👆👆
بعد امیرالمومنین فرمودند که مگر از پیامبر نشنیدی که رسول خدا فرمود که هیچ کس که اعتراف می‌کند پس از آن که تحت فشار قرار گرفته باشد قابل مجازات نیست. مجازات و اعتراف او کان‌لم یکن می‌شود. هر کسی را که در بند انداختی ، زندان کردی ، تهدید کردی، فشار بر او آوردی، اقرار او نافذ نیست. آنان که دشمن علی‌بن ابیطالب بودند وقتی حقیقت و عدالت را برای آنان بیان کرد، حرفی نداشتند و بعد این جمله تاریخی را عمر گفت: زنان عالم عقیم‌اند از این که کسی را مانند علی‌بن ابطالب بزایند که اگر علی نبود عمر به هلاکت رسیده بود. استقبال کردند، نگفت من حکم کردم دیگر ، قضیه تمام شده، نظر من این بوده، اینگونه رفتار نمی‌کردند. علی‌بن ابیطالب می‌توانست حرف بزند، فرصت به او می‌دادند، استقبال می‌کردند، تازه بعدش هم می‌گفتند اگر علی نبود عمر هلاک می‌شد.


#محمد_سروش_محلاتی #دین #قدرت #عدالت

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎂 تلگرام ۱۳ ساله شد؛ پلتفرمی که در ایران فراتر از یک پیام‌رسان شد
۱۴ اوت ۲۰۱۳ تلگرام متولد شد. سیزده سال بعد، این پیام‌رسان به یکی از مهم‌ترین بسترهای ارتباطی و رسانه‌ای ایرانیان تبدیل شده است.

براساس آماری که اقتصادنیوز منتشر کرده است:
🔹 بیش از ۴۹ میلیون کاربر ایرانی در تلگرام حضور دارند.
🔹 ایرانیان بیش از ۲.۸ میلیون کانال ایجاد کرده‌اند.
🔹 این کانال‌ها در طول سال بیش از ۹۰۰ میلیون پست منتشر می‌کنند.
🔹 مجموع بازدید این محتواها بیش از ۱۷۰ میلیارد نمایش عنوان شده است.
توضیح فرهیختگان: منبع اولیه و روش محاسبه این آمار در گزارش منتشرشده ذکر نشده است؛ بنابراین این ارقام را باید آمار اعلام‌شده از سوی رسانه منتشرکننده دانست، نه داده رسمی تلگرام.
اما مستقل از این اعداد، یک واقعیت قابل توجه است:
تلگرام در ایران مدت‌هاست فقط یک پیام‌رسان نیست؛ رسانه، شبکه توزیع محتوا، محل کسب‌وکار، ابزار ارتباط اجتماعی و برای میلیون‌ها نفر یکی از مسیرهای اصلی دسترسی به خبر و اطلاعات است.
و شاید سیزدهمین سالگرد تولد تلگرام، برای ما که همین‌جا «فرهیختگان» را می‌خوانیم و می‌نویسیم، معنای دیگری هم داشته باشد.

#تلگرام #رسانه #شبکه‌های_اجتماعی
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

📚 ویرجینیا هِلد؛ فیلسوفی که «مراقبت» را به قلب اخلاق آورد
✍️ مریم نصر

ویرجینیا هِلد، از چهره‌های اثرگذار فلسفه اخلاق و از نظریه‌پردازان برجسته اخلاق مراقبت، در سال ۲۰۲۶ درگذشت. مریم نصر در این یادداشت، به جای نوشتن یک زندگی‌نامه رسمی، از وجهی انسانی‌تر به زندگی و اندیشه او نگاه می‌کند.
هِلد می‌کوشید اخلاق را از جهان صرفاً انتزاعی فلسفه به متن روابط واقعی انسان‌ها بازگرداند؛ به مراقبت، وابستگی متقابل، مسئولیت در برابر دیگری و تجربه زیسته انسان‌های معمولی.

اما شاید جذاب‌ترین قسمت این نوشته، روایت خود هِلد از زن بودن در فضای دانشگاهی و فلسفی نسل خودش باشد؛ از اضطراب، کمبود اعتمادبه‌نفس و جست‌وجوی تأیید مردان گرفته تا پنهان کردن مادر بودنش، مبادا در محیط فلسفه «به اندازه کافی جدی» به نظر نرسد.
و در میان همه این روایت‌ها، یک صحنه کوچک شاید بیش از هر نظریه فلسفی در ذهن بماند:
هِلد تعریف می‌کند زمانی در دوره تحصیلات تکمیلی در امتحانی مردود شد و گریه کرد. پسر دوساله‌اش پرسید چرا گریه می‌کند. وقتی مادر از شکستش گفت، کودک روی زانوی او نشست و گفت:

«اما من تو رو به همون اندازه دوست دارم.»
هِلد می‌نویسد:
«و توانستم دوباره برخیزم و تلاش کنم.»

شاید همین چند کلمه، ساده‌ترین صورت همان اندیشه‌ای باشد که هِلد سال‌ها برای صورت‌بندی فلسفی آن تلاش کرد:
مراقبت، حاشیه اخلاق نیست؛ یکی از بنیادی‌ترین تجربه‌های اخلاقی انسان است.

📖 اصل یادداشت مریم نصر در ادامه
✍🏻
به یاد ویرجینیا هِلد(۱۹۲۹ـ۲۰۲۶)

متنی که مدتی پیش نوشته بودم را مرور می‌کردم. دیدم ویراستار جلوی اسم ویرجینیا هلد، فیلسوف اخلاق، تاریخ وفات را اضافه کرده ۲۰۲۶. جا خوردم. اسم را جستجو کردم و بله هلد پنجم خرداد فوت کرده بود. هلد از نخستین نظریه‌پردازان فلسفه اخلاق پرواداری است که تلاش کرد اهمیت پروراندن رویکردهای مراقبتی در سیاست و اقتصاد را نشان دهد.

سال‌ها پیش در شماره چهاردهم ماهنامه زنان امروز با او مصاحبه مکتوبی داشتم: «مراقبت قلب تپنده اخلاق است». وقتی مجله را برایش ارسال کردم پاسخ داد که گرچه فارسی نمی‌داند، ولی از تصاویر محتوا را حدس زده است و تشکر و ابراز امیدواری کرد برای فراگیر شدن ایده مراقبت در آینده نزدیک.

در همان شماره یکی از مقالاتش (بازمفهوم‌پردازی فمینیستی در اخلاق) را هم به فارسی خلاصه و منتشر کرده بودیم.

خانم لیندا مارتین آلکوف کتاب مشهور و اثرگذاری گردآوری کرده از خودزندگی‌نامه‌نوشته‌های جمعی از زنان نسل اول فیلسوف دانشگاهی با عنوان سرودخواندن در آتش: داستان‌های زنان در فلسفه (۲۰۰۳). هلد هم فصلی در این کتاب دارد:
«خود را جدی گرفتن، اما نه خیلی زیاد».

در این فصل به دشواری‌هایی اشاره می‌کند که در مسیر آموختن فلسفه پشت سرگذاشته است. ابایی ندارد از اینکه اجازه دهد ویرجینیای جوان را ببینیم که شکننده و بدون اعتماد به‌نفس است و از آزارگری اساتید می‌ترسد. ویرجینیای همسر را ببینیم که باید کار کند تا همسرش بتواند درسش را ادامه دهد. ویرجینیای مادر را که مادر بودنش را پنهان می‌کند مبادا در دپارتمان‌های فلسفه به اندازه کافی فیلسوف و جدی به‌نظر نرسد. ویرجینیایی که در بحث‌های خشک و انتزاعی فلسفه، دنبال ردپایی از بحث‌های انضمامی مربوط به زندگی‌های روز به روز انسان‌های معمولی می‌گردد:

گمان می‌کنم شکستن عادتِ به دنبال تأیید مردان بودن و سنجش ارزش خود با معیارهای آنان، برای زنان هم‌نسل من فوق‌العاده دشوار بود، چون ما، تا جایی که خبر داشتیم، با کمبود شدید زنانی که بتوانیم تحسین‌شان کنیم بزرگ شده بودیم. آن تعداد معدودی هم که به دستاوردی رسیده بودند، همواره به‌گونه‌ای عجیب و غیرعادی به تصویر کشیده می‌شدند: بی‌جنسیت، غیرزنانه، بدون جذابیت، یا دست‌کم چنان استثنایی که تلاش برای شبیه شدن به آن‌ها به اندازه انتظار برنده شدن در قرعه‌کشی غیرمنطقی به‌نظر می‌رسید.

