🔴 علیجانی: روایت «دخالت خارجی» زمینه‌سازی برای سرکوب پیش‌دستانه است
🎙 گفت‌وگوی رضا علیجانی با رادیو فردا
رضا علیجانی معتقد است جمهوری اسلامی با برجسته‌کردن روایت‌هایی درباره نقش نیروهای خارجی در اعتراضات احتمالی آینده، در حال فراهم‌کردن زمینه سیاسی و تبلیغاتی برای «سرکوب پیش‌دستانه» است.
او اعتراضات معیشتی و سیاسی سال‌های گذشته، از دی ۹۶ و آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴ را اساساً محصول شرایط داخلی می‌داند و استدلال می‌کند که حتی اگر دولت‌ها یا نهادهای خارجی درصدد بهره‌برداری از اعتراضات باشند، این امر منشأ داخلی نارضایتی‌ها را تغییر نمی‌دهد:
«این‌ها حداکثر یک پاورقی بر متن اعتراضات مردمی‌اند؛ عوض‌کردن جای پاورقی و متن، فریبکاری است.»
علیجانی در همین چارچوب، ادعاهای مربوط به حضور عوامل خارجی در میان معترضان را مورد تردید قرار می‌دهد و می‌گوید حکومت باید برای چنین ادعاهایی شواهد قابل‌بررسی ارائه کند؛ نه آنکه وجود دخالت خارجی را مبنایی برای نسبت‌دادن کلی اعتراضات به دشمن قرار دهد.
او در عین حال رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور را نیز از نقد مستثنا نمی‌کند و می‌گوید رسانه نباید به‌جای خبررسانی و تحلیل حرفه‌ای، به «اتاق جنگ یک طرف علیه طرف دیگر» تبدیل شود.
بخش دیگری از سخنان علیجانی به اختلاف راهبردی در میان مخالفان جمهوری اسلامی اختصاص دارد. به اعتقاد او، در اعتراضات احتمالی آینده بار دیگر دو رویکرد در برابر یکدیگر قرار خواهند گرفت: رویکردی که با تشدید قطبی‌شدن و حتی مسلح‌کردن مردم همراه است و رویکردی که بر توازن قوا و پرهیز از خشونتی که می‌تواند دست نیروی سرکوب را تقویت کند تأکید دارد.
موضع شخصی علیجانی روشن است:
او امیدوار است جنبش‌های اعتراضی آینده در امتداد جنبش سبز و «زن، زندگی، آزادی» حرکت کنند و از تبدیل‌شدن به خیزش‌های مسلحانه و خشونت‌آمیز پرهیز شود.
🎧 نکات کامل‌تر در فایل صوتی:
گفت‌وگوی رضا علیجانی با رادیو فردا
#صدای_فرهیختگان
#رضا_علیجانی
#رادیو_فردا
#اعتراضات
#جامعه_ایران
#خشونت_پرهیزی
#جنبش_اجتماعی
#فرهیختگان راهی به رهایی

