دوستان ما، آرام‌آرام بخشی از ما می‌شوند

مصطفی ملکیان:
علامه طباطبایی درباره دوستی نکته‌ای لطیف داشتند. می‌گفتند دوستی مانند لقمه‌ای غذاست؛ یکی دو بار اول، انسان با آگاهی آن را می‌جود، اما از جایی به بعد، بلعیدن آن ناخودآگاه می‌شود.
ویژگی‌های اخلاقی دوست نیز همین‌گونه است؛ ابتدا فقط خوبی‌ها یا بدی‌های او را می‌بینیم، اما پس از مدتی، همان ویژگی‌ها آرام‌آرام در وجود ما نفوذ می‌کند، بی‌آنکه خودمان متوجه شویم.

منبع: کانال رسمی مصطفی ملکیان

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 بحران سئوتا؛ مهاجران، ابزار تازه جنگ‌های سیاسی؟

ده‌ها هزار مهاجر در مدت کوتاهی خود را به سئوتا، قلمرو اسپانیا در شمال آفریقا رساندند؛ بحرانی انسانی و سیاسی که به سرعت از مرزهای اسپانیا و مراکش فراتر رفت و به موضوعی اروپایی تبدیل شد.

تصاویر این واقعه تکان‌دهنده‌اند؛ انبوه انسان‌هایی که در جست‌وجوی ورود به خاک اروپا حرکت می‌کنند و دولت‌هایی که اکنون با یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های مهاجرتی سال‌های اخیر مواجه شده‌اند.

اما هم‌زمان با خود بحران، جنگ روایت‌ها نیز آغاز شده است.
برخی روایت‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، دولت مراکش را متهم به سازمان‌دهی عامدانه این موج مهاجرت کرده‌اند؛ ادعایی که تاکنون شواهد معتبر برای اثبات آن منتشر نشده است. ارزیابی اطلاعاتی گزارش‌شده از سوی اسپانیا نیز موج اخیر را عمدتاً ناشی از ترکیبی از مشکلات اقتصادی، بسیج در شبکه‌های اجتماعی و انتشار اطلاعات نادرست درباره امکان ورود به سئوتا دانسته است.

اما یک اتفاق سیاسی در حاشیه این بحران قابل تأمل است.
دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل، بلافاصله بحران را به مناقشه اسرائیل با دولت اسپانیا پیوند زد.
او خطاب به مادرید ــ که از منتقدان جدی عملکرد اسرائیل بوده ــ نوشت:

اسپانیا هیچ فرصتی را برای درس اخلاق دادن به اسرائیل از دست نمی‌دهد؛ شاید اکنون وقت آن باشد که توضیح دهد چرا هنوز قلمروهایی در آفریقا دارد.

وزارت خارجه اسرائیل بعداً از این سخنان فاصله گرفت و اعلام کرد اظهارات دانون بیانگر موضع رسمی اسرائیل نیست.

اما ماجرا پرسشی بزرگ‌تر را پیش می‌کشد:
وقتی هزاران انسانِ گرفتار فقر و بی‌آیندگی حرکت می‌کنند، چه مدت طول می‌کشد تا رنج آنها به ابزار رقابت دولت‌ها، عملیات رسانه‌ای و تسویه‌حساب‌های ژئوپلیتیک تبدیل شود؟

سئوتا امروز فقط مسئله مهاجرت نیست؛ نقطه تلاقی فقر، مهاجرت، مناقشه ارضی، سیاست داخلی اروپا و رقابت‌های بین‌المللی است.
و شاید مهم‌تر از پیدا کردن یک «طراح پنهان»، این باشد که مراقب باشیم خودمان نیز در دام جنگ روایت‌ها نیفتیم.

🎥 دو ویدئو از تصاویر منتشرشده پیرامون موج مهاجرت در شمال آفریقا و بحران سئوتا
توضیح فرهیختگان: درباره یکی از ویدئوهای منتشرشده ادعا شده است که بیش از صد هزار مهاجر آفریقایی را در مسیر اروپا نشان می‌دهد. فرهیختگان مستقلاً نتوانسته تعداد افراد، مقصد آنها یا ادعای همراهی نیروهای نظامی با این جمعیت را تأیید کند.

#سئوتا #مهاجرت #اسپانیا #مراکش
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

مانی؛ دو دلیل برای زوال ادیان
در میان اندیشه‌های به‌جامانده از مانی، پیامبر ایرانی سده سوم میلادی، نگاه او به چرایی زوال و چندپارگی ادیان پیش از خود قابل تأمل است.
مسعود طاهری به دو نکته در این نگاه اشاره می‌کند: محدود ماندن پیام پیامبران به جغرافیا و زبان خود، و فقدان متنی ثابت که بتواند پیام آنان را از تغییر و چندپارگی حفظ کند.
🔻 شاید پرسش جالبی که این روایت پس از قرن‌ها پیش روی ما می‌گذارد این باشد:
آیا ماندگاری یک اندیشه بیش از آنکه به قدرت پیروانش وابسته باشد، به توانایی آن در عبور از مرزهای زبان و زمان وابسته است؟
ــــــــــــــــــــــــــــ
مانی پیامبر در تنها نوشته‌ای که از او به‌جامانده است دو دلیل اصلی برای انحطاط، زوال و فساد ادیان پیش از خود نام می‌برد. دلیل نخست اینکه پیامبران تنها در سرزمین خود و به زبان مردم خود سخن گفته‌اند. دلیل دیگر اینکه این رسولان آموزش و پیام خود را در شکل نوشته تغییرناپذیر ارائه ندادند و فقدان متن باعث شکاف در امّت‌های ایشان و فرقه فرقه شدن ادیان شده است.
✍️ مسعود طاهری