چندی پیش که قرار بود سخنرانی ریاست بخش شرقی انجمن فلسفی آمریکا را ایراد کنم... اضطراب و احساس عدم کفایت فوق‌العاده‌ای داشتم. امروز از یادآوری این‌که در لحظه‌ای دشوار پیش از این سخنرانی، واقعاً با فکر کردن به جورج دابلیو. بوش آرامش پیدا کردم، وحشت‌زده می‌شوم. به خودم گفتم اگر کسی تا این حد نالایق برای ریاست جمهوری ایالات متحده می‌تواند به آن دفتر راه یابد، من دست‌کم باید بتوانم یک سخنرانی در انجمن فلسفی آمریکا داشته باشم.

در دوران دانشجویی، با خواندن مقاله کوتاهی از کیت میلت درباره جنسیت‌زدگی برخی از نویسندگان بزرگی که مورد تحسین همگان بودند و من نیز تحسین‌شان می‌کردم، نجات پیدا کردم. این یکی از اولین تحلیل‌های فمینیستی بود که با آن مواجه شده بودم و هرگز نمی‌توانم تأکید بر این موضوع را افراطی بدانم که چگونه تکه‌هایی از نوشته‌هایی که معمولاً از روی شانس با آن‌ها برخورد می‌کردم، حکم جلیقه نجات را برای منی داشتند که احساس می‌کردم درحال غرق شدنم. هرگز زمانی برای مطالعه کتاب طولانی سیمون دو بووار پیدا نکرده بودم. شنیده بودم که آن را خالی از شوخ‌طبعی می‌دانند، و آن‌قدر نمی‌دانستم که از خودم بپرسم چرا در دنیا باید انتظار داشت چنین روایت فوق‌العاده‌ای از تاریخ طولانی فرودستی زنان،که البته بعداً آن را خواندم، خنده‌دار باشد.

ما مطمئناً نمی‌خواهیم به فیلسوفان مرد متکبر، پرخاشگر، تحقیرکننده و خودبزرگ‌بینی تبدیل شویم که بارها و بارها با آن‌ها مواجه شده‌ایم و الگوی کسانی هستند که خود را «بیش از حد» جدی می‌گیرند. آن‌ها حد نهایی و افراطی را نشان می‌دهند که باید از آن دوری کنیم، چرا که به دنبال تعادل مناسبی بین اعتمادبه‌نفس و تواضع هستیم. ما ممکن است الگوهای تاریخی کمی داشته باشیم تا تعادل درست را برای فیلسوفان زن نشان دهند، اما این فقط موضوعی دیگر را به ما می‌دهد تا در کنار سایر موضوعات به کاوش در آن بپردازیم.

یکبار در مقطع تحصیلات تکمیلی، بعد از رد شدن در امتحانی که زمانی برای مطالعه آن پیدا نکرده بودم به گریه افتادم. پسرم که آن زمان حدوداً دو ساله بود پرسید «چرا گریه می‌کنی؟» وقتی از شکستم به او گفتم، روی زانوی من نشست و گفت: «اما من تو رو به همون اندازه دوست دارم.» و توانستم دوباره برخیزم و تلاش کنم.

🔗 Alcoff L., . (2003). Singing in the fire. Lanham, Md: Rowman & Littlefield



#ویرجینیا_هلد #فلسفه #اخلاق_مراقبت
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

وقتی ترامپ در تروث سوشیال درباره جنگ و مذاکره می‌نویسد، چه کسی سخن می‌گوید؟
✍️ عبدالله شهبازی | دو پرسش از Gemini

آیا پست‌های دونالد ترامپ در تروث سوشیال، به‌ویژه آنهایی که درباره ایران، جنگ، مذاکره و تصمیمات راهبردی آمریکا هستند، صرفاً نوشته‌های شخصی و گاه احساسی رئیس‌جمهورند؟
یا باید آنها را بخشی از سازوکار پیچیده‌تری دانست که پشت آن، جلسات امنیتی، گزارش‌های اطلاعاتی، مشاوران رئیس‌جمهور و دستگاه سیاست خارجی آمریکا نیز حضور دارند؟

عبدالله شهبازی این پرسش را از زاویه‌ای قابل تأمل مطرح می‌کند:
🔻 «قابل تصور نیست که در سیستمی پیچیده و پیشرفته مانند دولت فدرال ایالات متحده این تروث‌ها نظرات شخصی یا برخاسته از احساسات شخصی باشد.»
پاسخ Gemini میان دو سطح تمایز می‌گذارد: «سیگنال سیاسی» رئیس‌جمهور و «تصمیم بوروکراتیک» دولت آمریکا.
بر اساس این تحلیل، حتی یک پست تند و شخصی ترامپ الزاماً مصوبه یا تصمیم رسمی شورای امنیت ملی نیست؛ اما در موضوعات حساس می‌تواند بازتاب یک جهت‌گیری سیاسی، نتیجه دریافت اطلاعات و مشورت‌های پیشین، ابزار فشار بر طرف مقابل یا بخشی از سبک مذاکراتی ترامپ باشد.
پرسش مهم‌تر برای ما شاید این باشد:
وقتی ترامپ در تروث سوشیال درباره ایران می‌نویسد، تا کجا باید کلمات او را جدی گرفت و از کجا باید میان «نمایش رسانه‌ای»، «تاکتیک مذاکره» و «تصمیم واقعی دولت آمریکا» تفکیک قائل شد؟

📄 متن کامل پرسش‌های عبدالله شهبازی و پاسخ Gemini در ادامه.

پست‌های ترامپ در تروث سوشیال چگونه نوشته می‌شود؟ دو پرسش از جمنای
 
♦️پست‌های ترامپ در تروث سوشیال چگونه نوشته می‌شود یا چه کسانی می‌نویسند؟‌
 
جمنای: پست‌های دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشیال (Truth Social) به دو شکل کلی (شخصاً توسط خودش یا از طریق دستیاران و مشاوران نزدیکش) نوشته و منتشر می‌شوند:
 
 ۱. نگارش مستقیم توسط خود دونالد ترامپ
 
بخش عمده‌ای از پست‌های جنجالی، بیانیه‌ها، حملات سیاسی و نظرات شخصی ترامپ مستقیماً توسط شخص او نوشته می‌شود. خودش این پلتفرم را به عنوان «ماشین تحریر» اختصاصی خود توصیف می‌کند. سبک نگارش این پست‌ها معمولاً ویژگی‌های مشخصی دارد:
 
 استفاده مکرر از حروف بزرگ (ALL CAPS) برای تأکید روی کلمات یا کل جملات.
 لحن تند، احساسی و بی‌پرده علیه مخالفان سیاسی، رسانه‌ها و نهادهای قضایی.
 علائم نگارشی خاص مثل علامت تعجب‌های فراوان.
 
 ۲. نقش مشاوران و دستیاران کلیدی در انتشار پست‌ها
 
بر اساس گزارش‌های رسانه‌های معتبر آمریکایی (مانند نیویورک تایمز، واشنگتن پست و وال‌استریت ژورنال)، ترامپ تنها کسی نیست که مستقیماً به حساب کاربری خود دسترسی دارد یا همه متن‌ها را تایپ می‌کند، بلکه چند نفر از معتمدان نزدیک او در مدیریت و ارسال این مطالب نقش دارند:
 
 ناتالی هارپ (Natalie Harp): دستیار اجرایی و از نزدیک‌ترین همراهان ترامپ است که به خاطر همراه داشتن مداوم لپ‌تاپ و پرینتر برای رساندن اخبار و مقالات به ترامپ، گاهی «پرینتر انسانی» خوانده می‌شود. او به حساب کاربری ترامپ دسترسی دارد و در تنظیم، انتشار برخی ویدیوها، تصاویر یا بازنشر مطالب (Re-Truth) به ترامپ کمک می‌کند یا متن‌های دیکته‌شده را ثبت و منتشر می‌سازد.
 دن اسکاوینو (Dan Scavino): معاون ارشد دفتر رئیس‌کارکنان کاخ سفید و مدیر قدیمی شبکه‌های اجتماعی ترامپ است که از دوران ریاست‌جمهوری اول ترامپ نقش کلیدی در مدیریت اکانت‌های مجازی او داشته است. اسکاوینو معمولاً در تدوین استراتژی رسانه‌ای و پیشنهاد متن‌های مناسب برای بازتاب دیدگاه‌های ترامپ نقش فعالی ایفا می‌کند.
 
