🔵 از «نمایش انسجام» تا «بحران انشقاق»
✍🏻 احمد علوی
تجمعی که برای نمایش قدرت و انسجام برپا می‌شود، گاهی می‌تواند درست به عکس عمل کند:
شکاف‌های درونی قدرت را آشکار کند.
احمد علوی در یادداشت تازه خود، تجمع‌های ماه‌های اخیر حامیان جمهوری اسلامی را از همین زاویه بررسی می‌کند.
به باور او، شعارهایی مانند:
«قالیباف، عراقچی، پس خون رهبرم چی؟»
فقط مخالفت با یک سیاست خارجی نیستند؛ اهمیت‌شان در این است که اختلاف درباره مذاکره با آمریکا را به پرسشی درباره وفاداری سیاسی تبدیل می‌کنند.
یعنی نزاع از این پرسش که «کدام سیاست بهتر است؟» عبور می‌کند و به این می‌رسد که:
چه کسی واقعاً خودی است؟
علوی این وضعیت را با مفهوم «ائتلاف حاکم» توضیح می‌دهد.
حکومت‌های اقتدارگرا فقط با سرکوب مخالفان دوام نمی‌آورند؛ آنها باید میان گروه‌های درون ساختار قدرت نیز نوعی تعادل برقرار کنند: مقام‌های سیاسی، فرماندهان نظامی، نهادهای امنیتی و شبکه‌های اقتصادی.
اختلاف در چنین ساختاری به‌خودی‌خود نشانه فروپاشی نیست.
بحران زمانی جدی‌تر می‌شود که جناح‌ها نه فقط بر سر سهم قدرت، بلکه بر سر راه بقای خود ساختار اختلاف پیدا کنند.
یک گرایش ممکن است مذاکره و کاهش تنش را برای بقای حکومت ضروری بداند؛

گرایش دیگر همان مذاکره را عقب‌نشینی، تهدید هویتی یا حتی خیانت تلقی کند.
در این نقطه، سیاست خارجی دیگر فقط سیاست خارجی نیست.
تحریم، جنگ، منابع اقتصادی، نقش نهادهای نظامی در اقتصاد و توزیع آینده قدرت، همه به یکدیگر گره می‌خورند.
از نگاه علوی، همین‌جاست که «نمایش انسجام» می‌تواند به ضد خود بدل شود:
تجمعی که برای نشان‌دادن وفاداری سازمان یافته، فضایی می‌شود برای آشکارشدن اختلاف میان همان نیروهای وفادار.
اما نویسنده هشدار می‌دهد که نباید از این شکاف‌ها به‌سرعت نتیجه «فروپاشی» گرفت.
ساختار جمهوری اسلامی در دهه‌های گذشته بارها اختلاف‌های درونی جدی را مدیریت کرده است.
آنچه امروز اهمیت دارد، چیز دیگری است:
افزایش هزینه هماهنگ‌کردن اجزای درون قدرت.
جنگ، تحریم، کاهش منابع و فشار اقتصادی باعث می‌شوند مدیریت این اختلاف‌ها دشوارتر شود.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که چه کسی مذاکره می‌کند یا چه کسی با آن مخالف است.
پرسش عمیق‌تر این است:
هزینه بقای ساختار را چه کسی خواهد پرداخت؟
چه گروهی هزینه جنگ را می‌دهد؟

چه کسی هزینه توافق را؟

و در نهایت، مسئولیت شکست سیاست‌های گذشته بر دوش چه کسی خواهد افتاد؟
علوی نتیجه می‌گیرد:
هنوز نمی‌توان از فروپاشی سخن گفت؛ اما می‌توان از فرسایش ظرفیت مصالحه و افزایش هزینه هماهنگی درون ائتلاف حاکم سخن گفت.

📎 متن کامل یادداشت احمد علوی


#صدای_فرهیختگان

#احمد_علوی #ساختار_قدرت #قالیباف #عراقچی #مذاکره #ائتلاف_حاکم #سیاست_ایران
#فرهیختگان راهی به رهایی

🌍 استعمار، چپ و راست؛ چرا تاریخ را نمی‌توان به یک دوگانه ساده فروکاست؟
✍🏻 عدنان فلاحی
آیا استعمار همیشه داستان رویارویی «تمدن» با جوامعی کاملاً بدوی بوده است؟
عدنان فلاحی در نقد این تصویر ساده‌شده یادآوری می‌کند که بخش بزرگی از استعمار مدرن، نه در سرزمین‌های فاقد تمدن و ساختار اجتماعی، بلکه در جوامعی با تاریخ، دولت، شهر، دانشگاه و سنت‌های فکری شکل گرفت.
برای نشان‌دادن اینکه نقد استعمار منحصر به چپ نبوده، او به لودویگ فون میزس، از چهره‌های برجسته لیبرالیسم کلاسیک، رجوع می‌کند.
میزس سیاست استعماری قدرت‌های اروپایی را در «تضاد شدید با اصول لیبرالیسم» می‌دانست و استدلال می‌کرد برتری نظامی به هیچ ملتی حق نمی‌دهد ملت ضعیف‌تر را مطیع، غارت یا برده کند.
کارل پوپر نیز رنج تحمیل‌شده بر مردمان مستعمرات را یکی از تاریک‌ترین فصل‌های تاریخ تمدن توصیف کرده بود؛ هرچند تحلیل او از پیامدهای اقتصادی استعمار با سنت مارکسیستی تفاوت جدی داشت.
پس مخالفت با استعمار را نمی‌توان ذاتاً «چپ» و دفاع از آن را ذاتاً «راست» دانست.
تاریخ هر دو سوی پیچیده‌تری دارد.
در قرن شانزدهم، حتی در خود جهان مسیحی اروپا، مناقشه وایادولید بر سر مشروعیت فتح سرزمین‌های بومیان آمریکا، حقوق آنان و توجیه مذهبیِ مسیحی‌کردنشان شکل گرفت.
از سوی دیگر، خود جریان‌های چپ نیز همیشه ضد‌استعمار نبوده‌اند.
فلاحی برای نمونه به تاریخ تأسیس اسرائیل اشاره می‌کند: صهیونیسم کارگری و سوسیالیستی از نیروهای مسلط جامعه یهودی فلسطین و دولت نخستین اسرائیل بود و اتحاد شوروی نیز در مقطع ۱۹۴۷ و ۱۹۴۸ از تقسیم فلسطین و تأسیس دولت یهودی حمایت کرد.
اما همین نمونه نیز نیازمند دقت است.
اینکه صهیونیسم را دقیقاً در چه معنایی «استعماری» بدانیم، موضوع اختلاف جدی میان مورخان است. بنی موریس از وجود برخی ویژگی‌های استعماری سخن گفته، اما قیاس صهیونیسم با استعمار کلاسیک اروپایی را کامل نمی‌داند.
جالب آنکه حاییم وایزمن نیز در شهادت خود در برابر کمیته ویژه سازمان ملل در سال ۱۹۴۷، برای توضیح نقش «آژانس یهود» از تعابیری چون colonization و مقایسه با «شرکت‌های منشوردار» استفاده می‌کرد؛ واژگانی که نشان می‌دهد زبان سیاسی آن دوره با دسته‌بندی‌های امروز یکسان نبوده است.
نکته اصلی فلاحی اما فراتر از این مصادیق است:
استعمار یک پدیده تاریخی یکدست نبوده و نقد یا دفاع از آن نیز انحصار ایدئولوژیک چپ یا راست نداشته است.
استعمار اسپانیا در آمریکای لاتین، استعمار فرانسه در الجزایر، ایتالیا در لیبی یا امپراتوری بریتانیا، از نظر ساختار اقتصادی، شیوه حکمرانی و رابطه با جامعه محلی یکسان نبودند.
همین تفاوت‌هاست که تقلیل تاریخ استعمار به داستانی ساده از «متمدن‌کنندگان و وحشیان» یا به منازعه‌ای ثابت میان «چپ و راست» را مسئله‌دار می‌کند.
شاید برای فهم استعمار، پیش از داوری ایدئولوژیک باید پرسید:
چه کسی قدرت داشت؟