#مانی #تاریخ_اندیشه
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔹 فیروزآبادی: عده‌ای تندرو می‌خواهند اینترنت ایران را «بالکانیزه» کنند
🎥 سیدابوالحسن فیروزآبادی، دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی، در گفت‌وگو با دیجیاتو از پشت‌صحنه سیاست‌گذاری اینترنت و فیلترینگ در ایران می‌گوید.
او ضمن انتقاد از ساختار فعلی شورای عالی فضای مجازی، معتقد است اقلیتی در ساختار تصمیم‌گیری کشور به دنبال نوعی «بالکانیزه‌کردن اینترنت» هستند؛ رویکردی که به‌جای اتصال آزاد و یکپارچه به اینترنت جهانی، توسعه فضای مجازی را در محدوده‌های سرزمینی و کنترل‌شده دنبال می‌کند.
🔻 چه نهادی واقعاً مسئول تصمیمات مربوط به فیلترینگ است و چرا مسئولیت‌ها شفاف نیست؟
🔻 چرا ترکیب و ساختار شورای عالی فضای مجازی نیازمند بازنگری است؟
🔻 نگاه جریان‌های تندرو به آینده اینترنت در ایران چیست؟
🔻 و مذاکرات ایران با تلگرام و توییتر چرا به نتیجه نرسید؟

🎥فیروزآبادی در این گفت‌وگو به بخشی از تجربه خود از سال‌های حضور در مرکز تصمیم‌گیری فضای مجازی ایران می‌پردازد.

متن کامل گفتگو را در دیجیاتو بخوانید
#اینترنت #فیلترینگ #فضای_مجازی
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

سیاست خارجی نبوی، سیاست خارجی اموی
🎙 علیرضا بهشتی: برای تأثیرگذاری بر جهان، ابتدا باید جامعه‌ای امن، برخوردار، عادلانه و موفق در داخل ساخت
علیرضا بهشتی، استاد علوم سیاسی، در سخنرانی «سیاست خارجی نبوی، سیاست خارجی اموی» به سراغ یک پرسش تاریخی می‌رود که نسبتی روشن با سیاست خارجی امروز ایران دارد:
الگوی پیامبر برای گسترش پیام اسلام چه بود؛ ساختن یک جامعه موفق و الگو یا کشورگشایی و تحمیل اراده بر دیگران؟
بهشتی معتقد است سیاست خارجی پیامبر بر ساختن «جامعه نمونه» و حفاظت از آن استوار بود؛ جامعه‌ای مبتنی بر عدالت، آزادی، امنیت، رفاه و ارزش‌های اخلاقی. از همین منظر، او جنگ‌های دوران پیامبر را عمدتاً دفاعی می‌داند و صلح حدیبیه را نمونه‌ای از ترجیح مصلحت جامعه و انعطاف سیاسی بر اصرار به درگیری معرفی می‌کند.
🔻 بهشتی میان «قدرت» متکی بر زور و «اقتدار» برخاسته از مشروعیت تمایز می‌گذارد.
🔻 از نگاه او، پس از پیامبر به‌تدریج مفهوم جهاد از دفاع فاصله گرفت و کشورگشایی، غنیمت و گسترش قلمرو جای آن را گرفت؛ تغییری که با تبعیض، ویژه‌خواری و شکل‌گیری گروه‌های برخوردار از رانت همراه شد.
🔻 او همین دوگانه را به ایران پس از انقلاب می‌آورد: یک نگاه، صدور انقلاب از طریق حمایت نظامی و تسلیحاتی و گسترش نفوذ؛ و نگاه دیگر، ساختن ایران به‌عنوان یک الگوی موفق که دیگر جوامع آزادانه به آن گرایش پیدا کنند.
و شاید مهم‌ترین پرسش سخنرانی برای امروز ایران همین باشد:
آیا پیش از آنکه بخواهیم جهان را تغییر دهیم، نباید کشوری بسازیم که مردمش از امنیت، رفاه، آموزش، بهداشت، آزادی و عدالت برخوردار باشند؟
بهشتی پاسخ خود را صریح بیان می‌کند: اگر ایران به جامعه‌ای موفق تبدیل شود، دیگران خود خواهند پرسید این کشور چگونه به چنین وضعیتی رسیده است؛ صدور یک الگو از همین‌جا آغاز می‌شود، نه از اعزام نیروی مسلح و ارسال سلاح.
📎 متن کامل سخنرانی علیرضا بهشتی در فایل پیوست
منبع: شفقنا
#علیرضا_بهشتی #سیاست_خارجی #اندیشه_سیاسی
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

سقوط رتبه علمی؛ چرا دانشگاه‌های ایران از رقبای منطقه‌ای جا ماندند؟

سال‌ها رشد علمی ایران یکی از معدود شاخص‌هایی بود که می‌شد با اتکا به آن از جایگاه منطقه‌ای کشور سخن گفت. تازه‌ترین رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌ها اما تصویری نگران‌کننده از تغییر این موقعیت نشان می‌دهد.
در حالی که دانشگاه‌های ایران با افت جایگاه روبه‌رو شده‌اند، رقبای منطقه‌ای با سرمایه‌گذاری در پژوهش، زیرساخت دانشگاهی و همکاری‌های بین‌المللی در حال بالا رفتن از جدول‌های جهانی‌اند. خود QS نیز در گزارش ۲۰۲۷ از شتاب گرفتن رقابت دانشگاه‌های خاورمیانه و بهبود موقعیت مؤسسات امارات و عربستان سخن گفته است.
چند نکته مهم از این گزارش:
🔻 دانشگاه تهران ۴۵ پله و دانشگاه تبریز ۱۰۸ پله سقوط کرده‌اند.
🔻 در مقابل، دانشگاه خلیفه امارات به رتبه ۱۴۷ جهان رسیده است.
🔻 در برنامه هفتم توسعه هدف‌گذاری شده ایران تا پایان ۱۴۰۷ دست‌کم ۲۰ دانشگاه زیر رتبه ۵۰۰ داشته باشد؛ در گزارش حاضر تنها سه دانشگاه ایران در این محدوده قرار دارند.
اما شاید مهم‌تر از خود رتبه‌ها، پرسشی باشد که پشت این اعداد قرار دارد:
وقتی دانشگاه‌های کشورهای همسایه در حال جذب استاد، پژوهشگر، سرمایه و همکاری‌های بین‌المللی‌اند، دانشگاه ایرانی با محدودیت منابع، فرسودگی زیرساخت، مهاجرت نیروی انسانی و اختلال در ارتباط علمی با جهان چگونه قرار است رقابت کند؟