 خلاصه فرآیند
 
بسیاری از ایده‌ها، خشم‌ها یا نظرات اولیه مستقیماً از زبان یا افکار شخص دونالد ترامپ شکل می‌گیرد، اما تیم رسانه‌ای و دستیاران وفادار او در انتقال سریع، ویرایش، تهیه محتواهای چندرسانه‌ای (مانند ویدیوها، میم‌ها یا تصاویر) و انتشار آن‌ها در ساعات مختلف شبانه‌روز مشارکت مستقیم دارند.
 
♦️برخی مطالب ترامپ حاوی تصمیمات استراتژیک و مهم است مثل جنگ یا مذاکره با ایران. این پست‌ها در چه فرایندی نوشته می‌شود هرچند به قلم خود ترامپ و احساسی باشد. قابل تصور نیست که در سیستمی پیچیده و پیشرفته مانند دولت فدرال ایالات متحده این تروث‌ها نظرات شخصی یا برخاسته از احساسات شخصی باشد.
 
جمنای: پست‌های دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشیال در حوزه مسائل راهبردی و سیاست خارجی مانند موضوع ایران، موضوعی است که همواره محل بحث و تحلیل کارشناسان روابط بین‌الملل بوده است. تناقض میان لحن احساسی و ساختار مکتوب این پست‌ها با تصمیم‌گیری‌های کلان در یک سیستم پیچیده مانند دولت ایالات متحده، معمولاً از طریق پویایی خاص سیستم تصمیم‌سازی دوره ریاست‌جمهوری او قابل تبیین است:
 
 ۱. تفکیک «سیگنال سیاسی» از «تصمیم بوروکراتیک»

بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند که ترامپ از شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان ابزاری برای ارسال سیگنال‌های سریع سیاسی، اعمال فشار روانی و تعیین خطوط قرمز استفاده می‌کند. در این رویکرد:
 
 این پیام‌ها لزوماً مصوبه نهایی یک شورای امنیت ملی مکتوب نیستند، بلکه گاهی بازتاب‌دهنده دیدگاه‌های کلان، عزم سیاسی یا ابزاری برای باز کردن کانال‌های ارتباطی (یا هشدار جدی) محسوب می‌شوند.
 سیستم بوروکراتیک و نهادهای امنیتی آمریکا (مانند وزارت خارجه، پنتاگون و سازمان‌های اطلاعاتی) یاد گرفته‌اند که این توییت‌ها یا پست‌ها را به عنوان فرامین اجرایی لحظه‌ای تفسیر نکنند، بلکه آن‌ها را به عنوان جهت‌گیری‌های سیاسی رهبر دولت در نظر بگیرند که باید در چارچوب‌های کارشناسی و حقوقی بررسی و مدیریت شوند.
 
 ۲. نقش حلقه بسته مشاوران و نهادهای رسمی
 
برخلاف تصور سنتی از بوروکراسی‌های کاملاً منظم، در دوران ترامپ مرز میان تصمیم‌گیری‌های رسمی نهادهای فدرال و نظرات تیم نزدیک به او انعطاف‌پذیرتر بوده است.
 
 تصمیمات راهبردی معمولاً در تعامل میان تیم امنیت ملی، مشاوران ارشد و شخص ترامپ شکل می‌گیرد.
 گاهی اوقات، یک پست ناگهانی محصول یک جلسه فشرده، دریافت یک گزارش اطلاعاتی خاص یا مشاوره با چهره‌های نزدیک به اوست که بلافاصله به زبان ترامپ و با همان ادبیات شخصی او ترجمه و منتشر می‌شود.
 
 ۳. سبک مذاکره و دیپلماسی عمومی ترامپ
 
ترامپ معتقد به سبک مذاکراتی موسوم به «هنر معامله» (Art of the Deal) است که در آن ابهام، فشار رسانه‌ای و اظهارات غیرقابل پیش‌بینی ابزارهای کلان دیپلماتیک تلقی می‌شوند. از این منظر:
 
 لحن احساسی یا تند پست‌ها لزوماً به معنای فقدان محاسبه نیست، بلکه بخشی از یک استراتژی عمدی برای به هم زدن محاسبات طرف مقابل، جلب توجه افکار عمومی و ایجاد اهرم فشار است.
 حتی اگر متن پست به صورت شخصی و بدون ویرایش بوروکراتیک نوشته شده باشد، ریشه در یک هدف سیاسی از پیش تعیین‌شده یا جهان‌بینی امنیتی او دارد.

#عبدالله_شهبازی #ترامپ #هوش_مصنوعی
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔥 خانه‌مان آتش گرفته است؛ وقتی «اجماع پنهان» جامعه، دیگر ساختن نیست
✍️ جواد کاشی

اسلام‌گرا، چپ، لیبرال، ناسیونالیست و توسعه‌گرا؛ جریان‌هایی که بیش از یک قرن با یکدیگر منازعه داشته‌اند. اما جواد کاشی می‌گوید پشت این اختلاف‌های آشکار، در هر دوره تاریخی نوعی «اجماع نظر پنهانی» وجود داشته که سرانجام مسیر سیاست ایران را شکل داده است.
در دهه‌های پیش از انقلاب، آن اجماع حول استقلال سیاسی و عدالت شکل گرفت.
از اواخر دهه شصت و به‌ویژه در دهه هفتاد، با وجود همه اختلاف‌ها، دموکراسی و توسعه سیاسی به نقطه اشتراک بخش بزرگی از نیروهای فکری تبدیل شد.
اما پرسش کاشی درباره امروز نگران‌کننده‌تر است:
«امروز هم شاهد ستیز میان نیروهای مختلف فکری در جامعه ایرانی هستیم. اما اجماع نظر پنهانی آنها چیست؟»
پاسخ او تلخ است:
«به گمان نگارنده اجماع نظری در میان نیست. آنچه هست یک خلأ عمیق و تهی است.»
و از همین‌جا نوشته به مهم‌ترین ادعای خود می‌رسد:
🔻 اگر اجماع یک دوران ما را به ساختن حکومت ایدئولوژیک برد و اجماع دوره‌ای دیگر به سوی دموکراسی و توسعه سیاسی، آیا «اجماع پنهان» امروز ما به جنگ و نابودی متقابل تبدیل شده است؟
کاشی جنگ امروز را صرفاً نزاعی میان ایران و قدرت‌های خارجی نمی‌بیند. از نگاه او، آتش پیش‌تر در درون جامعه روشن شده بود؛ از شکست عقلانیت معطوف به دموکراسی و خشونت‌های سیاسی و اجتماعی سال‌های گذشته تا جنگی که اکنون «از درون به بیرون و از بیرون به درون» زبانه می‌کشد.
و نوشته با تصویری تمام می‌شود که شاید خلاصه همه آن باشد:
«خانه‌مان آتش گرفته است؛ آتشی جانسوز.»
📄 اصل یادداشت جواد کاشی:

