فرهیختگان

🎙 گذارطلبی و براندازی؛ هدف مشترک، روش متفاوت
رضا علیجانی در گفت‌وگو با کامبیز غفوری
رضا علیجانی معتقد است برای شناخت هر رویکرد سیاسی، نمی‌توان فقط به «هدف» آن نگاه کرد؛ هدف و روش را باید هم‌زمان سنجید. از همین زاویه، او میان «گذارطلبی» و «سرنگونی‌طلبی» تمایز می‌گذارد: هر دو می‌توانند در هدفِ تغییر نظام سیاسی همپوشانی داشته باشند، اما در چگونگی رسیدن به آن، دو منطق متفاوت را دنبال می‌کنند.
به تعبیر او، سرنگونی‌طلبی معمولاً بر الگویی شبیه انقلاب ۵۷ تکیه دارد: «همه مردم علیه همه حکومت». اما گذارطلبی امکان استفاده از شکاف‌های درون حاکمیت، جنبش‌های مطالبه‌محور و شرایط بین‌المللی را منتفی نمی‌داند؛ با این قید که این عوامل صرفاً تسهیلگر باشند و نه عامل اصلی تغییر.
علیجانی تفاوت سه رویکرد را چنین صورت‌بندی می‌کند:
«اصلاح‌طلبان به دنبال حفظ و اصلاح حکومت هستند؛ سرنگونی‌طلبان به دنبال شکست حکومت‌اند و گذارطلبان به دنبال تسلیم کردن حکومت.»
مقصود او از «تسلیم»، خوب‌شدن یا تغییر ماهیت صاحبان قدرت نیست، بلکه رسیدن به وضعیتی است که توازن نیروها، حکومت را ناگزیر به پذیرش انتقال قدرت کند.
بخش مهم دیگری از سخنان علیجانی به مسئله خشونت، انتقام و عدالت انتقالی اختصاص دارد. او با یادآوری هم‌بندیانش در اوین که جان باختند، از کشمکش شخصی خود با مسئله انتقام می‌گوید و هشدار می‌دهد که تبدیل سیاست به منطق «چون کشته‌ای، باید کشته شوی»، می‌تواند همان درونمایه قصاص را این‌بار در قالبی دیگر بازتولید کند.
از همین منظر، شعار «نه می‌بخشم و نه فراموش می‌کنم» را برای دادخواهان قابل فهم می‌داند، اما معتقد است کنشگر سیاسی باید فراتر از احساس شخصی، درباره عدالت انتقالی و تجربه کشورهای دیگر بیندیشد.
او حتی «دفاع مشروع» را نیز از محاسبه سیاسی جدا نمی‌کند: داشتن حق استفاده از زور، لزوماً به معنای مفیدبودن آن نیست؛ باید دید در عمل، خشونت یک جریان را به هدفش نزدیک‌تر می‌کند یا دورتر.
علیجانی همچنین می‌گوید مخالفت هویتی و سیاسی نباید الزاماً مانع همکاری راهبردی شود. او با اشاره به مخالفت شدید خود با سلطنت‌خواهی، موضعش را چنین خلاصه می‌کند:
«ترجیح می‌دهم رقیبم بر دشمنم غلبه کند، نه دشمنم بر رقیبم.»
در این نگاه، یکی از مهم‌ترین درس‌ها را نه نظریه‌های سیاسی، بلکه جنبش‌های مطالبه‌محور داده‌اند: زندگی را نمی‌توان تا «روز پس از سرنگونی» تعطیل کرد و همه مطالبات معلمان، زنان، کارگران و دیگر گروه‌های اجتماعی را به آینده‌ای نامعلوم حواله داد.
با این همه، علیجانی به محدودیت مطالبه‌محوری نیز واقف است و آن را راه‌حلی نامحدود نمی‌داند. امید اصلی او به جامعه مدنی، شبکه‌های گسترده اجتماعی و نسل تازه‌ای از کنشگران است؛ نسلی که به اعتقاد او می‌تواند از دوگانه‌های فرساینده اپوزیسیون عبور کند.
او در عبارتی انتقادی می‌گوید:
«گاهی احساس تلخی به آدم دست می‌دهد که همان‌قدر که جمهوری اسلامی اصلاح‌ناپذیر است، اپوزیسیونش هم اصلاح‌ناپذیر است.»
اما پایان سخنش ناامیدانه نیست. علیجانی جامعه ایران را به فنری تشبیه می‌کند که ممکن است مدت‌ها فشرده شود، اما سرانجام ناگهان رها شود؛ و راه کم‌هزینه‌تر را در «حداکثر همگرایی روی حداقل مخرج‌های مشترک» می‌بیند.
«اگر ما در دهه شصت روشنایی را در انتهای تونل می‌دیدیم، الآن روشنایی دو قدمی ماست؛ حتماً راهی هست، باید با همراهی هم پیدایش کنیم.»

🎧 گفت‌وگوی رضا علیجانی با کامبیز غفوری ـ برنامه عصرانه، بخش دوم

#رضا_علیجانی #گذارطلبی #اپوزیسیون #جامعه_مدنی #عدالت_انتقالی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

Reza Alijani archive

🔹گفت‌وگوی رضا علیجانی با کامبیز غفوری(برنامه عصرانه/ بخش2)

✅ هر رویکرد سیاسی را باید با دو مولفه توضیح داد نه یک مولفه: هدف و روش. «گذارطلبی» و «براندازی» در هدف همپوشانی دارند ولی در روش خیلی متفاوت هستند.

🔹من با توجه به همبندیانم در اوین که رفتند و برنگشتند…

❤5

1.56K views19:31