متن کامل یادداشت محمد عابدی را در ادامه بخوانید:


‍ سقوط آزاد رتبه علمی ‌
چرا دانشگاه‌های ایران از رقبای منطقه‌ای جا ماندند؟

انتشار نتایج جدیدترین رتبه‌بندی جهانی کیو اس (QS) در سال ۲۰۲۷ زنگ خطری جدی و بی‌سابقه را برای ساختار آموزش عالی و مدیریت کلان علمی در ایران به‌صدا درآورده است. داده‌های آماری این گزارش بین‌المللی نشان می‌دهد که بدون استثنا، تمامی دانشگاه‌های ایرانی حاضر در این رتبه‌بندی با افت فاحش و ریزش جایگاه مواجه شده‌اند؛ پدیده‌ای ساختاری که در تلاقی با جهش خیره‌کننده رقبای منطقه‌ای همچون عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ترکیه، از یک عقب‌گرد نگران‌کننده در دیپلماسی علمی و قدرت رقابت بین‌المللی کشور پرده برمی‌دارد.

🔰براساس گزارش پایگاه بین‌المللی سایمگو، رتبه علمی ایران در تولید مقالات از جایگاه ۱۵ جهان در سال‌های گذشته با یک روند رشد منفی ۳‌ درصدی به رتبه ۱۸ در سال ۲۰۲۵ سقوط کرده و مسئولان حوزه سلامت و آموزش عالی حتی نسبت به احتمال تنزل کشور به رتبه ۲۰ جهان در سال ۲۰۲۶ هشدار می‌دهند.

کارنامه ناکامی
بررسی جزئیات آماری رتبه‌بندی کیو اس ۲۰۲۷ تصویر دقیقی از ابعاد این بحران ساختاری ارائه می‌دهد. دانشگاه تهران به‌عنوان نماد آموزش عالی ایران، اگرچه همچنان رتبه اول ملی را حفظ کرده اما با سقوط سنگین ۴۵ پله‌ای از رتبه ۳۲۲ جهان به ۳۶۷ تنزل یافته و از مرز ورود به جمع ۳۰۰ دانشگاه برتر دنیا دور شده است.

⏹️ بحران در دانشگاه‌های شهرستانی و جامع به‌مراتب عمیق‌تر گزارش شده است. دانشگاه تبریز با افت چشمگیر ۱۰۸ پله‌ای از رتبه ۵۷۸ به جایگاه ۶۸۶ سقوط کرده است. در میان دانشگاه‌های بازه‌ای نیز دانشگاه شیراز حدود ۹۰ رتبه، دانشگاه فردوسی مشهد حدود ۱۲۵ رتبه و دانشگاه‌های اصفهان و آزاد اسلامی هر کدام نزدیک به ۲۰۰ رتبه سقوط را ثبت کرده‌اند؛ سقوطی که دانشگاه آزاد را به بازه بالاتر از ۱۴۰۱ فرستاده و عملاً از زنجیره ۱۴۰۰ دانشگاه نخست جهان خارج کرده است.

پیشتازی ریاض، ابوظبی و آنکارا
در شرایطی که آموزش عالی ایران به دلیل فاصله رتبه دانشگاه چهارم با سایر مؤسسات بیش از هر زمان دیگری به چند مرکز محدود وابسته شده، کشورهای همسایه مدل‌های توسعه متفاوتی را به نمایش گذاشته‌اند. ترکیه با سرمایه‌گذاری گسترده ۲۵ دانشگاه را در این رتبه‌بندی جای داده و دانشگاه فنی استانبول با رتبه ۲۷۹ صدرنشین این کشور است. در این میان ایران با تنها ۱۱ دانشگاه، کمترین تعداد سهم را در میان چهار کشور اصلی منطقه داراست.

⏺️ دانشگاه خلیفه امارات رتبه ۱۴۷ جهان را کسب کرده که به‌مراتب بالاتر از بهترین دانشگاه‌های ایران و ترکیه است و حضور سه دانشگاه اماراتی در بازه زیر ۳۰۰ جهان از موفقیت ساختاری این کشور حکایت دارد.

👇
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

👆👆
ریشه‌های ساختاری افول
تحلیلگران و مقامات آموزش عالی کشور، دلایل متعددی را برای این عقب‌گرد همه‌جانبه برمی‌شمرند که ریشه در سیاستگذاری‌های کلان اقتصادی و زیرساختی دارد. حسین سیمایی‌صراف، وزیر علوم، با تأیید آغاز این روند نزولی از سال ۲۰۲۱ میلادی تأکید می‌کند که عدم تخصیص سهم مشخص از تولید ناخالص ملی به پژوهش، عدم تجهیز آزمایشگاه‌ها و کتابخانه‌ها، کاهش فرصت‌های مطالعاتی و ضعف شدید در پروژه‌های مشترک بین‌المللی، فرآیند سقوط را طبیعی ساخته است.

◀️ شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات وزارت بهداشت، فاش کرده که پژوهشگران ایرانی عملاً یک‌سوم از سال ۲۰۲۶ را به دلیل قطعی یا محدودیت‌های شدید اینترنت از دست داده‌اند و امکان بارگذاری مجلات و ارسال مقالات را نداشته‌اند. به گفته او همین سه ماه قطعی اینترنت می‌تواند به کاهش حدود ۱۰ هزار مقاله علمی در سال ۲۰۲۶ منجر شود و جایگاه کشور را باز هم پایین‌تر بکشد.