📚 ماجرای جدایی مصطفی ملکیان از سیدجواد طباطبایی
🔹 بخشی از گفت‌وگوی اندیشه پویا با مصطفی ملکیان | شماره ۱۰۲
مصطفی ملکیان در گفت‌وگویی با اندیشه پویا، از رابطه نزدیک سال‌های دور خود با سیدجواد طباطبایی و مسیری می‌گوید که سرانجام به قطع این رابطه انجامید.
ملکیان روایت می‌کند زمانی که طباطبایی از دانشگاه اخراج شده و از نظر مالی در تنگنا بود، برای فراهم‌کردن امکان تدریس او در قم تلاش کرد. طباطبایی پنجشنبه‌ها و جمعه‌ها برای تدریس به قم می‌رفت و مهمان خانه ملکیان نیز می‌شد.
او همچنین از کمک مالی به طباطبایی برای حل اختلافش با انتشارات نگاه معاصر و نیز معرفی او به میرحسین موسوی، رئیس وقت فرهنگستان هنر، برای دریافت حمایت از یک پروژه سخن می‌گوید.
اما به روایت ملکیان، رابطه از جایی تغییر کرد که طباطبایی در غیاب او درباره «عقلانیت و معنویت» گفته بود:
«ملکیان که می‌گوید پروژه عقلانیت و معنویت، فکر کرده پروژه آب و فاضلاب روستاست.»
ملکیان می‌گوید بعدها در دیداری خانوادگی درباره این سخن با طباطبایی صحبت کرده و توضیح داده که اولاً کاربرد واژه «پروژه» در چنین زمینه‌ای نامعمول نیست و ثانیاً خودش این عنوان را برای «عقلانیت و معنویت» انتخاب نکرده است. به گفته او، طباطبایی نیز پذیرفت که این ایراد وارد نیست.
اما تعریض‌ها، به روایت ملکیان، پایان نیافت و هنگامی که طباطبایی او را «وطن‌فروش»، «ضد ایران» و «ایران‌ستیز» خواند، رابطه عملاً پایان یافت.
با این همه، ملکیان می‌گوید کینه‌ای از طباطبایی ندارد و درباره علت زبان تند او نیز از داوری روان‌شناختی پرهیز می‌کند:
«وقتی کسی از دنیا می‌رود، سعی می‌کنم در باب او چیزی نگویم؛ به گفته قدما، از مردگان به نیکی یاد کنید.»
اما در پاسخ به پرسشی درباره پیامد بیرونی آن شیوه نقد، داوری صریح‌تری دارد: به اعتقاد ملکیان، چنین روشی می‌تواند پیرامون یک متفکر «فرقه» و «کیش شخصیت» ایجاد کند؛ پدیده‌ای که در نهایت بیش از همه به خود او آسیب می‌زند.
روایتی از دوستی و جدایی دو چهره اثرگذار اندیشه معاصر ایران؛ و در پسِ آن، پرسشی بزرگ‌تر درباره مرز نقد فکری با تحقیر و تخریب شخصی.
#منتخب_فرهیختگان
#مصطفی_ملکیان
#سیدجواد_طباطبایی
#عقلانیت_و_معنویت
#اندیشه_پویا
#روشنفکری
#اندیشه_معاصر
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 رزمایش خیابانی؛ نمایش اقتدار یا نشانه‌ای از بحران پایگاه اجتماعی؟
✍️ فریبا نظری
حضور سازمان‌یافته گروه‌های شهروندی و شبه‌نظامی در خیابان‌های شهرها، به‌ویژه تهران، فقط یک مانور نظامی است یا کارکردی سیاسی و اجتماعی نیز دارد؟
فریبا نظری در یادداشتی با نگاهی از منظر جامعه‌شناسی سیاسی و مطالعات امنیت، این پدیده را ذیل مفهوم «نمایش قدرت مدنی ـ نظامی» و «بسیج خیابانی ساختاریافته» بررسی می‌کند.
او رگه‌های تاریخی شهروند ـ سرباز را تا گارد ملی انقلاب فرانسه دنبال می‌کند، اما شکل مدرن سازمان‌دهی نیروهای شبه‌نظامی و داوطلب در فضای عمومی را بیشتر مرتبط با تجربه حکومت‌های اقتدارگرای قرن بیستم می‌داند؛ ساختارهایی که در کنار ارتش کلاسیک، نیروهایی برخاسته از بدنه اجتماعی خود را نیز سازمان می‌دادند.
به تحلیل نویسنده، چنین نمایش‌هایی دو مخاطب متفاوت دارند:
از یک سو، برای بدنه حامی حکومت حامل پیام اقتدار، انسجام و آمادگی هستند؛ و از سوی دیگر، می‌توانند برای منتقدان و معترضان، نمایش توانایی حکومت در کنترل فضای عمومی و افزایش هزینه کنش خیابانی باشند.
نظری معتقد است در چنین وضعیتی، مرز میان «شهروند»، «نیروی امنیتی» و «عنصر نظامی» در فضای عمومی کمرنگ می‌شود و خیابان، علاوه بر محل زندگی روزمره شهروندان، به صحنه نمایش قدرت سیاسی و امنیتی تبدیل می‌شود.
اما پرسش مهم‌تر او درباره معنای این نمایش قدرت است:
آیا حضور گسترده نیروهای سازمان‌یافته در خیابان الزاماً نشانه اقتدار حکومت است، یا می‌تواند از نگرانی آن نسبت به کاهش پایگاه اجتماعی و از دست رفتن کنترل فضای عمومی نیز حکایت کند؟
پاسخ نویسنده دومی است. از نگاه او، توسل مکرر به چنین آرایش‌هایی ممکن است بیش از آنکه گسترش اقتدار باشد، واکنشی تدافعی به افزایش کنشگری مستقل شهروندان تلقی شود.
او در پایان نسبت به پیامد اجتماعی این روند هشدار می‌دهد: عادی‌شدن حضور امنیتی در زندگی روزمره، به باور وی، می‌تواند به فرسایش سرمایه اجتماعی، تشدید شکاف جامعه و حاکمیت و محدودشدن «حق بر شهر» بینجامد.
در این خوانش، مسئله فقط یک رزمایش نیست؛ مسئله این است که خیابان متعلق به زیست آزاد و روزمره شهروندان است یا به صحنه دائمی نمایش قدرت تبدیل می‌شود؟
✍️ فریبا نظری
۳ مهر ۱۴۰۵