صد و اندی سال است در این دیار یکی اسلام گراست یکی چپ، یکی لیبرال و دیگری ناسیونالیست و توسعه‌گرا. اینهمه همیشه با هم در ستیز و رقابت بوده‌اند. با اینهمه در هر دوره تاریخی، اجماع نظری میان این سخن‌های متعارض شکل گرفته که از دید همه آنها پنهان بوده است. همه تفاوت‌های خود را می‌بینند اما به شباهت‌های خود کورند.
آن اجماع نظر پنهانی، عقل سیاسی آن دوران است.
اجماع نظر پنهانی زور و توانی بیش از هر کدام از این صداهای رنگارنگ دارد. اجماع نظر پنهانی هر دوران،  مادیت پیدا می‌کند و در یک وضعیت سیاسی متجلی می‌شود. البته آنچه در عمل مادیت پیدا می‌کند تا حدی تجلی آن اجماع پنهانی است تا حدی صورت کاریکاتوری آن عقلانیت. گاهی خیال می‌کنی واقعیت عقلانیت‌های دورانی را به تمسخر گرفته است.
همه متفکران و اهل نظر و هنرمندان دهه‌های سی و چهل و پنجاه ایران، به رغم  اختلافات شدید، در استقلال سیاسی و عدالت اجماع نظر داشتند. آن اجماع نظر بود که در نظم جمهوری اسلامی مادیت پیدا کرد. حال باید بررسی کرد جمهوری اسلامی تا کجا تجلی آن عقلانیت بود تا کجا صورت تمسخر شده آن عقلانیت.
از اواخر دهه شصت و بخصوص در دهه هفتاد، نیروهای لیبرال و چپ و ناسیونالیست و اسلام‌گرا، با یکدیگر در ستیز و رقابت بودند اما یک اجماع نظر پنهانی پیرامون دمکراسی میان آنها شکل گرفت. همه تحولات پس از دوم خرداد را ذیل این عقلانیت می‌توان بررسید و همزمان به این سوال پاسخ داد:  آنجه در فرایندهای انتخاباتی تحقق یافت تجلی آن عقلانیت بود یا صورت تمسخر آمیز آن؟
امروز هم شاهد ستیز میان نیروهای مختلف فکری در جامعه ایرانی هستیم. اما اجماع نظر پنهانی آنها چیست؟ به گمان نگارنده اجماع نظری در میان نیست. آنچه هست یک خالی عمیق  و تهی است.
اجماع نظری که به انقلاب پیوست همه ما را دست به کار سازمان دادن به یک حکومت ایدئولوژیک کرد. اجماع نظر دهه هفتاد، همه را دست به کار سازمان دادن به دمکراسی و توسعه سیاسی ساحت.  اجماع نظر این روزها همه را دست به کار جنگ می‌کند. ما کمر به قتل یکدیگر می‌بندیم. گدازه‌های آتش به سمت یکدیگر پرتاب می‌کنیم. خانمان و سرمایه‌های پیشین را می‌سوزانیم. ما همه فرزندان دوران خود هستیم. دوران ما دوران زوال و انحطاط جمعی است.
جنگ با شکست عقلانیت معطوف به دمکراسی در اواخر دهه نود آغاز شد. رویدادهای 96 و 98 هشدار خطرناک بود. در 1401 و 1404 آتش زبانه کشید و اینک با تجاوز اسرائیل و آمریکا به ایران، صورتی فوق العاده خطرناک پیدا کرده است. جنگ از درون به بیرون و از بیرون به درون زبانه می‌کشد.
خانه مان آتش گرفته است آتشی جانسوز.

#جواد_کاشی #جامعه_ایران #دموکراسی #جنگ
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

آیا در قرآن جایی برای صلح نیست؟
✍️ مجید مرادی
«در قرآن چیزی به نام صلح، جز در خصوص دعوای زن و شوهر وجود ندارد.»
مجید مرادی این ادعا را دستمایه یادداشتی کرده که از یک خاطره مربوط به موشک‌باران قم در سال ۱۳۶۶ آغاز می‌شود و به پرسشی درباره نسبت دین، جنگ و صلح می‌رسد.
نویسنده با استناد به چند آیه قرآن می‌پرسد:
🔻 اگر قرآن می‌گوید: «وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا»؛ اگر آنان به صلح گرایش یافتند، تو نیز به آن گرایش پیدا کن، چگونه می‌توان گفت مفهوم صلح در قرآن صرفاً ناظر به روابط خانوادگی است؟
🔻 آیه ۹۰ سوره نساء که از تعرض به کسانی که از جنگ کناره گرفته و پیشنهاد صلح داده‌اند نهی می‌کند، چگونه باید فهمیده شود؟
🔻 و مهم‌تر از بحث تفسیری: چرا گاه کسانی که خود در هنگام جنگ از موشک و ناامنی گریخته‌اند، وقتی هزینه جنگ بر دوش دیگران است، به مدافعان سرسخت ادامه آن تبدیل می‌شوند؟
مرادی در پایان همین تناقض را با طعنه‌ای تند صورت‌بندی می‌کند:
«شاید آقایان در آن شهرهای پناه‌گاهی که خضریان از آن سخن گفته است جایی دارند که دیگر نگران موشک‌ها نیستند و چون جان خودشان امنیت دارد آیات صلح قرآن را نمی‌بینند.»
📄 اصل یادداشت مجید مرادی با عنوان «از دست موشک‌های خمینی!» در ادامه:

دوست عزیزی که سابقه دوستی چهل ساله با او دارم دیشب تماس گرفت و خاطره‌ای از زمان موشک باران قم در سال ۶۶ گفت. گفت که در نزدیکی سه‌راه موزه در جوار حرم حضرت معصومه قم غروبی، همراه دوست دیگری مشاهده می‌کنند آن آقایی که اکنون می‌گوید در قرآن چیزی به نام صلح جز در خصوص دعوای زن و شوهر وجود ندارد عبا زیر بغل زده در حال دویدن است. از او می‌پرسند به کجا چنین شتابان؟! می‌گوید از دست موشک‌های خمینی! قصد دارد به کهک کوچ کند.

کاری ندارم به این که اساسا خمینی موشکی نداشت و این موشک های صدام حسین بود که شهرهای ایران را هدف قرار گرفته بود، اما عجیب است که این ناطق محترم از ادامه جنگ در سال ۶۶ ناراضی و خواهان صلح بود و حتی موشک‌های صدام را به خمینی نسبت می‌داد اما اکنون خواهان تداوم جنگ است و می‌گوید در قرآن چیزی به نام صلح -جز در رابطه زن و شوهر- نیست. یعنی حتی آیه ۶۱ سوره انفال که می‌گوید وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا اگر به صلح روی آوردند تو هم به صلح روی آور در باره دعواهای زن و شوهری ست؟!

آیات دیگری هم داریم که به صلح یا آشتی فرمان می‌دهد.
 يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبين. (بقره/۲۰۸)
.
ای کسانی که ایمان آورده‌اید همگی در صلح و آشتی درآیید! و از گامهای شیطان، پیروی نکنید؛ که او دشمن آشکار شماست‌. (ترجمه مکارم شیرازی)
آقای مکارم شیرازی برخلاف غالب مترجمان که سلم را اطاعت و تسلیم معنا کرده‌اند این کلمه را به درستی «صلح و آشتی» معنا کرده است. از دیدگاه آن ناطق جمعه گویا آقای مکارم هم نمی‌داند که در قرآن، صلح فقط در میان زن و شوهر است.

«فَانِ اعْتَزَلوكُمْ فَلَمْ يُقاتِلوكُمْ وَ الْقَوْا الَيْكُمُ السَّلَمَ فَما جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبيلًا» (نساء/۹۰)
. پس اگر از شما کناره‌گیری کرده و با شما پیکار ننمودند، (بلکه) پیشنهاد صلح کردند، خداوند به شما اجازه نمی‌دهد که متعرّض آنان شوید. (ترجمه مکارم شیرازی)
در ترجمه سلم در این آیه هم آقای مکارم باز کلمه فارسی صلح را نهاده است و حتی برداشتش این است که ادامه جنگ با دشمنی که اظهار صلح کرده، تجاوز است.
آیا در این آیه هم سخن از دعوای زن و شوهرهاست؟!
مگر زن و شوهرها چقدر جنگ می‌کنند که این همه آیه در باره صلح آنان نازل شده است؟!
شاید آقایان در آن شهرهای پناه‌گاهی که خضریان از آن سخن گفته است جایی دارند که دیگر نگران موشک‌ها نیستند و چون جان خودشان امنیت دارد آیات صلح قرآن را نمی‌بینند.