بن‌بست در اهداف اسناد بالادستی و برنامه هفتم
آمارهای کنونی نشان‌دهنده یک گسست عمیق میان واقعیت‌های میدانی و اهداف تعیین ‌شده در اسناد بالادستی ایران است. طبق قانون برنامه هفتم توسعه، ایران مکلف شده که تا پایان سال ۱۴۰۷ به رتبه ۱۴ علمی جهان دست یافته و دست‌کم ۲۰ دانشگاه با رتبه زیر ۵۰۰ در نظام‌های معتبر بین‌المللی داشته باشد. اما واقعیت کارنامه کیو اس ۲۰۲۷ نشان می‌دهد که در حال حاضر تنها ۳ دانشگاه ایران (تهران، شریف و امیرکبیر) رتبه زیر ۵۰۰ دارند، درحالی ‌که رقبای منطقه‌ای هر کدام دست‌کم ۶ دانشگاه زیر رتبه ۵۰۰ را به ثبت رسانده‌اند.

✍️ محمد عابدی

#آموزش_عالی #دانشگاه
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 حزب توسعه ملی: منازعات در میدان دیپلماسی حل می‌شوند، نه در میدان جنگ
حزب توسعه ملی ایران اسلامی در آستانه توافق احتمالی ایران و آمریکا، با انتشار بیانیه‌ای خواستار ادامه مسیر دیپلماسی و تبدیل تفاهم‌نامه موجود به توافقی جامع شده است.
این حزب در بیانیه خود، ضمن حمایت از عملکرد مسعود پزشکیان و شورای عالی امنیت ملی، نسبت به فعالیت جریانی در داخل کشور هشدار داده که آن را «بحران‌زی» و «جنگ‌طلب» توصیف می‌کند؛ جریانی که به اعتقاد نویسندگان بیانیه، موجودیت سیاسی خود را در ادامه بحران و جنگ می‌بیند.
فرازهای مهم بیانیه
🔻 «منازعات نه در میدان جنگ، بلکه در عرصه دیپلماسی حل‌وفصل می‌شوند.»
🔻 «وضعیت نه جنگ و نه مذاکره و قرار دادن کشور در حالت تعلیق و زیر سایه جنگ، جز فقر، عقب‌ماندگی و فرسایش توان ملی پیامدی برای ایران نخواهد داشت.»
🔻 حزب توسعه ملی، تفاهم‌نامه ایران و آمریکا را «دستاورد دیپلماتیک درخشانی برای ایران» خوانده و خواستار ادامه مذاکرات تا دستیابی به توافقی جامع، لغو تحریم‌ها و فراهم شدن زمینه ارتباط اقتصادی ایران با جهان شده است.
اما تندترین بخش بیانیه متوجه مخالفان دیپلماسی در داخل کشور است. حزب توسعه ملی از میدان دادن به جریانی که آن را معتقد به «اسلام زد و خورد» و متأثر از تصورات آخرالزمانی می‌خواند، به‌عنوان تهدیدی علیه مصالح و حتی موجودیت ایران یاد کرده است.
و در پایان، مطالبه‌ای صریح مطرح می‌کند:
«اولین گام برای رفع این تهدید، آزاد کردن صداوسیما از انحصار این فرقه آخرالزمانی است.»
📄 متن کامل بیانیه حزب توسعه ملی ایران اسلامی در مشاهده فوری

#دیپلماسی #مذاکرات #حزب_توسعه_ملی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

آیا جنگ ایران می‌تواند به جنگ جهانی سوم منتهی شود؟
🎥 گفت‌وگوی جیانگ ژوچین با استیون بارتلت

جیانگ ژوچین، مفسر چینی-کانادایی که برخی پیش‌بینی‌های پیشین او درباره بازگشت ترامپ و تشدید درگیری آمریکا و ایران توجه زیادی جلب کرده، در گفت‌وگویی مفصل با استیون بارتلت مجموعه‌ای از سناریوهای بسیار جسورانه درباره آینده نظم جهانی مطرح می‌کند.
او از جمله احتمال می‌دهد جنگ ایران به یک منازعه طولانی تبدیل شود، خطر گسترش آن به درگیری جهانی بسیار بالا (جنگ جهانی سوم) برود، آمریکا به سمت احیای خدمت اجباری حرکت کند، مناسبات واشنگتن و پکن وارد مرحله‌ای تازه شود و جهان در سال‌های پیش رو شاهد بازآرایی بنیادی قدرت‌های بزرگ باشد.
اما مهم است که این سخنان را به‌عنوان تحلیل و پیش‌بینی شخصی گوینده بخوانیم، نه واقعیت‌های قطعی یا اجماع کارشناسی.
برای نمونه، قانون جدید آمریکا ثبت خودکار مردان واجد شرایط در سامانه Selective Service را مقرر کرده، اما این به معنای آغاز خدمت سربازی اجباری نیست. همچنین سناریوی «دوره سوم ترامپ» با محدودیت صریح متمم بیست‌ودوم قانون اساسی آمریکا روبه‌روست.
با این همه، گفت‌وگو از این جهت ارزش شنیدن دارد که یک روایت ساختاری و متفاوت از جنگ ایران و رقابت قدرت‌های بزرگ ارائه می‌کند؛ روایتی که می‌توان با آن موافق یا مخالف بود، اما پرسش‌های مهمی درباره آینده نظم جهانی پیش می‌کشد.