متن کامل یادداشت فریبا نظری

#صدای_فرهیختگان
#فریبا_نظری
#رزمایش_خیابانی
#کنترل_اجتماعی
#فضای_عمومی
#حق_بر_شهر
#سرمایه_اجتماعی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🏙 خداحافظی با بازآفرینی شهری؟
✍️ ترانه یلدا
این روزها خبرهای حیرت‌آور شهری کم نیستند؛ از طرح ساخت شهر زیرزمینی برای تجارت، پناهگاه و پارکینگ و احداث مدرسه در پارک‌های تهران تا تخریب ساختمان‌های قدیمی و خاطره‌انگیز پایتخت.
اما خبر تازه، نه تخریب یک بنا، بلکه تغییری در ساختار مدیریت شهری کشور است: ادغام شرکت بازآفرینی شهری در سازمان ملی زمین و مسکن.
عباس آخوندی، وزیر پیشین راه و شهرسازی، این تصمیم را به معنای تضعیف صدای کارشناسی در وزارت راه و غلبه نگاه کالایی به شهر می‌داند. به باور او، سازمان ملی زمین و مسکن اساساً متولی اراضی و دارایی‌های دولت است، در حالی که شرکت بازآفرینی شهری مأموریتی انسانی و اجتماعی در قبال شهر و محلات آن داشته است.
علیرضا ابلقی، معمار و از مدیران پیشین این حوزه، نیز نگران است که تجربه چند دهه‌ای محله‌محوری، توانمندسازی و ارتقای کیفیت زندگی شهری به حاشیه رانده شود.
در مقابل، فرید قدیری پرسش دیگری مطرح می‌کند: آیا ممکن نیست ادغام با سازمانی که زمین‌دار بزرگ دولت است، منابع و دارایی‌های آن را به اهرمی برای تأمین مالی بازآفرینی تبدیل کند؟
محمدسعید ایزدی اما معتقد است با این تغییر، «مغز متفکر» بازآفرینی از پیکره آن جدا می‌شود و سیاست‌گذاری برای احیا، بهسازی و توانمندسازی بافت‌های تاریخی، قدیمی و سکونتگاه‌های غیررسمی آسیب خواهد دید.
ترانه یلدا در ادامه، مسئله را از زاویه‌ای بنیادی‌تر می‌بیند.
او با تکیه بر آنچه حدود پنجاه سال پیش در دانشگاه‌های ایتالیا و فرانسه درباره Urban Regeneration آموخته، یادآوری می‌کند که بازآفرینی شهری در اصل رویکردی برای مرمت و احیای بافت‌های قدیمی شهر بوده است؛ بافت‌هایی که به شهر قدمت، حافظه و هویت می‌دهند و باید به‌طور مستمر احیا شوند و سر جای خود باقی بمانند.
اما در ایران، شرکت بازآفرینی شهری عملاً دو مأموریت را هم‌زمان بر عهده گرفت: احیای بافت‌های قدیمی و تاریخی، و رسیدگی به سکونتگاه‌ها و بافت‌های غیررسمی حاشیه شهرها.
یلدا معتقد است تفکیک‌نشدن این دو مأموریت از ابتدا، توجه و توقعات را بیشتر به سمت محلات غیررسمی سوق داد و مأموریت اصلی بازآفرینی بافت‌های قدیمی تا حدی مغفول ماند.
و نگرانی اصلی او درباره آینده، دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود:
آیا ادغام شرکت بازآفرینی در سازمان ملی زمین و مسکن، دوباره سیاست شهری را به سمت توسعه بی‌رویه افقی شهرها (Urban Sprawl)، ساخت شهرک‌ها و محلات تازه در حاشیه و رهاکردن محلات موجود سوق خواهد داد؟
رسیدگی به محلات موجود، پیچیده، زمان‌بر و نیازمند مداخله‌ای چندوجهی است؛ حال آنکه ساخت انبوه مسکن بر زمین‌های جدید، برای دستگاه‌هایی که به چنین الگویی خو گرفته‌اند، مسیر ساده‌تری است.
بنابراین بحث فقط بر سر سرنوشت یک شرکت دولتی نیست؛ مسئله به دو تلقی متفاوت از شهر بازمی‌گردد:
شهر به‌مثابه زمین و کالایی برای توسعه، یا شهر به‌مثابه حافظه، هویت، محله و زیست اجتماعی؟
و شاید پرسش نهایی این باشد:
احیای شهرِ موجود، یا گسترش بی‌پایان شهر به بیرون؟
🔗 متن کامل یادداشت ترانه یلدا در مشاهده فوری

#صدای_فرهیختگان
#ترانه_یلدا
#بازآفرینی_شهری
#شهرسازی
#بافت_تاریخی
#بافت_فرسوده
#توسعه_شهری
#گسترش_افقی_شهر
#تهران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔺 آمریکا و انتخابات برزیل؛ بازگشت سیاست مداخله؟
انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل فقط رقابتی داخلی میان لولا داسیلوا و فلاویو بولسونارو نیست؛ لوموند دیپلماتیک در تحلیلی تازه، آن را در متن رقابت گسترده‌تر بر سر نفوذ آمریکا در آمریکای لاتین بررسی می‌کند.
نویسنده مقاله با مرور سابقه تاریخی روابط واشنگتن و برازیلیا، استدلال می‌کند که دولت ترامپ این انتخابات را فرصتی برای تقویت دوباره نفوذ سیاسی آمریکا در بزرگ‌ترین کشور آمریکای لاتین می‌بیند.
در یک سوی رقابت، لولا قرار دارد که بر استقلال سیاست خارجی برزیل تأکید می‌کند و مناسبات گسترده‌ای با چین دارد؛ و در سوی دیگر، فلاویو بولسونارو، فرزند ژائیر بولسونارو، که از متحدان سیاسی ترامپ به شمار می‌رود و خواهان روابط نزدیک‌تر با واشنگتن است.
از نگاه نویسنده لوموند دیپلماتیک، نتیجه این انتخابات می‌تواند فراتر از مرزهای برزیل اهمیت پیدا کند و بر موازنه سیاسی آمریکای لاتین و رقابت واشنگتن و پکن در منطقه اثر بگذارد.
پرسش محوری مقاله این است: حمایت سیاسی واشنگتن از یک سوی رقابت انتخاباتی، تا کجا بخشی از مناسبات عادی میان دولت‌هاست و از کجا می‌توان آن را مداخله در سیاست داخلی کشور دیگری دانست؟
دور نخست انتخابات امروز، ۴ اکتبر، برگزار می‌شود و اگر هیچ نامزدی اکثریت لازم را به دست نیاورد، دور دوم در ۲۵ اکتبر برگزار خواهد شد.
🔗 متن کامل مقاله در لوموند دیپلماتیک فارسی
#منتخب_فرهیختگان
#برزیل
#لولا
#فلاویو_بولسونارو
#دونالد_ترامپ
#آمریکای_لاتین
#انتخابات_برزیل
#فرهیختگان روزن آگاهی