چه کسی سرزمین و منابع را کنترل می‌کرد؟

چه کسی حق تصمیم‌گیری سیاسی داشت؟

و هزینه این نظم را چه کسانی می‌پرداختند؟

🎬 ویدئوی مرتبط با این بحث ضمیمه پست است.

#منتخب_فرهیختگان

#عدنان_فلاحی #استعمار #لیبرالیسم #لودویگ_فون_میزس #کارل_پوپر #تاریخ_استعمار #صهیونیسم

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔵 امید و واقعیت؛ در میانه جنگ به چه چیز می‌توان دل بست؟
در میانه جنگ و ویرانی، امیدهای متفاوتی در میان ایرانیان شکل گرفته است:
امید به مداخله خارجی و تغییر حکومت؛

امید به بازگشت مردم به خیابان؛

و امید به اینکه ایران، هرقدر زخمی، باز از دل بحران برخیزد.
اما این یادداشت دریافتی، از زاویه‌ای بدبینانه‌تر می‌پرسد:
کدام‌یک از این امیدها واقعاً بر واقعیت سیاسی امروز تکیه دارند؟
نویسنده استدلال می‌کند که حتی اگر اسرائیل خواهان سقوط جمهوری اسلامی باشد، بمباران به‌تنهایی الزاماً به تغییر حکومت منجر نمی‌شود و ممکن است نتیجه عملی جنگ، پیش از هر چیز، تضعیف زیرساخت‌ها و فقیرترشدن جامعه باشد.
درباره اعتراض داخلی نیز متن بر این نکته تأکید می‌کند که جنگ می‌تواند میدان کنش سیاسی را محدود کند؛ زیرا اعتراض در میانه حمله خارجی آسان‌تر به زبان «خیانت» ترجمه می‌شود و حکومت نیز ابزار سرکوب را در اختیار دارد.
بخش دیگری از یادداشت، «استثناپنداری ایران» را نقد می‌کند.
این تصور که ایران به دلیل تاریخ و فرهنگ خود حتماً از سرنوشت کشورهایی چون عراق، سوریه، لیبی یا یمن مصون خواهد ماند، از نگاه نویسنده خطرناک است.
هیچ جامعه‌ای تضمین تاریخی برای نجات ندارد.
حتی اگر ایران در یک افق صدساله دوباره خود را بازسازی کند، این برای نسلی که امروز هزینه جنگ، فقر و فروپاشی را می‌پردازد تسلی چندانی نیست.
متن نسبت به عقلانیت حاکمان نیز خوش‌بین نیست و می‌گوید بقای حکومت ممکن است برای آنان بر کاهش هزینه مردم اولویت پیدا کند.
و در سوی دیگر، شور و محکومیت مخالفان حکومت ـ چه در حمایت از جنگ و چه علیه آن ـ لزوماً تعیین‌کننده تصمیم واشنگتن و تل‌آویو نیست.
در نهایت، این نوشته بیش از آنکه نسخه‌ای سیاسی ارائه کند، یک هشدار دارد:
امید، اگر از واقعیت جدا شود، می‌تواند به شکل دیگری از فرار از واقعیت بدل شود.
نه مداخله خارجی تضمین‌کننده آزادی است؛

نه اعتراض خیابانی به‌خودی‌خود پیروزی می‌آورد؛

نه تاریخ تعهدی داده که ایران همیشه از هر ویرانی سالم بیرون بیاید.
شاید پرسش سخت‌تر همین باشد:
در جهانی که هیچ ناجی قطعی‌ای وجود ندارد، جامعه ایران باید امید خود را بر چه چیزی بنا کند؟
منبع: بازنشر از کانال «گاو»
#منتخب_فرهیختگان

#ایران #جنگ #امید #واقع_گرایی #جامعه_مدنی #آینده_ایران
#فرهیختگان راهی به رهایی

سـحر فــلاح 
تهران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 قدیانی از اوین: روایت رسمی کشتار دی ۱۴۰۴ را به چالش می‌کشد
✍🏻 ابوالفضل قدیانی
ابوالفضل قدیانی، زندانی سیاسی محبوس در بند ۷ زندان اوین، در آستانه سالگرد جنبش «زن، زندگی، آزادی» بار دیگر روایت رسمی جمهوری اسلامی درباره کشتار اعتراضات دی ۱۴۰۴ را به چالش کشیده است.
محور پرسش او یک تناقض است:
اگر آن‌گونه که حکومت می‌گوید، بخش مهمی از کشتار دی‌ماه کار «تروریست‌های وابسته به بیگانگان» بوده، چرا در ماه‌های پس از آن، هنگام تجمع‌های شبانه حامیان حکومت و راهپیمایی ۲۲ بهمن، اثری از همان نیروها دیده نشده است؟
قدیانی می‌نویسد بیش از شش ماه است که حامیان حکومت شب‌ها در خیابان‌ها تجمع و پرچم‌گردانی می‌کنند و از امنیت برخوردارند؛ اما در اعتراض‌های ضدحکومتی، مردم با تیراندازی، بازداشت و سرکوب روبه‌رو شدند.
او از رسانه‌ها و نهادهای حقوق بشری می‌خواهد این تناقض را جدی بگیرند:
اگر حکومت قادر است امنیت تجمع‌های حامیان خود را تأمین کند، چرا در اعتراض‌های مردمی، روایت «تروریست‌های ناشناس» ناگهان به توضیح اصلی کشتار تبدیل می‌شود؟
قدیانی پاسخ خودش را نیز صریح بیان می‌کند.
او روایت رسمی را نمی‌پذیرد و مسئولیت اصلی کشتار دی ۱۴۰۴ را متوجه نیروهای حکومتی می‌داند. همچنین علی و مجتبی خامنه‌ای را مسئول سیاسی این سرکوب معرفی می‌کند؛ ادعایی که او با زبانی تند و بی‌پرده از درون زندان مطرح کرده است.
اهمیت این یادداشت فقط در لحن رادیکال آن نیست.
موضوع اصلی، مسئولیت‌پذیری درباره یکی از خونین‌ترین سرکوب‌های اعتراضی دهه‌های اخیر ایران است.
در دی ۱۴۰۴ هزاران نفر کشته شدند و هنوز میان روایت حکومت، گزارش نهادهای حقوق بشری و شهادت خانواده‌ها و شاهدان، شکافی عمیق وجود دارد.
قدیانی از اوین می‌پرسد:
عاملان واقعی کشتار چه کسانی بودند و چه نهادی باید پاسخ‌گوی آن باشد؟
پرسشی که با گذشت ماه‌ها همچنان بی‌پاسخ مانده است.

متن کامل یادداشت قدیانی در مشاهده فوری

📍 ابوالفضل قدیانی — سالن یک، بند ۷ زندان اوین

#صدای_فرهیختگان

#ابوالفضل_قدیانی #زن_زندگی_آزادی #اعتراضات_دی۱۴۰۴ #اوین #حقوق_بشر #پاسخگویی

#فرهیختگان راهی به رهایی

🔵 تلاش بی‌پاداش؛ چرا سخت‌کوشی در ایران الزاماً به پیشرفت اقتصادی منجر نمی‌شود؟
✍🏻 مینا علیزاده
در یک اقتصاد باثبات، انتظار ساده‌ای وجود دارد:
بیشتر کار کن، مهارت بیشتری به دست بیاور، ارزش ایجاد کن و به‌تدریج زندگی بهتری بساز.
اما اگر تورم، جهش ارز و بی‌ثباتی قواعد بازی دائماً نتیجه تلاش را تغییر دهند، این رابطه از بین می‌رود.
ممکن است فردی سال‌ها کار و پس‌انداز کند و یک جهش ارزی بخش بزرگی از قدرت خرید او را از میان ببرد؛ در حالی که مالک زمین، مسکن یا ارز، بدون خلق ارزش تازه، فقط از افزایش قیمت دارایی خود ثروتمندتر شود.
در این نقطه، مسئله فقط «گرانی» نیست.
نظام پاداش اقتصادی تغییر کرده است.
اگر جامعه ببیند کار و مهارت الزاماً به پیشرفت منجر نمی‌شود، اما داشتن دارایی، دسترسی به رانت یا قرارگرفتن در موقعیت مناسب ارزش ثروت را حفظ می‌کند، رفتار عقلانی افراد نیز تغییر می‌کند.
فریدون شیرین‌کام، پژوهشگر اقتصاد، بر نقش اقتصاد سیاسی و نااطمینانی تأکید می‌کند:
بنگاه نمی‌تواند نرخ ارز، تغییرات مقررات، محدودیت زیرساخت‌ها یا شوک‌های سیاسی را کنترل کند.
در چنین محیطی، انتظار اینکه نوآوری و بهره‌وری مهم‌ترین عامل موفقیت باشند، دشوار می‌شود.
کارآفرین به جای سرمایه‌گذاری بلندمدت ممکن است ترجیح دهد سرمایه خود را به ارز، زمین، مسکن یا دارایی‌ای منتقل کند که احتمال بیشتری برای حفظ ارزش دارد.
نتیجه فقط کاهش سرمایه‌گذاری نیست.
جامعه به‌تدریج یک پیام خطرناک دریافت می‌کند:
برای پیشرفت، لزوماً نباید بیشتر کار کرد؛ باید دارایی مناسب یا دسترسی مناسب داشت.
و این همان نقطه‌ای است که انگیزه کار، مهارت‌آموزی و تولید فرسوده می‌شود.
افزایش دستمزد می‌تواند بخشی از فشار را کاهش دهد، اما مسئله عمیق‌تر است.
تا زمانی که ثبات اقتصادی، امنیت سرمایه‌گذاری، قواعد قابل پیش‌بینی و رقابت سالم ایجاد نشود، نمی‌توان انتظار داشت کار و خلق ارزش دوباره مطمئن‌ترین مسیر پیشرفت باشند.
پرسش اصلی این است:
اقتصادی که تلاش را کمتر از مالکیت دارایی پاداش می‌دهد، در بلندمدت چه بر سر انگیزه کار و تولید می‌آورد؟

متن کامل یادداشت مینا علیزاده در مشاهده فوری

#منتخب_فرهیختگان

#مینا_علیزاده #فریدون_شیرین_کام #تورم #معیشت #اقتصاد_ایران #بهره_وری #سرمایه_گذاری

#فرهیختگان روزن آگاهی

🌑 «نمی‌خواهیم زنده بمانیم»؛ وقتی هزینه درمان، امید را از بیمار می‌گیرد
✍🏻 جعفر بخشی بی‌نیاز
روایتی که این روزها از بخش سرطان بیمارستان امام خمینی بازنشر شده، تکان‌دهنده است:
بیمارانی که پس از شنیدن هزینه‌های درمان، نه فقط از درد بیماری، بلکه از بار مالی‌ای که بر خانواده‌شان تحمیل می‌شود، از مرگ سخن می‌گویند.
اگر این روایت حتی بخشی از واقعیت امروز درمان سرطان در ایران باشد، مسئله فقط پزشکی نیست.
مسئله، کرامت انسانی است.
وقتی بیماری مجبور می‌شود میان ادامه درمان و فروبردن خانواده‌اش در قرض و فقر یکی را انتخاب کند، نظام سلامت از مرز یک مسئله تخصصی عبور کرده و به مسئله‌ای اخلاقی و اجتماعی تبدیل شده است.
سال‌هاست درباره پوشش بیمه، حمایت از بیماران و کاهش پرداخت از جیب سخن گفته می‌شود؛ اما برای بسیاری از خانواده‌ها، واقعیت همچنان هزینه دارو، رفت‌وآمد، درمان، ازکارافتادگی و فشار اقتصادی طولانی‌مدت است.
جعفر بخشی بی‌نیاز از همین شکاف می‌پرسد:
اگر بیمار به‌جای امید به درمان، نگران نابودی اقتصادی خانواده‌اش باشد، از «حق سلامت» چه باقی می‌ماند؟
بیماری سرطان به‌خودی‌خود کافی است تا یک خانواده را فرسوده کند.
نباید هزینه درمان، رنج دیگری بر آن بیفزاید.
جامعه‌ای انسانی است که بیمار در سخت‌ترین لحظه زندگی‌اش مجبور نباشد میان درمان و معیشت خانواده یکی را قربانی کند.

#صدای_فرهیختگان

#جعفر_بخشی_بی_نیاز #سرطان #هزینه_درمان #نظام_سلامت #بیمه #کرامت_انسانی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔵 وقتی جامعه «واقعیت مشترک» را از دست می‌دهد
✍🏻 حسین قتیب
در سفر اخیرم به ایران، چیزی بیش از گرانی، فشار اقتصادی یا نارضایتی سیاسی توجهم را جلب کرد:
احساس کردم بخشی از جامعه دیگر فقط اختلاف نظر ندارد؛ گاهی در واقعیت‌های متفاوت زندگی می‌کند.
این را در تاکسی، مهمانی، مطب، فروشگاه و جمع‌های خانوادگی می‌شد دید.
یک واقعه واحد برای دو نفر نه فقط دو تفسیر متفاوت، بلکه گاه دو روایت کاملاً متفاوت داشت؛ تا جایی که اختلاف دیگر بر سر «معنای اتفاق» نبود، بلکه بر سر این بود که اصلاً چه اتفاقی افتاده است.
جامعه برای ادامه حیات به حداقلی از «واقعیت مشترک» نیاز دارد.
اما وقتی منابع خبری، شبکه‌های اجتماعی و محیط‌های شناختی افراد کاملاً از یکدیگر جدا شوند، همین زمینه مشترک به‌تدریج فرسوده می‌شود.
به باور من، این روند از اواخر دهه ۱۳۹۰ و به‌ویژه پس از ۱۳۹۶ شدت گرفت.
بسته‌ترشدن فضای سیاسی فقط برخی نیروهای سیاسی را کنار نزد؛ نیروهای واسط را هم تضعیف کرد.
کسانی که می‌توانستند میان حکومت و جامعه، اعتراض و سیاست رسمی، یا میان دو سوی شکاف سیاسی نقش میانجی داشته باشند، کمتر شدند.
نتیجه الزاماً یکدست‌شدن جامعه نبود.
جامعه رادیکال‌تر شد.
وقتی راه میانه سیاست بسته شود، خود «میانه اجتماعی» نیز ضعیف می‌شود.
از یک سو، بخشی از ساختار رسمی ممکن است جامعه ناراضی را با زبان امنیتی ببیند؛

از سوی دیگر، بخشی از مخالفان نیز هرکس را که با روایت حداکثری آنان همراه نباشد، مدافع وضع موجود یا حتی بخشی از مسئله تلقی کند.
در این میان، نقش رسانه بسیار مهم است.
رسانه دیگر فقط خبر منتقل نمی‌کند؛ واقعیت اجتماعی می‌سازد.
یک سوی جامعه ممکن است ایران را تقریباً فقط از خلال تصاویر سرکوب، شکست، مهاجرت و فروپاشی ببیند.
در سوی دیگر، رسانه رسمی می‌تواند بسیاری از بحران‌های واقعی را کوچک کند یا آنها را صرفاً نتیجه «دشمن» بداند.
میان این دو تصویر، خود ایران ـ با همه پیچیدگی‌ها و تناقض‌هایش ـ گم می‌شود.
شبکه‌های اجتماعی نیز این شکاف را تشدید می‌کنند.
خشم، تحقیر، ترس و نفرت معمولاً بیشتر دیده و بازنشر می‌شوند؛ اما سخنی که بگوید واقعیت پیچیده‌تر از دو روایت حداکثری است، اغلب از هر دو سو با سوءظن روبه‌رو می‌شود.
در این سفر بیش از گذشته به این پرسش فکر کردم:
آیا خطر اصلی برای ایران فقط «دولت شکست‌خورده» است؟

یا باید از خطر دیگری هم سخن گفت: جامعه‌ای که توان گفت‌وگو، اعتماد و همکاری را از دست می‌دهد؟
جامعه‌ای می‌تواند دولت، ارتش، پلیس و وزارتخانه داشته باشد و همچنان دچار شکافی عمیق شود؛ اگر شهروندان دیگر خود را اعضای یک جامعه سیاسی مشترک نبینند و تصور کنند آینده آنان فقط با شکست گروه مقابل ممکن است.
نشانه‌های این خطر را می‌توان حتی در بحث‌های مربوط به جنگ، امنیت ملی و مداخله خارجی دید.
دیدگاه‌های ایرانیان درباره این مسائل به‌شدت متنوع و گاه متضاد شده است؛ چنان‌که حتی در پیمایش‌های اخیر نیز درباره مداخله خارجی، جنگ و نسبت آن با حکومت شکاف‌های قابل توجهی دیده می‌شود.
با این همه، آنچه من دیدم جامعه‌ای فروپاشیده نبود.
ایران همچنان پر است از خانواده، دوستی، شوخی، همدلی، زندگی روزمره و کمک متقابل.
همین پیوندهای اجتماعی بارها در بحران‌ها به مردم امکان ادامه‌دادن داده است.
اما زیر این زندگی روزمره، شکافی در حال عمیق‌شدن است.
شکافی که فقط میان حکومت و مردم نیست.
میان خود مردم است.
و شاید خطرناک‌ترین مرحله زمانی آغاز شود که ایرانیان نه حکومت و نه دشمن خارجی، بلکه یکدیگر را بزرگ‌ترین مانع آینده ایران تصور کنند.

متن کامل یادداشت حسین قتیب

#منتخب_فرهیختگان

#حسین_قتیب #جامعه_ایران #قطبی_شدن #اعتماد_اجتماعی #رسانه #شبکه_های_اجتماعی #جامعه_مدنی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔸 از «جلال بی‌نقاب» تا «جلال‌های متفاوت»؛ بازخوانی میراث فکری آل‌احمد پس از ۵۷ سال
پنجاه‌وهفت سال پس از مرگ جلال آل‌احمد، هنوز نزاع بر سر این است که «جلال واقعی» کدام است؛ نویسنده‌ای که برای گروهی نماد روشنفکری معترض است و برای گروهی دیگر، بخشی از تبار فکری وضعیتی که امروز با آن روبه‌رو هستیم.
در نشست «در نسبت با وضع موجود» در خبرآنلاین، هادی خانیکی، احمد دهقان، عبدالجواد موسوی و محمدحسین دانایی از همین جلال‌های متفاوت سخن گفتند.
محمدحسین دانایی، خواهرزاده آل‌احمد، یادداشت‌های منتشرشده او را تصویری «بدون بزک، بدون آرایش و بدون نقاب» می‌داند؛ متنی که از نگاه او، جلال را بی‌واسطه‌تر از روایت‌هایی که بعدها درباره‌اش ساخته شد نشان می‌دهد.
او این نوشته‌ها را به سنت اعتراف‌نویسی نزدیک می‌کند و از امام محمد غزالی به‌عنوان نمونه‌ای تاریخی یاد می‌کند.
اما هادی خانیکی از مسئله دیگری سخن می‌گوید:
امروز نام جلال گاه چنان با مشکلات وضع موجود پیوند خورده که انگار باید او را یکی از مسببان مستقیم آن دانست.
خانیکی در عین حال بر نفوذ کم‌نظیر آل‌احمد در میان روشنفکران پس از کودتای ۲۸ مرداد تأکید می‌کند، اما یادآور می‌شود که این نفوذ لزوماً به معنای حضور گسترده او در میان همه طبقات جامعه نبود.
احمد دهقان نیز به سرنوشت نمادین جلال پس از انقلاب اشاره می‌کند؛ دوره‌ای که گروه‌های مختلف می‌کوشیدند از نام و میراث او برای روایت سیاسی خود استفاده کنند.
جمع‌بندی او شاید کلید فهم این جدال باشد:
«هرکس فکر می‌کند جلال واقعی را می‌شناسد و بر سر آن با دیگری دعوا می‌کند، در حالی که ما با جلال‌های متفاوتی روبه‌رو هستیم.»
همین تکثر روایت‌ها شاید نشان دهد چرا پرونده آل‌احمد هنوز بسته نشده است.
مسئله فقط این نیست که جلال چه گفت؛

بلکه این است که هر نسل از ایران، کدام جلال را برای توضیح اکنون خود انتخاب می‌کند.

📌 متن کامل نشست:


#میراث_فرهیختگان

#جلال_آل_احمد #هادی_خانیکی #احمد_دهقان #محمدحسین_دانایی #عبدالجواد_موسوی #روشنفکری #ادبیات_معاصر

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔵 چرا محکومیم به فهم بیشتر؟
✍🏻 مهرپویا علا
مهرپویا علا بحث خود را از یک تناقض در سیاست امروز غرب آغاز می‌کند:
از یک سو، بخشی از راست سیاسی با مهاجرت مخالفت می‌کند و آن را عامل فشار بر دستمزد کارگر بومی می‌داند؛ از سوی دیگر، همان جریان‌ها از افول صنعت داخلی و رقابت چین سخن می‌گویند.
اما اگر راه‌حل، بازگرداندن خط تولید به داخل و حمایت از آن با تعرفه و محدودیت واردات باشد، یک پرسش باقی می‌ماند:
هزینه این حمایت را چه کسی می‌پردازد؟
کالایی که پیش‌تر ارزان‌تر وارد می‌شد، گران‌تر تولید می‌شود و مصرف‌کننده باید هزینه بیشتری بپردازد؛ ضمن آنکه حمایت طولانی‌مدت از صنایع ناکارآمد می‌تواند خود به رانت و کاهش انگیزه رقابت منجر شود.
علا برای توضیح این خطر به تجربه ایران اشاره می‌کند؛ تجربه‌ای که در بخش‌هایی مانند صنعت خودرو نشان داده حمایت طولانی، بدون رقابت واقعی، الزاماً به افزایش بهره‌وری و کیفیت منجر نمی‌شود.
اما مسئله اصلی یادداشت او جای دیگری است.
او می‌پرسد:
اگر سیاستمداران در کشورهای توسعه‌یافته نیز بارها گرفتار ساده‌سازی، حمایت‌گرایی و تصمیم‌های نادرست شده‌اند، چرا نتیجه کار آنها همیشه به بن‌بست‌هایی شبیه ایران ختم نمی‌شود؟
پاسخ او یک کلمه است:
نهادها.
نهادهای مستقل، دادگاه، تقسیم قدرت، رسانه، پارلمان و سازوکارهای نظارتی قرار نیست سیاستمداران را نابغه کنند.
کار اصلی‌شان چیز دیگری است:
محدودکردن هزینه خطای سیاستمداران.
در ایالات متحده، یک قاضی می‌تواند اجرای تصمیم دولت را متوقف کند.

در آلمان پس از جنگ نیز ساختار سیاسی به‌گونه‌ای بازطراحی شد که تمرکز دوباره قدرت دشوارتر شود.
به بیان دیگر، تفاوت جوامع فقط در «باهوش‌تر بودن» حاکمان نیست.
گاهی نهاد خوب، تصمیم بد را مهار می‌کند.
و نهاد ضعیف، خطای معمولی انسان را به بحران ملی تبدیل می‌کند.
علا از همین‌جا به ایران می‌رسد:
ما چون نهادهای مهارکننده قدرت را به اندازه کافی تثبیت نکرده‌ایم، ناچاریم بیش از حد معمول به فهم، نقد و سنجش تصمیم‌های سیاسی حساس باشیم.
در جامعه‌ای با نهادهای قوی، حتی سیاستمدار نادان نیز همه‌چیز را به تنهایی تعیین نمی‌کند.
اما در جامعه‌ای که قدرت کمتر مهار شده است، هزینه یک خطای بزرگ می‌تواند بر دوش همه بماند.
شاید معنای «محکوم‌بودن به فهم بیشتر» همین باشد:
وقتی نهادها کمتر از ما محافظت می‌کنند، مسئولیت فهمیدن بیشتر بر دوش خود جامعه می‌افتد.

متن یادداشت مهرپویا علا

#منتخب_فرهیختگان

#مهرپویا_علا #نهادها #اقتصاد_سیاسی #حکمرانی #دموکراسی #اقتصاد #رانت

#فرهیختگان روزن آگاهی

🟢 اسلام اموی در تقابل با اسلام علوی؛ کتابی برای امروز
✍🏻 علی‌رضا معینی
گاهی کتابی درباره گذشته نوشته می‌شود، اما پرسش اصلی‌اش کاملاً امروزی است.
علی‌رضا معینی در معرفی اثر محمد سروش محلاتی، «اسلام اموی در تقابل با اسلام علوی»، می‌گوید مسئله کتاب فقط معاویه و علی یا تاریخ صدر اسلام نیست.
پرسش اصلی این است:
دین وقتی با قدرت روبه‌رو می‌شود، در خدمت قدرت قرار می‌گیرد یا قدرت را با معیار حق و عدالت می‌سنجد؟
در خوانش معینی، «اموی» و «علوی» فقط نام دو جریان تاریخی نیستند؛ دو منطق متفاوت حکمرانی‌اند.
در یک منطق، قدرت معیار حق می‌شود.
در دیگری، حق معیار قدرت است.
همین نگاه است که درس‌گفتارهای سروش محلاتی را از روایت صرفاً تاریخی جدا می‌کند.
او تقابل را در چند سطح دنبال می‌کند:
توحید در برابر تقدیس قدرت؛

برابری در برابر رابطه ارباب و مطیع؛

دانایی در برابر ناآگاهی؛

صداقت در برابر سیاست فریب؛

و در نهایت، سیاست اخلاقی در برابر سیاستی که قدرت را بر اخلاق مقدم می‌دارد.
معینی بر وجه دیگری نیز تأکید می‌کند:
در این خوانش، علی بن ابی‌طالب فقط شخصیت مقدس محراب نیست.
بحث بر سر حق مردم در برابر حکومت، عدالت، امکان پرسش، دسترسی به اطلاعات و محدودبودن اطاعت سیاسی است.
از همین‌جاست که کتاب برای امروز معنا پیدا می‌کند.
اگر «اموی‌شدن» را صرفاً مربوط به یک سلسله تاریخی بدانیم، پرونده آن قرن‌ها پیش بسته شده است.
اما اگر آن را امکانی بدانیم که در آن دین به ابزار توجیه قدرت بدل می‌شود، مسئله می‌تواند در هر زمان دوباره ظاهر شود.
معینی این اثر را برای جوانانی مهم می‌داند که هم با سنت دینی نسبت دارند و هم نسبت به سیاست، فرهنگ و قدرت پرسش‌های جدی دارند.
از نگاه او، ارزش کار سروش محلاتی در این است که جوان منتقد را وادار نمی‌کند میان ایمان و پرسشگری یکی را انتخاب کند.
بلکه امکان پرسیدن از درون همان سنت را فراهم می‌کند:
این سیاست با عدالت چه نسبتی دارد؟

با کرامت انسان چطور؟

با حق مردم؟

با آزادی، دانایی و صداقت؟
و شاید خلاصه تمام بحث همین جمله باشد:
اموی و علوی فقط دو فصل تاریخ نیستند؛ دو امکان همیشگی‌اند:

یا قدرت را معیار حق کنیم، یا حق را معیار قدرت.

