🎉🎉 در دست انتشار

ردای پیامبر
دین و سیاست در ایران
رُی پرویز متحده
ترجمۀ عسگر قهرمان‌پور بناب
۴۶۸ صفحه / قیمت پشت جلد: ۱۴۰۰۰۰۰ تومان
قیمت در ایام پیش‌فروش: ۱۱۵۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت ناشر:
www.kargadanpub.com

🔸 ردای پیامبر حاصل سال‌ها پژوهش میدانی، مصاحبه‌های ژرف و تأملات فلسفیِ رُی پرویز متحده، ایران‌شناس برجستۀ دانشگاه پرینستون، در باب پیچیده‌ترین مسئلۀ حیات ایرانیان در دوران مدرن است: نسبت دین و سیاست.
🔸 از زمان انتشار نسخۀ اصلی به زبان انگلیسی در سال ۱۹۸۵ تاکنون، این کتاب در زمرۀ تأثیرگذارترین آثاری قرار داشته که کوشیده‌اند زیست‌جهانِ ایرانی را از منظر درونی و با فهمی همدلانه به مخاطب غربی معرفی کنند.
🔸 تفاوتِ بنیادین این کتاب با بسیاری از آثار آکادمیک در این است که متحده نه از موضع ناظری بیرونی، بلکه از خلال سرنوشت طلبه‌ای اهل قم - شخصیتی که تلفیقی از چند راوی واقعی است - مخاطب را با پرسش‌هایی اساسی مواجه می‌کند: تربیت دینی در حوزۀ علمیه چگونه است؟ منطق و اصول فقه چه تأثیری بر شکل‌گیری ذهنیت یک روحانی می‌گذارند؟ عرفان چه جایگاهی در نظام آموزشی سنتی دارد؟ و مهم‌تر از همه، یک طلبه چگونه با جهان مدرن، دولت‌سازی پهلوی، ایدئولوژی‌های چپ، و سرانجام انقلاب ۱۳۵۷ روبه‌رو می‌شود؟
🔸 متحده به ما می‌آموزد که سنت، هرچه هم کهن باشد، هرگز ایستا نیست؛ بلکه در بستر تاریخ، در گفت‌وگو با قدرت، علم، هنر و رنج‌های مردم، پیوسته بازآفریده می‌شود. او به ما نشان می‌دهد که ایرانیان، با در هم آمیختن خردِ یونانی، ایمانِ ابراهیمی، شورِ حسینی، و اندوهِ خیامی، که در عرفان مولانا و شعر حافظ نمایان می‌شود، مسیر منحصربه‌فرد خود را در دنیای جدید می‌پیمایند.
🔸 علاقه‌مندان می‌توانند برای پیش‌خرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیش‌فروش تخفیف ویژه‌ای برای کتاب‌ها در نظر گرفته شده است.

#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #ردای_پیامبر، #انقلاب_۵۷، #دین_و_سیاست_در_ایران

💥 فرهنگ ایرانی شهیدپرور بوده، نه فیلسوف‌پرور؟
✍️ علی مرادی مراغه‌ای
از سهروردی تا تقی ارانی، تاریخ اندیشه در ایران فقط تاریخ کتاب‌ها و نظریه‌ها نیست؛ گاه تاریخ زندان، حذف و مرگ زودرس کسانی نیز هست که کارشان پرسیدن و اندیشیدن بود.
علی مرادی مراغه‌ای از همین فاصله تاریخی آغاز می‌کند: از سهروردی، فیلسوف اشراقی که در حلب زندانی شد و در جوانی جان باخت، تا تقی ارانی که حدود هفت قرن بعد، در زندان عصر رضاشاه درگذشت.
ارانی ۳۸ ساله بود و گزارش رسمی علت مرگش را تیفوس اعلام کرد؛ هرچند درباره شرایط زندان و نقش بدرفتاری و محرومیت از درمان، از همان زمان روایت‌ها و اتهام‌های دیگری نیز وجود داشت.
مرادی از اینجا به پرسشی وسیع‌تر می‌رسد:
چرا در بخش‌هایی از فرهنگ سیاسی ما، «قربانی‌شدن در راه آرمان» گاه منزلتی بیشتر از اندیشیدن طولانی، نقدکردن و ساختن بنیان‌های فکری پیدا کرده است؟
برای توضیح این مسئله، او به ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی بازمی‌گردد؛ همان‌جا که ماهی سیاه به ماهی‌های ترسیده می‌گوید:
«شما زیادی فکر می‌کنید. همه‌اش که نباید فکر کرد. راه که بیفتیم، ترسمان به کلی می‌ریزد.»
مرادی این جمله را نمادی از گرایشی می‌داند که در بخشی از جریان‌های انقلابی ایران، عمل را بر تأمل و پراتیک را بر نظریه مقدم می‌کرد.
جالب آنکه بنا بر روایت سیروس طاهباز، بهرنگی نسخه‌ای اولیه از داستان را با عنوان «ماهی سیاه کوچولوی دانا» برای او فرستاده بود؛ عنوانی که در نسخه نهایی باقی نماند.
مرادی این روحیه را در نسبت با جمله مشهور مارکس در تز یازدهم درباره فویرباخ می‌خواند:
«فیلسوفان جهان را به شیوه‌های گوناگون تفسیر کرده‌اند؛ مسئله اما تغییر آن است.»
اما آیا از این جمله می‌توان نتیجه گرفت که «تفسیر» و تفکر در برابر «تغییر» قرار دارند؟
مرادی پاسخ منفی می‌دهد و به نقد هایدگر اشاره می‌کند: برای تغییر جهان نیز ابتدا باید تصوری از جهان داشته باشیم. هیچ عمل سیاسی از خلأ آغاز نمی‌شود؛ هر کنشی، آشکار یا پنهان، بر نوعی فهم از انسان، جامعه، تاریخ و قدرت تکیه دارد.
از این زاویه، مشکل فقط «زیادی فکر کردن» نیست؛ گاه مشکل درست برعکس است:
عملی که پیش از آن، جهان به اندازه کافی فهمیده نشده است.
مرادی معتقد است بخشی از روشنفکری انقلابی پیش از ۱۳۵۷، کار فرهنگی و نظری را در برابر «عمل» کم‌ارزش کرد و همین امر به تقدیس سلاح، فداکاری، مرگ و شهادت یاری رساند.
می‌توان درباره این داوری تاریخی مناقشه کرد؛ اما پرسشی که در پس آن قرار دارد همچنان جدی است:
جامعه‌ای که برای تغییر عجله دارد اما برای فهمیدن وقت نمی‌گذارد، پس از فروپاشی نظم پیشین چه چیزی خواهد ساخت؟
شاید مسئله نه انتخاب میان «فکر» و «عمل»، بلکه نسبت درست میان آن دو باشد.
تفکری که هیچ‌گاه به عمل نرسد می‌تواند عقیم بماند؛
اما عملی که از نقد، تاریخ و اندیشه جدا شود نیز ممکن است به جای رهایی، تنها شهیدهای تازه و استبدادهای تازه تولید کند.
متن کامل یادداشت علی مرادی مراغه‌ای در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#علی_مرادی_مراغه‌ای #صمد_بهرنگی #تقی_ارانی #سهروردی #مارکس #تاریخ_روشنفکری
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔖 یهودیت سیاسی نداریم؟؛ از الهیات سیاسی یهودی تا صهیونیسم
✍🏻 عدنان فلاحی
در ادبیات معاصر، اصطلاح «اسلام سیاسی» بسیار رایج است؛ اصطلاحی برای جریان‌هایی که می‌کوشند مفاهیم، هنجارها و منابع دینی اسلام را وارد قلمرو دولت، قدرت و سیاست کنند.
اما آیا پیوند دین و سیاست پدیده‌ای منحصراً اسلامی است؟
در مطالعات جدید، از حوزه‌ای با عنوان «الهیات سیاسی یهودی» نیز سخن گفته می‌شود؛ یعنی بررسی اینکه مفاهیمی چون قوم، عهد، سرزمین موعود، شریعت، حاکمیت و رستگاری چگونه می‌توانند وارد اندیشه و عمل سیاسی شوند.
این تعبیر نه به معنای «سیاسی بودن ذات یهودیت» است و نه به معنای یکی‌گرفتن یهودیت و صهیونیسم. صهیونیسم نیز جریانی یکدست نبوده و از شاخه‌های سکولار و ملی‌گرا تا قرائت‌های فرهنگی، دینی و مسیحایی را دربر گرفته است.
با این همه، برخی از مهم‌ترین متفکران یهودی قرن بیستم دقیقاً با مسئله سیاسی‌شدن سنت یهودی درگیر بوده‌اند.
گرشوم شولم، که خود صهیونیست بود، نسبت به آمیختن پروژه سیاسی صهیونیسم با انتظار مسیحایی هشدار می‌داد. او میان بازگشت سیاسی یهودیان به تاریخ و «رستگاری دینی» تمایز می‌گذاشت و معتقد بود واردکردن مسیحاباوری به سیاست می‌تواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد.
در مقابل، مارتین بوبر قرائتی آشکارا دینی‌تر از صهیونیسم ارائه می‌کرد. در اندیشه او، نسبت قوم یهود، سرزمین و خدا با مفهوم «عهد» پیوند می‌خورد؛ اما همین بنیان دینی، بوبر را به دفاع از دولت صرفاً یهودی نکشاند. او از منتقدان ملی‌گرایی دولتی و از حامیان همزیستی و راه‌حل دوقومی یهودی ـ عرب بود.
هرمان کوهن از سوی دیگر، اساساً با صهیونیسم ملی‌گرا مخالفت داشت. او رسالت یهودیت را اخلاقی و جهان‌شمول می‌دید و نگران بود که تبدیل یهودیت به هویت یک دولت-ملت، این افق جهان‌شمول را محدود کند.
هانا آرنت نیز سال‌ها با مسئله «سیاست یهودی»، ملت، دولت و صهیونیسم درگیر بود؛ از حق دفاع جمعی یهودیان حمایت می‌کرد، اما با شکل‌گیری دولت-ملتِ مبتنی بر حاکمیت انحصاری یهودی موافق نبود و به راه‌حل‌های فدرال یا دوقومی می‌اندیشید.
حتی لئو اشتراوس، که در جوانی هوادار صهیونیسم سیاسی بود، بعدها نوشت که صهیونیسم سیاسی «به دلایل آشکار مسئله‌دار» است؛ با این حال فراموش نمی‌کرد که در دوره‌ای از فروپاشی ارزش‌ها، برای یهودیان به‌مثابه یک «نیروی اخلاقی» عمل کرده است.
بنابراین پرسش فقط این نیست که «آیا یهودیت سیاسی وجود دارد؟»
پرسش دقیق‌تر این است:
هرگاه مفاهیم دینی درباره قوم، سرزمین، قانون، وعده و رستگاری وارد پروژه دولت و قدرت می‌شوند، چه اتفاقی برای خود دین و چه اتفاقی برای سیاست می‌افتد؟
این مسئله نه منحصر به اسلام است، نه به یهودیت. مسیحیت، اسلام و یهودیت هر سه تجربه‌های متفاوتی از پیوند الهیات و قدرت سیاسی داشته‌اند.
و شاید از همین‌جا بتوان «اسلام سیاسی» را نیز بهتر فهمید: نه به‌عنوان استثنایی عجیب در جهان ادیان، بلکه به‌عنوان یکی از صورت‌های تاریخی الهیاتی‌شدن سیاست و سیاسی‌شدن دین.
#صدای_فرهیختگان
#عدنان_فلاحی #یهودیت #صهیونیسم #الهیات_سیاسی #اسلام_سیاسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🇮🇷 ایران باید بماند تا بشود سامانش داد
✍🏻 محمدحسین کریمی‌پور
در میانه جنگ و منازعه بر سر آینده سیاسی ایران، محمدحسین کریمی‌پور بر تقدم یک اصل تأکید می‌کند: حفظ ایران و جلوگیری از ویرانی کشور، پیش‌شرط هر اصلاح و تغییر دیگری است.
او سیاست قدرت مسلط جهانی در قبال ایران را چنین می‌بیند:
«بزرگ‌ترین قدرت دنیا، رسماً می‌گوید در تلاش است ایران را خُرد، اقتصاد و معیشتش را ویران، تمدنش را نابود، کنترلش را به دست گرفته، مالک منابعش شود.
هیچ اولویتِ ملّی، هم‌وزنِ دفاع از کیانِ وطن در برابر چنین تجاوزی نیست.
ایران باید بماند تا بشود سامانش داد!»
این نگاه میان دو مسئله‌ای که گاه در منازعات سیاسی مقابل یکدیگر قرار داده می‌شوند، تقدم و تأخر می‌گذارد: نقد و اصلاح نظام حکمرانی از یک سو، و دفاع از موجودیت، تمامیت ارضی و امکان ادامه حیات ایران از سوی دیگر.
اگر کشوری ویران شود، اصلاح آن نیز موضوعیت خود را از دست می‌دهد.
#صدای_فرهیختگان
#محمدحسین_کریمی‌پور #ایران #تمامیت_ارضی #منافع_ملی
#فرهیختگان راهی به رهایی

✅ «مش‌قاسمیسم» در سیاست ایران؛ نقدی بر سعید جلیلی و حلقه‌های قدرت
✍🏻 علی کیانی‌موحد
«دایی‌جان ناپلئون» ایرج پزشکزاد فقط طنزی درباره توهم توطئه نبود. در کنار دایی‌جان، شخصیتی حضور داشت که بدون او شاید بسیاری از آن توهمات این‌همه دوام نمی‌آورد: مش قاسم.
مش قاسم، خدمتکار دایی‌جان، نه‌فقط روایت‌های خیالی اربابش را تأیید می‌کرد، بلکه گاه خود به آنها شاخ‌وبرگ می‌داد و به یکی از مهم‌ترین شاهدانِ جهان خیالی او تبدیل می‌شد. رابطه‌ای که در آن، صاحب قدرت به تأیید نیاز دارد و اطرافیان نیز با تقویت تصورهای او، جایگاه خود را مستحکم می‌کنند.
علی کیانی‌موحد برای توصیف نمونه سیاسی این رابطه اصطلاح «مش‌قاسمیسم» را به کار می‌برد: وضعیتی که در آن، افراد نه الزاماً به اتکای تخصص و تجربه، بلکه با هم‌زبانی با صاحبان قدرت، تأیید پیش‌فرض‌های آنان و بازتولید روایت مطلوب حلقه حاکم، به مرکز تصمیم‌گیری نزدیک می‌شوند.
در خوانش او، سعید جلیلی یکی از نمونه‌های برجسته این پدیده در سیاست معاصر ایران است.
جلیلی فعالیت خود را در وزارت امور خارجه آغاز کرد، در دولت محمود احمدی‌نژاد معاون اروپا و آمریکای وزارت خارجه شد و در سال ۱۳۸۶ به دبیری شورای عالی امنیت ملی و ریاست تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای رسید. او از ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۲ مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران بود.
در همین دوره، شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه‌های مهم دیگری علیه برنامه هسته‌ای ایران تصویب کرد؛ از جمله قطعنامه ۱۸۰۳ در سال ۲۰۰۸ و قطعنامه ۱۹۲۹ در سال ۲۰۱۰ که دامنه محدودیت‌های مالی، نظامی و مرتبط با برنامه هسته‌ای و موشکی ایران را گسترش دادند.
جلیلی پیش از رسیدن به این جایگاه نیز دو بار، در سال‌های ۱۳۷۸ و ۱۳۸۲، نامزد انتخابات مجلس از حوزه مشهد شد و نتوانست به مجلس راه پیدا کند. او در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۲ نیز شکست خورد و در انتخابات ۱۴۰۳ به دور دوم رسید اما از مسعود پزشکیان شکست خورد.
اما استدلال اصلی یادداشت بیش از نقد یک فرد است.
«مش‌قاسمیسم» زمانی شکل می‌گیرد که نظام تصمیم‌گیری به‌جای شنیدن خبر بد، به تأیید روایت مطلوب پاداش دهد؛ وقتی کارشناسی که فرضیات قدرت را به چالش می‌کشد کنار گذاشته می‌شود و کسی که همان فرضیات را با قطعیت بیشتری تکرار می‌کند، به حلقه درونی راه پیدا می‌کند.
مشکل در چنین الگویی فقط «مش قاسم» نیست.
دایی‌جانی نیز لازم است که دوست داشته باشد روایت‌هایش تأیید شوند.
در «دایی‌جان ناپلئون»، مش قاسم مرتب جهان خیالی ارباب را واقعی‌تر می‌کند. در سیاست نیز خطر از جایی آغاز می‌شود که تصمیم‌گیر، حلقه‌ای از همفکران برای خود بسازد که به‌جای آزمودن فرضیات، آنها را تقویت کنند.
در آن نقطه، خطای تحلیلی دیگر خطای یک فرد نیست؛ ممکن است به سیاست عمومی تبدیل شود و هزینه‌اش را یک جامعه بپردازد.
شاید ارزش استعاره پزشکزاد برای سیاست امروز نیز همین باشد:
گاهی خطرناک‌ترین فرد در اطراف قدرت کسی نیست که با آن مخالفت می‌کند، بلکه کسی است که هرچه صاحب قدرت می‌خواهد باور کند، برایش به «واقعیت» تبدیل می‌کند.
متن کامل یادداشت علی کیانی‌موحد در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#علی_کیانی_موحد #سعید_جلیلی #دایی_جان_ناپلئون #مش_قاسم #سیاست_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🎙 از گیوتین انقلاب تا نفی اعدام؛ رضا علیجانی درباره ریشه‌های خشونت و آینده دادخواهی
رضا علیجانی در گفت‌وگو با رادیو فردا، برای توضیح اعدام‌ها و خشونت‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷، از دو ریشه اصلی سخن می‌گوید: خشونت نهفته در فرایندهای انقلابی و قرائتی از شریعت و فقه که به مجازات‌های خشن مشروعیت می‌دهد.
به تعبیر او، «گیوتین انقلاب» با گفتمان‌های دیگری نیز تقویت شد؛ واژه‌هایی چون «طاغوتی»، «منافق»، «فتنه‌گر»، «ستون پنجم» و «جاسوس» که با دیگری‌سازی شدید، حذف مخالف را آسان‌تر می‌کنند.
علیجانی یادآوری می‌کند که مسئولیت این فضای خشونت‌آمیز را نمی‌توان فقط به روحانیت حاکم محدود کرد. بخشی از روشنفکران انقلابی نیز در سال‌های نخست انقلاب از منطق حذف و مجازات انقلابی دفاع می‌کردند.
او در مقابل، از تجربه کسانی چون مهدی بازرگان و ابراهیم یزدی یاد می‌کند که، بنا بر روایت‌های تاریخی و خاطرات صادق خلخالی، کوشیدند دامنه اعدام‌های نخستین را محدود کنند.
محور اصلی گفت‌وگو اما فقط گذشته نیست.
علیجانی تأکید می‌کند که دادخواهی نباید به انتقام تبدیل شود و مبارزه با اعدام تنها زمانی معتبر است که بدون تبعیض، درباره دوست و دشمن سیاسی، اعمال شود.
او خانواده فروهر و عباس امیرانتظام را از نمونه‌هایی می‌داند که در فرهنگ سیاسی ایران به فهمی از دادخواهیِ جدا از انتقام یاری رسانده‌اند.
از نگاه علیجانی، امروز جامعه ایران در وضعیتی دوگانه قرار دارد: از یک سو، جبهه مدافعان حق حیات و مخالفان اعدام نسبت به دهه‌های نخست انقلاب بسیار گسترده‌تر شده؛ از سوی دیگر، بخشی از جریان‌های افراطی، چه درون حکومت و چه در اپوزیسیون، همچنان از خشونت و حذف دفاع می‌کنند.
او هشدار می‌دهد:
چرخه خشونت باید جایی متوقف شود؛ و اگر قرار است عدالت انتقالی در آینده ایران معنا داشته باشد، نمی‌تواند تکرار همان منطق اعدام و انتقام با بازیگرانی تازه باشد.
علیجانی آینده خشونت در ایران را نیز تا حد زیادی وابسته به چگونگی گذار سیاسی می‌داند. به باور او، هرچه گذار انقلابی‌تر و خشونت‌آمیزتر باشد، احتمال فعال‌شدن دوباره «گیوتین انقلاب» بیشتر است؛ در مقابل، گذار مسالمت‌آمیزتر و مبتنی بر پذیرش تکثر، امکان مهار چرخه انتقام را افزایش می‌دهد.
از همین‌رو او بر سه محور نهادی نیز تأکید می‌کند:
عرفی‌شدن قانون، استقلال قوه قضاییه و نفی مقام مادام‌العمر.
و در کنار اصلاح ساختارها، بر فرهنگ‌سازی مداوم علیه اعدام، قتل ناموسی و خشونت اجتماعی پافشاری می‌کند؛ از جمله حمایت از حرکت‌هایی مانند «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» و خانواده زندانیان محکوم به مرگ.
در نهایت، پرسش اصلی گفت‌وگو به آینده بازمی‌گردد:
آیا جامعه‌ای که از خشونت حکومت زخم خورده، می‌تواند هنگام تغییر قدرت از بازتولید همان خشونت در لباس دادخواهی پرهیز کند؟

🎧 شنیدن فایل صوتی کامل گفت‌وگو

#صدای_فرهیختگان
#رضا_علیجانی #اعدام #خشونت #دادخواهی #عدالت_انتقالی
#فرهیختگان راهی به رهایی

✈️ تحریم ۲۷ شرکت هواپیمایی ایران؛ تهران: «تروریسم اقتصادی و مجازات جمعی»
غلامحسین درزی، دیپلمات ارشد جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل، در نامه‌ای به دبیرکل و رئیس شورای امنیت، تحریم تازه آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران را «تروریسم اقتصادی» و «مجازات جمعی» خوانده است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۸ سپتامبر اعلام کرد ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی را تحریم کرده است؛ اقدامی که بخشی از بسته‌ای گسترده‌تر علیه ۳۶ هدف در بخش هوانوردی ایران و شبکه‌های مرتبط با آن است.
واشنگتن می‌گوید هدف این تحریم‌ها، محدودکردن استفاده حکومت ایران از شبکه هوانوردی برای جابه‌جایی تجهیزات، نیرو و محموله‌های ممنوعه و همچنین فشار بر شبکه‌های تأمین هواپیما و قطعات است.
اما ایران می‌گوید تحریم گسترده بخش هوانوردی غیرنظامی مستقیماً بر ایمنی پروازها و جان مسافران اثر می‌گذارد؛ زیرا دسترسی شرکت‌های هواپیمایی به قطعات یدکی، تعمیرات، بازرسی‌های ایمنی و خدمات فنی را دشوارتر می‌کند.
درزی در نامه خود این سیاست را نقض حقوق بین‌الملل دانسته و مدعی شده است که اعمال عامدانه فشار اقتصادی گسترده بر جمعیت غیرنظامی می‌تواند در قالب «مجازات جمعی» و حتی «جنایت علیه بشریت» ارزیابی شود.
نکته مهم در این میان، سابقه حقوقی موضوع است.
دیوان بین‌المللی دادگستری در سال ۲۰۱۸ در یک دستور موقت از آمریکا خواسته بود موانع ناشی از تحریم‌ها بر صدور قطعات، تجهیزات و خدمات ضروری برای ایمنی هوانوردی غیرنظامی ایران را برطرف کند.
بنابراین مناقشه فقط بر سر «تحریم یک صنعت» نیست؛ یک پرسش جدی‌تر نیز مطرح است:
وقتی تحریم‌ها به زیرساخت‌های غیرنظامی و ایمنی هواپیماها می‌رسند، مرز میان فشار سیاسی بر حکومت و تحمیل هزینه به شهروندان کجاست؟
#منتخب_فرهیختگان
#تحریم #هوانوردی #ایران #آمریکا #حقوق_بین‌الملل
#فرهیختگان روزن آگاهی

📄 آیا تحریم اقتصادی به تغییر رفتار حکومت می‌انجامد؟
✍🏻 احمد علوی
منطق اولیه تحریم ساده به نظر می‌رسد: هزینه یک سیاست را آن‌قدر بالا ببرید تا حکومت هدف به این نتیجه برسد که مصالحه ارزان‌تر از ادامه مقاومت است.
اما در سیاست، محاسبه به این سادگی نیست.
حکومت‌ها فقط درباره رشد اقتصادی، صادرات نفت، ذخایر ارزی و نرخ ارز تصمیم نمی‌گیرند؛ بقای سیاسی، انسجام ساختار قدرت، امنیت و برداشت از تهدید خارجی نیز بخشی از محاسبه‌اند.
از همین‌رو، افزایش هزینه اقتصادی الزاماً به همان نسبت هزینه سیاسی صاحبان قدرت را افزایش نمی‌دهد.
احمد علوی در این یادداشت می‌پرسد:
تحریم تحت چه شرایطی می‌تواند واقعاً محاسبه سیاسی حکومت را تغییر دهد؟
از نگاه او، سه شرط اهمیت اساسی دارند:
نخست، حکومت هدف باید باور کند که امتیازدادن واقعاً به کاهش فشار منجر خواهد شد.
دوم، باید یک کانال معتبر مذاکره وجود داشته باشد؛ یعنی دو طرف باور کنند که گفت‌وگو می‌تواند به معامله‌ای واقعی ختم شود، نه اینکه صرفاً ابزاری برای خرید زمان یا اعمال فشار بیشتر باشد.
و سوم، توافق نباید از دید صاحبان قدرت با بقای سیاسی آنان ناسازگار تلقی شود.
اینجاست که تفاوت میان «عقلانیت اقتصادی» و «عقلانیت بقای سیاسی» آشکار می‌شود.
یک حکومت ممکن است حاضر باشد هزینه اقتصادی عظیمی بر کشور تحمیل شود، اما امتیازی را که تهدیدی برای ساختار قدرت خود می‌بیند نپذیرد.
از سوی دیگر، هزینه تحریم نیز به‌طور مساوی توزیع نمی‌شود.
تورم، سقوط ارزش پول، کاهش قدرت خرید و رکود ممکن است عمدتاً بر دوش جامعه بیفتد، در حالی که بخش‌هایی از ساختار قدرت می‌توانند هزینه را منتقل کنند و حتی از اقتصاد غیررسمی، انحصار، واسطه‌گری و شبکه‌های دورزدن تحریم سود ببرند.
در نتیجه، تحریم ممکن است هم‌زمان دو گروه در ساختار قدرت بسازد:
کسانی که از رفع تحریم سود می‌برند و کسانی که از ادامه وضعیت تحریمی منتفع می‌شوند.
تجربه برجام نیز، در این تحلیل، فقط داستان «فشار اقتصادی» نیست.
فشار پیش از برجام اهمیت داشت، اما به‌تنهایی توافق تولید نکرد. تغییر فضای سیاسی داخلی، شکل‌گیری تیم مذاکره‌کننده و وجود یک مسیر دیپلماتیک نیز لازم بود.
و تجربه پس از برجام مسئله دیگری را برجسته کرد:
اعتبار تعهدات.
اگر یک طرف باور نداشته باشد که پس از دادن امتیاز، فشار واقعاً کاهش می‌یابد و توافق دوام خواهد داشت، هزینه مصالحه برای او افزایش پیدا می‌کند.
از همین‌جا علوی به مهم‌ترین مفهوم یادداشت می‌رسد:
تغییر بازی از «چانه‌زنی» به «بقا».
در بازی چانه‌زنی، سؤال این است که چه امتیازی داده شود و در برابر آن چه چیزی به دست آید.
اما در بازی بقا، سؤال تغییر می‌کند:
آیا عقب‌نشینی، موجودیت سیاسی حکومت را به خطر می‌اندازد؟
اگر پاسخ صاحبان قدرت مثبت باشد و آنان تصور کنند هدف نهایی فشار نه تغییر یک سیاست، بلکه نابودی ساختار سیاسی است، مقاومت—even با هزینه اقتصادی بسیار سنگین—ممکن است از نگاه آنان عقلانی‌تر از توافق شود.
بنابراین «فشار بیشتر» لزوماً مساوی با «مذاکره بیشتر» نیست.
فشار زمانی می‌تواند به اهرم دیپلماسی تبدیل شود که در کنار آن مسیر خروجی معتبر، منفعتی روشن برای توافق و امکان دفاع سیاسی از مصالحه نیز وجود داشته باشد.
در غیر این صورت، تحریم ممکن است دیگر ابزار چانه‌زنی نباشد و خود به بخشی از بازی بقا و تشدید منازعه تبدیل شود.

متن کامل یادداشت احمد علوی

#صدای_فرهیختگان
#احمد_علوی #تحریم #اقتصاد_سیاسی #مذاکره #برجام
#فرهیختگان راهی به رهایی

📚 جلال آل‌احمد؛ آن غریب آشنا
نقد میراث، نه محاکمه شخصیت
آشنایی با جلال آل‌احمد برای نویسنده این یادداشت از نوجوانی و با نون‌و‌القلم آغاز می‌شود؛ از همان نثر سرزنده‌ای که قصه را چنین شروع می‌کرد:
«در یک روزگار دیگر دوتا آمیرزا بنویس بودند...»
سال‌ها گذشته و اکنون نام جلال دوباره در فضای مجازی می‌چرخد؛ اما بسیاری از داوری‌ها درباره او نه از جنس نقد آثار، بلکه از جنس «افشاگری» درباره زندگی خصوصی، باورها، عادت‌ها و تناقض‌های شخصی اوست.
اینکه در سفر عراق چه بر او گذشته، درباره حج چه نوشته، چه می‌نوشیده و می‌نوشیده، تا چه اندازه فرانسه می‌دانسته یا در زندگی شخصی چه خلق‌وخویی داشته است، گاه چنان برجسته می‌شود که جای پرسش اصلی را می‌گیرد:
جلال آل‌احمد چه نوشت، چرا چنین اندیشید و میراث فکری او در بستر زمانه‌اش چه ارزشی یا چه خطاهایی داشت؟
نویسنده یادآوری می‌کند که نقد جدی، با تقدیس آل‌احمد تفاوت دارد. کارنامه او باید خوانده و سخت نقد شود؛ اما نقد اثر با مسابقه در تحقیر صاحب اثر یکی نیست:
«هاؤم اقرءوا کتاب او»؛ کتابش را بخوانید.
مسئله فقط جلال هم نیست.
در تاریخ معاصر ایران، بارها «افشاگری» جای نقد را گرفته است؛ همان فرهنگی که زمانی با شعار «افشا کن، افشا کن» رونق گرفت و بعدها می‌توان ردّ آن را در حذف سیاسی، پرونده‌سازی، برنامه‌هایی چون «هویت» و ادبیات رسانه‌ای مبتنی بر بی‌آبروکردن مخالف دید.
تجربه‌ای که باید از آن آموخت این است که بی‌اعتبارکردن شخصیت انسان‌ها جای پاسخ‌دادن به افکارشان را نمی‌گیرد.
لگدزدن به رفتگان نیز آسان است.
مصدق باشد یا فروغی، شریعتی باشد یا آل‌احمد؛ کسانی که دیگر نمی‌توانند از خود دفاع کنند، نباید به هدفی بی‌هزینه برای تسویه‌حساب‌های امروز تبدیل شوند.
راه منصفانه‌تر آن است که ببینیم هر یک از آنان زاده چه زمانه‌ای، درگیر چه مسئله‌هایی و محصول چه ساختار اجتماعی و سیاسی‌ای بوده‌اند.
آل‌احمد را نیز نمی‌توان از ایران دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ جدا کرد؛ از جنگ سرد، فضای بسته سیاسی، توسعه نامتوازن، کشمکش سنت و تجدد و جامعه‌ای که خود سرشار از تناقض بود.
اگر در زندگی و اندیشه او تناقض می‌بینیم، باید آنها را نقد کنیم؛ اما هم‌زمان باید پرسید چه میزان از آن تناقض‌ها، تناقض‌های خودِ جامعه‌ای بود که او در آن زندگی می‌کرد.
این نگاه به معنای تبرئه گذشته نیست؛ درست برعکس، راهی است برای فهم دقیق‌تر خطاها.
نسلی که خود زمانی در فضای حذف، افشاگری و داوری‌های مطلق زیسته و اکنون از نتایج آن تجربه پند گرفته، شاید بیش از دیگران وظیفه دارد این درس را منتقل کند:
آدم‌ها را به «هیچ» تقلیل ندهیم.
هیچ متفکر، نویسنده یا سیاستمداری فقط مجموعه فضیلت‌هایش نیست؛ همان‌گونه که فقط مجموعه لغزش‌ها و ضعف‌های شخصی‌اش نیز نیست.
میراث فکری را باید خواند، سنجید، نقد کرد و از آن عبور کرد؛

نه آنکه برای رد یک اندیشه، نخست صاحب آن را در دادگاه اخلاقی فضای مجازی نابود کنیم.
جلال آل‌احمد با همه «غث و سمین» کارنامه‌اش، بخشی از تاریخ روشنفکری ایران است.
و شاید برخورد بالغ با گذشته دقیقاً از همین‌جا آغاز شود:
نه تقدیس، نه افشاگری؛ فهم و نقد.
متن کامل یادداشت حسین کمالی در مشاهده فوری
#میراث_فرهیختگان

#جلال_آل_احمد #روشنفکری #نقد #تاریخ_معاصر #نون_و_القلم
#فرهیختگان روزن آگاهی

🟥 مسئله بنیادین ایران، ضعف نهاد شهروندی است
🎙 عباس آخوندی در گفت‌وگو با خبرآنلاین
عباس آخوندی، وزیر پیشین راه و شهرسازی، معتقد است یکی از موانع بنیادی اصلاح و توسعه در ایران، ضعف «نهاد شهروندی» است؛ یعنی فقدان شهروندی که آگاه، مسئول، کنشگر و نسبت به حقوق خود حساس باشد.
از نگاه او، حاکمیت به‌تنهایی قادر به ایجاد توسعه نیست:
«اگر جامعه‌ای شهروندان مسئول و کنشگر داشته باشد، همین شهروندان می‌توانند زمینه اصلاح دولت و حکومت را فراهم کنند.»
اما «کنشگری» در این نگاه فقط اعتراض یا گلایه نیست.
آخوندی برای توضیح موضوع، تورم را مثال می‌زند. همه از گرانی ناراضی‌اند؛ اما اگر تورم را صرفاً «گران‌شدن کالاها» تعریف کنیم، راه‌حل نیز به کنترل قیمت، بازرسی بیشتر و گسترش دستگاه نظارتی تقلیل پیدا می‌کند؛ اقداماتی که خود می‌توانند هزینه دولت و کسری بودجه را افزایش دهند.
مسئله زمانی درست صورت‌بندی می‌شود که پرسش به ریشه‌ها برسد:
کسری بودجه چگونه ایجاد می‌شود؟ دولت چه درآمدی دارد؟ پول را کجا هزینه می‌کند؟ و سیاست‌های اقتصادی چگونه به تورم منجر می‌شوند؟
از این منظر، تفاوت شهروند معترض با شهروند کنشگر در آن است که دومی فقط پیامد مسئله را نمی‌بیند؛ می‌کوشد علت را بشناسد و مطالبه‌ای مشخص و قابل‌پیگیری شکل دهد.
آخوندی همین منطق را درباره بحران آب، مسائل شهری، حمل‌ونقل و دیگر مشکلات کشور نیز به کار می‌برد: راه‌حلی که بر صورت‌بندی غلط بنا شود، ممکن است نه‌تنها مشکل را حل نکند، بلکه آن را پیچیده‌تر کند.
ایده «شهرداد» نیز بر همین نگاه بنا شده است؛ پیوند دانش با کنش اجتماعی و تربیت شهروندانی که بتوانند از سطح نارضایتی عبور کنند و مسئله عمومی را بفهمند، صورت‌بندی کنند و برای تغییر آن دست به کنش بزنند.
شاید پرسش بنیادین توسعه نیز همین باشد:
آیا جامعه‌ای بدون شهروندِ آگاه، صاحب حق و قادر به مطالبه‌گری، می‌تواند فقط با تصمیم‌های از بالا توسعه پیدا کند؟
📌 مشروح گفت‌وگو در خبرآنلاین

#منتخب_فرهیختگان
#عباس_آخوندی #شهروندی #توسعه #کنشگری #شهرداد
#فرهیختگان روزن آگاهی

🟢 اخلاق در روزگار فرسودگی؛ چرا این گفت‌وگو درست در وقت خود برگزار می‌شود؟
✍🏻 علیرضا معینی
قرار است نشستی درباره کتاب «احساسات اخلاقی، واقعیت اخلاقی و پیشرفت اخلاقی» نوشته توماس نیگل، با حضور عبدالکریم سروش، مصطفی ملکیان، یاسر میردامادی و مترجم کتاب، جواد حیدری برگزار شود.
شاید این گفت‌وگو در یکی از دشوارترین و در عین حال مناسب‌ترین زمان‌ها برگزار می‌شود؛ زیرا مسئله امروز ایران فقط اقتصاد و سیاست نیست. پرسشی عمیق‌تر نیز پیش روی ماست:
در جامعه‌ای که اعتماد فرسوده، احساس بی‌عدالتی گسترده و بسیاری از ارزش‌ها زیر فشار قدرت و مصلحت قرار گرفته‌اند، آیا هنوز می‌توان از «حقیقت اخلاقی» سخن گفت؟
آیا ظلم فقط به این دلیل بد است که ما از آن بیزاریم، یا ما از ظلم بیزاریم چون واقعاً چیزی در آن نادرست است؟
این تفاوت کوچک نیست.
اگر خوب و بد صرفاً احساس، عادت یا قرارداد اجتماعی باشند، با چه معیاری می‌توان جامعه‌ای را که برده‌داری، شکنجه یا تبعیض را عادی می‌داند، از نظر اخلاقی نقد کرد؟
و اگر حقیقتی اخلاقی مستقل از سلیقه ما وجود دارد، چگونه به آن دسترسی پیدا می‌کنیم؟
اینجاست که بحث «احساسات اخلاقی» اهمیت پیدا می‌کند. همدلی، شرم، احساس گناه، شفقت و خشم در برابر بی‌عدالتی، اجزای زنده وجدان انسانی‌اند؛ اما آیا اخلاق را می‌توان به احساس فروکاست؟
اگر کسی استدلال اخلاقی منسجمی داشته باشد، اما از رنج دیگری متأثر نشود، آیا اخلاقی است؟
و اگر انسانی مهربان باشد، اما قدرت تشخیص میان عدالت و بی‌عدالتی را نداشته باشد، مهربانی به‌تنهایی کافی است؟
پرسش مهم‌تر نیگل، امکان پیشرفت اخلاقی است.
اگر امروز برده‌داری را محکوم می‌کنیم، حقوق زنان و کودکان را جدی‌تر می‌گیریم و شکنجه و تحقیر انسان را ناروا می‌دانیم، آیا بشر واقعاً چیزهایی درباره اخلاق «فهمیده» است یا صرفاً حساسیت‌هایش تغییر کرده؟
اگر پیشرفت اخلاقی معنایی داشته باشد، باید بتوان گفت جامعه‌ای در گذشته، حتی زمانی که رفتاری را عادی می‌دانست، در خطا بوده است.
و همین ما را دوباره به «واقعیت اخلاقی» بازمی‌گرداند.
در جامعه ایران، این پرسش‌ها دیگر تمرین دانشگاهی نیستند.
جامعه‌ای که در آن دروغ، تحقیر، بی‌عدالتی و مصلحت‌جویی اخلاقی عادی شود، فقط سرمایه اقتصادی خود را از دست نمی‌دهد؛ سرمایه اخلاقی و امکان زندگی مشترک را نیز فرسوده می‌کند.
هیچ جامعه‌ای تنها با قانون و زور اداره نمی‌شود. زندگی اجتماعی به انسان‌هایی نیاز دارد که وعده را وعده بدانند، حق دیگری را به رسمیت بشناسند و کرامت انسان را با منفعت لحظه‌ای معامله نکنند.
پرسش دیگری نیز ناگزیر از دل این بحث بیرون می‌آید:
آیا اخلاق بدون دین ممکن است؟
اگر اخلاق مستقل از دین است، بنیان آن چیست؛ عقل، طبیعت انسان، رنج، کرامت، قرارداد یا واقعیتی مستقل از همه اینها؟
و اگر اخلاق را به دین وابسته کنیم، تکلیف انسان اخلاقی بیرون از ایمان چه می‌شود؟
حضور سروش، ملکیان، میردامادی و حیدری می‌تواند این پرسش را از فلسفه اخلاق تا فلسفه دین، معرفت‌شناسی و تجربه زیسته انسان دنبال کند.
اما شاید پشت همه این بحث‌ها یک سؤال ساده‌تر و سخت‌تر پنهان باشد:
در روزگار فشار و فرسودگی، آیا هنوز می‌توان اخلاقی ماند؟
ما بیش از همیشه به گفت‌وگو درباره اخلاق نیاز داریم؛ نه اخلاق به معنای موعظه، بلکه اخلاق به معنای پرسش از حقیقت، عدالت، کرامت، دیگری، مسئولیت، اعتماد و امکان زندگی مشترک.
و شاید امید از همین‌جا آغاز شود:
از این باور که حتی در روزگاری که قدرت و منفعت بسیاری از ارزش‌ها را می‌آزمایند، هنوز می‌توان پرسید چگونه باید انسانی‌تر زیست.

متن کامل یادداشت علیرضا معینی در مشاهده فوری

#صدای_فرهیختگان
#علیرضا_معینی #توماس_نیگل #فلسفه_اخلاق #عبدالکریم_سروش #مصطفی_ملکیان
#فرهیختگان روزن آگاهی

📚 معرفی و بررسی کتاب «احساسات اخلاقی، واقعیت اخلاقی و پیشرفت اخلاقی»
اثر تامس نیگل
با حضور:
🔹 دکتر عبدالکریم سروش
🔹 استاد مصطفی ملکیان
🔹 دکتر یاسر میردامادی
🔹 دکتر جواد حیدری، مترجم کتاب
این نشست به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های فلسفه اخلاق می‌پردازد: آیا خوب و بد، واقعیتی مستقل از احساسات و قراردادهای ما دارند؟ «پیشرفت اخلاقی» چگونه ممکن است و چه نسبتی میان احساسات اخلاقی، عقل و واقعیت اخلاقی برقرار است؟
🗓 شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵
📅 ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶
⏰ ساعت ۲۱:۳۰ به وقت تهران
⏰ ساعت ۱۴:۰۰ به وقت شرق آمریکا (EDT)
💻 شرکت در جلسه از طریق Google Meet:
ورود به جلسه
#منتخب_فرهیختگان
#توماس_نیگل #عبدالکریم_سروش #مصطفی_ملکیان #یاسر_میردامادی #فلسفه_اخلاق
#فرهیختگان روزن آگاهی

حمـید مـهدوی 
مشهد. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

مرثیه‌ای برای «کاروانسرای روس‌ها»؛ وقتی موسیقی به سوگ میراث می‌نشیند

🎥 مسعود حسینی و هادی سخن، دو هنرمند سبزواری، در میان ویرانه‌های یک بنای تاریخی

پس از تخریب بنای تاریخی معروف به «کاروانسرای روس‌ها» یا «پادگان روس‌ها» در سبزوار، دو هنرمند این شهر بامداد پنجشنبه به محل بنا رفتند و با قوشمه و دهل، نوای سوگ موسیقی محلی سبزوار را نواختند.

بنایی که با نام خانه تومانیان نیز شناخته می‌شد، اگرچه هنوز در فهرست آثار ملی ثبت نشده بود، از سوی میراث فرهنگی واجد ارزش تاریخی شناخته شده بود.

تصاویر منتشرشده نشان می‌دهد که این بنا روز چهارشنبه با ورود لودر تخریب شد؛ اقدامی که اعتراض فعالان میراث فرهنگی و شهروندان سبزواری را برانگیخت.

حالا در جایی که تا چند روز پیش بخشی از حافظه معماری شهر ایستاده بود، صدای قوشمه و دهل شنیده می‌شود.

نه برای جشن،
بلکه برای سوگ یک بنا.

شاید این اجرا خود پرسشی باشد از نسبت ما با گذشته:

چرا باید میراث یک شهر ابتدا ویران شود تا ارزشش را به یاد بیاوریم؟

بناها فقط خشت و آجر نیستند؛ بخشی از حافظه جمعی‌اند. با نابودی هرکدام، صفحه‌ای از تاریخ یک شهر نیز از دسترس نسل بعد خارج می‌شود.

#میراث_فرهیختگان
#سبزوار #کاروانسرای_روس‌ها #خانه_تومانیان #میراث_فرهنگی #قوشمه_و_دهل

#فرهیختگان روزن آگاهی

🌍 آیا سناریوی سوریه برای حوثی‌ها تکرار می‌شود؟
✍🏻 جعفر بخشی بی‌نیاز
جعفر بخشی بی‌نیاز در یادداشت تازه خود، آینده حوثی‌های یمن را با تجربه فروپاشی بخشی از شبکه نفوذ جمهوری اسلامی در سوریه مقایسه می‌کند و معتقد است مجموعه‌ای از فشارهای نظامی، اقتصادی و منطقه‌ای می‌تواند سرانجام این گروه را به نقطه فروپاشی برساند.
در این تحلیل، چهار عامل تعیین‌کننده‌اند:
فشار نظامی و برتری هوایی مخالفان، فرسایش اقتصادی مناطق تحت کنترل حوثی‌ها، کاهش توان پشتیبانی جمهوری اسلامی و احتمال ورود بازیگران تازه‌ای مانند پاکستان.
نویسنده از کنار هم گذاشتن این عوامل به نتیجه‌ای قاطع می‌رسد:
«این بار کار حوثی‌ها تمام است.»
اما تازه‌ترین تحولات میدان یمن تصویر پیچیده‌تری نشان می‌دهد.
در روزهای اخیر، به‌جای فروپاشی خطوط حوثی‌ها، نیروهای این گروه دست به یکی از مهم‌ترین عملیات‌های زمینی سال‌های اخیر زده‌اند و بندر مُخا در ساحل دریای سرخ را تصرف کرده‌اند؛ پیشروی‌ای که موقعیت آنان را در نزدیکی باب‌المندب تقویت کرده و نیروهای دولت مورد حمایت عربستان را به عقب رانده است.
بنابراین دست‌کم در وضعیت فعلی، این گزاره که حوثی‌ها «از زمین و هوا محاصره شده و توان پیشروی ندارند» با واقعیت میدان سازگار نیست.
درباره ایران نیز شواهد موجود هنوز از قطع مؤثر پشتیبانی حکایت نمی‌کند. گزارش‌های تازه از نقش تسلیحاتی و مشورتی جمهوری اسلامی در عملیات‌های حوثی‌ها سخن می‌گویند؛ هرچند میزان و دوام این حمایت در شرایط جنگ منطقه‌ای همچنان محل بحث است.
عامل پاکستان هم باید با احتیاط بیشتری دیده شود.
اسلام‌آباد هشدار داده است که حمله به عربستان می‌تواند سازوکار دفاع جمعی میان پاکستان، ترکیه و عربستان را فعال کند؛ اما تاکنون تصمیم رسمی پاکستان برای ورود مستقیم به جنگ یمن یا حمله به مواضع حوثی‌ها اعلام نشده است.
از این رو، یادداشت جعفر بخشی بی‌نیاز را بیش از آنکه گزارشی از وضع موجود بدانیم، باید به‌عنوان یک سناریو و پیش‌بینی درباره مسیر آینده جنگ خواند.
سناریویی که می‌گوید اگر پشتیبانی خارجی حوثی‌ها تضعیف شود، فشار اقتصادی تشدید گردد و ائتلافی وسیع‌تر علیه آنان شکل بگیرد، آنچه زمانی در سوریه برای شبکه نفوذ جمهوری اسلامی رخ داد، ممکن است در یمن نیز تکرار شود.
اما وضعیت امروز یک هشدار مهم به تحلیلگران می‌دهد:
در جنگ، فاصله میان «آسیب‌پذیری ساختاری» و «فروپاشی قریب‌الوقوع» می‌تواند بسیار زیاد باشد.
حوثی‌ها ممکن است با بحران‌های جدی اقتصادی و راهبردی روبه‌رو باشند، اما پیشروی اخیر آنان نشان می‌دهد هنوز نمی‌توان «پایان کار» این بازیگر را واقعیتی محقق‌شده دانست.
متن کامل یادداشت جعفر بخشی بی‌نیاز در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان

#جعفر_بخشی_بی_نیاز #یمن #حوثی‌ها #عربستان #پاکستان #خاورمیانه
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔸 صلحی که به تقویم راه نیافت

✍🏻 محسن‌حسام مظاهری

در برخی منابع تاریخی، ۲۶ ربیع‌الاول سال ۴۰ هجری به‌عنوان یکی از تاریخ‌های صلح امام حسن با معاویه ذکر شده است؛ تصمیمی که در یکی از بحرانی‌ترین مقاطع تاریخ اسلام گرفته شد.

امام حسن در شرایطی صلح را پذیرفت که سپاهش انسجام و وفاداری لازم را از دست داده بود و ادامه جنگ می‌توانست به کشتار گسترده‌تر بینجامد. در منابع شیعی نیز از حفظ جان شیعیان و جلوگیری از خون‌ریزی به‌عنوان یکی از دلایل این تصمیم یاد شده است.

صلح، اما برای او بی‌هزینه نبود.

گروهی از یاران و هوادارانش به آن اعتراض کردند؛ برخی تصمیم او را نشانه ضعف دانستند، خیمه‌گاهش مورد هجوم قرار گرفت و خود او نیز در مدائن زخمی شد.

با این همه، پرسش محسن‌حسام مظاهری از جای دیگری آغاز می‌شود:

چرا رویدادی با چنین اهمیت تاریخی، تقریباً هیچ جایگاهی در حافظه آیینی و تقویم شیعی پیدا نکرد؟

او می‌نویسد در منابع تقویمی مهم دوره‌های گذشته و نیز در تقویم‌های متأخر، برای بسیاری از رخدادهای مذهبی روز و مناسبت تعیین شده، اما صلح امام حسن عمدتاً غایب مانده است.

به گفته مظاهری، این غیبت صرفاً مسئله‌ای تقویمی نیست؛ نشانه‌ای است از اینکه حافظه جمعی چه چیزی را برجسته می‌کند و چه چیزی را به حاشیه می‌راند.

در فرهنگ شیعی، جنگ و شهادت امام حسین به یکی از بزرگ‌ترین الگوهای اخلاقی و سیاسی بدل شد؛ اما صلح امام حسن، مدارا و پرهیز از جنگ در شرایط نابرابر، هرگز همان جایگاه نمادین را نیافت.

این در حالی است که یکی از مهم‌ترین آثار معاصر درباره این واقعه، صلح الحسن نوشته شیخ راضی آل‌یاسین است؛ کتابی که علی خامنه‌ای در سال ۱۳۴۸ آن را با عنوان «صلح امام حسن؛ پرشکوه‌ترین نرمش قهرمانانه تاریخ» به فارسی ترجمه کرد.

اما حتی چنین اثری نیز نتوانست صلح امام دوم شیعیان را به اندازه عاشورا وارد آیین عمومی و حافظه مذهبی کند.

از نظر مظاهری، این تفاوت تصادفی نیست.

تقویم فقط جدولی از روزها نیست؛ نقشه حافظه یک جامعه است.

اینکه کدام واقعه به مناسبت تبدیل شود، کدام شخصیت هر سال فراخوانده شود و کدام رخداد به حاشیه برود، از نیازها، ارزش‌ها و مناسبات قدرت در هر دوره خبر می‌دهد.

به همین دلیل، شاید پرسش مهم‌تر این نباشد که چرا تاریخ دقیق صلح امام حسن را نمی‌دانیم؛ بلکه این باشد:

چرا یک سنت مذهبی، شهادت و مبارزه را به حافظه آیینی سپرد، اما صلح و عقب‌نشینی برای جلوگیری از خون‌ریزی را کمتر به یاد آورد؟

شاید پاسخ به این پرسش، چیزی فقط درباره گذشته به ما نگوید؛
بلکه بخشی از اکنونِ ما را نیز توضیح دهد.

متن کامل یادداشت محسن‌حسام مظاهری در مشاهده فوری

#میراث_فرهیختگان
#محسن_حسام_مظاهری #امام_حسن #صلح_امام_حسن #تاریخ_شیعه #حافظه_جمعی

#فرهیختگان روزن آگاهی

🛢 چرا تبدیل نفت به ابزار قدرت، برای ایران قدرت پایدار نساخت؟
✍🏻 محمد طاهری | سردبیر تجارت فردا
سه مقطع تاریخی، یک پرسش مشترک را پیش روی ایران می‌گذارند:
داشتن نفت و قرارگرفتن کنار تنگه هرمز، چه زمانی به «قدرت» تبدیل می‌شود و چه زمانی استفاده از آنها به‌عنوان ابزار منازعه، همان قدرت را فرسوده می‌کند؟
۶۶ سال پیش، در سپتامبر ۱۹۶۰، ایران همراه عراق، عربستان سعودی، کویت و ونزوئلا در بغداد اوپک را پایه‌گذاری کرد.
هدف روشن بود: کشورهای تولیدکننده نمی‌خواستند تعیین قیمت و سرنوشت مهم‌ترین دارایی‌شان یکسره در اختیار شرکت‌های بزرگ نفتی باشد. آنان می‌خواستند قدرت چانه‌زنی بیشتری به دست آورند و سهم خود را در بازار جهانی انرژی افزایش دهند.
پانزده سال بعد، قدرت نفت ایران در یکی از مهم‌ترین مکاتبات تهران و واشنگتن خود را نشان داد.
در ۹ سپتامبر ۱۹۷۵، جرالد فورد، رئیس‌جمهور آمریکا، از محمدرضا شاه خواست از نفوذ ایران در اوپک برای جلوگیری از افزایش دوباره قیمت نفت استفاده کند.
فورد هشدار می‌داد که شوک تازه قیمت، اقتصاد آمریکا، اروپا و ژاپن را که هنوز با رکود و تورم پس از بحران نفتی ۱۹۷۳ درگیر بودند، تحت فشار بیشتری قرار خواهد داد.
شاه دو روز بعد پاسخ داد که تورم کشورهای صنعتی، حدود ۳۵ درصد از قدرت خرید درآمد نفتی ایران را از بین برده و ادامه تثبیت قیمت را قابل دفاع نمی‌داند.
در نشست اواخر سپتامبر، اوپک افزایش ۱۰درصدی قیمت نفت را تصویب کرد.
برای ایران آن روزگار، نفت فقط یک کالای صادراتی نبود؛ اهرم استقلال و چانه‌زنی سیاسی نیز بود.
اما نیم‌قرن بعد، مسئله شکل دیگری پیدا کرده است.
امروز ایران همچنان یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر انرژی جهان است و بر یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان، تنگه هرمز، اشراف جغرافیایی دارد.
با این حال، یک تناقض آشکار شکل گرفته است:
اختلال در خلیج فارس می‌تواند قیمت نفت را برای جهان بالا ببرد، اما ایران خود لزوماً از نفت گران‌تر سود نمی‌برد.
جنگ و محاصره دریایی، صادرات نفت ایران را به‌شدت محدود کرده است. از سوی دیگر، ناامنی در هرمز عرضه کشورهای منطقه را کاهش داده و قیمت جهانی نفت را بالا برده است.
یعنی ایران می‌تواند با افزایش ریسک در هرمز، هزینه اقتصاد جهانی را افزایش دهد؛ اما هم‌زمان امکان خودش برای فروش نفت و کسب درآمد ارزی نیز محدودتر می‌شود.
از این مهم‌تر، هرچه هرمز ناامن‌تر شود، انگیزه همسایگان ایران برای یافتن راه‌های جایگزین بیشتر می‌شود:
خطوط لوله، بنادر خارج از خلیج فارس، انتقال کشتی‌به‌کشتی و مسیرهایی که وابستگی به تنگه هرمز را کاهش دهند.
این همان نقطه‌ای است که باید میان «منبع قدرت» و «قدرت پایدار» تفاوت گذاشت.
ذخیره عظیم نفت، به خودی خود قدرت نفتی نمی‌سازد.
قدرت زمانی پایدار می‌شود که کشوری بتواند:
تولید کند، آزادانه بفروشد، درآمدش را جذب کند و آن درآمد را به سرمایه، فناوری، زیرساخت و نفوذ اقتصادی تبدیل کند.
اگر نفت فقط هنگام بحران به سلاح تبدیل شود، ممکن است برای رقیب هزینه بسازد؛ اما الزاماً برای صاحب نفت قدرتی ماندگار ایجاد نمی‌کند.
تجربه ایران از ۱۹۶۰ تا امروز شاید همین درس را پیش رو بگذارد:
قدرت انرژی فقط در توان مختل‌کردن بازار نیست؛ در توان حضور پایدار، فروش پایدار و تبدیل درآمد انرژی به قدرت اقتصادی است.
و پرسش محمد طاهری همچنان باقی است:
آیا نفت و هرمز برای ایران قدرت می‌سازند، یا استفاده مداوم از آنها به‌عنوان ابزار منازعه، در نهایت همان قدرت را فرسوده می‌کند؟
📌 جلد شماره جدید تجارت فردا


#صدای_فرهیختگان

#محمد_طاهری #نفت #اوپک #تنگه_هرمز #اقتصاد_ایران #تجارت_فردا
#فرهیختگان روزن آگاهی

🌍 از «مرغ فاسد» تا «مرغ تاریخ‌گذشته»؛ اصل ماجرای مشهد چیست؟
✍🏻 جعفر بخشی بی‌نیاز
خبری درباره صدها تن مرغ تاریخ‌گذشته در خراسان رضوی، موجی از نگرانی درباره سلامت مواد غذایی و کیفیت نظارت در ایران ایجاد کرده است.
ماجرا ابتدا با سخنان نایب‌رئیس شورای شهر مشهد خبرساز شد؛ جایی که از حدود ۱۰۰ تن مرغ سخن گفته شد و تعبیر «گوشت فاسد» نیز به کار رفت.
پس از آن، مسئولان دامپزشکی توضیح دیگری ارائه کردند:
این محموله‌ها، به گفته آنان، فاسد نبوده‌اند بلکه تاریخ مصرف مستقیم انسانی‌شان گذشته بوده و پس از بررسی‌های بهداشتی و آزمایش، از مصرف مستقیم خانوار خارج و برای مصرف صنعتی در فرآورده‌هایی مانند سوسیس و کالباس تعیین تکلیف شده‌اند.
در روایت دیگری، مدیرکل پشتیبانی امور دام خراسان رضوی از ۲۵۰ تن مرغ تاریخ‌گذشته در استان سخن گفته که در اردیبهشت‌ماه، با مجوز قضایی به صنایع فرآورده‌های گوشتی تحویل شده است.
این توضیحات یک سوءبرداشت مهم را برطرف می‌کنند:
«تاریخ‌گذشته» الزاماً به معنای «متعفن و مسموم» نیست.
اما رفع این سوءبرداشت، پرسش‌های اصلی را از میان نمی‌برد.
چرا چنین حجم بزرگی از کالای اساسی باید پیش از مصرف، از تاریخ مقرر عبور کند؟
چه آزمایش‌هایی روی محموله‌ها انجام شده است؟
نتایج آزمایش‌های میکروبی و بهداشتی کجاست؟
کدام واحدهای صنعتی این مواد را دریافت کرده‌اند؟
آیا مصرف‌کننده حق ندارد بداند محصولی که می‌خرد از چه مواد اولیه‌ای و تحت چه مجوزی تولید شده است؟
و مهم‌تر از همه:
اگر این فرایند کاملاً سالم، قانونی و مطابق ضوابط است، چرا جزئیات آن به‌صورت شفاف و عمومی منتشر نمی‌شود؟
اعتماد عمومی با تکذیب یک واژه بازسازی نمی‌شود.
وقتی خبری درباره صدها تن ماده غذایی تاریخ‌گذشته منتشر می‌شود، وظیفه نهادهای مسئول فقط این نیست که بگویند «فاسد نبوده است». باید بتوانند با اسناد روشن نشان دهند چه آزمایش‌هایی انجام شده، چه نهادی سلامت محصول را تأیید کرده، چه مجوزی صادر شده و زنجیره مصرف چگونه قابل رهگیری است.
سلامت غذایی حوزه‌ای نیست که جامعه ناچار باشد میان دو روایت انتخاب کند:
یک طرف بگوید «محموله مرگ» و طرف دیگر بگوید «همه‌چیز قانونی بوده است».
آنچه اعتماد می‌سازد شفافیت قابل راستی‌آزمایی است.
جعفر بخشی بی‌نیاز در یادداشت خود با لحنی تند از احتمال ورود مواد ناسالم به سفره مردم انتقاد کرده است. نگرانی او درباره نظارت و مسئولیت‌پذیری قابل فهم است؛ اما با اطلاعات فعلی نمی‌توان مرغ‌های مورد بحث را «متعفن» یا «مسموم» خواند.
مسئله جدی‌تر شاید همین باشد:
چگونه ممکن است صدها تن مرغ از تاریخ مصرف مستقیم عبور کند و جامعه تازه پس از یک مناقشه رسانه‌ای بفهمد سرنوشت آن چه شده است؟
در حوزه سلامت عمومی، حق مردم فقط «سالم‌بودن غذا» نیست؛

حق دانستن نیز بخشی از سلامت عمومی است.
متن کامل یادداشت جعفر بخشی بی‌نیاز در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان

#جعفر_بخشی_بی_نیاز #سلامت_غذایی #مشهد #دامپزشکی #سوسیس_و_کالباس #شفافیت

#فرهیختگان روزن آگاهی

📚 آل‌احمد در ده برداشت؛ نویسنده‌ای که در یک قاب جا نمی‌شود
✍🏻 احمدرضا بهرامپور عمران
جلال آل‌احمد را نمی‌توان فقط با غرب‌زدگی شناخت. کارنامه کوتاه اما پُرتکاپوی او از داستان و نقد ادبی تا سیاست، روزنامه‌نگاری، ترجمه، مردم‌نگاری و زندگی مشترک با یکی از مهم‌ترین نویسندگان معاصر ایران امتداد دارد.
احمدرضا بهرامپور عمران، جلال را در ده قاب می‌بیند:
۱. آل‌احمدِ داستان‌نویس
در مدیر مدرسه و نفرین زمین، روایتگر واقعیت اجتماعی است و در نون‌والقلم به تمثیل سیاسی روی می‌آورد. در کنار رمان‌ها و داستان‌های بلند، آثاری از مجموعه‌هایی چون سه‌تار و پنج داستان نیز بخش مهمی از میراث داستانی او هستند.
۲. آل‌احمدِ صاحب‌سبک
شاید ماندگارترین میراث ادبی جلال، نثر او باشد؛ نثری کوتاه، ضربی، گفتاری و آکنده از حذف و ایجاز.
بهرامپور عمران حتی معتقد است از حیث «بدعت، صناعت، شخصیت نثر و جریان‌سازی»، کمتر نثرنویس معاصری به اندازه آل‌احمد اثر گذاشته است.
۳. آل‌احمدِ سیاسی
از حزب توده تا جدایی همراه خلیل ملکی و سپس فعالیت در «نیروی سوم»، زندگی جلال با سیاست گره خورده بود.
غرب‌زدگی نیز، فارغ از همه نقدهایی که بر آن وارد شده، چنان با نام او پیوند خورد که به یکی از اثرگذارترین مفاهیم مناقشه‌برانگیز روشنفکری ایران در قرن بیستم بدل شد.
۴. آل‌احمدِ ژورنالیست
او فقط نویسنده کتاب نبود؛ در نشریات حزبی و روشنفکری قلم می‌زد، سردبیری و گردانندگی می‌کرد و تجربه مطبوعاتی، بخش مهمی از شکل‌گیری نثر سریع و مستقیم او بود.
۵. آل‌احمدِ منتقد ادبی
نقدهای جلال همیشه دانشگاهی و نظام‌مند نبودند؛ گاه شتاب‌زده و «قلم‌انداز» نوشته می‌شدند.
با این همه، نوشته‌هایش درباره نیما یوشیج و صادق هدایت همچنان بخشی خواندنی از تاریخ نقد ادبی معاصرند.
۶. آل‌احمدِ جست‌وجوگر
تنوع حیرت‌انگیز تجربه‌های فکری و ادبی او، آن هم در عمری که به ۴۶ سال نرسید، از ذهنی ناآرام و پرسشگر خبر می‌دهد.
از حزب و روستا تا مدرسه، حج، اسرائیل، آمریکا و شوروی؛ جلال مدام در حال دیدن، تجربه‌کردن و تجدیدنظر بود.
۷. آل‌احمدِ خودافشاگر
او از پنهان‌کردن تناقض‌های شخصی‌اش چندان پرهیز نداشت.
اوج این وجه را شاید بتوان در سنگی بر گوری دید؛ متنی بی‌پرده و شخصی که از ناتوانی در فرزندآوری، زندگی مشترک و بحران‌های درونی نویسنده سخن می‌گوید.
۸. آل‌احمدِ تک‌نگاری‌نویس
اورازان، تات‌نشین‌های بلوک زهرا و جزیره خارک نشان می‌دهند که نگاه او فقط متوجه تهران و روشنفکران نبود.
این نوشته‌ها از نخستین تجربه‌های مهم مردم‌نگاری و تک‌نگاری روستایی در ادبیات جدید ایران‌اند و راهی برای واردکردن زندگی حاشیه‌ها به متن ادبیات گشودند.
۹. آل‌احمدِ مترجم
ترجمه برای جلال یک حرفه مستقل نبود؛ بیشتر بخشی از سیر فکری‌اش بود.
او آثاری از سارتر، کامو، آندره ژید و دیگر نویسندگان اروپایی ترجمه کرد. انتخاب بازگشت از شوروی ژید نیز با فاصله‌گرفتن او از مارکسیسم استالینی و تجربه حزب توده بی‌ارتباط نبود.
۱۰. آل‌احمد، همسرِ یک نویسنده
جلال و سیمین دانشور یکی از مهم‌ترین زوج‌های ادبی تاریخ معاصر ایران‌اند؛ دو نویسنده با هویت مستقل که آثار یکدیگر را می‌خواندند، نقد می‌کردند و در زندگی فکری هم حضور داشتند.
بهرامپور عمران ردّ جلال را حتی در برخی شخصیت‌های داستانی دانشور جست‌وجو می‌کند؛ و نامه‌های این دو نیز تصویری کم‌نظیر از رابطه دو اهل قلم در اختیار ما گذاشته‌اند.
این ده برداشت شاید یک نکته مشترک داشته باشند:
جلال آل‌احمد را نمی‌توان به یک کتاب، یک نظریه، یک موضع سیاسی یا حتی یک دوره از زندگی‌اش تقلیل داد.
او شخصیتی بود آکنده از تغییر، تناقض، جست‌وجو و تجربه؛ و شاید برای فهمش، پیش از داوری باید همین چندگانگی را جدی گرفت.
و به تعبیر نویسنده:
«به امید انتشار بی‌کم‌وکاست یادداشت‌های روزانه جلال.»

متن کامل یادداشت احمدرضا بهرامپور عمران در مشاهده فوری

#میراث_فرهیختگان

#احمدرضا_بهرامپور_عمران #جلال_آل_احمد #سیمین_دانشور #ادبیات_معاصر #غرب_زدگی

#فرهیختگان روزن آگاهی