🟡 فرشاد مؤمنی: بزرگ‌ترین جهش‌های فقر همزمان با جهش نرخ ارز رخ داده است
✍️ فرشاد مؤمنی، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی:
اگر روند جمعیتی را که طی حدود دو دهه به زیر خط فقر رفته‌اند بررسی کنیم، گسترش فقر در ایران آشکار است و نیازی به تحلیل‌های پیچیده ندارد.
به گفته مؤمنی، بزرگ‌ترین جهش‌ها در گسترش و تعمیق فقر طی ربع قرن اخیر، دقیقاً در مقاطعی رخ داده که اقتصاد ایران با جهش نرخ ارز روبه‌رو شده است.
او تأکید می‌کند داده‌های مربوط به فقر و وضعیت اقتصادی عمدتاً از سوی دستگاه‌های رسمی کشور منتشر می‌شوند و کارشناسان و پژوهشگران «امکان خلق این داده‌ها را ندارند».
از نگاه مؤمنی، کنار هم گذاشتن روند نرخ ارز و شاخص‌های فقر، تصویری روشن از هزینه اجتماعی بی‌ثباتی‌های ارزی و کاهش قدرت خرید خانوارها به دست می‌دهد.

#منتخب_فرهیختگان
#فرشاد_مؤمنی
#فقر
#نرخ_ارز
#تورم
#قدرت_خرید
#اقتصاد_ایران

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔹 علی شکوری‌راد؛ درباره شیوه مواجهه حکومت با اعتراضات خیابانی
علی شکوری‌راد، فعال سیاسی اصلاح‌طلب، از شیوه برخورد و سرکوب اعتراضات خیابانی مردم می‌گوید؛ روایتی از چگونگی مواجهه حاکمیت با معترضان و پیامدهای آن.
#صدای_فرهیختگان #علی_شکوری‌راد #اعتراضات_خیابانی #حق_اعتراض
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 اعلمی فریمان: فضا به سمت آرایش نظامی شدید پیش می‌رود
🔺 «انتظار جنگ پُرشدت از آبان یا نیمه آبان»
هادی اعلمی فریمان، کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با ایلنا معتقد است روند مذاکرات به بن‌بست رسیده و تحولات منطقه نیز به سمت آرایش نظامی شدیدتری حرکت می‌کند.
او می‌گوید:
«آمریکایی‌ها به دنبال تشدید محاصره هستند؛ اکنون هم بحث محاصره اقتصادی مطرح است، هم محاصره نظامی و هم محدودیت‌های زمینی و هوایی.»
اعلمی فریمان بر مبنای این ارزیابی پیش‌بینی می‌کند که باید از آبان یا نیمه آبان احتمال حرکت به سمت یک جنگ پُرشدت را جدی گرفت.
به گفته او، ترامپ در صورت انتخاب گزینه نظامی به دنبال عملیاتی غافلگیرانه و نتیجه‌گیری سریع خواهد بود و احتمالاً تلاش می‌کند اسرائیل و کشورهای عربی منطقه را نیز با خود همراه کند.
⚠️ تأکید ضروری: زمان‌بندی «آبان یا نیمه آبان» پیش‌بینی شخصی این تحلیلگر است و نباید به‌عنوان خبر یا زمان قطعی آغاز جنگ تلقی شود.
این ارزیابی در شرایطی مطرح می‌شود که افزایش تحرکات نظامی آمریکا در منطقه بر نگرانی‌ها افزوده، اما از این تحرکات به‌تنهایی نمی‌توان زمان یا قطعیت یک جنگ تازه را نتیجه گرفت.
#صدای_فرهیختگان
#هادی_اعلمی_فریمان
#ایران
#آمریکا
#جنگ
#تنش_نظامی
#دیپلماسی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 انتقاد رفاقتی به حکم زندان رسایی
✍️ کامبیز نوروزی
کامبیز نوروزی، حقوقدان، در یادداشتی به واکنش امیرحسین ثابتی به محکومیت ۱۰ ماهه حمید رسایی می‌پردازد؛ واکنشی که در آن ثابتی حکم صادرشده را مغایر با اصل «تناسب جرم و مجازات» دانسته است.
نوروزی پرسش را یک گام عقب‌تر می‌برد: اگر زندانی‌کردن یک مدیرمسئول به‌دلیل انتشار مطلب با اصل تناسب جرم و مجازات ناسازگار است، این اصل درباره دیگر روزنامه‌نگاران، نویسندگان و مدیران رسانه‌ای نیز باید به همان اندازه معتبر باشد.
او با اشاره به پرونده‌های متعدد قضایی روزنامه‌نگاران در سال‌های گذشته می‌پرسد چرا اعتراض به مجازات حبس اکنون و هنگامی برجسته شده که محکوم، فردی همسو و همفکر با منتقدان حکم است؟
نوروزی موضع خودش را نیز روشن می‌کند:
«شخصاً معتقدم اصولاً حکم زندان علیه روزنامه‌نگاران و نویسندگان و مدیران مسئول ناقض اصل آزادی رسانه و آزادی بیان است.»
از نگاه او، دفاع از آزادی بیان زمانی واجد معناست که فارغ از عقیده و جهت‌گیری سیاسی افراد، برای همگان به یکسان مطالبه شود.
پرسش پایانی یادداشت نیز همین است: آیا نقد به زندانی‌کردن اهل رسانه یک اصل عمومی است، یا فقط هنگامی مطرح می‌شود که پای «رفیق سیاسی» در میان باشد؟
#منتخب_فرهیختگان
#کامبیز_نوروزی
#حمید_رسایی
#امیرحسین_ثابتی
#آزادی_بیان
#آزادی_رسانه
#روزنامه‌نگاران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 آقای هگست، ایران پادگان شما نیست
✍️ یادداشت فرهیختگان
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، خطاب به ایران از انتخاب میان تسلیم و «راه سخت» سخن گفته است.
این فقط یک تهدید نظامی نیست؛ زبان تحقیر یک ملت است.
می‌توان منتقد جمهوری اسلامی بود؛ می‌توان از سرکوب، فساد، ناکارآمدی و سیاست‌های ویرانگر آن خشمگین بود؛ می‌توان خواهان تغییرات بنیادی در ایران بود. اما هیچ‌کدام از اینها به وزیر دفاع یک قدرت خارجی حق نمی‌دهد که در برابر یک ملت ۹۰ میلیونی بایستد و از «تسلیم» سخن بگوید.
ایران، حکومت ایران نیست.
این تمایز ظاهراً ساده، همان چیزی است که در ادبیات جنگ گم می‌شود. وقتی موشک فرود می‌آید، وقتی اقتصاد زیر فشار جنگ و محاصره فرسوده می‌شود، وقتی زندگی عادی مختل می‌شود، این «حکومت» به‌تنهایی نیست که هزینه می‌دهد؛ مردم‌اند که هزینه می‌دهند.
و یک پرسش:
چه کسی به آقای هگست اختیار داده درباره سرنوشت ایرانیان با ادبیات فاتح و مغلوب حرف بزند؟
اگر مسئله برنامه هسته‌ای است، نامش مذاکره است.
اگر مسئله امنیت منطقه است، نامش توافق و دیپلماسی است.
اگر مسئله حقوق مردم ایران است، نخستین حق آنان این است که خودشان درباره آینده کشورشان تصمیم بگیرند.
اما اگر پیش‌شرط گفت‌وگو «تسلیم» باشد، دیگر با دیپلماسی روبه‌رو نیستیم؛ با اولتیماتوم قدرت روبه‌روییم.
تاریخ منطقه به اندازه کافی نشان داده است که بمب می‌تواند ساختمان‌ها را ویران کند، ارتش‌ها را عقب براند و حکومت‌ها را متزلزل کند؛ اما نمی‌تواند برای یک جامعه، آزادی، دموکراسی و آینده‌ای پایدار از آسمان فرو بریزد.
مخالفت با جمهوری اسلامی، چک سفیدامضا برای تحقیر ایران نیست.
ما می‌توانیم هم‌زمان با استبداد داخلی مخالف باشیم و در برابر زورگویی خارجی نیز بایستیم. مجبور نیستیم میان دو گزاره یکی را انتخاب کنیم: یا مدافع حکومت باشیم، یا برای تهدید نظامی یک قدرت خارجی کف بزنیم.
ایران ملک حکومت نیست؛
اما غنیمت جنگی آمریکا هم نیست.
آقای هگست!
مردم ایران اگر قرار باشد چیزی را تغییر دهند، حق دارند خودشان تغییرش دهند؛ نه زیر سایه این جمله که:
«تسلیم شوید، وگرنه راه سخت در پیش است.»
حالا پرسش از شماست:
آیا می‌توان هم مخالف جمهوری اسلامی بود و هم صریح و بی‌تعارف در برابر چنین ادبیات تحقیرآمیزی از سوی آمریکا ایستاد؟
نظر شما چیست؟
#صدای_فرهیختگان
#پیت_هگست
#ایران
#آمریکا
#جنگ
#دیپلماسی
#حق_تعیین_سرنوشت
#فرهیختگان راهی به رهایی

اصغر ولایتی
تهران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 چه کسی می‌تواند به نام کل حکومت ایران توافق کند؟
✍️ احمد علوی
چرا مذاکره ایران با آمریکا، حتی زیر فشار شدید اقتصادی و نظامی، تا این اندازه دشوار و شکننده شده است؟
احمد علوی در تحلیلی تازه می‌گوید شاید پاسخ را نباید فقط در پرونده هسته‌ای، بی‌اعتمادی تاریخی یا اختلافات ژئوپلیتیک جست‌وجو کرد؛ بخشی از مسئله در ساختار قدرت در داخل ایران است.
استدلال او این است که با تضعیف نقش «فصل‌الخطاب»، قدرت می‌تواند میان چند مرکز سیاسی، امنیتی و نظامی توزیع شود؛ مراکزی که لزوماً درباره مذاکره، میزان امتیازدهی و حتی اجرای توافق نظر یکسانی ندارند.
در چنین وضعیتی، طرف خارجی با چهار پرسش روبه‌رو می‌شود:
آیا مذاکره‌کننده واقعاً نماینده کل ساختار قدرت است؟

آیا دیگر مراکز، توافق را خواهند پذیرفت؟

آیا نهادهای نظامی و امنیتی آن را اجرا خواهند کرد؟

و آیا توافق با تغییر موازنه داخلی قدرت همچنان پابرجا خواهد ماند؟
علوی این وضعیت را «بحران تعهد معتبر» می‌نامد.
از این منظر، تناقض پیام‌هایی که از داخل ایران شنیده می‌شود اهمیت بیشتری پیدا می‌کند: ممکن است یک مرکز خواهان کاهش تنش و مذاکره باشد و مرکز دیگری بر تشدید فشار و تقابل تأکید کند.
نویسنده تأکید می‌کند که چندمرکزی‌شدن قدرت الزاماً به معنای فروپاشی حکومت نیست؛ حتی ممکن است نوعی «رهبری جمعی امنیتی» شکل بگیرد که قادر به حفظ ساختار باشد، اما تصمیم‌گیری و دستیابی به توافق خارجی را کندتر، پیچیده‌تر و شکننده‌تر کند.
علوی سه مسیر را پیش رو می‌گذارد: بازتثبیت اقتدار شخصی، تثبیت نوعی رهبری جمعی امنیتی، یا ادامه چندمرکزی‌شدن بی‌ثبات قدرت.
و در پایان، پرسش اصلی را این‌گونه صورت‌بندی می‌کند:
مسئله فقط این نیست که حکومت ایران حاضر به مذاکره هست یا نه؛ مسئله بنیادی‌تر این است که آیا هنوز مرکزی وجود دارد که بتواند به‌طور معتبر به نام کل ساختار قدرت تعهد بدهد؟
اگر پاسخ منفی باشد، بحران مذاکرات دیگر فقط اختلاف بر سر محتوای توافق نیست؛ اختلاف بر سر صاحب اختیار توافق است.
🔗 متن کامل یادداشت احمد علوی در ایران امروز
#منتخب_فرهیختگان
#احمد_علوی
#مذاکرات
#ساختار_قدرت
#سیاست_خارجی
#ایران_و_آمریکا
#بحران_تعهد
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 سه پرسش ناخوشایند درباره آینده هوش مصنوعی
✍️ دارون عجم‌اوغلو | برنده نوبل اقتصاد
دارون عجم‌اوغلو مجموعه‌ای از نوشته‌ها درباره پرسش‌هایی آغاز کرده که به گفته او در هیاهوی کنونی هوش مصنوعی کمتر پرسیده می‌شوند. او تأکید می‌کند متخصص AI نیست و مدعی داشتن پاسخ نهایی هم نیست؛ مسئله برایش، طرح پرسش‌هایی است که ممکن است آینده اقتصاد و دموکراسی را تعیین کنند.
🟣 پرسش اول: ابرهوش یا «هوش تحریف‌شده»؟
عجم‌اوغلو می‌پرسد آیا آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی واقعاً به سوی «ابرهوش» می‌روند یا در حال ساخت نوعی هوش قدرتمند اما تحریف‌شده هستند؟
از نظر او، رفتار هدفمند و خودمختار را نباید لزوماً معادل هوش دانست. پاسخ به همین مسئله تعیین می‌کند از چه خطرهایی باید ترسید، چه مقرراتی لازم است و اساساً چه امیدهایی می‌توان به AI بست.
🟣 پرسش دوم: چه کسی باید آینده هوش مصنوعی را تعیین کند؟
اگر AI قرار است مشاغل، بهره‌وری، نابرابری، علم، ارتباطات و حتی سیاست را دگرگون کند، آیا می‌توان تعیین مسیر آن را صرفاً به شرکت‌های فناوری، متخصصان و تکنوکرات‌ها سپرد؟
عجم‌اوغلو هشدار می‌دهد که فناوری‌ای با چنین تأثیر اجتماعی گسترده‌ای، به مشارکت دموکراتیک نیاز دارد. شهروندان لازم نیست برنامه‌نویس باشند؛ اما باید بتوانند درباره آینده‌ای که می‌خواهند و نحوه توزیع هزینه‌ها و منافع آن اظهار نظر کنند.
پرسش دشوارتر او جهانی است: صدای میلیاردها انسانی که خارج از آمریکا، اروپا و چین زندگی می‌کنند، چگونه وارد تصمیم‌گیری درباره فناوری‌ای خواهد شد که زندگی آنها را نیز تغییر می‌دهد؟
🟣 پرسش سوم: رونق AI بدون انفجار نابرابری ممکن است؟
حجم عظیم سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی نیازمند درآمدهای بسیار بزرگ در آینده است. عجم‌اوغلو می‌پرسد اگر این درآمدها تحقق یابد و سهم بیشتری از درآمد به صاحبان سرمایه برسد، نابرابری چه خواهد شد؟
و اگر این درآمدها تحقق نیابد، تکلیف سرمایه‌گذاری‌های عظیم انجام‌شده و خطر یک سقوط اقتصادی چیست؟
این همان دوراهی‌ای است که به اعتقاد عجم‌اوغلو در بحث پرهیاهوی امروز درباره AI کمتر دیده می‌شود:
آیا هوش مصنوعی می‌تواند هم از یک شکست اقتصادی پرهزینه اجتناب کند و هم جامعه را به سوی سطوح بسیار بالاتری از نابرابری نبرد؟
و پرسش نهایی شاید از همه بنیادی‌تر باشد:
اگر نابرابری به‌شدت افزایش یابد، دموکراسی تا چه اندازه تاب خواهد آورد؟

🔗 متن کامل سه پرسش دارون عجم‌اوغلو

#منتخب_فرهیختگان
#دارون_عجم‌اوغلو
#هوش_مصنوعی
#نابرابری
#دموکراسی
#اقتصاد_سیاسی
#آینده_فناوری

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 زیر سایه فقر؛ وقتی حاشیه امن اقتصادی کوچک می‌شود
✍️ محسن راجی اسدآبادی
مدرس دانشگاه و پژوهشگر اقتصاد بخش عمومی
خبر شناسایی حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر کم‌درآمد برای افزایش حمایت کالابرگی، از نگاه محسن راجی اسدآبادی فقط خبری درباره یک سیاست حمایتی نیست؛ نشانه‌ای است از کوچک‌شدن «حاشیه امن اقتصادی» بخش بزرگی از جامعه.
او البته تأکید می‌کند که این جمعیت را نمی‌توان معادل جمعیت فقیر دانست؛ معیار دریافت حمایت با معیار محاسبه خط فقر متفاوت است. مسئله مهم‌تر، جمعیتی است که شاید هنوز زیر خط فقر نباشد، اما فاصله چندانی با آن ندارد.
به روایت نویسنده، نرخ فقر مطلق از حدود ۱۶ درصد در سال ۱۳۹۶ به ۳۱ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده و در همان سال، ۴۸.۸ درصد خانوارها از نظر مخارج در فاصله یک تا دو برابر خط فقر قرار داشته‌اند.
یعنی مسئله فقط «فقیرشدن» نیست؛ مسئله، گسترش ناامنی اقتصادی است.
خانواری ممکن است در آمار رسمی فقیر محسوب نشود، اما با یک جهش قیمت، کاهش درآمد یا شوک اقتصادی به زیر خط فقر رانده شود. هم‌زمان، به نوشته راجی، فاصله خانوارهای غیرفقیر با خط فقر نیز کاهش یافته است.
از همین‌جاست که مرزبندی سنتی میان «فقیر» و «طبقه متوسط» دیگر برای توصیف وضعیت جامعه کافی نیست.
نویسنده در پایان پرسشی بنیادی مطرح می‌کند: چرا در فاصله سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ نرخ فقر مطلق تقریباً دو برابر شده و چرا درآمد حاصل از حداقل دستمزد تنها ۵۶ درصد خط فقر یک خانوار سه‌نفره را پوشش می‌دهد؟
«فقر زمانی به یک مسئله راهبردی تبدیل می‌شود که از یک خط آماری عبور کند و به ناامنی اقتصادی تبدیل شود.»
مسئله امروز، به تعبیر او، فقط تعداد افراد زیر خط فقر نیست؛ جامعه‌ای است که حاشیه امن اقتصادی‌اش هر روز کوچک‌تر می‌شود.
🔗 متن کامل یادداشت «زیر سایه فقر»
#منتخب_فرهیختگان
#محسن_راجی_اسدآبادی
#فقر
#خط_فقر
#ناامنی_اقتصادی
#معیشت
#طبقه_متوسط
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 بودجه لیوان تمام شده؛ با دست آب بخورید!
✍️ رحیم قمیشی
رحیم قمیشی روایتش را از یک بیمارستان دولتی آغاز می‌کند؛ جایی که برای انجام سونوگرافی به او می‌گویند دو لیوان آب بنوشد، اما آب‌سردکن لیوان ندارد:
«مدت‌هاست دیگر لیوان نداریم. بودجه لیوان تمام شده، با دست آب بخورید.»
همین اتفاق ساده برای او تصویری از مسئله‌ای بزرگ‌تر می‌شود: بیمارستانی که به روایت او برای چاپ هر برگ نتیجه آزمایش پول جداگانه می‌گیرد، هزینه خدماتش چند برابر شده، اما همچنان برای ابتدایی‌ترین نیازها با کمبود منابع روبه‌روست.
قمیشی سپس این تجربه روزمره را به سقوط ارزش ریال پیوند می‌زند؛ آن هم در روزهایی که نرخ اولیه عرضه دلار در برنامه جدید بانک مرکزی به ۲۵۹ هزار تومان رسیده است.
پرسش او این است: وقتی هم خانوار زیان می‌بیند، هم ارائه‌دهنده خدمات از کمبود منابع می‌گوید و هم قدرت خرید حقوق‌بگیران پیوسته کاهش می‌یابد، این چرخه تا کجا می‌تواند ادامه پیدا کند؟
از بیمارستان و درمان تا خوراک، اجاره، انرژی، حمل‌ونقل و لوازم‌التحریر، قمیشی تصویری از فشار معیشتی ترسیم می‌کند و با لحنی انتقادی از مسئولان می‌پرسد:
«دلار چقدر بشود شما استعفا می‌دهید و اعتراف می‌کنید ناتوان از اداره کشورید؟ ۵۰۰ هزار تومان، یک میلیون تومان، صد میلیون تومان؟!»
«دلار یک میلیون تومانی» در عنوان این یادداشت پیش‌بینی اقتصادی نیست؛ استعاره‌ای هشداردهنده در نقد روندی است که نویسنده آن را حاصل ناکارآمدی، فقدان پاسخگویی و ادامه سیاست‌های موجود می‌داند.
و شاید تلخ‌ترین تصویر یادداشت همان نخستین تصویر باشد:
بیمارستانی که بیمار را برای نوشیدن آب آماده می‌کند، اما بودجه خرید یک لیوان یک‌بارمصرف را ندارد.
🔗 متن کامل یادداشت رحیم قمیشی
#صدای_فرهیختگان
#رحیم_قمیشی
#دلار
#تورم
#معیشت
#نظام_سلامت
#قدرت_خرید
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 تصوف را فقط در رساله‌ها نباید جست
📗 نگاهی به کتاب «وسایل نمادین صوفیان»
✍️ علیرضا معینی
تصوف را معمولاً با عشق، ذکر، فنا، سماع و سیر و سلوک می‌شناسیم؛ اما تاریخ تصوف فقط در اشعار و رساله‌های عارفان نوشته نشده است. خرقه، کشکول، عصا، تسبیح، سجاده، نسخه خطی، خانقاه و حتی آستانه یک زیارتگاه نیز می‌توانند بخشی از این تاریخ را روایت کنند.
کتاب «وسایل نمادین صوفیان»، با ویراستاری الکساندر پاپاس و تیری زارکون، از همین زاویه به تصوف می‌نگرد: اشیای معمولی چگونه در بستر آیین و زندگی صوفیانه به حامل هویت، اقتدار معنوی، حافظه و پیوند شیخ و مرید تبدیل می‌شوند؟
در این جهان، خرقه فقط لباس نیست؛ می‌تواند سندی زنده از پذیرش مرید در یک سلسله معنوی باشد. کشکول از ظرفی برای معاش به نماد فقر اختیاری و سفر بدل می‌شود؛ عصا از راه‌رفتن به بی‌وطنی و تجربه اشاره می‌کند و تسبیحی که سال‌ها در دست یک شیخ بوده، ممکن است برای پیروان به حافظه‌ای ملموس از حضور او تبدیل شود.
حتی اسناد نیز زندگی مادی دارند: اجازه‌نامه و شجره‌نامه، سلسله انتقال اقتدار معنوی را ثبت می‌کنند و نسخه خطی، افزون بر متن، با مُهرها و حاشیه‌ها و سابقه مالکیتش از انتقال دانش و روابط میان نسل‌های یک طریقت خبر می‌دهد.
معینی در معرفی تفصیلی کتاب نشان می‌دهد که وقتی خرقه، کشکول، تبرزین، عصا، تسبیح، سجاده و اجازه‌نامه یک درویش کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، چیزی شبیه «زندگی‌نامه‌ای بی‌کلام» شکل می‌گیرد؛ زندگی‌نامه‌ای که نه با جمله‌ها، بلکه با اشیا روایت می‌شود.
اهمیت این نگاه در عبور از «تصوف نظری» به «تصوف زیسته» است؛ جایی که برای شناخت یک سنت دینی، باید علاوه بر متون، به بدن‌ها، لباس‌ها، فضاها، آیین‌ها و اشیای آن نیز نگاه کرد.
تصوف فقط اندیشه‌ای درباره جهان نامرئی نیست؛ در اشیا، بدن‌ها، فضاها و آیین‌ها نیز زندگی می‌کند.
🔗 متن کامل معرفی کتاب «وسایل نمادین صوفیان»
#میراث_فرهیختگان
#علیرضا_معینی
#تصوف
#عرفان
#صوفیان
#فرهنگ_مادی
#تاریخ_تصوف
#فرهیختگان روزن آگاهی