#مجید_مرادی #صلح #جنگ
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

⚓️ آیا ایران می‌تواند قانوناً از عبور کشتی‌ها در تنگه هرمز پول بگیرد؟
فایننشال‌تایمز یک پرسش مهم را بررسی کرده است: آیا دریافت پول از کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند، الزاماً خلاف حقوق بین‌الملل است؟
پاسخ، برخلاف آنچه در نگاه اول به نظر می‌رسد، کاملاً ساده نیست.
بر اساس قواعد مربوط به تنگه‌های بین‌المللی، کشتی‌ها از حق عبور ترانزیتی برخوردارند و کشورهای ساحلی اصولاً نمی‌توانند صرفاً به دلیل عبور یک کشتی، آن را متوقف یا مشروط به پرداخت «حق عبور» کنند. منتقدان طرح ایران نیز دقیقاً بر همین مبنا معتقدند دریافت عوارض اجباری برای عبور از هرمز با حقوق بین‌الملل در تعارض است.
اما یک تفکیک حقوقی مهم وجود دارد:
«عوارض عبور» با «هزینه خدمات دریایی» الزاماً یک چیز نیست.
اگر پول نه بابت اصل حق عبور، بلکه در مقابل خدمات مشخصی مانند راهنمایی دریایی، ایمنی کشتیرانی، علائم و چراغ‌های دریایی، خدمات ناوبری یا مقابله با آلودگی دریافت شود، استدلال حقوقی متفاوتی شکل می‌گیرد.
فایننشال‌تایمز به نمونه‌هایی در آبراه‌های دیگر جهان اشاره می‌کند و این احتمال را بررسی می‌کند که ایران به‌جای تعریف یک «toll» برای عبور از هرمز، سازوکاری برای دریافت service fee طراحی کند.
اما همین‌جا اختلاف اصلی آغاز می‌شود:
🔻 اگر کشتی بدون پرداخت پول اجازه عبور نداشته باشد، آیا تغییر نام «عوارض» به «هزینه خدمات» واقعاً ماهیت حقوقی آن را تغییر می‌دهد؟
🔻 خدمات باید واقعاً ارائه شوند و هزینه آنها چه نسبتی با مبلغ دریافتی باید داشته باشد؟
🔻 و مهم‌تر از همه، آیا ایران می‌تواند این سازوکار را یک‌جانبه برقرار کند یا توافق با عمان و دیگر کشورهای ساحلی ضروری خواهد بود؟
این موضوع اکنون فقط یک بحث دانشگاهی نیست. عمان طرحی برای مدیریت منطقه‌ای تنگه و پرداخت‌های داوطلبانه ارائه کرده، درحالی‌که مسئله کنترل مسیر و دریافت هزینه یکی از موضوعات مورد اختلاف در مذاکرات درباره آینده هرمز است.
بنابراین مسئله شاید دیگر این نباشد که:
«آیا ایران می‌تواند برای عبور از هرمز عوارض بگیرد؟»
بلکه این باشد:
آیا ایران می‌تواند با طراحی یک نظام قانونیِ خدمات دریایی، کنترل عملی امروز خود بر هرمز را به یک منبع درآمد پایدار و دارای پشتوانه حقوقی تبدیل کند؟
🎥 گزارش و توضیحات فایننشال‌تایمز در ویدئوی ضمیمه

#تنگه_هرمز #حقوق_بین‌الملل #ایران #خلیج_فارس
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🍚🥩 کباب‌چلو در تبریز عصر قاجار؛ با پشمک، سرکنگبین و کمی هم تقلب!
کباب‌چلو بیش از یک قرن پیش در تبریز چگونه سرو می‌شد؟
نادرمیرزا قاجار در کارنامه خورش تصویری جذاب از چلوکباب تبریز به دست می‌دهد؛ روایتی که هم دستور پخت است، هم گوشه‌ای از تاریخ زندگی روزمره ایرانیان.
در این روایت، گوشت راسته گوسفند را گاه با دَم کارد نیم‌کوفته می‌کردند و گاه یک روز با پیاز کوفته می‌خواباندند. چلو با کره تازه بی‌نمک آماده می‌شد و کباب‌های پخته‌شده بر آتش نرم را روی آن می‌چیدند.
اما چند جزئیات روایت برای خواننده امروز غافلگیرکننده است:

🔸 «تبریزیان با پشمک خوردند و سرکنگبین نوشند.»

🔸 کدبانویی توصیه می‌کند پسته تازه را خشک و مانند فلفل بکوبند و با کباب بخورند.

🔸 چلوکباب را با ترشی انبه هندوستان، ترشی‌های ایرانی، نارنج و آب‌لیمو نیز همراه می‌کردند.
و بامزه‌ترین بخش روایت مربوط به گوشت شکار است.

وقتی شکاری به تبریز می‌رسید، چلوپز آن را مدتی با پوست مقابل دکان می‌آویخت تا بازارش گرم شود. نادرمیرزا سپس از حیله‌ای قدیمی می‌گوید: بعد از رونق گرفتن دکان، گاهی گوشت گوسفند یا گاو را به نام گوشت شکار به مشتری می‌فروختند و «سودها برند»!

پس ظاهراً بعضی از ترفندهای بازاریابی هم سابقه‌ای طولانی‌تر از آن دارند که تصور می‌کنیم!
📚 اصل روایت در ادامه:

کباب‌چلو

به آذربادگان ویژه به شهر تبریز در بازار پزند، بس نیکو. اکنون به شهرهای دیگر ایران‌زمین نیز پزند، نه چون تبریز. و این خوردنی همه گاه از سال در بازار پزند. و آن چنان باشد که چلو نیکو پزند و گوشت راستهٔ گوسپند برگ‌ها بُرند به اندازه.

یک گونهٔ آن با دَم کارد بر روی تختهٔ چوبین زنند که نیم‌کوفته شود.

و گونهٔ دیگر همچنان برگ بریده با پیاز کوفته روزی نهند که نازک گردد.

پس کرهٔ تازهٔ بی‌نمک به زیر نهند و چلو گرماگرم بر زبر کِشند، و کباب‌ها به سیخ‌های پهن زنند، به آتش نرم پزند و بر روی چلو چینند که چلو بپوشد و کباب پدیدار باشد. نمک و پلپل و سماق جداگانه بُوَد، هرگَه خواهند به اندازه افشانند و خورند.

تبریزیان با پشمک خوردند و سرکنگبین نوشند.

اکنون به خانه‌ها نیز پزند، بهتر از بازار.

چهار سال پیش از این، این چلو در بازار با برنج مشکین پختندی، اکنون همه عنبربو پزند به خوبی.

کدبانو گفت «پستهٔ تازه نیز بخشکانند و چون پلپل بکوبند، با این کباب خوردن بس نیکو و بویاست.»

دیگر گفت «این چلو با کباب پرندگان یا برّهٔ شیرمست با ترشی‌های خوب، چون انبهٔ هندوستان و ترشی‌های ایران و نارنج تازه و آب‌لیمو، بهتر از گونهٔ نخست است، مگر این‌که از نخست این چلو با کباب خورده‌اند و پخته و گاه با گوشت شکارهای دشت و کوه پزند.

اگر شکار به تبریز آرند، چلوپزی آن بخرند و روزی پوست‌نکنده پیش دکان بیاویزند گرمی بازار را.

تبریزیان گوشت شکار دشت را دارو دانند، و بدان دکان چند روز بیشتر روند. اوستاد، گوشت گوسپند یا گاو یا پارچه‌ای از آن گوشت به خَرنده و خورنده به نام شکاری فروشند و سودها برند.»

مأخذ: نادرمیرزا قاجار، کارنامه خورش: دستور غذاهای نادرمیرزا قاجار، به‌کوشش نازیلا نظمی، نشر اطراف، ۱۳۹۹، ص ۱۴۰
به نقل از «سفره‌نگار»

#تاریخ_اجتماعی #تاریخ_غذا #تبریز #قاجار
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔹 پیش از قانون، بازار و ثروت، «ایده» وجود دارد
شاهین کارخانه