چند پرسش محوری گفت‌وگو:
آیا جنگ ایران می‌تواند به درگیری‌ای فرسایشی و منطقه‌ای گسترده‌تر تبدیل شود؟
آمریکا تا چه اندازه توان صنعتی و اجتماعی ادامه یک جنگ طولانی را دارد؟
نقش روسیه و چین در ادامه بحران چه خواهد بود؟
آیا نظم مالی و امنیتی پس از جنگ جهانی دوم در حال تغییر بنیادی است؟
و آیا جهان واقعاً در آستانه جنگی بزرگ‌تر قرار دارد؟

#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

محمدعلی امیرمعزی؛ #شریعتی چقدر اسلام را می‌شناخت؟
🎥 محمدعلی امیرمعزی، اسلام‌شناس و پژوهشگر برجسته تشیع، درباره علی شریعتی و نسبت #اندیشه او با #اسلام‌شناسی سخن می‌گوید.
اهمیت این نگاه در آن است که امیرمعزی خود از پژوهشگرانی است که بخش مهمی از فعالیت دانشگاهی‌اش را به مطالعه تاریخی تشیع، به‌ویژه متون و باورهای سده‌های نخستین آن، اختصاص داده است.
در این ویدئو، مسئله فقط موافقت یا مخالفت با شریعتی نیست؛ پرسش بنیادی‌تر این است که شریعتی تا چه اندازه اسلام را به‌عنوان یک سنت تاریخی و دینی می‌شناخت و تا چه اندازه تصویری که ارائه می‌کرد، محصول پروژه فکری و سیاسی خودش بود؟
🔻 شریعتی را باید #اسلام‌شناس دانست یا متفکری که از اسلام برای صورت‌بندی اندیشه اجتماعی و سیاسی خود بهره می‌گرفت؟
🔻 فاصله میان «اسلام تاریخی» و اسلامی که شریعتی روایت می‌کرد چقدر بود؟
🔻 آیا تأثیر عظیم شریعتی بر جامعه ایران را باید از اعتبار علمی اسلام‌شناسی او جدا کرد؟
🔻 و پرسشی که امروز، با بازگشت دوباره مناقشه بر سر میراث شریعتی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است:

ویدئو از کانال مسعود طاهری

#محمدعلی_امیرمعزی
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

ادعاهای موهوم و بهانه‌هایی برای کشتار خیابانی
«تو باید جرأت ادامه‌دادن داشته باشی، نه امیدِ رسیدن»

سعید مدنی در بخش چهارم این مجموعه، به یکی از مناقشه‌برانگیزترین روایت‌ها درباره وقایع ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ می‌پردازد: ادعای حضور تروریست‌ها و عوامل خارجی در اعتراضات.
نویسنده اصل تلاش اسرائیل برای نفوذ و عملیات علیه ایران را انکار نمی‌کند، اما استدلال می‌کند که این واقعیت، به‌خودی‌خود نمی‌تواند توضیح‌دهنده ابعاد خشونت و شمار بالای مجروحان و کشته‌شدگان آن روزها باشد.
سه پرسش در متن برجسته است:
🔻 آیا ادعای حضور عوامل مسلح خارجی می‌تواند گستردگی خشونت در بیش از ۲۰۰ شهر را توضیح دهد؟
🔻 اگر عوامل خارجی مسئول بخش عمده خشونت‌ها بودند، چگونه می‌توان تعداد بسیار بالای آسیب‌های ناشی از اصابت ساچمه به چشم معترضان را توضیح داد؟
🔻 چرا به روایت نویسنده، تنها ۲۴ ساعت بعد و در تجمعات طرفداران حکومت، خشونتی مشابه رخ نداد؟
مدنی در نهایت میان دو گزاره تمایز می‌گذارد: ممکن است در یک اعتراض سراسری، حضور معدودی افراد مسلح را نتوان به‌طور مطلق رد کرد؛ اما از نگاه او، تبدیل این احتمال به توضیحی برای کلیت وقایع و ابعاد خشونت، فاقد پشتوانه کافی است.
متن کامل بخش چهارم در ادامه:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ادعاهای موهوم و بهانه‌هایی برای کشتار خیابانی
«تو باید جرأت ادامه‌دادن داشته باشی، نه امیدِ رسیدن»

سعید مدنی

✅بخش چهارم : ادعای نظام مبنی بر مداخله‌ی تروریست‌ها و عوامل موساد ضعیف‌تر از آن است که بتواند چنین اعتراض گسترده‌ و کشتار بی‌سابقه‌ای را توجیه کند. کما این‌که گزارش‌های شاهدان عینی هم ناقض این ادعا است. در این‌که اسراییل همواره پروژه‌هایی را علیه ایران تدارک دیده تردید ندارم؛ اما همچنان‌که در مقاله‌ی ایلناعی در «هیوم» (به فرض صحت) آمده، پروژه‌های اسراییل عمدتاً منحصر به نفوذ در نظام جمهوری اسلامی یا آموزش نیروهای مسلح ازجمله کردها (اگرچه آنها تکذیب کرده‌اند) و امثال آن بوده و نه اعزام نیروهای مسلح مخفی که مردم معترض را در چنین ابعاد وسیعی در خیابان‌ها به قتل برسانند. ریاست یک بیمارستان تخصصی چشم‌پزشکی معروف اعلام کرد که در آن دو روز بیش از هزار عمل چشم برای ترمیم یا تخلیه‌ی چشم معترضان آسیب‌دیده انجام داده‌اند (روزنامه آرمان ملی ۶/۱۱/۱۴۰۴). در گفت‌وگویی که با یکی از این جراحان چشم داشتم، او که روایت بیمارانش را در ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه از نزدیک شنیده بود نیز ادعای نظام را فاقد وجاهت می‌دانست و رد می‌کرد. اصلاً بیشتر به شوخی می‌ماند که تروریست‌های اسراییلی یا مزدوران اسراییل وارد ایران شده باشند تا در بیش از ۲۰۰ شهر به چشمان جمعیت کثیری گلوله‌ی ساچمه‌ای شلیک کنند. به‌علاوه درست ۲۴ ساعت بعد از قتل عام ۱۸ و ۱۹ دی و به دعوت نظام و به طرفداری از آن گردهمایی‌هایی در اغلب شهرها برگزار شد که در آن خون از دماغ کسی نریخت. گویی تروریست‌های ادعایی فقط برای کشتار مخالفان رژیم از راه رسیدند و پس از آن آب شدند و به زمین رفتند. البته در چنین اجتماع گسترده‌ی سراسری نمی‌توان به‌کلی وجود چند تن افراد مسلح مخالف را تأیید یا رد کرد؛ اما این‌که اساساً نیرویی در ایران یا خارج از ایران وجود داشته باشد که قابلیت حضور مسلحانه و سازماندهی اعتراضاتی در این سطح و گستردگی را داشته باشد جز توهم یا دروغ نیست. (ادامه دارد)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
منبع: ایران فردا

#سعید_مدنی #دی_۱۴۰۴
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

از بحران توزیع رانت تا فروپاشی مشروعیت
✍️ احمد علوی


احمد علوی در این مقاله بلند، اعتراضات و خیزش‌های چند دهه اخیر ایران را از زاویه اقتصاد سیاسی بررسی می‌کند و استدلالش این است که مسئله فقط «فقر» یا «گرانی» نیست؛ مسئله بنیادی‌تر، نحوه توزیع قدرت، منابع و فرصت‌ها در ساختار سیاسی و اقتصادی ایران است.
او از ساختار رانتی و نفتی اقتصاد ایران آغاز می‌کند؛ ساختاری که در آن دسترسی به ارز، اعتبار، انرژی، مجوز، قراردادهای دولتی و منابع عمومی می‌تواند با نزدیکی به کانون‌های قدرت گره بخورد. از نگاه نویسنده، همین سازوکار به شکل‌گیری رانت، فساد، رقابت نابرابر و مقاومت ذی‌نفعان در برابر اصلاحات منجر شده است.
علوی سپس اعتراضات ۱۳۷۱، ۱۳۷۸، ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ را در یک زنجیره تاریخی قرار می‌دهد و نشان می‌دهد که اگرچه محرک‌های هر دوره متفاوت بوده‌اند، اما همه در یک نقطه به هم می‌رسند: اختلال در توزیع قدرت، منابع و فرصت‌ها و فرسایش اعتماد میان جامعه و حاکمیت.
در بخش مربوط به ۱۴۰۴، نویسنده بر هم‌زمانی بحران ارزی، تورم، کاهش قدرت خرید، فساد، تحریم و بحران اعتماد تأکید می‌کند و می‌نویسد که در چنین شرایطی، حتی یک شوک اقتصادی محدود می‌تواند به واکنشی سیاسی بسیار گسترده‌تر تبدیل شود.
شاید مهم‌ترین جمع‌بندی مقاله این باشد که سرکوب می‌تواند اعتراض را موقتاً مهار کند، اما نمی‌تواند تورم، فساد، بیکاری، نابرابری و ناکارآمدی را حل کند. اگر ساختارهای تولیدکننده نارضایتی اصلاح نشوند، بحران اقتصادی بار دیگر می‌تواند به بحران مشروعیت تبدیل شود.
متن کامل مقاله:
https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/129078/

#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 تغییر ناو هواپیمابر آمریکا در منطقه؛ «جورج واشینگتن» جای «آبراهام لینکلن» را می‌گیرد
ایالات متحده ناو هواپیمابر USS George Washington و گروه رزمی همراه آن را به خاورمیانه اعزام کرده است تا پس از یک مأموریت بسیار طولانی، جای USS Abraham Lincoln را بگیرد. یک مقام نیروی دریایی آمریکا این جابه‌جایی را تأیید کرده و گفته است که این تغییر از قبل برنامه‌ریزی شده بود.
🔻 لینکلن پس از بیش از ۲۵۰ روز مأموریت
آبراهام لینکلن ماه‌هاست در عملیات مرتبط با جنگ ایران حضور دارد. طولانی شدن مأموریت این ناو اکنون در خود آمریکا نیز خبرساز شده؛ گزارش‌هایی درباره مشکلات تأمین، شرایط زندگی و فشار روانی بر خدمه منتشر شده و شماری از قانون‌گذاران آمریکایی خواستار بررسی وضعیت شده‌اند. پنتاگون بخشی از این گزارش‌ها را رد یا اغراق‌آمیز توصیف کرده است.
🔻 «جورج واشینگتن» از اقیانوس آرام می‌آید
جورج واشینگتن ناو هواپیمابر پیشرو آمریکا در ژاپن و متعلق به ناوگان مستقر در ایندوپاسیفیک است. این ناو در پایان ژوئیه در دانانگ ویتنام حضور داشت و اکنون به سوی خاورمیانه حرکت می‌کند.
هر دو ناو از کلاس هسته‌ای Nimitz هستند. گروه هوایی جورج واشینگتن نیز جنگنده‌های F-35C، F/A-18E/F Super Hornet، هواپیماهای جنگ الکترونیک EA-18G Growler و هشدار زودهنگام E-2D Hawkeye را در اختیار دارد.
اما اهمیت این جابه‌جایی فقط در تعویض دو ناو نیست.
اعزام جورج واشینگتن از ایندوپاسیفیک به خاورمیانه به این معناست که واشینگتن برای حفظ حضور ناو هواپیمابر در منطقه، بخشی از ظرفیت مستقر در برابر چین را جابه‌جا می‌کند. وال‌استریت ژورنال نیز این مسئله را از منظر فشاری که جنگ ایران بر آمادگی جهانی نیروی دریایی آمریکا وارد کرده، مورد توجه قرار داده است.
در عین حال، از این جابه‌جایی به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که آمریکا در آستانه عملیات نظامی تازه‌ای است؛ زیرا مقام آمریکایی تأکید کرده است که تعویض لینکلن از قبل برنامه‌ریزی شده بود.
پرسش مهم‌تر شاید این باشد: ادامه حضور سنگین نظامی آمریکا در خاورمیانه تا چه اندازه می‌تواند بدون ایجاد خلأ در دیگر نقاط حساس جهان ــ به‌ویژه ایندوپاسیفیک ــ ادامه پیدا کند؟

#آمریکا #ایران #خاورمیانه #ناو_هواپیمابر
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

📚 چرا اندیشه طباطبایی برای تاریخ حقوق اساسی ایران اهمیت دارد؟
✍️ سید ناصر سلطانی

سیدجواد طباطبایی را بیشتر با نظریه ایران، تاریخ اندیشه سیاسی و بحث «زوال اندیشه» می‌شناسیم؛ اما بخش مهم دیگری از پروژه فکری او، تأمل درباره مشروطیت، حکومت قانون و تکوین مفاهیم حقوق عمومی در ایران بود.
سلطانی در این یادداشت، وجه کمتر مورد توجهی از آثار طباطبایی را برجسته می‌کند: اهمیتی که اندیشه او می‌تواند برای تدوین تاریخ حقوق اساسی ایران داشته باشد.
سه نکته برای خواندن این نوشته:
🔹 مشروطیت در نگاه طباطبایی پیش از آنکه صرفاً واقعه‌ای سیاسی باشد، مفهومی حقوقی و «حادثه‌ای در تاریخ جهانی آزادی و حکومت قانون» است.
🔹 او برای فهم مشروطه تنها به وقایع سال‌های منتهی به انقلاب مشروطه نگاه نمی‌کند؛ بلکه ردّ شکل‌گیری مفاهیم حکومت، سلطنت، قانون و محدودکردن قدرت را در متون و تحولات پیش از آن جست‌وجو می‌کند.
🔹 از نگاه نویسنده، اهمیت کار طباطبایی در این است که افق و مواد اولیه‌ای برای نوشتن تاریخ حقوق اساسی ایران فراهم کرد؛ تاریخی که تنها فهرست قوانین و نهادها نیست، بلکه باید تحول مفاهیم و زبان حقوقی ایران را نیز توضیح دهد.
و شاید پرسش مهمی که از دل این نوشته برای امروز ما بیرون می‌آید این باشد:
برای فهم بحران قانون و نهادهای سیاسی امروز ایران، چقدر نیازمند بازگشت به تاریخ شکل‌گیری «حکومت قانون» در ایران هستیم؟
📖 ادامه مطلب در شماره ۲۶ سیاست‌نامه
ــــــــــــــــــــ
اصل یادداشت سید ناصر سلطانی در مشاهده فوری
#سیدجواد_طباطبایی #مشروطه #حقوق_اساسی
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

مـونا اسـمی
رشت. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

پساخامنه‌ای؛ تغییر افراد یا تغییر سیاست؟
رضا علیجانی در گفت‌وگو با رادیو فردا

رضا علیجانی در این گفت‌وگو، انتصابات و جابه‌جایی‌های اخیر در ساختار قدرت جمهوری اسلامی را بررسی می‌کند و معتقد است مهم‌تر از بازگشت چهره‌هایی چون حسین طائب و محسن رضایی، باید به فعال‌تر شدن نقش مجتبی خامنه‌ای توجه کرد.

از نگاه علیجانی، این تغییرات لزوماً به معنای چرخشی اساسی در سیاست داخلی یا خارجی نیست؛ بسیاری از چهره‌های مطرح‌شده پیش‌تر نیز در سطوح مختلف ساختار قدرت حضور داشته‌اند.

چند محور مهم این گفت‌وگو:

🔻 آیا انتصابات اخیر نشانه تغییر سیاست‌اند یا صرفاً بازآرایی نیروهای قدیمی در ساختار قدرت؟

🔻 علیجانی مهم‌ترین وجه تحولات اخیر را نه بازگشت چند چهره، بلکه «فعال شدن و فعال‌نمایی مجتبی خامنه‌ای» می‌داند.

🔻 او درباره برخی تحولات احتمالی، از جمله تغییر در ساختار نهادهای اطلاعاتی، تأکید می‌کند که اطلاعات موجود فعلاً در حد «شنیده‌ها و شایعات» است.

🔻 در سیاست خارجی نیز برخلاف تحلیل‌هایی که از آغاز یک سیاست تازه و تهاجمی سخن می‌گویند، علیجانی معتقد است نمی‌توان از یک چرخش بنیادی سخن گفت.

🔻 و شاید مهم‌ترین نتیجه‌گیری سیاسی او این باشد که نباید انتظار تغییر جدی در سیاست داخلی از بالا داشت و تغییرات احتمالی عمدتاً زمانی رخ خواهند داد که فشار اجتماعی از پایین آنها را تحمیل کند.
در بخش دیگری از گفت‌وگو نیز علیجانی از نشانه‌هایی سخن می‌گوید که از نگاه او می‌تواند حاکی از غلبه تدریجی ملاحظات عمل‌گرایانه و اقتصادی بر برخی ملاحظات ایدئولوژیک باشد.

🎧 نسخه کامل‌تر در فایل صوتی رضا علیجانی:
شنیدن فایل صوتی کامل


#رضا_علیجانی
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

مسعود نیلی: بدون رفع تنش خارجی و بازسازی اعتماد اجتماعی، راه‌حلی برای ناترازی‌ها ندارم

مسعود نیلی، اقتصاددان، دو مانع بنیادی اصلاحات اقتصادی در ایران را فراتر از خود اقتصاد می‌داند: تنش در روابط بین‌المللی و فرسایش اعتماد اجتماعی.

او در بخش دیگری از سخنانش به بودجه نهادهایی اشاره می‌کند که به گفته او «هیچ سرویس عمومی ارائه نمی‌کنند» و می‌گوید:
🔻 «نهادهایی که هیچ سرویس عمومی ارائه نمی‌کنند از بودجه بردارید؛ این که وقت لازم ندارد و از اصلاحات انرژی راحت‌تر است.»

و سپس مسئله را بنیادی‌تر مطرح می‌کند:
🔻 «بدون رفع تنش بین‌المللی و افزایش اعتماد اجتماعی، توصیه‌ای برای حل ناترازی‌ها ندارم.»