📌 متن کامل یادداشت علی‌رضا معینی در مشاهده فوری


#میراث_فرهیختگان

#علی_رضا_معینی #محمد_سروش_محلاتی #اسلام_علوی #اسلام_اموی #نهج_البلاغه #دین_و_قدرت #اخلاق_سیاسی

#فرهیختگان روزن آگاهی

📚 منازعات کلامی فِرَق در ترازوی امام شافعی
✍🏻 عدنان فلاحی
قرن‌های بعد از امام شافعی، تاریخ کلام اسلامی شاهد نزاع‌هایی سخت بر سر صفات الهی، قرآن، تأویل، تفویض و مسائل اعتقادی دیگر شد؛ نزاع‌هایی که گاه از اختلاف علمی عبور کردند و به تبدیع، تفسیق و حتی تکفیر رسیدند.
عدنان فلاحی می‌پرسد:
اگر این اختلافات را با معیار معرفت‌شناختی خود شافعی بسنجیم، چه جایگاهی پیدا می‌کنند؟
شافعی در الرسالة علم را به دو حوزه تقسیم می‌کند: علم عامه و علم خاصه.
علم عامه، اموری است که به گفته او میان عموم مسلمانان شناخته‌شده، به‌صورت عمومی نقل شده و درباره اصل وجوب یا حرمت آنها نزاعی وجود ندارد؛ مانند نمازهای پنج‌گانه، روزه رمضان و حرمت قتل، زنا و سرقت.
شافعی درباره این دسته می‌گوید:
این علمی است که در خبر آن خطا و تأویل راه ندارد و محل نزاع نیست.
اما در برابر آن، «علم خاصه» قرار دارد؛ حوزه‌ای که نص صریح و همگانی درباره بسیاری از مسائل آن وجود ندارد، نقل‌ها خاص‌ترند و امکان اختلاف، تأویل و اجتهاد پدید می‌آید.
از همین‌جا استدلال اصلی فلاحی آغاز می‌شود.
اگر خود شافعی بخشی از دانش دینی را ذاتاً در معرض اختلاف و اجتهاد می‌دید، آیا می‌توان اختلاف در چنین حوزه‌ای را به‌سادگی نشانه خروج از دین یا گمراهی دانست؟
شافعی در جماع العلم نیز برای صاحب صلاحیت اجتهاد حق قائل است که بر اساس دلالتی از کتاب، سنت یا اجماع به نتیجه‌ای برسد.
فلاحی این دستگاه را به منازعات کلامی قرون بعد تعمیم می‌دهد و استدلال می‌کند بسیاری از مسائلی که بعدها به مرزبندی‌های سخت فرقه‌ای انجامیدند، دقیقاً در قلمروی قرار می‌گیرند که اختلاف در آن از نظر معرفتی ممکن و قابل انتظار است.
به بیان دیگر، پرسش اصلی این نیست که کدام فرقه در یک مناقشه تاریخی پیروز شد.
پرسش این است:
آیا درباره مسئله‌ای که نص قطعی و معرفت همگانی درباره آن وجود ندارد، می‌توان مخالف را صرفاً به سبب اختلاف نظر از دایره ایمان بیرون راند؟
در این خوانش، اهمیت شافعی فقط در تأسیس اصول فقه نیست.
تقسیم او میان یقینیات عمومی و حوزه اجتهاد، می‌تواند معیاری باشد برای کاستن از قطعیت‌گرایی در منازعات مذهبی:
هر اختلافی، اختلاف بر سر اصول قطعی دین نیست؛

و هر مخالفی، لزوماً بدعت‌گذار یا گمراه نیست.
این البته استنتاج عدنان فلاحی از مبانی شافعی است؛ استنتاجی که خود می‌تواند موضوع گفت‌وگو و نقد باشد.

📎متن کامل یادداشت عدنان فلاحی در مشاهده فوری

#منتخب_فرهیختگان

#عدنان_فلاحی #امام_شافعی #علم_کلام #الرساله #اجتهاد #تکفیر #تاریخ_اندیشه

#فرهیختگان روزن آگاهی

🕊 دختر ایران، دختر کردستان، دختر انسان
چهار سال پیش، در مهر ۱۴۰۱، میرحسین موسوی از حصر در پیامی درباره مهسا امینی نوشت:
«مهسا امینی که از آرزوهایش گرفته شد، با مرگ دلخراش خود، تاریخ را در زمین و آسمان ورق می‌زند.»
او در همان پیام، نیروهای مسلح را مخاطب قرار داد:
«توانایی‌هایی که به شما محول شده برای دفاع از مردم است نه سرکوب؛ برای حراست از مظلومان است نه نوکری قدرتمندان و جباران.»
و پیام را با این امید به پایان برد:
«در سمت حقیقت، در سمت ملت بایستید.»
جمله‌هایی که در فضای ملتهب پاییز ۱۴۰۱ نوشته شدند و امروز، در بازخوانی آن روزها، بخشی از اسناد سیاسی و اخلاقی جنبش «زن، زندگی، آزادی» به شمار می‌آیند.

#میراث_فرهیختگان

#میرحسین_موسوی #مهسا_امینی #ژینا_امینی #زن_زندگی_آزادی #جنبش_مهسا

#فرهیختگان روزن آگاهی

📚 «چیستی ایران»؛ وقتی قصیده‌های درباری به نقشه نشانه‌شناختی ایران بدل می‌شوند
✍🏻 حبیب‌الله عباسی
ایران چیست؟
یک جغرافیا؟

یک دولت؟

یک خاطره تاریخی؟

یا شبکه‌ای از نشانه‌ها که طی قرن‌ها بارها ساخته و بازساخته شده است؟
حبیب‌الله عباسی در شماره تازه بخارا، کتاب «چیستی ایران؛ نشانه‌شناسی مفهوم ایران در ادبیات درباری» اثر محمود فتوحی را از همین زاویه نقد و تحلیل می‌کند.
فتوحی به‌جای آنکه صرفاً بپرسد «در تاریخ چه اتفاقی افتاد؟»، می‌پرسد:
«معنای ایران چگونه ساخته شد؟»
او برای پاسخ، سراغ یکی از منابعی می‌رود که معمولاً فقط به‌عنوان ادبیات مدحی دیده شده است:
چکامه‌های درباری.
پیکره پژوهش او از ۷۷ دیوان فارسی و حدود ۷۹۰۰ قصیده ساخته شده و تمرکز نهایی بر چکامه‌های ستایشی دربارهاست.
در این خوانش، قصیده فقط ستایش پادشاه نیست.
نوعی خطابه سیاسی است؛ رسانه‌ای که از خلال آن تصویر شهریار، ایران‌زمین، زبان فارسی، جشن‌ها، تقویم، اسطوره‌ها و مفهوم داد بازتولید می‌شود. عباسی توضیح می‌دهد که فتوحی از این راه نشان می‌دهد چگونه ادبیات درباری می‌توانسته هم به مشروعیت‌بخشی قدرت کمک کند و هم تصور «ایران» را در حافظه فرهنگی تداوم ببخشد.
کتاب، ایران را در چند منظومه نشانه‌ای دنبال می‌کند:
از ایران‌زمین و مرزهای آرمانی آن تا فارسی دری؛

از گاهشماری ایرانی و نوروز و مهرگان تا اساطیر جمشید و فریدون و کیخسرو؛

و در نهایت، از مفهوم شهریار تا پیوند داد و خرد با حکمرانی.
اما نقد عباسی فقط ستایش کتاب نیست.
پرسش اصلی او این است:
آیا «ایران دربار» همان «ایران مردم» است؟
وقتی منبع اصلی پژوهش، متونی است که در پیرامون قدرت تولید شده‌اند، خطر آن وجود دارد که فرهنگ عامه، زبان غیررسمی و تجربه گروه‌هایی که بیرون از دربار زیسته‌اند کمتر دیده شوند.
عباسی صریحاً می‌گوید اثر فتوحی را باید مطالعه‌ای نیرومند درباره وجه درباری و ساختار نمادین هویت ایران دانست، نه تصویری کامل از همه لایه‌های جامعه ایرانی.
این شاید جذاب‌ترین نقطه بحث باشد:
ایران نه فقط چیزی است که «وجود داشته»، بلکه چیزی است که نسل‌های مختلف، با زبان، آیین، اسطوره و ادبیات، معنا کرده‌اند.
و کتاب فتوحی ما را وادار می‌کند دوباره بپرسیم:
اگر ایران در قصیده‌های درباری چنین ساخته شده، ایرانِ بازار، روستا، خانه، تصوف، فرهنگ عامه و زندگی روزمره چگونه ساخته شده است؟
خود مقاله نیز همین پرسش را یکی از افق‌های باز کتاب می‌داند.

📖 حبیب‌الله عباسی، «چکامه علمی نشانه‌شناختی مفهوم ایران»، بخارا، شماره ۱۷۶، مهرـآبان ۱۴۰۵

#میراث_فرهیختگان

#حبیب_الله_عباسی #محمود_فتوحی #چیستی_ایران #ایران #هویت_ایرانی #نشانه_شناسی #ادبیات_فارسی #قصیده

#فرهیختگان روزن آگاهی

🎬 «SÛRYAR»؛ وقتی بازسازی شهری، محله و فضای عمومی را می‌بلعد
مستند SÛRYAR ساخته زانیار عمرانی، روایتی از چهره دیگر طرح‌های عظیم بازسازی شهری است؛ طرح‌هایی که با وعده نوسازی و توسعه آغاز می‌شوند، اما می‌توانند به نابودی محله‌ها، دگرگونی بافت اجتماعی و تبدیل فضاهای عمومی به پهنه‌های بتنی بینجامند.
یکی از نمونه‌های اصلی فیلم، پروژه بزرگ Grand Paris است؛ پروژه‌ای که قرار است سیمای منطقه پاریس را در ابعادی گسترده دگرگون کند.
«سوریار» این تحول را از چشم کیومرث جهانزاد، پناهنده کرد ایرانی و از شرکت‌کنندگان جنبش جلیقه‌زردها، دنبال می‌کند. از خلال تجربه او، فیلم به پیامدهای سیاست‌های شهرسازی دولت‌های مختلف و نسبت میان شهر، قدرت، مهاجرت، اعتراض اجتماعی و حق ساکنان بر فضای زندگی‌شان می‌پردازد.
🎵 موسیقی و میکس صدا: روزبه مصلح
© تمامی حقوق اثر متعلق به زانیار عمرانی است.

پاریس، ۲۰۱۹–۲۰۲۵
تماشای فیلم کامل:
🇫🇷 نسخه فرانسوی در Vimeo

https://vimeo.com/1212881093
🇬🇧 نسخه انگلیسی در Vimeo

https://vimeo.com/1212881494
🇬🇧 نسخه انگلیسی در YouTube

https://youtu.be/js4xhu3Ot3Y
🇫🇷 نسخه فرانسوی در YouTube

https://youtu.be/t2nWPuoc4mE
🇮🇷 نسخه با زیرنویس فارسی در YouTube

https://youtu.be/RvKRYBJCR_E
تریلر:
Vimeo

https://vimeo.com/1212879139
YouTube

https://youtu.be/rp5ZVYueT_U
#منتخب_فرهیختگان

#مستند #سوریار #زانیار_عمرانی #پاریس #شهر #جلیقه_زردها

#فرهیختگان روزن آگاهی

🕊 «تو بر تمام شبان ما بتاب...»؛ مژگان افتخاری برای ژینا
در روزهای چهارمین سالگرد درگذشت مهسا (ژینا) امینی، مژگان افتخاری، مادر او، با انتشار تصویری در استوری اینستاگرامش برای دخترش نوشت:
«ژینای جاوید نامم، مهسای عالم‌تابم...
نور دو چشمم، ۲۱ سال برایت مادری کردم، چهار سال است که یاد تو همچون آغوش گرم مادر، مرا آرام می‌کند. من یک بار تو را زادم و یک بار از رنج بی‌امان نبودنت متولد شدم.
چنان به مهر حق نزدیک بودی، که از هر سوی جهان، سری برآورند نام تو را بر تارک آسمان می‌بینند.
در میلادت یک معنا و در سفرت هزار معنا بر جای گذاشتی. دلتنگی‌ات را هم دوست دارم، چرا که از تو بر جای مانده است.
قهرمان من، ایمان دارم به روزی قلب مادران بسیاری، به نور حقیقت روشن خواهد شد؛ تا آن روز تو بر تمام شبان ما بتاب...»
🖼 استوری مژگان افتخاری، مادر مهسا (ژینا) امینی
#صدای_فرهیختگان
#مهسا_امینی #ژینا_امینی #مژگان_افتخاری #زن_زندگی_آزادی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔰 آیا انقلاب فرهنگی دومی در راه است؟

زمزمه‌هایی درباره احتمال تعطیلی دانشگاه‌ها در آبان‌ماه منتشر شده است؛ هم‌زمان گزارش‌هایی از احضار شماری از استادان دانشگاه فردوسی مشهد به مراجع قضایی و افزایش فشار بر دانشگاهیان دست‌به‌دست می‌شود.

بر اساس همین گزارش‌ها، دامنه احضارها حتی به استادانی رسیده که در سال‌های اخیر فعالیت سیاسی مشخصی نداشته‌اند و سابقه امضای یک بیانیه یا کنشگری در سال‌های دور، از دلایل مطرح‌شده برای فراخواندن برخی از آنان عنوان شده است.

آنچه مستقل از این ادعاها قابل مشاهده است، افزایش احکام انضباطی علیه دانشجویان در هفته‌های اخیر است؛ از اخراج تا محرومیت یک تا چند ترمی از تحصیل در چند دانشگاه کشور.

در چنین فضایی، پرسش درباره آینده دانشگاه دوباره برجسته شده است: آیا با مجموعه‌ای از برخوردهای پراکنده روبه‌رو هستیم، یا نشانه‌هایی از سیاستی گسترده‌تر برای محدودکردن فضای دانشگاه در حال شکل‌گیری است؟

متن همراه این ویدئو پا را فراتر می‌گذارد و می‌پرسد آیا جریان‌هایی در ساخت قدرت در پی نوعی «انقلاب فرهنگی» تازه‌اند. این تعبیر در حال حاضر یک ارزیابی و پرسش سیاسی است؛ برای ادعای تعطیلی دانشگاه‌ها در آبان نیز تاکنون تأیید رسمی مستقلی در دست نیست.

📽 ویدئو: اظهارات محمدحسین راجی، مدیر اندیشکده راهبردی سعدا

#صدای_فرهیختگان
#دانشگاه #دانشجو #استاد_دانشگاه #آزادی_آکادمیک #انقلاب_فرهنگی

#فرهیختگان روزن آگاهی

🧠 برابری و انصاف؛ از عصر حجر تا ذهن انسان امروز
✍🏻 علیرضا معینی

دوستان گرامی و دوستداران تفکر پیچیده، عمیق و نقادانه؛
شما را دعوت می‌کنم به شنیدن و تماشای گفتاری ژرف و تأمل‌برانگیز از آذرخش مکری؛ روان‌پزشک و اندیشمندی که با دقت علمی، پیچیدگی‌های روانی مسئله برابری و انصاف را بررسی می‌کند.
آذرخش مکری در بخش نخست مجموعه «علوم رفتاری در سازمان و جامعه» ما را به سفری در اعماق ذهن انسان می‌برد؛ جایی که حساسیت ما به نابرابری شاید نه صرفاً محصول فرهنگ مدرن، بلکه بازمانده‌ای از تنظیمات ذهنی بسیار کهن انسان باشد.
او با تکیه بر پژوهش‌های تجربی، نظریه‌های انسان‌شناسی تکاملی و مطالعات تطبیقی نشان می‌دهد که ذهن ما چگونه میان «انزجار از نابرابری زیان‌بار» و «پذیرش نابرابری سودمند» در نوسان است.
بحث از یک آزمایش ذهنی درباره توزیع دارایی آغاز می‌شود و سپس به مجموعه‌ای از ایده‌ها و پژوهش‌های مهم می‌رسد:
▪️ نظریه «کشتن هدفمند توطئه‌گونه» یا TCK ریچارد رنگهام

▪️ بحث کریستوفر بوم درباره برابری و مهار سلطه

▪️ فرضیه عدم‌تطابق تکاملی

▪️ ذهنیت جمع‌صفر

▪️ زیرساخت‌های زیستی باورها در آثار جان هیبینگ

▪️ دوگانه «سلطه» در برابر «پرستیژ» در جوامع پیشاکشاورزی

▪️ و مطالعات تطبیقی درباره شکل‌گیری مفهوم برابری و انصاف در کودکانِ جوامع مختلف
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های این گفتار، پیوند میان روان‌شناسی فردی و ساختارهای بزرگ‌تر اجتماعی است: اینکه چرا انسان‌ها نسبت به برخی انواع نابرابری به‌شدت حساس‌اند، اما برخی نابرابری‌های دیگر را می‌پذیرند؛ و اینکه چه بخشی از کشمکش‌های سیاسی و اجتماعی امروز را می‌توان از خلال همین سازوکارهای ذهنی بهتر فهمید.
این گفتار، همچون آیینه‌ای است که نه‌فقط ساختار روان ما، بلکه ریشه‌های بسیاری از نزاع‌های اجتماعی را نیز بازمی‌تاباند.
فهم رفتار انسانی، بدون شناخت ریشه‌های تکاملی، روانی و اجتماعیِ احساس عدالت و نابرابری، ناقص خواهد ماند.
با تکرار و تأکید می‌گویم: این گفتار را از دست ندهید؛ آذرخش مکری بار دیگر ما را به اندیشیدن فرامی‌خواند.

🎥 فیلم و صوت کامل جلسه:

با اندکی تلخیص و تصرف

#منتخب_فرهیختگان

#آذرخش_مکری #علیرضا_معینی #روانشناسی #علوم_رفتاری #برابری #انصاف #نابرابری #تکامل

#فرهیختگان روزن آگاهی

مهدی قربان‌دوست 
چناران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔰 جشن تولد رهبر و حکایتِ دوگانگیِ ارزش‌ها
✍🏻 م. حسن‌زاده، رزمنده جنگ ایران و عراق

در تصویری از مراسم خیابانی جشن تولد رهبر جمهوری اسلامی، یکی از زنان حاضر با پوششی دیده می‌شود که بر اساس معیارهایی که جریان‌های موسوم به «ارزشی» سال‌ها از آن دفاع کرده‌اند، می‌تواند مصداق بی‌اعتنایی به حجاب اجباری تلقی شود؛ همان‌حال که کیک تولد رهبر را در دست دارد و در جشن خیابانی حضور یافته است.
ما مردم ایران با پوشش این زن مشکلی نداریم؛ پرسش ما درباره خودِ این دوگانگی است.
چگونه است ساختاری که مخالفانش را پیوسته به «اباحه‌گری» و بی‌اعتنایی به ارزش‌های دینی متهم می‌کند و از آینده اخلاقی و فرهنگی ایران هراس می‌آفریند، در برابر همان رفتاری که برای دیگران می‌تواند موضوع تذکر، برخورد یا مجازات باشد، وقتی پای نیروهای همسو در میان است، با تساهل برخورد می‌کند؟
مسئله این یادداشت، پوشش آن زن نیست؛ مسئله، تفاوت میان ارزشِ اعلام‌شده و شیوه اجرای آن است.
اگر یک قاعده حقیقتاً «ارزش» و «قانون» تلقی می‌شود، اعتبارش در گرو اجرای یکسان آن است، نه اینکه برای مخالفان سخت‌گیرانه و برای خودی‌ها انعطاف‌پذیر باشد.
از همین رو، شایسته است مدافعان جمهوری اسلامی، پیش از آنکه مخالفان سیاسی و حامیان رضا پهلوی را مروج بی‌بندوباری معرفی کنند و جامعه مذهبی را از فردای پس از جمهوری اسلامی بترسانند، به همین تناقض‌ها پاسخ دهند.
ارزشی که فقط هنگام مواجهه با مخالف سیاسی به یاد آورده شود، بیش از آنکه معیار اخلاقی باشد، در معرض این اتهام قرار می‌گیرد که به ابزار سیاست و هراس‌افکنی تبدیل شده است.

#صدای_فرهیختگان

#حجاب_اجباری #دوگانگی_معیارها #جامعه #سیاست

#فرهیختگان راهی به رهایی