چرا بعضی کشورها ثروتمند و آزاد می‌شوند و برخی دیگر، با وجود منابع فراوان، در چرخه فقر، کنترل و ناکارآمدی باقی می‌مانند؟
پاسخ رایج معمولاً ما را به منابع طبیعی، جغرافیا، سرمایه، فناوری یا ساختار سیاسی می‌رساند. اما این مقاله در اقتصادنیوز یک گام عقب‌تر می‌رود:
پیش از آنکه یک ساختار سیاسی یا اقتصادی ساخته شود، ایده‌ای درباره چگونگی اداره جامعه وجود داشته است.
نفت تا زمانی که دانش بشر راه استفاده از آن را پیدا نکرده بود، صرفاً ماده‌ای زیر زمین بود. بازار، مالکیت خصوصی، اقتصاد دولتی، کنترل قیمت، تجارت آزاد یا ملی‌سازی نیز ابتدا ساختمان و سازمان و قانون نبودند؛ ایده‌هایی بودند که ذهن انسان‌ها را تسخیر کردند و سپس به نهاد تبدیل شدند.
از همین منظر، نویسنده استدلال می‌کند که مهم‌ترین رقابت جوامع الزاماً بر سر نفت، سرمایه و فناوری نیست:
رقابت اصلی بر سر «ایده‌ها»ست.
اگر سیاست‌گذار دولت را منشأ اصلی ثروت بداند، نهادهایی متناسب با آن می‌سازد. اگر سود را استثمار بداند، قوانینش در جهت محدود کردن آن شکل می‌گیرد. و اگر ثروت را حاصل نوآوری، سرمایه‌گذاری و مبادله داوطلبانه بداند، نهادهایی متفاوت پدید می‌آیند.
مقاله از اینجا به موضوعی می‌رسد که برای تاریخ معاصر ایران نیز قابل تأمل است: نقش روشنفکران.
شریعتی، آل‌احمد، شاملو، احسان طبری، بیژن جزنی، براهنی یا سروش را نمی‌توان فقط با کتاب‌هایی که نوشته‌اند سنجید؛ باید دید اندیشه‌های آنان چگونه وارد ذهن جامعه شده و چه نسبتی با تصمیم‌ها و نهادهای سیاسی و اقتصادی پیدا کرده است.
این همان نکته‌ای است که هاینریش هاینه حدود دو قرن پیش درباره قدرت اندیشه هشدار می‌داد و آیزایا برلین بعدها در «دو مفهوم آزادی» به آن بازگشت:
اندیشه‌ای که روزی در خلوت اتاق یک متفکر شکل می‌گیرد، ممکن است سال‌ها بعد سرنوشت یک جامعه را تغییر دهد.
شاید به همین دلیل، برای فهم اینکه چرا امروز اینجاییم، فقط نباید سیاستمداران و تصمیم‌هایشان را مطالعه کرد؛ باید ایده‌هایی را نیز شناخت که پیش از آنها آمده‌اند و تصمیم‌هایشان را ممکن و مشروع کرده‌اند.
📌 مقاله مفصلی درباره رابطه ایده → باور → سیاست → نهاد → ثروت یا فقر و قدرتی که اندیشه‌ها در شکل دادن به سرنوشت جوامع دارند.
متن کامل «از ذهن تا بازار، از ایده تا نهاد» در اقتصادنیوز

#اقتصاد_سیاسی #اندیشه #توسعه #روشنفکری
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 بسیج؛ از «مدرسه عشق» تا «قرارگاه بقا»؟
✍️ سیداحمدرضا احمدپور
انتصاب حسین طائب به فرماندهی بسیج را باید یک جابه‌جایی مدیریتی معمول دانست یا نشانه‌ای از تغییری مهم‌تر در نگاه حاکمیت به مأموریت این نهاد؟
سیداحمدرضا احمدپور برای پاسخ به این پرسش، به جای شروع از سوابق طائب، به تحول تاریخی بسیج نگاه می‌کند.
بسیج در دهه نخست جمهوری اسلامی، دست‌کم در تصویر بخش مهمی از حامیان انقلاب، نهادی داوطلبانه و برخاسته از جامعه بود؛ نهادی که تعبیر مشهور «مدرسه عشق» درباره آن به کار می‌رفت.
اما نویسنده معتقد است طی سه دهه گذشته این نقش به‌تدریج تغییر کرده و وجه سیاسی، امنیتی و کنترلی بسیج بر کارکرد اجتماعی آن غلبه یافته است.
از این منظر، انتخاب حسین طائب اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. طائب بیش از آنکه به‌عنوان چهره‌ای اجتماعی یا فرهنگی شناخته شود، با ساختار اطلاعاتی و امنیتی جمهوری اسلامی شناخته می‌شود. بنابراین احمدپور انتخاب او را حامل این پیام می‌داند:

«اولویت اصلی نه بازسازی اعتماد اجتماعی، بلکه مدیریت امنیتی جامعه است.»

نویسنده این انتصاب را در کنار مجموعه تغییرات اخیر در ساختار امنیتی و نظامی قرار می‌دهد و احتمال می‌دهد که تصمیم‌گیران جمهوری اسلامی خود را نه برای شرایط عادی، بلکه برای دوره‌ای از مخاطرات بزرگ، رویارویی خارجی و بحران‌های داخلی آماده می‌کنند.
از این منظر، تجربه امنیتی طائب ویژگی جانبی او نیست؛ بلکه می‌تواند یکی از دلایل اصلی انتخابش باشد.
احمدپور در عین حال بر تمایزی مهم تأکید می‌کند:
«قدرت سازمانی، لزوماً به‌معنای قدرت اجتماعی نیست.»
یک نهاد می‌تواند از نظر تشکیلاتی منسجم‌تر، امنیتی‌تر و قدرتمندتر شود، اما همزمان فاصله اجتماعی بیشتری با بخشی از جامعه پیدا کند.
و اینجاست که نویسنده به تعبیر محوری یادداشت خود می‌رسد:

«اگر بسیج دهۀ نخست انقلاب "مدرسه عشق" تلقی می‌شد، بسیج امروز بیش از هرچیز در حال تبدیل به "قرارگاه بقا" است.»

«قرارگاه بقا» در این تحلیل، سازمانی است که مأموریت اصلی آن نه گسترش مشارکت اجتماعی، بلکه حفظ انسجام حاکمیت، کنترل بحران و آمادگی برای رویارویی‌های آینده تعریف می‌شود.
این البته یک تفسیر سیاسی از معنای انتصاب طائب است و نه واقعیتی که صرف این انتصاب بتواند آن را اثبات کند؛ اما در کنار طرح تازه «امنیت مردم‌پایه» در بسیج، پرسش قابل‌تأملی را پیش می‌کشد:
قرار است بسیج آینده، حلقه اتصال دوباره حکومت و جامعه باشد یا یکی از مهم‌ترین اجزای معماری امنیتی برای عبور حاکمیت از بحران‌های پیش‌رو؟

📎 اصل یادداشت سیداحمدرضا احمدپور
بسیج؛
مدرسه عشق یا قرارگاه بقا؟

سیداحمدرضا احمدپور

برای فهم انتصاب حسین طائب به ریاست بسیج، نباید از خود طائب آغاز کرد؛ بلکه باید تحول تاریخی بسیج در گذر زمان را دید.

بسیج در دهۀ نخست جمهوری اسلامی، دست‌کم در تصور بخش بزرگی از حامیان انقلاب و جنگ، نهادی مردمی بود. تعابیری مانند «مدرسۀ عشق» که از سوی برخی مسئولان ارشد آن‌دوره مانند بنیانگذار ج.ا و نخست‌وزیر وقت، به‌کار می‌رفت، تنها، شعار نبود؛ بلکه بازتاب تصویری بود که از بسیج، به‌سان سازمانی داوطلبانه، اجتماعی و برآمده از متن جامعه وجود داشت. بسیج آن‌دوره، هرچند در ساختار حکومت قرار داشت؛ اما هنوز از شکاف عمیق میان حکومت و جامعه که امروز مشاهده می‌شود، متأثر نشده بود.

در سه دهۀ گذشته، کارکرد بسیج به تدریج دگرگون شد و از سازمان‌دهی اجتماعی و مشارکت مردمی به کارکرد‌های سیاسی، امنیتی و کنترلی تغییر ماهیت یافت.
پایگاه‌های بسیج که زمانی قرار بود حلقۀ اتصال جامعه و حکومت باشند، بیش از پیش در شبکۀ امنیتی و اطلاعاتی نظام ادغام شدند. همزمان، مساجد نیز از جایگاه سنتی خود به‌مانند کانون‌های اجتماعی محله‌محور فاصله گرفتند و به بخشی از سازوکار حکمرانی ایدئولوژیک و سیاسی بدل شدند. در چنین بستری، انتصاب حسین طائب یک جابه‌جایی عادی مدیریتی نیست؛ بلکه حامل یک پیام راهبردی است.

اگر هدف حاکمیت، ترمیم رابطۀ بسیج با جامعه و بازگرداندن آن به جایگاه اجتماعی گذشته بود، انتظار می‌رفت فردی با سابقۀ فرهنگی، اجتماعی یا برخوردار از جایگاه مردمی انتخاب شود. اما انتخاب فردی که مهم‌ترین هویت سیاسی او در دو دهۀ اخیر با نهادهای اطلاعاتی و امنیتی گره خورده، پیام دیگری می‌فرستد: «اولویت اصلی نه بازسازی اعتماد اجتماعی، بلکه مدیریت امنیتی جامعه است».