دو گزاره کوتاه، اما در واقع دو پرسش اساسی درباره اصلاح اقتصاد ایران:
دولت پیش از تحمیل هزینه اصلاحات بر مردم، چه میزان از هزینه‌های غیرضروری خود را حذف کرده است؟ و آیا اصلاحات اقتصادی بدون اصلاح محیط سیاسی و بازسازی اعتماد عمومی اساساً امکان موفقیت دارد؟

#مسعود_نیلی #اقتصاد_ایران

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

قدرت وقتی به نام خدا سخن می‌گوید
🎙 محمد سروش محلاتی: صاحبان قدرت فاسد، «دزد قدرت‌اند»

محمد سروش محلاتی به یکی از بنیادی‌ترین مسائل در نسبت دین و قدرت سیاسی می‌پردازد: آیا در اختیار داشتن حکومت را می‌توان نشانه خواست و تأیید خداوند دانست؟
پاسخ او با استناد به روایات و سیره امامان شیعه صریح است: قدرت داشتن، برای صاحب قدرت حقانیت ایجاد نمی‌کند.
او می‌گوید در طول تاریخ، حکومت‌های فاسدی کوشیده‌اند قدرت خود را به اراده الهی منتسب کنند و حتی ظلم و جنایت را نیز به نام خدا توجیه کنند؛ در حالی که در منطق دینی مورد استناد او، حاکمی که قدرت را به ناحق در اختیار گرفته، همچون کسی است که مالی را دزدیده است:
«دزد مالک نیست و دزدی برای دزد حقی ایجاد نمی‌کند.»
چند فراز مهم این سخنان:
🔻 آیا تصاحب قدرت به معنای برخورداری از مشروعیت الهی است؟
🔻 آیا حکومت می‌تواند مسئولیت مرگ انسانی را که بر اثر ترس، تهدید یا رفتار مأمورانش جان باخته، از خود سلب کند؟
🔻 اعترافی که در زندان، تحت فشار، تهدید یا ترس گرفته شده چه اعتبار شرعی و اخلاقی دارد؟
و سروش محلاتی در نهایت پرسشی را مطرح می‌کند که شاید مهم‌ترین بخش سخنان او باشد:
«ما کدام دین را قبول کردیم؟ دین علی‌بن‌ابی‌طالب؟ فکر کردیم ولایت علی‌بن‌ابی‌طالب همین است که وقتی وضو می‌گیریم آب را از بالا بریزیم یا از پایین؟ این شد ولایت علی‌بن‌ابی‌طالب؟»
بحثی درباره دینی که در آن، عدالت باید معیار سنجش قدرت باشد؛ نه قدرت، معیار تعریف عدالت.

متن سخنرانی سروش محلاتی:
قدرت های فاسد به نام دین خدا جنایت می کنند و اینها دزد قدرت هستند

تمام قدرت‌های فاسدی که در طول زمان به نام دین قدرت را به دست گرفتند و بر گرده‌ی مردم سوار شدند، حرفشان به مردم این بود که ما حکومت می‌کنیم چون خدا خواسته، قدرت به دست ماست چون خدا خواسته، ‌جنایت می‌کردند به نام خدا هم ثبت می‌کردند، مردم هم فکرمی‌کردند مقدرات الهی است. در ماجرای کربلا هم این مکرر اتفاق افتاد.

مشاوران می‌گفتند خلیفه باید تبرئه شود. کاری نکرده، حضرت فرمود کاری نکرده؟ ترس؟ وحشت؟ استرس؟ اسم خلیفه که بیاید، اسم زندان که بیاید، اسم فلان مرکز که بیاید برای یک زن، برای یک دختر وحشت‌آور است و کافی است که سبب مرگ شود. آن‌ها می‌خواستند خلیفه را تبرئه کنند، امیر مومنان علی علیه‌السلام فرمودند نه، نه این که از بیت‌المال باید دیه را بپردازی که سبب قتل شدی بلکه باید دیه را خودت بپردازی.

امام صادق علیه‌السلام در پاسخ به کسانی که فکر می‌کنند قدرت را خدا به حاکمان داده می‌فرمایند قدرت و حکومت از آن خداست به هرکس می خواهد می‌دهد، اما خدا به انسان‌های صالح و شایسته داده قدرت و حکومت می‌دهد اما اینها دزدند و اگر کسی پیراهن شما را بدزدد و ببرد نمی‌تواند ادعا کند مال من است. دزد مالک نیست، ودزدی برای دزد، حقی ایجاد نمی‌کند. در حکومت و قدرت هم همین‌طور است. بعضی از اصحاب قدرت دزدانی هستند که قدرت و حکومت را ربوده‌اند و الا خدا برای آنان مقرر نکرده است. 

امامان به ما معیارهای عدالت و حقیقت را آموختند و این موضوع ثبت و در تاریخ ماندگار شد. امیر مومنان علی علیه‌السلام وقتی جلو اجرای حکم سنگسار این زن را گرفت و چون زن حامله بود و اعتراف او تحت فشار و پس از دستگیری اتفاق افتاده بود آن را بی‌ارزش و اعتبار دانست و از خلیف دوم پرسید تو حکم کرده‌ای بر علیه این زن که اهل فسق و فجور است، اما این زن حامله است، نسبت به آن نوزادی که در رحم دارد، چرا حکم به قتل او صادر کردی؟ حجت بر علیه زن داری، چه حجتی بر علیه آن جنین داری؟ این مادر را می‌خواهی بکشی فرزندش را چرا می‌کشی؟ دوم این که چگونه اقرار و اعتراف گرفتی؟ در چه شرایط او اقرار به فحشا و روابط با بیگانه کردی؟ او را ترساندی؟ دستگیرش کردی؟ تهدیدش کردی که اگر اقرار نکنی چه می‌کنم و چه می‌کنم؟ اینجا معلوم است که خودش اقرار نمی‌ند باید حالش را جا آورد و از او اقرار گرفت. اشکال دوم حضرت فرمود اقرار در شرایطی که متهم تحت فشار و ترس هست ارزش و اعتبار ندارد. ما کدام دین را قبول کردیم؟ دین علی‌بن ابیطالب؟ فکر کردیم ولایت علی‌بن ابیطالب همین است که وقتی وضو می‌گیریم آب را از بالا بریزیم یا از پایین بریزیم این شد ولایت علی‌بن ابیطالب؟

👇👇
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی