نمی‌ تواند به عنوان بخشی از نظام کیفری، مجازات سلب حیات را اعمال کند.

عادل نصار، وزیر دادگستری لبنان، این تصمیم را «گامی تاریخی» توصیف کرده است. اتحادیه اروپا نیز از تصویب این قانون استقبال کرده و آن را نمونه ‌ای مهم برای منطقه دانسته است. سازمان عفو بین‌الملل نیز لغو مجازات اعدام را پیروزی مهمی در حوزه حقوق بشر و گامی از یک توقف موقت به سوی حفاظت دائمی از حق حیات ارزیابی کرده است.

*یک تصمیم حقوقی با پیام سیاسی منطقه‌‌ای

اهمیت تصمیم لبنان تنها به مرزهای این کشور محدود نمی‌ شود. خاورمیانه همچنان یکی از مناطقی است که مجازات اعدام در بخش بزرگی از کشورهای آن در قوانین وجود دارد و در برخی کشورها نیز بطور گسترده اجرا می‌ شود. در چنین شرایطی، حذف قانونی اعدام از نظام قضایی لبنان می‌ تواند پیامی متفاوت درباره رابطه دولت و شهروند به منطقه ارسال کند. یعنی اینکه حتی در برخورد با سنگین‌ ترین جرایم نیز دولت نباید اختیار گرفتن جان انسان را به عنوان یک مجازات قانونی در اختیار داشته باشد.

البته لغو مجازات اعدام به‌ خودی‌ خود به معنای حل مشکلات حقوق بشری لبنان نیست. این کشور همچنان با بحرانهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، ضعف نهادهای عمومی و مشکلات جدی در نظام قضایی و زندانها روبروست. پارلمان لبنان همزمان در حال بررسی طرح عفو عمومی برای کاهش فشار و ازدحام در زندانهاست. بنابراین، آزمون واقعی این تصمیم در سالهای آینده، نحوه اجرای قانون، استقلال دستگاه قضایی، رعایت حقوق زندانیان و تضمین دادرسی عادلانه خواهد بود.

با این همه، تصویب این قانون یک نقطه عطف مهم بشمار می آید. کشوری در خاورمیانه که دهه‌ ها درگیر جنگ داخلی، بحرانهای سیاسی و تنشهای منطقه‌ ای بوده، اکنون مجازات مرگ را از قوانین خود حذف کرده است. این تحول نشان
می‌ دهد که حتی در جوامعی با شکافهای عمیق سیاسی، مذهبی و اجتماعی نیز می‌ توان بر سر یک اصل بنیادین، یعنی حق حیات، به یک تصمیم قانونی رسید.

از این جهت، لغو مجازات اعدام در لبنان را نباید صرفا یک اصلاح در قانون مجازات دانست؛ این تصمیم، محدود کردن یکی از گسترده ‌ترین و برگشت‌ ناپذیرترین اشکال قدرت دولت بر فرد و تاکید بر این اصل است که عدالت الزاما با سلب حیات انسان تحقق پیدا نمی‌ کند.

در منطقه‌ ای که هنوز اعدام در بسیاری از کشورها ابزار مجازات و گاه ابزاری برای اعمال قدرت و ایجاد هراس است، تصمیم لبنان می‌ تواند بیش از یک تغییر حقوقی باشد. یعنی اینکه یک انتخاب میان « انتقام به نام قانون » و « عدالت در چارچوب حق حیات ».

و شاید مهمترین معنای این تصمیم همین باشد که دولت می‌ تواند مجرم را از آزادی محروم کند، اما نباید حق حیات او را سلب کند.

۱۱ اوت ۲۰۲۶

منابع فرانسه زبان:
فیگارو فرانسه، اروپا- فرانسه،  سایت ار. ت. ب. اف-بلژیک، سایت روزنامه لوسوآغ بلژیک

#فرهیختگان روزن آگاهی