فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.2K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
🔵 «فتح» همیشه در جنگ نیست؛ گاهی در صلح است
آیا می‌توان از تعالی اخلاقی و جامعه اسلامی سخن گفت، وقتی نیازهای اولیه مردم تأمین نشده و امنیت آنها برقرار نیست؟
سیدعلیرضا بهشتی در سخنانی به مناسبت رحلت پیامبر اسلام، با طرح این پرسش از دو پیش‌شرط بنیادی برای شکل‌گیری یک جامعه انسانی سخن می‌گوید: امنیت و رفاه نسبی.
از نگاه او، تا زمانی که این بستر فراهم نشده باشد، سخن گفتن از جامعه‌ای که قرار است ارزش‌های اخلاقی در آن رشد و تعالی پیدا کنند، عملاً از زمینه واقعی خود جدا می‌شود.
بخش دیگری از سخنان بهشتی به سوره فتح و صلح حدیبیه اختصاص دارد. او تأکید می‌کند:
«سوره فتح مربوط به صلح حدیبیه است و مربوط به جنگ نیست.»

این یادآوری از آن جهت قابل تأمل است که واقعه‌ای بدون پیروزی نظامیِ متعارف، در قرآن با مفهوم «فتح» توصیف می‌شود؛ صلحی که در زمان انعقاد حتی برخی از همراهان پیامبر نسبت به مفاد آن ناخشنود بودند.
بهشتی از این منظر بر اعتماد پیامبر به عقل جمعی، توجه به مصالح امت و تقدم امنیت و رفاه مردم تأکید می‌کند و می‌گوید:
«هدف اصلی پیامبر این بود که جامعه اسلامی جامعه‌ای باشد که در آن امنیت و رفاه مردم و شهروندان در درجه اول تأمین شده باشد.»

شاید در روزگاری که «پیروزی» بیش از هر چیز با غلبه در میدان جنگ تداعی می‌شود، بازخوانی این پرسش تاریخی همچنان اهمیت داشته باشد:
چرا قرآن یک پیمان صلح را «فتح» نامید؟
✍️ سیدعلیرضا بهشتی
📎 اصل سخنان در ادامه
علیرضا بهشتی: سوره فتح مربوط به صلح حدیبیه است و مربوط به جنگ نیست | اعتماد پیامبر به عقل جمعی و توجه به مصالح امت
سید علیرضا بهشتی طی سخنانی به مناسبت رحلت پیامبر اکرم(ص)،در مجتمع فرهنگی احیای فضیلت، گفت: اگر رفاه نسبی در جامعه وجود نداشته باشد، یعنی نیازهای اولیه مردم برآورده نشده باشد، و از طرف دیگر امنیت نیز وجود نداشته باشد، چگونه می‌توان درباره شکل‌گیری و رشد یک جامعه انسانی که قرار است در آن ارزش‌های اخلاقی تعالی پیدا کنند، سخن گفت؟اساساً در چنین شرایطی جایی برای صحبت از این مسائل وجود ندارد. ابتدا باید بستر لازم را برای شکل‌گیری جامعه اسلامی فراهم کنیم تا این جامعه نمونه بتواند به سمت نمونه شدن و مثالی شدن حرکت کند. هدف اصلی همین است.
رئیس بنیاد شهید بهشتی با تأکید بر اینکه سوره فتح مربوط به صلح حدیبیه است و مربوط به جنگ نیست،گفت: هدف اصلی پیامبر(ص) این بود که جامعه اسلامی جامعه‌ای باشد که در آن امنیت و رفاه مردم و شهروندان در درجه اول تأمین شده باشد.این موضوع نسبت به همه چیز اولویت دارد و هیچ چیزی بالاتر از آن قرار نمی‌گیرد.


منبع: جماران
#صلح_حدیبیه #سوره_فتح #پیامبر #صلح #علیرضا_بهشتی
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
❤2👍1🔥1
🔴 آیا «کاسبان تحریم» می‌توانند مانع رفع تحریم شوند؟

سال‌هاست اصطلاح «کاسبان تحریم» در ادبیات سیاسی و اقتصادی ایران به کار می‌رود؛ اما پرسش مهم‌تر این است که آیا منافع شکل‌گرفته در دوران تحریم آن‌قدر بزرگ و سازمان‌یافته شده‌اند که خود به مانعی در برابر عادی‌شدن روابط اقتصادی ایران با جهان تبدیل شوند؟
یاشار سلطانی در گفت‌وگو با اسفندیار عبداللهی، پاسخ بسیار صریحی به این پرسش می‌دهد.
او معتقد است مسئله فقط وجود افرادی نیست که از تحریم سود می‌برند؛ بلکه در طول سال‌ها، شبکه‌ای از منافع اقتصادی حول سازوکارهای دور زدن تحریم شکل گرفته که از ادامه وضع موجود منتفع است.
سلطانی برای توضیح دیدگاه خود، فروش نفت را مثال می‌زند: در شرایط عادی، فروش نفت باید از مسیرهای رسمی و شفاف انجام شود؛ اما تحریم، ورود واسطه‌ها و حتی نهادهایی خارج از ساختار متعارف فروش نفت را توجیه می‌کند.
از اینجا به یک ادعای بزرگ‌تر می‌رسد:
«من شرط می‌بندم که دعوای هسته‌ای با آمریکا در ایران حل نخواهد شد.»

استدلال او این است که وقتی یک وضعیت استثنایی سال‌ها ادامه پیدا می‌کند، ذی‌نفعان همان وضعیت نیز به‌تدریج صاحب قدرت و نفوذ می‌شوند و بازگشت به شرایط عادی می‌تواند منافع اقتصادی آنها را به خطر بیندازد.
البته این بخش از سخنان سلطانی یک فرضیه درباره اقتصاد سیاسی تحریم‌هاست، نه واقعیتی که صرف بیان آن اثبات شده باشد. برای پذیرفتن ادعای وجود شبکه‌ای که عملاً قادر به جلوگیری از رفع تحریم است، به شواهد و داده‌های بیشتری نیاز داریم.
اما پرسشی که مطرح می‌کند ارزش تأمل دارد:
آیا طولانی‌شدن یک بحران می‌تواند گروه‌هایی را چنان به منافع حاصل از آن وابسته کند که «حل بحران» برایشان پرهزینه‌تر از ادامه آن باشد؟
و اگر چنین سازوکاری شکل گرفته باشد، مسئله ایران دیگر فقط مذاکره با طرف خارجی نیست؛ مسئله، اقتصاد سیاسیِ ادامه تحریم در داخل کشور نیز هست.

🎙 گفت‌وگوی اسفندیار عبداللهی با یاشار سلطانی
مشاهده ویدیو

#تحریم #کاسبان_تحریم #فساد #اقتصاد_سیاسی #یاشار_سلطانی
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👍4❤1🔥1
🍚 «ترچلو»؛ و ته‌دیگی که «همه زنان دوست دارند»
روایتی از سفره ایرانی در دوره قاجار؛ این بار غذایی ساده که نادرمیرزا آن را «ترچلو»
می‌نامد.
دستور آن ساده است: روغن، اندکی آب و برنجی که مانند چلو جوشانده و آبکش شده است؛ و اگر بخواهند، کمی زیره.
اما شاید جذاب‌ترین بخش روایت، نه خود چلو که ته‌دیگ آن باشد:
خداوند خانه گفت: «رندوی این چلو که به ترکی قازماق گویند، همه زنان دوست دارند و بس بامزه است.»

ته‌دیگی که ظاهراً بیش از یک قرن پیش هم طرفداران خاص خودش را داشته است!

ترچلو


این خوردنی چنان باشد که نخست اندکی روغن سادۀ پاکیزه به دیگ تابند، چون تافته گردد، اندکی آب در آن ریزند. پس برنج به اندازهٔ چلو جوشانیده شده، بپا‌لوده بر دیگ نهند، چنان‌که دیگر گونهٔ چلو باشد. چون نیکو پخته و دَم‌کشیده گردد، خورند. نیکو بُوَد، زیره نیز اگر خواهند، بدان‌گاه که پلا‌لبند به اندازه افشانند. خداوند خانه گفت «رندوی این چلو که به ترکی قازماق گویند، همه زنان دوست دارند و بس بامزه است.»


📚 نادرمیرزا قاجار، کارنامه خورش: دستور غذاهای نادرمیرزا قاجار، به‌کوشش نازیلا نظمی، نشر اطراف، ص ۱۰۲
نقل از سفره‌نگار
#تاریخ_غذا #کارنامه_خورش #نادرمیرزا #سفره_ایرانی
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
❤5👍1
🔵 نفرت چرا با حذف «دیگری» تمام نمی‌شود؟
نفرت چگونه کار می‌کند؟

پاسخ ساده شاید این باشد که انسانِ نفرت‌ورز می‌خواهد دیگری را حذف کند. اما امانوئول لویناس در تحلیلی عمیق‌تر، از تناقضی در درون نفرت سخن می‌گوید:
نفرت همیشه مرگ دیگری را نمی‌خواهد؛ گاهی می‌خواهد دیگری بماند، رنج بکشد و بداند چه کسی او را به رنج انداخته است.
محمدرضا تاجیک با تکیه بر این خوانش لویناس، به «منطق درونی نفرت» می‌پردازد.

در این منطق، صرف شکست‌دادن دیگری کافی نیست. دیگری باید تحقیر خود را ببیند و تجربه کند. اما همین‌جا تناقض آغاز می‌شود: اگر دیگری کاملاً به یک «شیء» تبدیل شود، دیگر آن سوژه آگاهی نیست که بتواند تحقیر و رنج خود را بفهمد؛ و اگر همچنان سوژه‌ای آگاه باقی بماند، پروژه تبدیل کامل او به شیء تحقق نیافته است.
از همین روست که لویناس از نوعی سیری‌ناپذیری نفرت سخن می‌گوید.
تاجیک این بحث فلسفی را به حوزه سیاست می‌آورد؛ جایی که سیاست می‌تواند به‌جای تدبیر زندگی مشترک، به میدان تحقیر، انتقام و تولید مداوم «دیگریِ منفور» تبدیل شود.

شاید پرسش مهم برای جامعه‌ای گرفتار شکاف‌های عمیق سیاسی نیز همین باشد:
اگر سیاست بر نفرت از دیگری بنا شود، آیا اساساً نقطه‌ای وجود دارد که در آن بتوان اعلام کرد «پیروز شدیم» و نفرت را متوقف کرد؟
یا منطق نفرت برای ادامه حیات خود، همواره به دشمنی تازه و رنجی تازه نیاز دارد؟

✍️ محمدرضا تاجیک | استاد علوم سیاسی

📎 اصل کامل نوشتار «ساز سیاست را گونه‌ای دیگر کوک باید کرد» در مشاهده فوری

#فلسفه_سیاسی #نفرت #لویناس #محمدرضا_تاجیک

#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👍4🔥3❤2
فرهیختگان
علی حاتمی نیشابور. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴ #فرهیختگان با یاد فرزندان ایران
محمدمهدی سالاری
مشهد. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران
😢28❤6🔥4👎3
🔴 طرح «مقابله با نفوذ»؛ وقتی مرز جاسوسی با روزنامه‌نگاری و فعالیت علمی مبهم می‌شود

پس از تصویب کلیات طرح «مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه در کشور»، انتقادها تنها متوجه محدودیت‌های احتمالی آن نیست؛ اکنون درباره ساختار حقوقی و حتی قابلیت اجرای این طرح نیز پرسش‌های جدی مطرح شده است.
حسام‌الدین آشنا، مشاور پیشین رئیس‌جمهور، با تأکید بر اینکه مقابله با جاسوسی، انتقال اطلاعات طبقه‌بندی‌شده، تأمین مالی خارجی انتخابات و عملیات هدایت‌شده از خارج اهدافی مشروع‌اند، معتقد است متن فعلی طرح از منظر قانون اساسی با اشکالات اساسی روبه‌روست.
یکی از مهم‌ترین ایرادهای مورد اشاره او، ابهام در تعریف جرم است.
واژه‌هایی مانند «اشراف»، «هدایت»، «آموزش»، «ضربه به مصالح» و «مخدوش‌کردن اعتماد» به‌اندازه‌ای موسع و تعریف‌نشده‌اند که به اعتقاد آشنا، ممکن است دامنه آنها از فعالیت امنیتی فراتر رود و حتی برخی فعالیت‌های علمی، رسانه‌ای و سیاستی مشروع را دربرگیرد.
ایراد دوم جدی‌تر است: در مواردی، ارتباط با رسانه‌ها یا مؤسسات خارجی بدون آنکه سوءنیت فرد احراز شود می‌تواند موضوع جرم‌انگاری قرار گیرد.
آشنا همچنین واگذاری تعیین برخی مصادیق به فهرست‌ها و مجوزهای دستگاه‌های اجرایی را محل اشکال می‌داند؛ چراکه به اعتقاد او، این خود قانون است که باید با معیارهای روشن مشخص کند چه رفتاری جرم است، نه اینکه یک دستگاه اداری بتواند با انتشار یک فهرست، محدوده رفتار مجاز و غیرمجاز شهروندان را تعیین کند.
او ایرادهای دیگری نیز برمی‌شمارد: از مجازات افراد به‌دلیل رفتار دیگران و بدون اثبات علم و عمد تا مجازات‌هایی چون انحلال شخصیت حقوقی، محرومیت دائمی و مصادره اموال که از نظر او در مواردی با میزان تقصیر تناسب ندارند.
جالب آنکه نقد آشنا فقط حقوقی نیست. او از منظر فقهی نیز پنج مسئله را مطرح می‌کند: مجازات بدون بیان روشن، مجازات بدون علم و انتساب، تضییع حقوق اشخاص بی‌گناه، عدم تناسب تعزیر و محدودکردن رفتار مباح.
پیشنهاد او حذف اصل قانون نیست؛ بلکه محدودکردن جرم به موارد مشخصی مانند همکاری آگاهانه و مؤثر با دولت یا سرویس خارجی، انتقال اطلاعات حفاظت‌شده و ایجاد خطر مشخص برای امنیت کشور و در مقابل، ایجاد استثناهای صریح برای فعالیت‌های علمی، روزنامه‌نگاری، درمانی، تجاری و بشردوستانه است.
و این شاید پرسش اصلی این مناقشه باشد:
قانونی که قرار است با «نفوذ» مقابله کند، اگر مرز میان جاسوسی، روزنامه‌نگاری، پژوهش علمی و ارتباط عادی شهروندان با جهان را به‌روشنی مشخص نکند، آیا خود به ابزاری برای محدودکردن شهروندانی تبدیل نمی‌شود که اساساً هیچ ارتباطی با نفوذ و جاسوسی ندارند؟

✍️ متن کامل یادداشت حسام‌الدین آشنا:👇👇

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👍6🤬1
👆👆
اصل مقابله با جاسوسی، تأمین مالی خارجی انتخابات، انتقال اطلاعات طبقه‌بندی‌شده و عملیات هدایت‌شده از خارج، هدفی مشروع است؛ اما متن حاضر از لحاظ نسبت با قانون اساسی دارای اشکالات اساسی است:

۱. مفاهیم کیفری بسیار مبهم و موسع دارد. واژگانی مانند «اشراف»، «هدایت»، «آموزش»، «فرق انحرافی»، «ضربه به مصالح» و «مخدوش‌کردن اعتماد» تعریف نشده‌اند. ممکن است پیشنهاد علمی یا سیاستی مشروع را دربر گیرد.

۲. رفتارهای عادی، علمی، رسانه‌ای، فرهنگی و دیپلماتیک را بدون احراز سوءنیت جرم می‌شمارد. مصاحبه یا هرگونه ارتباط با رسانه‌های خارجی، صرف‌نظر از محتوا و قصد، جرم تلقی شده است.

۳. تعیین دامنه جرم را به فهرست‌ها و مجوزهای اداری واگذار می‌کند. جرم و مجازات باید مستقیماً و با معیار روشن در قانون تعیین شود؛ نه اینکه یک وزارتخانه یا دبیرخانه با انتشار فهرست، رفتار شهروندان را جرم یا مباح کند. این موضوع با اصول ۳۶ و ۸۵ قانون اساسی ناسازگار است.

۴. اشخاص را به‌خاطر رفتار دیگری یا حتی بدون علم و عمد مجازات می‌کند. انحلال الزامی شخصیت حقوقی و مجازات تمام مدیران بدون اثبات علم و دخالت آنان، مغایر اصول شخصی‌بودن مسئولیت و برائت است.

۵. مجازات‌هایی نامتناسب مانند انحلال الزامی، محرومیت دائمی و مصادره کلی اموال مقرر کرده است. محرومیت دائمی از شغل برای مجوزدهنده‌ای که علم یا تبانی او اثبات نشده، فاقد تناسب با تقصیر است.

۶. در مواردی دچار آشفتگی و نقص عبارتی جدی است. ماده ۱۶ از نظر دستوری فاقد فعل و مجازات کامل است و ماده ۱۰ جمله‌بندی به‌هم‌ریخته دارد.

از منظر فقهی نیز پنج ایراد اصلی وجود دارد: مجازات بدون بیان روشن، مجازات بدون علم و انتساب، تضییع حقوق اشخاص بی‌گناه، عدم تناسب تعزیر و اطلاق محدودیت رفتار مباح.

در یک بازنویسی قابل تأیید، باید جرم‌ها به همکاری آگاهانه و مؤثر با دولت یا سرویس خارجی، انتقال اطلاعات حفاظت‌شده و ایجاد خطر مشخص برای امنیت کشور محدود شوند و برای فعالیت‌های علمی، روزنامه‌نگاری، درمانی، تجاری و بشردوستانه استثناهای روشن پیش‌بینی شود.

#نفوذ #مجلس #قانون_اساسی #آزادی_رسانه #دانشگاه
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👍2
🔴 «سلام بر پیونگ‌یانگ»؛ وقتی مقابله با نفوذ به دانشگاه و رسانه می‌رسد
طرحی با عنوان «مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه در کشور» مدتی است در مجلس در دست بررسی است؛ طرحی که دامنه برخی مواد آن از فعالیت‌های امنیتی فراتر می‌رود و همکاری‌های دانشگاهی، دریافت بورسیه، ارتباط با مؤسسات خارجی و برخی فعالیت‌های رسانه‌ای را نیز دربرمی‌گیرد.
علی‌اصغر سیدآبادی در یادداشت «سلام بر پیونگ‌یانگ» از زاویه دیگری به مسئله نگاه کرده است: آیا برای مقابله با نفوذ باید دایره ارتباط علمی و رسانه‌ای جامعه را چنان محدود کرد که خودِ محدودیت به مسئله‌ای بزرگ‌تر تبدیل شود؟
او به‌ویژه درباره پیامد چنین رویکردی برای دانشجویان، استادان، پژوهشگران و نسل تحصیل‌کرده هشدار می‌دهد و یک تناقض را برجسته می‌کند: تمرکز بر ارتباطات علمی و رسانه‌ای شهروندان، در حالی که نفوذ در سطوح حساس امنیتی و حکومتی بالقوه می‌تواند بسیار پرخطرتر باشد.
اما یک تصحیح ضروری درباره متن یادداشت: برخلاف عبارت آغازین نویسنده، در منابعی که بررسی کردیم تصویب نهایی طرح با ۱۸۳ رأی در صحن مجلس تأیید نشد؛ آنچه قابل تأیید است اعلام وصول طرح و تصویب بخش‌هایی از آن در کمیسیون امنیت ملی است.
پرسش اصلی یادداشت اما باقی می‌ماند:
مرز میان حفاظت از امنیت ملی و محدودکردن ارتباط طبیعی جامعه علمی و مدنی با جهان کجاست؟

✍️ علی‌اصغر سیدآبادی
📎 اصل کامل یادداشت «سلام بر پیونگ‌یانگ» در ادامه
به‌تازگی طرحی با عنوان «مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه در کشور» با ۱۸۳ رأی موافق در مجلس تصویب شده است. برخی مواد این طرح، دامنه‌ای چنان گسترده دارد که تقریباً هر نوع همکاری علمی ایرانیان با بسیاری از دانشگاه‌ها و مؤسسات خارجی را، می‌تواند مشمول مجازات کند و عملاً راه ارتباط و پیشرفت علمی را ببندد.

بر اساس ماده پنج این طرح، وزارت اطلاعات موظف است هر سال فهرست دولت‌ها، دانشگاه‌ها، مؤسسات، نهادها و سازمان‌های غیرایرانی مجاز برای دریافت بورس یا کمک‌هزینه تحصیلی، انعقاد قرارداد یا تفاهم‌نامه و برگزاری کنفرانس‌ها و رویدادهای علمی را منتشر کند. همکاری علمی با دانشگاه‌ها و مؤسساتی که نامشان در این فهرست نباشد، همچنین ارسال نمونه‌های پزشکی، تحقیقاتی و باستان‌شناسی به آن‌ها، ممنوع است و می‌تواند مجازات حبس درجه شش، یعنی شش ماه تا دو سال زندان، در پی داشته باشد.

این طرح مصاحبه با رسانه‌های خارجی را نیز، فارغ از موضوع گفت‌وگو، جرم‌انگاری کرده است.

پیش‌فرض آن ظاهراً این است که نفوذ عمدتاً از طریق دانشجویان، استادان و تحلیلگران صورت می‌گیرد؛ درحالی‌که بدیهی است نفوذ در میان نیروهای امنیتی و نظامی و مقامات لشکری و کشوری، برای سرویس‌های اطلاعاتی ارزش بیشتری دارد و خطرناک‌تر است.

تجربه نشان داده است که اجرای چنین مصوباتی بسیار دشوار است؛ اما اگر اجرا شوند، به دلیل تأثیر اجتماعی گسترده و محدودیت‌هایی که برای بخش بزرگی از نسل جوان و تحصیل‌کرده ایجاد می‌کنند، ممکن است پیامدهایی خطرناک‌تر از همان نفوذی داشته باشند که قرار است با آن مقابله شود.

برخی هر وضعیتی را بهانه می‌کنند تا اینجا را به کره شمالی تبدیل کنند و سلامی به پیونگ‌یانگ بدهند. فرهنگ ایران و مردم ایران در چنین قالب‌های تنگی نمی‌گنجند. چنین اتفاقی هرگز به‌طور کامل رخ نخواهد داد، اما کوشش برای رسیدن به آن می‌تواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد.


#دانشگاه #آزادی_علمی #امنیت_ملی #رسانه
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👍5❤1
🎥 سهروردی؛ فیلسوفی که «نور» را زبان فلسفه کرد

شهاب‌الدین یحیی سهروردی فقط یکی از فیلسوفان بزرگ تاریخ اندیشه اسلامی نیست؛ نام او با یکی از مهم‌ترین کوشش‌ها برای صورت‌بندی دستگاهی متفاوت در فلسفه، یعنی حکمت اشراق، پیوند خورده است.
آیت‌الله سیدمصطفی محقق داماد در مراسم بزرگداشت شیخ اشراق، از سهروردی و جایگاه او در سنت فلسفی و تمدنی ایران و اسلام سخن می‌گوید؛ متفکری که میراث فلسفی، عرفانی و ایرانی در اندیشه او به شکلی کم‌نظیر به یکدیگر می‌رسند.
بازخوانی سهروردی فقط بازگشت به تاریخ فلسفه نیست. پرسش مهم‌تر این است که اندیشه‌ای که قرن‌ها پیش کوشید نسبت عقل، شهود، حکمت و معنویت را از نو تعریف کند، برای انسان امروز چه چیزی برای گفتن دارد؟

🎙 آیت‌الله سیدمصطفی محقق داماد
📍 بزرگداشت شهاب‌الدین یحیی سهروردی ـ تالار حکمت، سازمان اسناد و کتابخانه ملی
📅 مرداد ۱۴۰۴

YouTube video link

#سهروردی #شیخ_اشراق #حکمت_اشراق #فلسفه #محقق_داماد
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👍5❤1👎1
🔵 وقتی به‌جای نقد یک اندیشه، خودِ متفکر محاکمه می‌شود
چرا در میانه بحران اقتصادی و فشار معیشتی، دوباره نام علی شریعتی و میراث فکری او به میدان مناقشه بازمی‌گردد؟
احسان شریعتی در یادداشت «نعل وارونه» معتقد است بخشی از انتقادهای امروز به شریعتی، بیش از آنکه نقد تاریخی یا نظری اندیشه‌های او باشد، تلاشی برای نسبت‌دادن برخی از مشکلات امروز ایران به گفتمان عدالت‌خواهی روشنفکران پیش از انقلاب است.
از نگاه او، در این روایت جای علت و معلول تغییر می‌کند: به‌جای بررسی سیاست‌ها و ساختارهایی که طی دهه‌ها به بحران‌های اقتصادی و اجتماعی امروز انجامیده‌اند، ریشه مسئله در اندیشه روشنفکرانی جست‌وجو می‌شود که خود منتقد نابرابری و نظم موجود بوده‌اند.
شریعتی این شیوه مواجهه را «نعل وارونه» می‌نامد و نمونه مشابه آن را در مناقشه‌ای دیگر در همین مردادماه می‌بیند: بازخوانی ۲۸ مرداد با این ادعا که نه مداخله خارجی، بلکه خود مصدق عامل کودتا بوده است.
اما شاید مهم‌ترین بخش یادداشت، فراتر از دفاع از شریعتی یا مصدق، به یک مسئله عمومی‌تر مربوط باشد:
در نقد یک جریان فکری، مرز میان نقد اندیشه و محاکمه صاحب اندیشه کجاست؟
و مهم‌تر؛ آیا می‌توان بحران‌های امروز یک جامعه را با اندیشه‌هایی توضیح داد که نیم‌قرن پیش مطرح شده‌اند، بدون آنکه سهم سیاست‌ها، تصمیم‌ها و صاحبان قدرت در دهه‌های پس از آن را بررسی کرد؟
✍️ احسان شریعتی
📰 منبع: شرق
📎 اصل کامل یادداشت «نعل وارونه» در ادامه
در بحبوحه جنگ و محاصره و تحریم کشور از بیرون و بحران معیشتی که علاوه بر عامل خارجی، پیامد نوعی سیاست‌گذاری کلان و مدیریت اقتصاد کشور، به‌ویژه در دوران پس از جنگ هشت‌ساله بوده است، جست‌وجوی مقصر و «سپر بلا»، و نیافتن دیواری کوتاه‌تر از گفتمان عدالت‌طلبی روشنفکران منتقد و یقه شریعتی را گرفتن، مانند نماد ملی و مذهبیِ همچنان زنده آن گفتمان و شگردِ «به کوچه چپ زدن»، دقیقا مصداق همان وارونه‌زدن نعل به‌ قصد گم‌کردن نشان اسب یکه‌تازان مسئول نظم سابق و و وضع لاحق است و سر کار گذاشتن مردمان و «راندن‌شان به سمت ناکجاآباد». در این جدال نمادین با نمادها مواجهیم، همچنان که «شاندل» شخصیت نمادین ساخته علی شریعتی‌مزینانی بود. مثال مشابه این معرکه در این مردادماه نمادین، مورد مصدق است که آمده‌اند و فرموده‌اند که نه قدرت خارجی، بلکه دکتر خود در ۲۸ مرداد ۳۲ با تمرد از دستور شاهی که مطابق قانون اساسی وقت قرار بود پس از ۱۴ مرداد ۱۲۸۵، فقط سلطنت کند و نه حکومت، کودتا کرده است.

و اما دلیل این عطف توجه اغراق‌آمیز و این حجم از واکنش‌ها، با وجود همه درشتی‌ها، به‌درستی همین دلالت عینی و اکنونی-اینجایی آن گفتمان انتقادی از نظم یا بی‌نظمی اقتصادی-سیاسی است که به وضع و بحران کنونی انجامیده و همچنان آبستن برشوراندن جامعه است. مگر گفتمان شریعتی در جوانی با این نقل از اباذر شروع نمی‌شد که «در شگفتم از کسی که در خانه‌اش نانی نمی‌یابد و با شمشیر آخته‌اش بر مردم نمی‌شورد؟». پس مسئول بروز این‌گونه خشونت‌ها نه مسببان بحران معیشت و گرسنگی، بلکه خود «انسان شورشی» است؛ و یکی از روش‌های از اسب و سپر انداختن حریف، به‌ جای نقد نظر به‌ شیوه «انظر الی ما قال»، یقه شخص را گرفتن و فحاشی و تخطئه شخصیت اوست.

و از‌آنجا‌که در سال‌های اخیر استفاده از این روش مغالطه منطقی رواج فراوان یافته، و به‌ طور کلی هم‌زمان با گرایشی در جامعه به‌ سمت ادب و فرهنگ پوپولیستی فاشیستی و... از این شیوه به‌ویژه در فضای مجازی، بسیار استقبال می‌شود؛ شبحی از شریعتی که پیش‌تر با جعل و نقل منظم و سازمان‌یافته قول‌هایی موهوم و جملاتی موهن آماج تمسخر و استهزا بود، این‌بار در سطحی گسترده مورد کین‌توزی چپ‌هراسانه واقع می‌شود.


#علی_شریعتی #احسان_شریعتی #روشنفکری #عدالت #۲۸مرداد
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👍9👎3❤2
🔵 افزایش سن بازنشستگی؛ راه‌حل بحران صندوق‌ها یا انتقال هزینه به سالمندان؟
در بسیاری از کشورهای اروپایی، افزایش امید به زندگی و پیرشدن جمعیت دولت‌ها را به سمت افزایش سن قانونی بازنشستگی برده است. در نگاه نخست منطق ساده‌ای دارد: وقتی مردم بیشتر عمر می‌کنند، مدت بیشتری هم کار کنند.
اما تجربه سال‌های اخیر اروپا نشان می‌دهد مسئله به این سادگی نیست.
رضا امیدی با مرور داده‌های نظام بازنشستگی اتحادیه اروپا به نکته مهمی اشاره می‌کند: میان توانایی قانونی برای ادامه کار و توانایی واقعی انسان‌ها برای کار تمام‌وقت در سال‌های پایانی اشتغال فاصله وجود دارد.
در اتحادیه اروپا، متوسط سن واقعی ورود به بازنشستگی در سال ۲۰۲۳ حدود ۶۱.۳ سال بوده؛ درحالی‌که امید به زندگی حدود ۸۱.۵ سال بوده است. در ایران نیز به روایت نویسنده، سن ورود به بازنشستگی بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی حدود ۵۸ سال و امید به زندگی حدود ۷۴ سال بوده است.
اما شاخص مهم‌تر شاید «چند سال زنده ماندن» نباشد؛ بلکه چند سال سالم و باکیفیت زندگی کردن باشد.
تجربه اروپا یک پیامد قابل تأمل دیگر هم داشته است: با بالاتر رفتن سن قانونی بازنشستگی، بخشی از کارکنان به‌جای ادامه کار تا دریافت مستمری کامل، بازنشستگی زودتر با مستمری کمتر را انتخاب کرده‌اند و بعضاً برای جبران درآمد به کار پاره‌وقت روی آورده‌اند.
نتیجه می‌تواند یک تناقض باشد:
اصلاحی که قرار است پایداری مالی نظام بازنشستگی را افزایش دهد، اگر بدون توجه به وضعیت سلامت، بازار کار و نابرابری اجرا شود، ممکن است بخشی از هزینه بحران صندوق‌ها را به دوران سالمندی افراد منتقل کند.
امیدی به داده دیگری نیز اشاره می‌کند: درحالی‌که نرخ کلی فقر در اتحادیه اروپا طی یک دهه کاهش یافته، فقر در میان بازنشستگان افزایش یافته و به حدود ۱۵.۵ درصد رسیده است؛ مسئله‌ای که به‌ویژه برای زنان، به دلیل سابقه بیمه‌پردازی کوتاه‌تر، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
این تجربه برای ایران نیز پرسش مهمی دارد:
آیا افزایش سن بازنشستگی بدون اصلاح بازار کار، نظام دستمزد، پوشش بیمه‌ای و شرایط اشتغال سالمندان می‌تواند بحران صندوق‌ها را حل کند؛ یا فقط بخشی از بحران را از صندوق بازنشستگی به زندگی بازنشسته منتقل می‌کند؟

✍️ رضا امیدی
📎 اصل کامل یادداشت و داده‌های مورد اشاره نویسنده در ادامه
پیامدهای افزایش سن بازنشستگی در اتحادیۀ اروپادر [اینجا] می‌توانید فایل اکسل داده‌های نظام بازنشستگی در اتحادیۀ اروپا در سال ۲۰۲۳ را ببینید. بر اساس این داده‌ها، متوسط سن ورود به بازنشستگی (دریافت اولین مستمری) در اتحادیۀ اروپا ۶۱.۳ سال و متوسط امید به زندگی در همان سال حدود ۸۱.۵ سال بوده است (از ۵۸ سال در اسلونی تا ۶۵ سال در دانمارک)، یعنی بیش از ۲۰ سال اختلاف بین سن واقعی بازنشستگی و امید به زندگی. در همان سال، سن ورود به بازنشستگی در بین بیمه‌شدگان سازمان تأمین اجتماعی ایران حدود ۵۸ سال و امید به زندگی حدود ۷۴ سال بوده است، یعنی ۱۶ سال اختلاف. علاوه‌بر این، در سال‌های اخیر سالمندی سالم یا امید به زندگی باکیفیت هم اهمیت زیادی یافته است. برای مثال، امید به زندگی نه در بدو تولد، بلکه در سن ۶۰ سالگی چقدر است؟ یا شکاف بین متوسط سن فوت با امید به زندگی چقدر است؟ طبیعتاً این شاخص به ساختار جمعیتی و کیفیت زندگی بستگی دارد. برای مثال درحالی‌که در ایران در سال ۲۰۲۵ متوسط سن فوت حدود ۱۲ سال کمتر از امید به زندگی (در بدو تولد) است (جدای از نابرابری شدید منطقه‌ای در ایران)، در اتحادیۀ اروپا این شکاف حدود ۲ سال است.در دهۀ اخیر بسیاری از کشورهای اروپایی به‌ویژه به‌دلیل ساختار جمعیتی، سن قانونی بازنشستگی را افزایش داده‌اند و برخی کشورها به ۶۷ سال رسانده‌ا‌ند، اما گزارش‌های جدید نشان می‌دهد که با افزایش سن بازنشستگی در این دهه، تقاضا برای بازنشستگیِ زودتر و در نتیجه بازنشستگی‌های جزیی (دریافت مستمری ناقص) افزایش یافته است. بر اساس این گزارش‌ها چند عامل در این وضعیت نقش داشته است: ۱. افراد در محدودۀ سنی ۶۰ سال حفظ سلامت و برخورداری از اوقات فراغت بیشتر را به کار کردن  تا سنین بالاتر برای دریافت مستمری کامل بازنشستگی ترجیح می‌دهند. ۲. خود این موضوع موجب شده تا نرخ اشتغال پاره‌وقت بعد از بازنشستگی در این سنین بیشتر شود. یعنی افراد با بازنشستگیِ زودتر از کار تمام‌وقت خارج می‌شوند، و از طریق کارهای پاره‌وقت هم کمبود مستمری را تا حدی جبران می‌کنند و هم تعامل اجتماعی خود را حفظ و حتی بهبود می‌دهند. ۳. کار تمام‌وقت فشار مضاعفی را بر شاغلان در سنین بالاتر وارد می‌کند و همین موجب شده تا بنا به گزارش اتحادیه‌های کارکنان، افرادی که در سنین بالاتر به‌دلیل بیماری یا آسیب‌های شغلی ناگزیر به ازدست‌دادن شغل یا بازنشستگی ناقص شوند هم بیشتر شود.
👇👇
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
❤2🔥2
👆👆
بر اساس این گزارش‌ها حدود ۵۰ درصد از شاغلان بالای ۵۰ سال در اتحادیۀ اروپا ترجیح می‌دهند ساعات کاری کمتری داشته باشند و در برخی کشورها تا ۳۹ درصد شاغلان فعالانه به‌دنبال گزینه‌های بازنشستگیِ زودتر هستند؛ ولو به بهای مستمری ناقص در دوران بازنشستگی.  بر همین اساس، نرخ اشتغال در گروه‌های سنی بالاتر هم به سرعت کاهش می‌یابد. بر اساس داده‌های کمیسیون اتحادیۀ اروپا در گروه سنی ۵۴-۵۰ سالگی بیش از ۸۰ درصد شاغل‌اند، درحالی‌که این نسبت در گروه سنی ۶۰ سالگی به ۶۲ درصد می‌رسد. یک دلیل مهم این است که در بیشتر کشورهای اروپایی به‌رغم افزایش سن قانونی بازنشستگی، همچنان سن ۶۰ سالگی یک آستانۀ نهادی مهم است و مسیرهای مختلفی برای بازنشستگیِ زودتر یا مزایای انتقالی در دسترس است.این وضعیت به این استدلال دامن زده که اساساً هدف اصلی از افزایش سن قانونی بازنشستگی، فشار برای استفاده از مسیرهای بازنشستگی ناقص است. این تغییرات در نظام بازنشستگی موجب شده تا درحالی‌که نرخ فقر در اتحادیۀ اروپا طی ۱۰ سال منتهی به ۲۰۲۳ روند کاهشی داشته، نرخ فقر در جمعیت بازنشسته حدود ۳ واحد درصد افزایش یابد و به حدود ۱۵.۵ درصد برسد. همچنین این تغییرات به‌ویژه با یکسان‌کردن سن بازنشستگی زنان و مردان موجب شده تا فقر سالمندی در بین زنان به‌دلیل سال‌های کمتر بیمه‌پردازی بیشتر شود. اخیراً کمیسیون تخصصی اتحادیۀ اروپا هشدار داده که برخلاف تلاش اتحادیه برای کاهش فقر، تغییرات در نظام بازنشستگی درصد بیشتری از افراد را در معرض فقر در دوران سالمندی قرار داده است.


#بازنشستگی #تأمین_اجتماعی #فقر #سالمندی #اتحادیه_اروپا
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
❤1🔥1
🔵 آیا عبدالکریم سروش واقعاً یک متفکر لیبرال است؟

محمد قوچانی در مقاله‌ای مفصل با عنوان «لیبرالیسم نقابدار» سراغ یکی از چهره‌های اصلی روشنفکری دینی ایران رفته و پرسشی مشخص مطرح کرده است:
عبدالکریم سروش که در مقطعی خود را «لیبرال‌دموکرات» خواند، تا چه اندازه در مبانی فکری خود واقعاً به لیبرالیسم رسیده بود؟
قوچانی برای پاسخ، سروشِ سال‌های اخیر را نقطه آغاز قرار نمی‌دهد؛ به دهه ۱۳۶۰ بازمی‌گردد و به‌ویژه مقاله مشهور «صناعت و قناعت» را بازخوانی می‌کند.
سروش آن روزگار منتقد بسیاری از وجوه تمدن صنعتی بود؛ از رقابت و مصرف‌گرایی تا تکنولوژی و توسعه شهری. او حتی درباره احداث مترو در تهران تردید می‌کرد و در برابر مسابقه صنعتی، از «قناعت» سخن می‌گفت. قوچانی این نگاه را با مبانی اقتصاد مدرن و لیبرالیسم اقتصادی ناسازگار می‌داند.
اما داستان سروش در دهه ۶۰ متوقف نمی‌شود.
او بعدها از ایدئولوژی دینی فاصله گرفت، منتقد شریعتی شد، نظریه حکومت دموکراتیک دینی را مطرح کرد و سپس خود را لیبرال‌دموکرات خواند. مسئله قوچانی دقیقاً همین‌جاست: او معتقد است تحول سروش در دین و سیاست، با تحولی هم‌سنگ در فهم اقتصاد و فلسفه سیاسی لیبرالیسم همراه نشد.
این البته خوانش و داوری محمد قوچانی از کارنامه فکری سروش است و طبیعتاً می‌توان درباره مقدمات و نتیجه‌گیری‌های آن مناقشه کرد؛ به‌ویژه آنجا که نویسنده از نقد یک متن چهار دهه قبل به داوری کلی درباره نسبت سروش با لیبرالیسم می‌رسد.
اما مقاله یک پرسش جدی‌تر را پیش می‌کشد:
آیا دفاع از دموکراسی و جامعه مدنی برای لیبرال بودن کافی است، یا لیبرالیسم بدون پذیرش مبانی اقتصادی، مالکیت فردی، حکومت قانون و استقلال نهاد دین از دولت اساساً ناقص می‌ماند؟
✍️ محمد قوچانی
📰 تجارت فردا، شماره ۶۴۲

مطالعه مقاله کامل «لیبرالیسم نقابدار»

#عبدالکریم_سروش #محمد_قوچانی #لیبرالیسم #روشنفکری_دینی #اندیشه_سیاسی
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👎4❤2🤔2🤬1
⚖️ وقتی قانون امنیتی، مرز «جاسوس» و «پژوهشگر» را مبهم می‌کند

طرح «مقابله با نفوذ» این روزها از زوایای مختلف مورد نقد قرار گرفته است؛ اما یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌ها درباره آن، پرسشی حقوقی است:
قانون چگونه باید میان «تهدید امنیتی» و «تعامل مشروع» مرز بگذارد؟
فرشید فرحناکیان، حقوقدان، در یادداشتی در روزنامه ایران استدلال می‌کند که مسئله، انتخاب میان «امنیت» و «آزادی» نیست. مسئله این است که یک قانون امنیتی تا چه اندازه می‌تواند دقیق، قابل پیش‌بینی و متناسب باشد.
او هشدار می‌دهد اگر مفاهیمی چون «نفوذ»، «ارتباط»، «همکاری»، «هدایت» و «راهبری» بدون معیارهای دقیق حقوقی وارد قانون کیفری شوند، ممکن است مرز میان جاسوس، واسطه، پژوهشگر، روزنامه‌نگار و شهروندی که ارتباطی عادی با جهان خارج دارد، مخدوش شود.

روزنامه ایران
✍️ فراتر از منطق تقنین
فرشید فرحناکیان | حقوقدان
تصویب کلیات طرح «مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌های بیگانه» را نمی‌توان صرفاً یک اقدام تقنینی برای مقابله با جاسوسی و نفوذ دانست. مسأله اصلی آنجاست که مرز میان «تهدید امنیتی» و «تعامل مشروع» تا چه اندازه در متن طرح روشن‌شده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، دامنه طرح فراتر از جاسوسی کلاسیک رفته و حوزه‌هایی مانند ارتباط علمی، رسانه‌ای و برخی تعاملات خارجی را نیز دربر می‌گیرد.
نخستین هشدار، ابهام در تعریف جرم است. واژه‌هایی مانند «نفوذ»، «ارتباط»، «همکاری»، «هدایت» و «راهبری» اگر بدون معیارهای دقیق حقوقی به کار روند، ظرفیت تفسیر گسترده پیدا می‌کنند. در حقوق کیفری، شهروند باید پیش از انجام رفتار بداند دقیقاً چه عملی جرم است. قانونی که مرز جرم و رفتار مشروع را مبهم بگذارد، در عمل بخشی از تشخیص جرم را از قانونگذار به مرحله اجرا منتقل می‌کند.
مسأله دوم، تناسب جرم و مجازات است. آیا مصاحبه با یک رسانه خارجی، همکاری علمی با یک دانشگاه خارجی و همکاری سازمان‌یافته با یک سرویس اطلاعاتی، از حیث میزان خطر امنیتی در یک سطح قرار دارند؟ گزارش‌های منتشرشده از پیش‌بینی مجازات حبس برای برخی تعاملات علمی و رسانه‌ای حکایت دارد. اگر چنین تفکیکی در متن قانون وجود نداشته باشد، اصل تناسب به چالش کشیده می‌شود.
مسأله سوم، هزینه اجتماعی قانون است. دانشگاه برای پیشرفت به ارتباط بین‌المللی نیاز دارد؛ رسانه برای ایفای نقش خود به امکان گفت‌وگو و دسترسی به منابع مختلف؛ و دیپلماسی عمومی نیز اساساً بر ارتباط بناشده است. اگر هر ارتباط خارجی بالقوه در معرض عنوان مجرمانه قرار گیرد، نتیجه الزاماً افزایش امنیت نیست؛ ممکن است افزایش خودسانسوری و کاهش تعامل باشد.
از سوی دیگر، حتی اگر هدف طرح، مقابله با خلأهای قانونی و تمرکز مقررات پراکنده باشد، یک پرسش اساسی باقی می‌ماند: آیا مشکل کشور کمبود قانون است یا ضعف در اجرای دقیق قوانین موجود؟ تورم قوانین امنیتی لزوماً به معنای افزایش امنیت نیست.
امنیت ملی ضرورت است؛ اما امنیت پایدار با قانون مبهم ساخته نمی‌شود. قانون امنیتی زمانی قدرتمند است که دقیق باشد، مرز رفتار مجرمانه و مشروع را روشن کند، مجازات متناسب داشته باشد و امکان دفاع مؤثر را تضمین کند.
بنابراین نقد اصلی به چنین طرحی، مخالفت با مقابله با نفوذ نیست؛ نقد متوجه شیوه جرم‌انگاری نفوذ است. اگر قانون نتواند میان جاسوس، واسطه، پژوهشگر، روزنامه‌نگار و شهروندی که صرفاً با جهان خارج ارتباط دارد تفاوت بگذارد، ممکن است در تلاش برای مقابله با تهدید، هزینه‌ای ناخواسته به آزادی‌های قانونی و سرمایه اجتماعی تحمیل کند.
مسأله درنهایت یک انتخاب ساده میان امنیت یا آزادی نیست؛ مسأله، طراحی قانونی است که بتواند هر دو را همزمان حفظ کند. مسأله و ایراد به این طرح مخالفت با مقابله با نفوذ نیست؛ مسأله، غلبه منطق امنیتی بر منطق تقنین دقیق است. قانون زمانی می‌تواند امنیت‌آفرین باشد که دقیقاً مشخص کند «نفوذ» چیست، چه رفتاری جرم محسوب می‌شود و مجازات آن تا کجا باید امتداد یابد. اگر دامنه جرم‌انگاری گسترده، تعریف‌ها مبهم و ضمانت اجرا سنگین باشد، مرز میان «تهدید امنیتی» و «تعامل مشروع» مخدوش می‌شود.
متن نهایی، اگر قرار است از منظر حقوقی و سیاسی قابل دفاع باشد، باید جرم‌انگاری محدودتر، تعاریف روشن‌تر، مجازات متناسب‌تر و مرز شفاف‌تری میان امنیت ملی و آزادی‌های قانونی ترسیم کند. در غیر این صورت، قانون به‌جای آنکه صرفاً با نفوذ مقابله کند، ممکن است به تولید «هزینه تعامل» و گسترش خودسانسوری در جامعه منجر شود.

فرهیختگان:
شاید مهم‌ترین پرسش این یادداشت همین باشد:
اگر قانونی نتواند با دقت میان «جاسوس» و «شهروندی که با جهان خارج ارتباط مشروع دارد» تمایز بگذارد، آیا چنین قانونی امنیت تولید می‌کند یا ناامنی حقوقی؟
✍️ فرشید فرحناکیان | حقوقدان

📰 منتشرشده در روزنامه ایران، ۲۶ مرداد ۱۴۰۵
#نفوذ #مجلس #حقوق_شهروندی

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👍3🔥1🤬1
🔵 آیا بخاری و مسلم ۹۹ درصد احادیث را «جعلی» می‌دانستند؟

در بخشی از یک گفت‌وگوی ویدیویی، محمدعلی امیرمعزی هنگام سخن گفتن درباره اعتبار منابع حدیثی اهل سنت، مخاطبان را به خواندن «مقدمه بخاری و مقدمه مسلم» دعوت می‌کند.
او می‌گوید بخاری و مسلم حدود یک میلیون حدیث در اختیار داشته‌اند و از میان آنها تنها چند هزار حدیث را در مجموعه‌های خود آورده‌اند و از این نسبت نتیجه می‌گیرد که خود آنان «نود و نه ممیز خرده‌ای» از این احادیث را جعلی می‌دانسته‌اند.
اما آیا منابع تاریخی چنین چیزی می‌گویند؟
🎥 خوانش محمدعلی امیرمعزی:
«من نمی‌دانم کسانی که... راجع به صحاح اهل سنت... آیا هیچ وقت مقدمه بخاری و مقدمه مسلم را خواندند؟ ... مسلم و بخاری در مقدمه‌شان می‌گویند: ما حدود یک میلیون حدیث در اختیارمان بوده... بخاری... حدود هفت‌هزارتا... درمی‌آورد... یعنی نود و نه ممیز خرده‌ای خود بخاری و خود مسلم می‌گویند این‌ها جعلی است...»


فرهیختگان:
از بخاری و مسلم نقل شده که آگاهانه بخشی از روایاتی را که صحیح می‌دانستند نیز وارد کتاب‌هایشان نکردند.


🎥 ویدیوی سخنان محمدعلی امیرمعزی ضمیمه این پست است.

#محمدعلی_امیرمعزی #حدیث #صحیح_بخاری #صحیح_مسلم #تاریخ_اسلام
#فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
❤2🤔2
🟢 روشنفکری دینی؛ از «رعیت» تا «شهروند»
آیا توسعه در جامعه‌ای مانند ایران، بدون بازاندیشی در فهم دینی ممکن است؟
علیرضا معینی در یادداشتی مفصل با عنوان «روشنفکری دینی، توسعه، جامعه مدنی و حقوق انسان» از همین پرسش آغاز می‌کند و می‌کوشد نسبت میان دین، عقل، توسعه، جامعه مدنی، حقوق انسان و قدرت سیاسی را از منظر روشنفکری دینی توضیح دهد.
در خوانش او، مسئله اصلی انتخاب میان «دین» و «تجدد» یا «اسلام» و «بی‌دینی» نیست؛ مسئله بر سر نوع فهم ما از دین و انسان است.
معینی روشنفکری دینی را نه یک فرقه یا حزب سیاسی و نه پروژه‌ای برای «نودوزی فقه»، بلکه تلاشی برای اجتهاد در اصول می‌داند؛ بازاندیشی در خداشناسی، انسان‌شناسی، اخلاق، نبوت و وحی که به باور او می‌تواند نسبت دین با جهان جدید را نیز دگرگون کند.
یکی از گزاره‌های محوری نوشته چنین است:
«جامعهٔ مدنی زمانی شکل می‌گیرد که انسان‌ها از رعیت به شهروند تبدیل شوند؛ یعنی صاحب حق، صاحب صدا، صاحب انتخاب و صاحب امکان نقد قدرت باشند.»
نویسنده از معتزله و ملاصدرا تا بازرگان، اقبال و سروش حرکت می‌کند و در نهایت به این نتیجه می‌رسد که در جامعه‌ای که دین همچنان در ذهن و زندگی مردم حضور مؤثر دارد، توسعه اقتصادی و سیاسی را نمی‌توان کاملاً مستقل از تحول فهم دینی تصور کرد.
و در پایان، خطاب به سیدمحمد خاتمی، بر تفکیک جایگاه فقه، علم و سیاست و ترجیح مدیریت علمی بر مدیریت فقهی تأکید می‌کند.
✍️ روشنفکری دینی، توسعه، جامعه مدنی و حقوق انسان
علی‌رضا معینی
🔗 متن کامل یادداشت در مشاهده فوری


فرهیختگان:
اما شاید پرسش قابل بحث، یک مرحله پیش از نتیجه‌گیری نویسنده باشد:
آیا برای رسیدن به جامعه‌ای شهروندمدار، توسعه‌یافته و مبتنی بر حقوق انسان، همچنان به «روشنفکری دینی» نیاز داریم؛ یا جامعه ایران از مرحله‌ای عبور کرده که این مفاهیم باید مستقل از دین صورت‌بندی شوند؟
#روشنفکری_دینی #جامعه_مدنی #توسعه #حقوق_انسان #دین #سیدمحمدخاتمی

#فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👍5❤3
📚 نامزدهای نهایی نهمین دوره جایزه ابوالحسن نجفی معرفی شدند

۱۱ ترجمه از ادبیات داستانی جهان به مرحله نهایی نهمین دوره جایزه و نشان ابوالحسن نجفی راه یافته‌اند؛ جایزه‌ای که به پاس خدمات ابوالحسن نجفی به زبان فارسی و ترجمه، هر سال به بهترین ترجمه رمان یا مجموعه‌داستان کوتاه منتشرشده در سال گذشته اهدا می‌شود.
هیأت داوران این دوره پس از بررسی ۱۶۰ اثر منتشرشده در سال ۱۴۰۳، نامزدهای نهایی را انتخاب کرده است.

نامزدهای نهایی:
۱. زوجه‌ی مارتَن گِر ـ جنت لوئیس
ترجمه وحید طباطبایی | نشر ماهی
۲. سه سیب از آسمان افتاد ـ نارینه آبگاریان
ترجمه یلدا بیدختی‌نژاد | نشر مولیان
۳. فابیان ـ اریش کستنر
ترجمه اژدر انگشتری | نشر بیدگل
۴. بچه‌آهو ـ ماگدا سابو
ترجمه نصرالله مرادیانی | نشر بیدگل
۵. یخبندان ـ توماس برنهارت
ترجمه زینب آرمند | نشر بیدگل
۶. مسیر زندگی ـ میگل دلیبس
ترجمه علیرضا شفیعی‌نسب | نشر نی
۷. یک جور اشتباه ـ یوسف ادریس
ترجمه سیدمحمدحسین میرفخرایی | نشر نی
۸. اولکَر آبلا ـ سِرای شاهینر
ترجمه مژده الفت | نشر برج
۹. همرنگ جماعت ـ آلبرتو موراویا
ترجمه هاله ناظمی | انتشارات دیدآور
۱۰. شب به خیر غریبه ـ مکایا بی گالت
ترجمه آرش افراسیابی | نشر بیدگل
۱۱. هفت قمر معالی آلمیدا ـ شهان کاروناتیلاکا
ترجمه فاطمه تناسان | نشر رایبد

هیأت داوران نهمین دوره متشکل از ضیاء موحد، مهستی بحرینی، عبدالله کوثری، حسین معصومی‌همدانی، امید طبیب‌زاده، آبتین گلکار، نرگس قندیل‌زاده، فرزانه دوستی و محمدرضا ترک‌تتاری است و علی‌اصغر محمدخانی دبیری جایزه را بر عهده دارد.
جایزه «ابوالحسن نجفی» هر سال برای پاسداشت خدمات این مترجم و زبان‌شناس برجسته به فرهنگ و ادب فارسی و عرصه ترجمه، به بهترین ترجمه یک رمان یا مجموعه‌داستان کوتاه اهدا می‌شود.

📍 مراسم اهدای جایزه
🗓 شنبه ۳۱ مرداد، ساعت ۱۷
📌 شهرکتاب مرکزی؛ خیابان شریعتی، بالاتر از خیابان مطهری، نبش کوچه کلاته

#ابوالحسن_نجفی #ترجمه #ادبیات #کتاب
#فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
❤5
🟠 «از جنگ قبیله‌ای تا لشگرکشی مطبوعاتی»؛ پاسخ سردبیر اندیشه پویا به محمد قوچانی
جدال بر سر روشنفکری دینی، علی شریعتی و عبدالکریم سروش حالا به خود رسانه‌های فکری نیز رسیده است.
رضا خجسته‌رحیمی، سردبیر اندیشه پویا، در واکنش به نوشته اخیر محمد قوچانی و قرار دادن «اندیشه پویا» در زمره رسانه‌های روشنفکری دینی، این تقسیم‌بندی را رد کرده و قوچانی را متهم می‌کند که در یک «جنگ قبیله‌ای»، رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران را نیز ناخواسته به اردوگاه‌های موافق و مخالف تقسیم می‌کند.
خجسته‌رحیمی تأکید می‌کند که «اندیشه پویا» طی پانزده سال، همزمان میزبان چهره‌هایی از جریان‌های فکری متفاوت ــ از عبدالکریم سروش و بابک احمدی تا موسی غنی‌نژاد، مرتضی مردیها و محمد طبیبیان ــ بوده و جهت‌گیری اصلی آن را نقد رادیکالیسم، ترویج توسعه و «لیبرالیسم مداراجو» توصیف می‌کند.
✍️ از جنگ قبیله‌ای تا لشگرکشی مطبوعاتی
رضا خجسته‌رحیمی | سردبیر اندیشه پویا

این چند خط خطاب به رفیق و همکاری  قدیمی است که این روزها پایش را در یک کفش کرده که بر آتش جنگی قبیله‌ای بدمد و در یکی از آخرین شمشیرزدن‌ها و لشگرکشی‌هایش ما را هم سوار مرکب قبیله‌ی اشقیا (البته به زعم خود) کرده است. راستش جا خوردم وقتی دیدم محمد قوچانی، سردبیر آگاهی نو، مجله اندیشه پویا را ارگان روشنفکری دینی قالب زده و نوشته است: "روشنفکری دینی بدون روزنامه‌نگاری از کیهان فرهنگی و کیان و مدرسه و اندیشه پویا در اثبات و مهرنامه و سیاست‌نامه و تجارت فردا و آگاهی نو در انتقاد از این جریان...." (منتشرشده در انصاف‌نیوز)

عجالتا به این توضیح مختصر بسنده می‌کنم که تمایز ممتاز اندیشه‌پویا در طول ۱۵ سال انتشارش همین بوده که عضو هیچ قبیله‌ای نبوده و زیر بیرق هیچ‌ مرادی تا امروز سینه نزده است. نه طباطبایی و نه سروش و نه هیچ‌ فرد دیگری. در این مجله، هم بابک احمدی نوشته است، هم مرتضی مردیها. هم مصاحبه سروش منتشر شده است، هم مصاحبه طباطبایی. بارها گفت‌وگوها و مقالات محمد طبیبیان و موسی غنی‌نژاد در همین مجله منتشر شده است. ما اگر تریبون روشنفکری دینی بودیم که محمد قوچانی لطف دارد و این طوق را بر گردن اندیشه پویا می‌اندازد، به سراغ پرونده ساواک شریعتی _البته با رویکردی همزمان انتقادی و منصفانه_ نمی‌رفتیم. سه سال پیش، همین سردبیر بی‌تقصیر اندیشه‌پویا به تفصیل در نقد صناعت و قناعت و نسبتش با توسعه در مجله نوشته است و این "کشف جدید" مبارزان علیه روشنفکری دینی در همان نشریه‌ای که محمد قوچانی ارگان روشنفکری دینی می‌خواندش منتشر شده است.

این هم در نوع خود جالب است که انتشار مصاحبه‌ها با سروش در مطبوعاتی که برادرم محمد قوچانی سردبیرش بوده نشانه آزاداندیشی سردبیر است و چاپ یک مصاحبه با سروش در اندیشه پویا نشانه عضو قبیله بودن سردبیر یک لاقبای این نشریه با روشنفکران دینی.

با همه احترام به روشنفران دینی و غیردینی و تلاش‌های فکری‌شان، اندیشه‌پویا هیچگاه بلندگوی یک جریان نبوده است. از همه در جای خود آموخته، در نقادی افکار توسعه‌ستیز صریح و پیشرو بوده و درعین‌حال تلاش کرده در جاده انصاف به مسیر خود ادامه دهد.  سخن بسیار است....باری، ما اگر دغدغه‌ای در مجله داشته‌ایم عمدتا نقد رادیکالیسم و تندروی و هیجان‌زدگی و ترویج توسعه و یک لیبرالیسم مداراجو بوده است. جهت‌گیری داشته‌ایم اما برخلاف برخی روزنامه‌نگاران و رسانه‌ها جانبداری نکرده‌ایم و عضو قبیله نبوده‌ایم.

و البته وقتی بسیاری از جمله محمد قوچانی عزیز چپ بودند و سکه لیبرال بودن کم‌تر رواج داشت، همین سردبیر یک لاقبای اندیشه‌پویا که جوان‌لیبرالی تندمزاج (مثل امروز محمد قوچانی) بود، توسط رفیق جوان چپ‌مزاجش متهم شد که پیام جامعه مدنی را اشتباه دریافت کرده است.

این‌ها را رفیق قدیمی ما می‌داند (اصلا همه آنچه خوراک نقد اوست از یک گفتگوی چالشی و انتقادی اما محترمانه اندیشه پویا با عبدالکریم سروش برآمده) اما چون دوست دارد جنگ قبیله‌ای راه بیاندازد، اندیشه‌پویا را هم خرج اردوکشی مطلوب خود می‌کند.

اشکالی البته نیست. اما امیدوارم بعدها اگر پژوهشگر یا روزنامه‌نگاری قلم به دست گرفت تا تاریخ دوره‌ی ما را بنویسد آنقدر دقیق و متعهد به حقیقت باشد که قیمه و ماست را در هم نریزد و آش شله‌قلمکاری به نام "تاریخ اندیشه" بر سفره نسل‌های آینده نگذارد.
❤10
فرهیختگان:
در میانه جدال تازه درباره شریعتی، سروش و روشنفکری دینی، نوشته خجسته‌رحیمی پرسشی متفاوت پیش می‌کشد:
آیا نقد جریان‌های فکری زمانی که به تقسیم متفکران و رسانه‌ها به دو اردوی «ما» و «آنها» می‌رسد، هنوز نقد اندیشه است یا آرام‌آرام به همان چیزی تبدیل می‌شود که نویسنده «جنگ قبیله‌ای» می‌نامد؟
و شاید پرسش دشوارتر این باشد:
آیا فضای فکری ایران هنوز می‌تواند رسانه‌ای را بپذیرد که صاحب جهت‌گیری باشد، اما عضو هیچ اردوگاهی نباشد؟
✍️ رضا خجسته‌رحیمی
سردبیر اندیشه پویا
#روشنفکری_دینی #محمد_قوچانی #رضا_خجسته_رحیمی #اندیشه_پویا #عبدالکریم_سروش #علی_شریعتی
#فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👍2❤1
⚖️ آمریکا مقام‌های دیوان کیفری بین‌المللی را تحریم کرد؛ اروپا: حمله به استقلال عدالت بین‌المللی
دولت آمریکا دور تازه‌ای از فشار بر دیوان کیفری بین‌المللی را آغاز کرده و این بار رئیس دیوان و یکی از مقام‌های ارشد دادستانی آن را هدف تحریم قرار داده است.
واشنگتن، دیوان را به سیاسی‌کاری و تلاش برای اعمال صلاحیت بر اتباع آمریکا و اسرائیل متهم می‌کند؛ دیوانی که پیش‌تر در ارتباط با جنگ غزه برای بنیامین نتانیاهو حکم بازداشت صادر کرده بود.
🇪🇸 اسپانیا در واکنش به این تصمیم اعلام کرده است که تحریم مقام‌های دیوان:
«حمله‌ای آشکار به استقلال، تمامیت و بی‌طرفی دیوان کیفری بین‌المللی» است.
مادرید همچنین تأکید کرده به تعهدات خود ذیل اساسنامه رم و حمایت از اعمال صلاحیت دیوان ادامه خواهد داد.
واکنش تنها به اسپانیا محدود نمانده است. دیوان کیفری بین‌المللی نیز تحریم‌ها را حمله‌ای به استقلال قضایی خود خوانده و مقام‌هایی از چند کشور اروپایی و همچنین دبیرکل سازمان ملل نسبت به اقدام آمریکا ابراز نگرانی کرده‌اند.
فرهیختگان:
ماجرا یک تناقض مهم در نظم بین‌المللی را دوباره پیش روی ما می‌گذارد:
اگر یک دادگاه بین‌المللی فقط تا زمانی محترم باشد که احکام و تحقیقاتش متوجه رقبای قدرت‌های بزرگ است، اما هنگامی که به متحدان همان قدرت‌ها می‌رسد قضاتش تحریم شوند، از «عدالت بین‌المللی» دقیقاً چه چیزی باقی می‌ماند؟
#دیوان_کیفری_بین_المللی #آمریکا #اسپانیا #حقوق_بین_الملل #ICC

#فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
❤3🤬3