اهمیت این انتصاب زمانی روشن‌تر می‌شود که در کنار سایر تغییرات اخیر دیده شود. انتصاب محسن رضایی به دبیری شورای عالی امنیت ملی، انتقال محمدباقر ذوالقدر به حلقه مشاوران رهبری، ارتقای احمد وحیدی در ساختار فرماندهی سپاه و دیگر جابه‌جایی‌های مشابه، همگی نشان می‌دهند که وزن نیروهای امنیتی و نظامی باسابقه در هستۀ تصمیم‌گیری افزایش یافته است و رویکرد قدرت تهاجمی‌تر پیش می‌رود.

بسیاری از ناظران این تحولات را نشانۀ آمادگی برای دوره‌ای طولانی از رویارویی با دشمنان و از سویی رویارویی با بحران‌های داخلی ارزیابی کرده‌اند.
این انتصابات الزاماً به‌معنای تصمیم برای آغاز جنگ نیست؛ بلکه شاید جنبۀ بازدارندگی و نشانه‌ای از آمادگی باشد؛ بااین‌حال، این‌گونه انتصابات به احتمال زیاد نشان می‌دهد که سطوح عالی قدرت، احتمال وقوع رویارویی‌های بزرگ‌تر را جدی گرفته‌اند.

در چنین شرایطی، حکومت معمولاً سازمان خود را نه برای شرایط عادی، بلکه برای بدترین سناریوها بازآرایی می‌کند؛ ازاین‌رو، طائب را باید فرماندۀ بسیج در دوران «بحرانِ پیش‌بینی‌شده» دانست، نه فرماندۀ بسیج در دوران آشتی اجتماعی.

بسیجی که طائب تحویل می‌گیرد، دیگر بسیج دهۀ ۱۳۶۰ نیست. مأموریت آن نیز دیگر صرفاً جذب نیروهای داوطلب یا فعالیت‌های اجتماعی نیست.
در نگاه امنیتی حاکم بر ساختار قدرت، بسیج، بخشی از معماری تاب‌آوری نظام در برابر تهدیدهای خارجی و ناآرامی‌های داخلی محسوب می‌شود؛ به‌همین‌دلیل، تجربۀ اطلاعاتی و امنیتی طائب نه یک ویژگی فرعی، بلکه دقیقاً دلیل انتخاب او به دید می‌آید؛ ازاین‌رو، مهم‌ترین معنای انتصاب طائب را نباید در «قدرتمندتر شدن بسیج» جست‌وجو کرد؛ بلکه باید در انسجام‌بخشی سازمانی و امنیتی بسیج به‌شمار آورد.
قدرت سازمانی، لزوماً به‌معنای قدرت اجتماعی نیست. بسیج هر اندازه که از نظر ساختاری منسجم‌تر، امنیتی‌تر و هماهنگ‌تر شود، همزمان فاصلۀ آن با بخش‌های بیشتری از جامعه افزایش می‌یابد.

برداشت پایانی
انتصاب طائب را می‌توان نماد ورود جمهوری اسلامی به مرحله‌ای از برتری راهبرد امنیتی حاکمیت دانست؛ مرحله‌ای که در آن اولویت اصلی، نه گسترش مشارکت اجتماعی، بلکه افزایش ظرفیت بقا، کنترل بحران و مدیریت رویارویی‌های آینده است.

اگر بسیج دهۀ نخست انقلاب «مدرسه عشق» تلقی می‌شد، بسیج امروز بیش از هرچیز در حال تبدیل به «قرارگاه بقا» است؛ قرارگاهی که مأموریت آن حفظ انسجام حاکمیت در دورانی است که تصمیم‌گیران، آن را دوران مخاطرات بزرگ و پیوسته می‌بینند.



توضیح فرهیختگان: در متن اصلی، در بخشی از اشاره به جابه‌جایی‌های اخیر امنیتی، سمت‌های برخی افراد نیازمند تصحیح و به‌روزرسانی است. این موارد تأثیری بر اصل استدلال نویسنده ندارد و برای جلوگیری از انتساب اطلاعات نادرست، هنگام انتشار مشخص خواهد شد.
#حسین_طائب #بسیج #امنیت #سیاست_داخلی
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 «ما بی‌شرف‌ها!»؛ وقتی سکوت به مسئله اخلاقی تبدیل می‌شود
✍️ رحیم قمیشی
رحیم قمیشی در این یادداشت از زندان دوستانش آغاز می‌کند، اما خیلی زود مخاطب اصلی نوشته را تغییر می‌دهد: نه حکومت، که خودِ ما.
از زندانی سیاسی و اعدام و کشته‌شدگان اعتراضات تا فقر، مهاجرت، مسکن و خانواده‌هایی که زیر فشار اقتصادی فرسوده می‌شوند؛ قمیشی یک پرسش آزاردهنده را پیش روی خواننده می‌گذارد:
از چه نقطه‌ای «مراقبت از زندگی خود» به بی‌تفاوتی در برابر رنج دیگران تبدیل می‌شود؟
او پاسخ خود را با تعبیری عامدانه خشن می‌دهد: «ما بی‌شرف‌ها».
📄 اصل یادداشت رحیم قمیشی

ما بی‌شرف‌ها!

رحیم قمیشی

ناصر دانشفر، دوست بسیار عزیز و جانبازم خبر داده بزودی برای چند سالی می‌رود زندان. به جرم نقد کردن.
مهدی محمودیان، رفیق خوبم نیز، خبر داده به‌زودی باید برود زندان.
برادر رزمنده‌ام، اکبر دانش‌سرارودی خبر داده بالاخره قبول کرده‌اند با پابند الکترونیکی بیاید خانه، شاید خانواده‌اش کمتر صدمه ببینند. او باید تحت‌الحفظ باشد. خطرناک است!
استاد عزیزم دکتر علیرضا بهشتی شیرازی هم، حکم محکومیتش را گرفته، شاید همین روزها ساک کوچکش را بردارد، برود زندان.
دوست عزیزم جواد دردکشان همینطور.
و چقدر بی‌نام و نشان‌ها که بی‌صدا می‌روند زندان و هیچکس خبردار نمی‌شود.

از خانواده آقای تاج‌زاده خجالت می‌کشم سراغی بگیرم، یا حالشان را بپرسم. از بس حبس مصطفی و بسیاری هم‌بندهای بیگناهش طولانی شد. و هیچکدام به فکرش نبودیم.
همه یادمان رفت حصر پیرمرد و پیرزنی بیمار شد ۱۶ سال و ۱۷ سال.
ما بیشرف‌ها مانده‌ایم...

وقتی گفتند ماشینی به رگبار بسته شده و کودکی زیبا جانش را از دست داده، ما خیلی کار داشتیم.
وقتی خبر دادند کولبری هدف قرار گرفته، ما فرصت فکر کردن نداشتیم.
خبر دادند جوان‌هایی بدون آنکه اتهام قتلی در پرونده‌شان باشد، حکم اعدام گرفته‌اند، ما اصلاً وقت نداشتیم. ما لال شده بودیم!

وقتی شنیدیم چند هزار نفر در یکی دو شب جان باختند، فکر کردیم این تنها یک خبر است! هزار یک عدد است، آدم‌ها آسان می‌میرند.
وقتی گفتند مادر یکی از کشته‌ شده‌ها، به زندگی‌اش خاتمه داد، کک‌مان هم نگزید.
ما حتی نپرسیدیم کمیته حقیقت‌یابی اصلاً تشکیل شد. خانواده‌هایشان الان چه می‌کشند.
خانواده قربانیان هواپیمای اکراینی زنده‌اند!
خانواده‌های جوان از دست داده.
ما بیشرف شده بودیم!

دوستم، پسرش سال‌ها کار کرده بود، به هزار دردسر و شب نخوابی، و دو سه شیفت کار کردن، سه میلیارد تومان جمع کرده بود.
پدر به او گفته بود من هم تمام پس اندازم را در اختیارت می‌گذارم، یک سر پناه کوچک برای خودت تهیه کنی، شاید انگیزه‌ای برای تشکیل زندگی پیدا کند. می‌گفت چند هفته است به هر بنگاهی سپرده شش میلیارد توانسته فراهم کند، دریغ از یک پیشنهاد!
می‌گوید گفته‌اند خودتان را خسته نکنید، با این مبالغ اندک خانه پیدا نخواهید کرد!