🎥 حناچی: وزارت کشور چشم خود را بر اتفاقات تهران بسته است
پیروز حناچی، شهردار پیشین تهران، در گفت‌وگو با انصاف‌نیوز از روند مدیریت پایتخت در دوره علیرضا زاکانی انتقاد می‌کند؛ اما بخش مهمی از مسئولیت را متوجه نهادهای ناظر و به‌ویژه وزارت کشور دولت پزشکیان می‌داند.
حناچی می‌گوید افزایش تراکم و جمعیت‌پذیری بدون تأمین زیرساخت، فشار بر کمیسیون ماده ۵، اتکای شهرداری به درآمدهای شهرسازی و افزایش هزینه‌های جاری، کیفیت زندگی آینده تهران را در معرض خطر قرار می‌دهد.
او تأکید می‌کند که کنترل چنین روندهایی صرفاً وظیفه شهرداری و شورای شهر نیست و دستگاه‌های حاکمیتی ابزار قانونی لازم برای مداخله و نظارت را در اختیار دارند:
«وزارت کشور و سایر دستگاه‌های حاکمیتی این قضیه را کنترل نمی‌کنند و به نوعی خواسته یا ناخواسته چشم‌شان را بر اتفاقاتی که دارد در تهران می‌افتد، بسته‌اند.»
هشدار اصلی حناچی درباره آینده پایتخت است: «ما به عمد و با سر به سمت بحران می‌دویم.»
🎥 گفت‌وگوی کامل پیروز حناچی در یوتیوب
🎥 گفت‌وگوی کامل در آپارات
🔗 متن کامل گفت‌وگو در انصاف‌نیوز
#صدای_فرهیختگان
#پیروز_حناچی
#علیرضا_زاکانی
#شهرداری_تهران
#وزارت_کشور
#مدیریت_شهری
#تهران
#فرهیختگان راهی به رهایی