مردم از کجا بیاورند ، همه دزد شوند، مثل شما؟
ما نشستیم تماشا کردیم، جوان‌ها ذره ذره آب شدند. ما تماشا کردیم استعدادها، همه ساک بستند و رفتند، که ایران نمی‌شود زندگی کرد.
اشک‌های ما دیگر خشکیده بود.
ما فقط نگاه کردیم همه چیز گران شد و گران‌تر، آنقدری که سیر کردن شکم ها هم شد یک آرزو، ما نگاه کردیم چطور شخصیت پدرها و مادرها له می‌شود، همان وقتی که در تأمین نیازهای اولیه زندگی‌ فرزندان‌شان در می‌مانند...
ما بیشرف بودیم. ما ساکت ماندیم.

ما به فکر آن بودیم، دردسری برایمان درست نشود.
ما به فکر آن بودیم، هنوز زنده‌ایم!
وقتی دیدیم سرزمین‌مان آرام آرام می‌سوزد.
وقتی دیدیم ظلم توجیه می‌شود با بهانه حفظ حکومت.
این شرف ما بود که می‌سوخت و محو می‌شد.
ما گم‌شده بودیم
در توهم زندگی
فکر کردیم نفس‌کشیدن معنایش زندگی است!
فکر کردیم زنده ماندن بدون شرف، افتخار است.

ما بیشرف‌ها ماندیم!
ما که سکوت مرگ، بر زندگی‌مان سایه انداخته
ما که مُرده‌ایم، فقط نمی‌دانیم!
و فکر کردیم خوش شانسیم زنده مانده‌ایم!
ما آن وقتی که شرف‌مان را کنار گذاشتیم
دیگر زندگی نکردیم.
همان وقتی که ترسیدیم از حق هم دفاع کنیم
دروغ شنیدیم و ساکت ماندیم
ترسیدیم صدمه‌ای ببینیم
ترسیدیم چشم‌هایمان را باز کنیم
مبادا کتک بخوریم
ما شرف‌مان را جا گذاشتیم
همان وقتی که تصمیم گرفتیم فقط به آسایش خودمان فکر کنیم!
ما بیشرفی را زندگی‌ای معمولی دیدیم
و ندانستیم این نه مرگی تدریجی
که خود مرگ است!

شرمگین، ما بیشرف‌ها مانده‌ایم...

#رحیم_قمیشی #جامعه_ایران #زندانیان_سیاسی
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

عـلی مـحمددوست
چالوس. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

📚 «ره رستگاری همین است و بس»
نقل است که امام احمد غزالی روزی بر منبر گفت:
«ای مسلمانان، هرچه من در بیست سال از سر این منبر به شما می‌گویم، فردوسی در دو بیت گفته است؛ اگر بر آن عمل کنید، رستگار خواهید شد:»

ز روز گذر کردن اندیشه کن
پرستیدنِ دادگر پیشه کن
به نیکی گرای و میازار کس
ره رستگاری همین است و بس

📚 منسوب به مرزبان‌نامه
🎥 ویدئوی ضمیمه از الهی قمشه ای
#فردوسی #ادبیات_فارسی #اخلاق

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎥 آیا راه مقابله با قاچاق سوخت، گران کردن بنزین مردم است؟
🎙 آزاده مختاری: حل مسئله بنزین برای دولت از نان شب واجب‌تر است

قاچاق سوخت مسئله‌ای جدی است و مقابله با آن ضرورت دارد؛ اما آزاده مختاری پرسش را از نقطه دیگری مطرح می‌کند:
🔻 آیا این حجم از قاچاق سوخت با کارت‌های سهمیه‌ای و سهم اندک خانوارها انجام می‌شود؟

🔻 اگر پاسخ منفی است، چرا در مواجهه با مسئله قاچاق، دوباره افزایش قیمت بنزین برای مصرف‌کننده به یکی از راه‌حل‌های اصلی تبدیل می‌شود؟

پرسش اساسی‌تر شاید این باشد:
پیش از آنکه هزینه ناکارآمدی در کنترل شبکه قاچاق از مردم گرفته شود، آیا مسیر خروج این حجم از سوخت و ذی‌نفعان آن به‌درستی شناسایی و مهار شده‌اند؟

#بنزین #قاچاق_سوخت #اقتصاد_ایران
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 «دیگر نمی‌توانم بیمارانم را درمان کنم»
روایت تلخ دکتر نوریان، پزشک، از وضعیت دارو و توان مالی بیماران:
«دیگه نمی‌تونم بیمارامو درمان کنم. حتی پول ندارن دارو بخرن.
داروهاشونو یه روز درمیون می‌خورن که نرن دوباره بخرن.»
🎥 روایت کامل را در ویدئو ببینید.
وقتی بیمار برای طولانی‌تر کردن عمر دارویش، ناچار می‌شود دوز تجویزشده را خودسرانه نصف کند یا یک روز در میان مصرف کند، مسئله دیگر فقط گرانی دارو نیست؛ دسترسی به درمان است.

#دارو #درمان #اقتصاد_سلامت
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

📖 آیا قرآن بیش از یک «شریعت‌نامه» و «اخلاق‌نامه» است؟
در بسیاری از مناقشات درباره دین، پرسش اصلی این است که دین چه احکامی برای زندگی انسان دارد؟ چه چیزی حلال است و چه چیزی حرام؟ چه رفتاری اخلاقی است و چه رفتاری غیراخلاقی؟

اما مهناد خورشید، الهی‌دان مسلمان و استاد الهیات اسلامی دانشگاه مونستر، از زاویه دیگری به قرآن نگاه می‌کند.
او در کتاب وحی خداوند در کلام انسانی؛ قرآن در پرتو رحمت با تقلیل قرآن به مجموعه‌ای از احکام فقهی یا حتی دستورهای اخلاقی مخالفت می‌کند. پروژه تفسیری او می‌کوشد قرآن را هم در بستر تاریخی‌اش بخواند و هم، از منظر الهیاتی، آن را «خودآشکارگی خداوند» و حضور او در تاریخ بفهمد.
استدلال او پرسشی قابل‌تأمل در برابر ما می‌گذارد:
اگر دین صرفاً برای آموختن اخلاق آمده باشد، چه چیزی ارائه می‌کند که عقل انسانی مستقلاً قادر به دستیابی به آن نیست؟
اگر انسان بتواند اصول اخلاقی را بدون وحی نیز کشف کند، تقلیل دین به اخلاق در نهایت می‌تواند خودِ دین را به امری جایگزین‌پذیر تبدیل کند.
خورشید از همین‌جا به برداشتی متفاوت از قرآن می‌رسد:

«دین باید کاری را انجام دهد که عقل از انجام آن ناتوان است، در غیر این صورت جایگزین‌پذیر می‌شود.»

در این خوانش، قرآن پیش از آنکه کتابچه‌ای برای تنظیم جزئیات زندگی باشد، واسطه مواجهه انسان با خداوند است.
و آنچه انسان در این مواجهه باید تجربه کند، پیش از هر چیز عشق و رحمت خداوند است؛ تجربه‌ای که قرار است جهت زندگی انسان را تغییر دهد و روحیه عشق و رحمت را در او بیدار کند، نه اینکه الزاماً برای تک‌تک جزئیات زندگی نسخه فقهی یا اخلاقی صادر کند.
این تلقی، پرسشی مهم برای فهم دین در جهان امروز ایجاد می‌کند:
اگر مرکز ثقل قرآن را از «حکم» به «مواجهه با خداوند» منتقل کنیم، چه چیزی در فهم ما از شریعت، اخلاق و حتی دینداری تغییر خواهد کرد؟
📚 Mouhanad Khorchide
Gottes Offenbarung in Menschenwort: Der Koran im Licht der Barmherzigkeit
Herder, 2018, Vol. 1
انتخاب و نقل: محمد موسوی

#قرآن #الهیات #اسلامیات #دین
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

📺 دو غلط در یک «وزارت‌خانه»!

این تصویر نه از یک کانال شخصی، بلکه از صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران است:
❌ «وزارت خانه‌ها»
✅ «وزارت‌خانه‌ها»
❌ «خوارجه»
✅ «خارجه»

وقتی رسانه‌ای قرار است مرجع زبان فارسی باشد، شاید بد نباشد پیش از پخش، یک نفر زیرنویس‌ها را هم بخواند.

#زبان_فارسی #صداوسیما
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی