رامین رئیسی
اصفهان. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 یک شب برای عشق؛ صبح برای اعدام
حامد بهداد در واکنش به سرنوشت مهشاد کشانی و علیرضا سپاهی، تصویری کوتاه و تلخ منتشر کرد:
«مهشاد و علیرضای عزیز، پیوندتان مبارک»
علیرضا سپاهی و مهشاد کشانی، هر دو از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، در زندان با یکدیگر عقد کردند؛ پیوندی که تنها یک روز دوام آورد.
آن‌ها حتی پس از خوانده‌شدن خطبه عقد نیز فرصت دیدار حضوری پیدا نکردند.
بامداد دوشنبه ۱۳ مهر، حکم اعدام علیرضا سپاهی در زندان دستگرد اصفهان اجرا شد.
یک روز برای ثبت یک پیوند؛

و صبحی که مجالی برای زندگی مشترک باقی نگذاشت.
#صدای_فرهیختگان
#علیرضا_سپاهی
#مهشاد_کشانی
#حامد_بهداد
#مجازات_اعدام
#حق_حیات
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 خفتگان بیدار شوند…

«کاش سحرگاهان
به جای اذان
اسرافیل در شیپورش می‌دمید
تا به جای آنکه بیداران به دار شوند
خفتگان بیدار شوند…»
✍️ افسانه نجاتی

گاهی چند سطر، تمام اندوه یک سحرگاه را در خود جا می‌دهد؛ سحرگاهی که در آن، یکی به دار می‌رود و دیگری هنوز در خواب است.
#صدای_فرهیختگان
#افسانه_نجاتی
#مجازات_اعدام
#حق_حیات
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 خبر فوری | نوبل پزشکی ۲۰۲۶؛ روشن‌کردن کلیدهای مغز با نور
🏅 جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۲۰۲۶ به‌طور مشترک به سه دانشمند رسید:
کارل دایسروت

دانشگاه استنفورد و مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز
پیتر هگمان

دانشگاه هومبولت برلین
گئورگ ناگل

دانشگاه وورتسبورگ
مجمع نوبل این جایزه را برای کشفیات آنان درباره «کانال‌های یونی حساس به نور و اپتوژنتیک» اعطا کرده است.
🔬 اما اپتوژنتیک چیست و چرا اهمیت دارد؟
داستان از یک جلبک تک‌سلولی آغاز شد.
هگمان و ناگل در پژوهش درباره اینکه جلبک کلامیدوموناس چگونه به سوی نور حرکت می‌کند، به پروتئینی به نام کانال‌رودوپسین رسیدند. این پروتئین با تابش نور آبی، کانالی را در غشای سلول باز می‌کند و عبور یون‌ها می‌تواند یک پیام الکتریکی ایجاد کند.
دایسروت گام تعیین‌کننده بعدی را برداشت: ژن این پروتئین را وارد سلول‌های عصبی کرد و نشان داد که می‌توان فعالیت نورون‌ها را با نور کنترل کرد.
این فناوری «اپتوژنتیک» نام گرفت.
💡 به زبان ساده، دانشمندان به ابزاری دست یافتند که با آن می‌توانند گروه‌های مشخصی از سلول‌های عصبی را در مغز زنده، با دقت بسیار بالا و به کمک نور فعال یا غیرفعال کنند.
اپتوژنتیک امکان داد پژوهشگران از مشاهده صرف فعالیت مغز فراتر بروند و رابطه علت و معلولی میان مدارهای عصبی و حافظه، احساسات و رفتار را آزمایش کنند.
امروز این روش به یکی از ابزارهای مهم علوم اعصاب تبدیل شده و پژوهشگران از آن برای شناخت مدارهای عصبی مرتبط با حافظه، رفتار و اختلالات عصبی و روان‌پزشکی استفاده می‌کنند. کاربردهای بالینی آن نیز، از جمله برای کمک به بازیابی بینایی، در دست بررسی است.
کشفی که از پرسشی درباره حرکت یک جلبک به سوی نور آغاز شد، سرانجام ابزاری در اختیار بشر گذاشت تا یکی از پیچیده‌ترین پدیده‌های طبیعت را بهتر بشناسد:
مغز انسان.
🏅 بیانیه رسمی جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶
#منتخب_فرهیختگان
#نوبل_۲۰۲۶
#جایزه_نوبل
#اپتوژنتیک
#علوم_اعصاب
#مغز
#کارل_دایسروت
#پیتر_هگمان
#گئورگ_ناگل
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 وقتی «مقاومت» جای منافع ملی می‌نشیند
🎥 گفت‌وگوی اکبر کرمی و رضا فانی یزدی
آیا بخشی از چپ که سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی را با ادبیات «محور مقاومت» صورت‌بندی و توجیه می‌کند، در عمل از همان منطقی پیروی نمی‌کند که سال‌ها منتقد آن بوده است؟
گفت‌وگوی اکبر کرمی و رضا فانی یزدی از همین پرسش آغاز می‌شود: چرا زبان «چپ محور مقاومتی» می‌تواند به زبان گروه‌های فشار شبیه شود؟
مسئله فقط چپ و راست نیست. پرسش بنیادی‌تر این است که در تحلیل سیاست خارجی ایران، نقطه عزیمت ما چیست: یک ایدئولوژی فراملی یا منافع ملی و زندگی مردم ایران؟
هر جریان سیاسی، با هر سابقه و عنوانی، هنگامی که رنج و هزینه تحمیل‌شده بر جامعه ایران را در پای یک آرمان ژئوپلیتیک فرعی می‌کند، باید در برابر یک پرسش ساده پاسخ‌گو باشد:
این سیاست دقیقاً چه دستاوردی برای مردم ایران دارد و هزینه‌اش را چه کسانی می‌پردازند؟
شاید اختلاف اصلی نیز همین‌جا باشد؛ میان سیاستی که ایران را وسیله تحقق یک آرمان بزرگ‌تر می‌بیند و سیاستی که ایران و منافع شهروندانش را موضوع اصلی سیاست می‌داند.
▶️ تماشای گفت‌وگوی کامل اکبر کرمی و رضا فانی یزدی در یوتیوب
#صدای_فرهیختگان
#اکبر_کرمی
#رضا_فانی_یزدی
#چپ
#محور_مقاومت
#منافع_ملی
#سیاست_خارجی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 فاصله حصرنشینی تا صدرنشینی
✍️ حسین جعفری
محمدعلی کریمی، مدیرکل حراست وزارت بازرگانی در دوران جنگ، در خاطره‌ای از دوران نخست‌وزیری میرحسین موسوی نقل می‌کند که درباره استخدام فرزند یکی از رؤسای وقت سه قوه، موسوی نوشته بود:
«اگر ایشان می‌خواهد در دولت خدمت کند، باید تعهد کتبی گرفته شود که نوکر ملت باشد. اگر می‌خواهد همزمان در دولت کاسبی کند، برود در بیرون از دولت کاسبی کند.»
به روایت کریمی، حتی نسبت خانوادگی فرد موردنظر با یکی از عالی‌ترین مقامات وقت نیز موجب چشم‌پوشی از این سخت‌گیری نشده بود.
حسین جعفری با بازخوانی این خاطره، آن را به سرنوشت سیاسی میرحسین موسوی پیوند می‌زند و می‌نویسد اگر موسوی در برابر مفاسد، رانت‌جویی و «آقازاده‌ها» اهل مدارا بود و به جای اصرار بر پاسخگویی صاحبان قدرت، با مناسبات موجود همراهی می‌کرد، شاید امروز به جای «حصرنشینی»، در «صدر» قرار داشت.
از نگاه نویسنده، فاصله حصرنشینی و صدرنشینی گاه همان فاصله میان «نوکری مردم» و چشم‌پوشی از رانت و فساد صاحبان قدرت است.
#صدای_فرهیختگان
#حسین_جعفری
#میرحسین_موسوی
#فساد
#رانت
#آقازاده
#پاسخگویی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🇺🇸 رابرت دنیرو: نترسید؛ بروید و رأی بدهید
رابرت دنیرو در یک پیام ویدئویی خطاب به رأی‌دهندگان آمریکایی، از آنها خواسته است در انتخابات شرکت کنند:
«قدرت در دست مردم است. از این قدرت استفاده کنید؛ منتظر نمانید، پای کار بیایید و رأی بدهید.»
او از رأی‌دهندگان می‌خواهد وضعیت ثبت‌نام، قوانین و مهلت‌های انتخاباتی ایالت خود را از قبل بررسی کنند تا هنگام رأی‌دادن با مشکل مواجه نشوند.
تندترین بخش پیام دنیرو جایی است که از احتمال حضور مأموران مهاجرت برای ایجاد ترس در اطراف حوزه‌های رأی‌گیری سخن می‌گوید و از مخاطبانش می‌خواهد مرعوب نشوند و مسیرشان را ادامه دهند:
«از آن افراد نترسید.»
پیامی کوتاه با یک محور روشن:

قدرت سیاسی فقط در دست صاحبان قدرت نیست؛ رأی‌دهندگان نیز سهم خود را از آن دارند.
#منتخب_فرهیختگان
#رابرت_دنیرو
#انتخابات_آمریکا
#حق_رأی
#مشارکت_سیاسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

📚 مجتهد شبستری: «دین‌داری عقلی و اقلّی»؛ کتابی برای گفت‌وگوی عقلانی با نسل جوان
✍️ محمد مجتهد شبستری
محمد مجتهد شبستری در یادداشتی تازه، کتاب «درس‌گفتارهایی در دین‌داری عقلی و اقلّی برای اولیا و مربیان» اثر عبدالکریم سروش را به خانواده‌ها و مربیانی پیشنهاد کرده است که با یک پرسش دشوار روبه‌رو هستند:
در روزگار مدرن و سکولار، چگونه می‌توان درباره دین با نسل جوان سخن گفت، بی‌آنکه عقل را به سود ایمان یا ایمان را به سود عقل کنار گذاشت؟
به نوشته شبستری، سروش در این کتاب می‌کوشد صورتی از «دینداری عقلی و حداقلی» را، متناسب با نوجوانان زیر ۱۸ سال، برای والدین و مربیان توضیح دهد.
اهمیت یادداشت شبستری اما فقط در ستایش کتاب نیست؛ او هم‌زمان مرز اختلاف فکری خود با سروش را نیز روشن می‌کند.
شبستری تصریح می‌کند که با برخی ایده‌ها و تعبیرهای مطرح‌شده در کتاب ــ از جمله تفکیک فهم دین از خود دین و بحث ذاتیات و عرضیات دین ــ اختلاف نظر دارد و پیش‌تر نقد خود را در دو مقاله توضیح داده است.
با این همه، داوری نهایی او درباره کتاب مثبت است:
اختلاف نظری با نویسنده، مانع از دیدن سودمندی محتوای اصلی کتاب نیست.
شاید همین نکته، یادداشت کوتاه شبستری را خواندنی‌تر می‌کند: دو متفکر برجسته نواندیشی دینی می‌توانند درباره مبانی فهم دین اختلافی جدی داشته باشند، اما این اختلاف مانع توصیه یک اثر سودمند به نسل تازه و مربیان آن نشود.
🔗 یادداشت محمد مجتهد شبستری

همچنین بخوانید:
🔗 «آیا خداوند دین نازل کرده است؟»
🔗 «خدا کتاب نازل کرده است»

#منتخب_فرهیختگان
#محمد_مجتهد_شبستری
#عبدالکریم_سروش
#نواندیشی_دینی
#دین
#تربیت
#نسل_جوان
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔹 حوزه علمیه از نمای نزدیک؛ آنچه از طلبه‌ها کمتر شنیده‌ایم
🎙 گفت‌وگو با محمد موسوی عقیقی، نویسنده و پژوهشگر دین
حوزه علمیه از درون چگونه کار می‌کند؟ طلبه‌ها چگونه زندگی می‌کنند؟ قم و نجف چه تفاوتی دارند؟ نسبت حوزه با قدرت سیاسی چیست و آیا هر حکم شرعی الزاماً باید به اجبار حکومتی تبدیل شود؟
محمد موسوی عقیقی در گفت‌وگویی تفصیلی با انصاف‌نیوز، تصویری متفاوت از کلیشه رایج درباره «روحانیت» ارائه می‌کند؛ تصویری که در آن حوزه یک مجموعه یکپارچه با عقاید و منافع یکسان نیست.
او از تفاوت مهم قم و نجف می‌گوید: نجف ساختاری تاریخی‌تر و کمتر بوروکراتیک دارد، در حالی که قم با مرکز مدیریت، مراحل آموزشی، امتحان، ثبت‌نام و ضوابط سازمانی، نهادمندتر شده است. با این حال تأکید می‌کند که آزادی سازمانی بیشتر در نجف را نباید لزوماً معادل آزاداندیشی بیشتر دانست.
بخش دیگری از گفت‌وگو به اقتصاد طلاب اختصاص دارد. موسوی عقیقی با این تصور که طلبگی الزاماً راهی برای رسیدن به قدرت و ثروت است مخالفت می‌کند و از طلاب بسیاری می‌گوید که برای تأمین زندگی، در کنار تحصیل ناچار به کارهای دیگری هستند.
اما یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌ها به حجاب مربوط است:
«وجوب شرعی» لزوماً به معنای «الزام حکومتی» نیست.
به روایت او، حتی اگر فقیهی حجاب را واجب بداند، از این گزاره به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که حکومت موظف است آن را با ابزار الزام اجرا کند. تصمیم درباره اجرای اجتماعی احکام، به باور او، نیازمند حضور فقیه در کنار جامعه‌شناس، روان‌شناس، سیاست‌گذار و نمایندگان جامعه است.
گفت‌وگو همچنین به تفاوت دیدگاه‌ها درباره ولایت فقیه، جریان صادق شیرازی، رابطه حوزه با حکومت، حضور زنان در نهادهای دینی و سیاسی و حتی عرف حاکم بر عنوان‌هایی چون «حجت‌الاسلام» و «آیت‌الله» می‌پردازد.
حاصل این گفت‌وگو شاید پیش از هر چیز یادآوری یک نکته باشد: برای شناخت حوزه، باید از تصور «روحانیت به‌مثابه یک بلوک یکدست» فاصله گرفت و اختلافات فکری، اقتصادی و نهادی درون آن را دید.

🎥 ویدئو گفتگو را در یوتیوب ببینید

🔗 متن کامل گفت‌وگو در انصاف‌نیوز

#منتخب_فرهیختگان
#محمد_موسوی_عقیقی
#حوزه_علمیه
#حوزه_قم
#حوزه_نجف
#حجاب_اجباری
#روحانیت
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 رضا علیجانی: در «قفل‌شدگی ترافیک سیاست» هستیم
🎙 گفت‌وگوی رضا علیجانی با حسن اعتمادی
رضا علیجانی وضعیت امروز جامعه ایران را با تعبیر «قفل‌شدگی ترافیک سیاست» توصیف می‌کند؛ جامعه‌ای که به تحلیل او، هم‌زمان زیر فشار بحران معیشتی، خاطره خشونت اعتراضات گذشته و نگرانی از جنگ خارجی قرار گرفته است.
او این سکوت را «سکوت قبرستانی» نمی‌داند:
«همه درباره سیاست حرف می‌زنند، ولو یأس‌آلود و مستأصل؛ ولی از سیاست فاصله نگرفته‌اند.»
از نگاه علیجانی، فاصله میان جنبش‌های اعتراضی در دو دهه گذشته کوتاه‌تر و دامنه اجتماعی و جغرافیایی آنها گسترده‌تر شده است. در عین حال فقر می‌تواند دو اثر متفاوت داشته باشد: گاه جامعه را از سیاست دور کند و گاه زمینه اعتراض‌های ناگهانی را فراهم آورد.
بخش مهم گفت‌وگو به آینده اعتراضات و اختلاف راهبردها در میان مخالفان جمهوری اسلامی اختصاص دارد.
علیجانی از دو رویکرد متفاوت سخن می‌گوید: رویکردی که بر توازن قوا، پرهیز از خشونت و جلوگیری از دوقطبی‌سازی جامعه تأکید دارد؛ و رویکردی که به گفته او به سوی رادیکال‌تر کردن رویارویی و حتی طرح استفاده از سلاح حرکت می‌کند.
او در عین حال تأکید می‌کند که معلوم نیست جامعه تا چه اندازه از توصیه هیچ‌یک از این جریان‌های سیاسی پیروی کند؛ زیرا به ارزیابی او، اپوزیسیون در وضعیت کنونی از قدرت اجتماعی تعیین‌کننده‌ای برخوردار نیست و بخشی از جامعه نیز نسبت به مجموعه نیروهای مخالف سرخورده شده است.
راه پیشنهادی علیجانی برای نیروهای تحول‌خواه، تولید محتوای واقع‌بینانه، گسترش همگرایی و تقویت شبکه‌های اجتماعی در داخل و خارج کشور است؛ مسیری که به باور او می‌تواند به دموکراتیک‌تر و کم‌هزینه‌تر شدن جنبش‌های آینده کمک کند.
و امید سیاسی‌اش را چنین صورت‌بندی می‌کند:
«امیدوارم آینده سیاسی ایران و جنبش‌های اعتراضی‌اش در امتداد جنبش سبز و جنبش زن، زندگی، آزادی باشد.»
🎧 فایل صوتی کامل گفت‌وگوی رضا علیجانی با حسن اعتمادی
#منتخب_فرهیختگان
#رضا_علیجانی
#حسن_اعتمادی
#جنبش_اعتراضی
#جامعه_مدنی
#اپوزیسیون
#زن_زندگی_آزادی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 روزگار محسن؛ روایت بازاری که اعتبار، سرمایه بود
📗 رونمایی از کتاب تازه محسن جلال‌پور
«روزگار محسن» نه کتابی درباره نظریه‌های اقتصادی است و نه شرح رسمی زندگی یک فعال اقتصادی؛ مجموعه‌ای است از روایت‌ها و خرده‌روایت‌های محسن جلال‌پور از خانواده، کودکی، محله و بازار کرمان.
روایت نسلی که کسب‌وکار را در بازاری آموخت که در آن، پیش از قراردادهای مفصل و سازوکارهای پیچیده، اعتماد و اعتبار شخصی بخشی از سرمایه آدم‌ها بود.
آیین رونمایی و جشن امضای این کتاب با حضور جمعی از چهره‌های اقتصاد، فرهنگ، هنر و بخش خصوصی برگزار شد؛ از محمود دولت‌آبادی و هوشنگ مرادی کرمانی تا موسی غنی‌نژاد، محمد طبیبیان، مسعود نیلی و سروش صحت.
«روزگار محسن» از خلال خاطرات شخصی نویسنده، پنجره‌ای نیز به تاریخ اجتماعی کسب‌وکار در ایران باز می‌کند؛ به مناسبات خانوادگی، فرهنگ بازار و شیوه‌ای از تجارت که خوشنامی و اعتماد می‌توانست خود نوعی دارایی اقتصادی باشد.
در روزگاری که از بحران اعتماد در اقتصاد ایران بسیار سخن گفته می‌شود، شاید جذاب‌ترین وجه این خاطرات همین باشد: بازگشت به جهانی که در آن «اعتبار» فقط عددی در حساب بانکی نبود؛ سرمایه‌ای بود که سال‌ها طول می‌کشید ساخته شود.
📚 معرفی و تهیه کتاب «روزگار محسن»
#منتخب_فرهیختگان
#محسن_جلال‌پور
#روزگار_محسن
#اقتصاد_ایران
#بازار
#بخش_خصوصی
#تاریخ_اجتماعی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 مجتهد شبستری به پزشکیان: مدارس را به پادگان نماز اجباری تبدیل نکنید
✍️ محمد مجتهد شبستری
محمد مجتهد شبستری در یادداشتی خطاب به مسعود پزشکیان، از برنامه وزارت آموزش‌وپرورش برای گسترش اقامه نماز جماعت در مدارس انتقاد کرده و هشدار داده است که تبدیل عبادت به تکلیف اداری، نتیجه‌ای خلاف تربیت دینی خواهد داشت.
او می‌نویسد نیایش خداوند باید با انتخاب، اراده و قصد قربتِ نیایشگر انجام شود و اگر دانش‌آموز با اکراه و اجبار به نماز واداشته شود، آنچه باقی می‌ماند نه عبادت، بلکه «نمایشی دروغین» است.
شبستری با صراحت می‌نویسد:
«نماز اجباری به مراتب از حجاب اجباری زیان‌بارتر و ریاکارانه‌تر است.»
او سپس سخن پیشین پزشکیان درباره اجرا نکردن قانون حجاب را یادآوری می‌کند؛ همان‌جا که رئیس‌جمهور گفته بود: «من در برابر مردم نخواهم ایستاد.»
شبستری از پزشکیان می‌خواهد همین منطق را درباره دانش‌آموزان نیز به کار گیرد:
«امروز هم هنگام آن است که دولت شما در برابر هزاران دانش‌آموز کشور که نمی‌خواهند نماز جماعت اجباری بخوانند، نایستد.»
و خطاب به رئیس‌جمهور می‌افزاید:
«به وزیر آموزش و پرورش اجازه ندهید مدارس را به پادگان‌های مذهبی تبدیل کند.»
پرسشی که این یادداشت پیش می‌کشد، فراتر از نماز مدارس است: آیا ایمان را می‌توان با دستور اداری و اجبار حکومتی پرورش داد؟
🔗 متن کامل یادداشت محمد مجتهد شبستری
#صدای_فرهیختگان
#محمد_مجتهد_شبستری
#مسعود_پزشکیان
#آموزش_و_پرورش
#نماز_اجباری
#مدرسه
#آزادی_دین
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 تاریخ را چه کسی به ما یاد داد؟
📗 نگاهی به کتاب تازهٔ یاسمین آلخنسا دربارهٔ سیاست آموزش گذشته در ایران
✍️ویرایش و توشیح تحریریه فرهیختگان

آنچه یک جامعه از گذشتهٔ خود به یاد می‌آورد، فقط حاصل پژوهش‌های تاریخی نیست؛ بخش مهمی از این حافظه در مدرسه و از خلال کتاب‌های درسی شکل می‌گیرد. سیاست آموزش تاریخ تعیین می‌کند کدام شخصیت‌ها قهرمان شوند، کدام رویدادها برجسته بمانند و چه بخش‌هایی به حاشیه رانده شوند. بنابراین، کتاب درسی نه‌فقط روایت گذشته، بلکه ابزاری برای ساختن حافظهٔ جمعی و تعریف هویت نسل‌های آینده است.
بخش بزرگی از آنچه «تاریخ ایران» می‌نامیم، نخستین‌بار نه از کتاب‌های مورخان، بلکه پشت نیمکت‌های مدرسه وارد ذهن ما شده است. پیش از آنکه بسیاری از ما نام تاریخ‌نگاران و پژوهشگران را بشناسیم، از کتاب درسی آموخته بودیم چه کسی قهرمان است و چه کسی خائن؛ کدام واقعه نقطهٔ عطف تاریخ به شمار می‌رود و کدام رویداد را می‌توان در چند سطر پشت سر گذاشت.
کتاب تازهٔ یاسمین آلخنسا با عنوان State Histories: The Politics of Teaching the Past in Iran از همین تجربهٔ آشنا، پرسشی مهم بیرون می‌کشد:
چه کسی تصمیم می‌گیرد یک ملت گذشتهٔ خود را چگونه به یاد بیاورد؟
آلخنسا به جای آنکه بار دیگر تاریخ ایران را روایت کند، سراغ سازوکار ساختن روایت رسمی از تاریخ می‌رود. موضوع اصلی او کتاب‌های درسی‌اند؛ متن‌هایی که ظاهراً قرار است اطلاعات تاریخی را به نسل تازه منتقل کنند، اما هم‌زمان انتخاب می‌کنند چه چیزی دیده شود، چه کسی برجسته شود و چه چیزی در حاشیه بماند.
از این زاویه، کتاب تاریخ مدرسه دیگر متنی خنثی نیست؛ می‌توان آن را نوعی «خودزندگی‌نامهٔ دولت» دانست.
دولت هنگامی که برای دانش‌آموزان از گذشته سخن می‌گوید، ناخواسته یا آگاهانه دربارهٔ خود نیز سخن می‌گوید: مشروعیت من از کجا آمده است؟ وارث چه گذشته‌ای هستم؟ قهرمانان تاریخی من چه کسانی‌اند؟ دشمنان کدام‌اند؟ و تاریخ کشور را باید همچون چه مسیری فهمید؟
یک گذشته، چند روایت
کتاب با آموزش تاریخ در دورهٔ پهلوی آغاز می‌کند و تغییرات آن را پس از انقلاب دنبال می‌کند. جذابیت این مقایسه فقط در یافتن تفاوت میان دو نظام سیاسی نیست؛ مهم‌تر از آن، دیدن تداوم‌ها و گسست‌ها در شیوهٔ روایت گذشته است.
وقایع تاریخی تغییر نمی‌کنند، اما معنایی که نظام‌های سیاسی به آن‌ها می‌دهند، می‌تواند به‌کلی دگرگون شود.
مشروطه همان مشروطه است، اما می‌توان آن را آغاز مهار قدرت مطلقه دانست، داستان دخالت قدرت‌های خارجی روایت کرد یا حلقه‌ای از مبارزهٔ ایرانیان برای قانون و عدالت دید.
در اینجا پرسش از «مشروطه چه بود؟» فراتر می‌رود و به پرسشی دیگر می‌رسد:
چه کسی به ما آموخت مشروطه را چگونه به یاد بیاوریم؟
مصدق نیز نمونه‌ای گویاست. شخصیت تاریخی همان است، اما جایگاه او در حافظهٔ رسمی ثابت نمانده است. روایت ملی‌شدن نفت، کودتای ۲۸ مرداد و مناسبات ایران با قدرت‌های خارجی در دوره‌های مختلف بازتعریف شده‌اند. به همین دلیل، مطالعهٔ تصویر مصدق در کتاب‌های درسی فقط مطالعهٔ یک سیاستمدار نیست؛ بلکه بررسی تغییرات حافظهٔ تاریخی جامعهٔ ایران است.
قدرت فقط تاریخ را نمی‌نویسد؛ حافظه می‌سازد
اهمیت کار آلخنسا شاید در همین جابه‌جایی نگاه باشد. تاریخ فقط مجموعه‌ای از اتفاقاتی نیست که زمانی رخ داده‌اند؛ بلکه مجموعه‌ای از روایت‌ها نیز هست که نسل‌های بعد دربارهٔ آن اتفاقات ساخته‌اند.
در چنین نگاهی، حذف نیز به اندازهٔ افزودن اهمیت دارد و سکوت می‌تواند به اندازهٔ سخن‌گفتن معنادار باشد.
اگر نام شخصیتی از کتاب‌های درسی ناپدید شود، اگر یک واقعه از چند صفحه به یک بند تقلیل یابد، اگر «قهرمان» دیروز به حاشیه برود یا معنای یک رویداد عوض شود، با چیزی بیش از ویرایش یک کتاب آموزشی روبه‌رو هستیم؛ بخشی از حافظهٔ عمومی جامعه در حال بازسازی است.
کتاب درسی از این جهت ابزار قدرتمندی است. میلیون‌ها ایرانی نخستین تصویر خود از شاه، استعمار، روسیه، بریتانیا، مشروطه، مصدق و انقلاب را نه در دانشگاه، بلکه در مدرسه ساخته‌اند.
آن تصویر نخستین ممکن است بعدها با مطالعه، تجربه و مواجهه با روایت‌های دیگر تغییر کند، اما معمولاً بی‌اثر نمی‌شود.
کلاس درس؛ کارخانهٔ کوچک حافظهٔ تاریخی
کودکی که تاریخ می‌خواند، فقط تاریخ یاد نمی‌گیرد. هم‌زمان می‌آموزد چه چیزی ارزش به‌یادآوردن دارد.
می‌آموزد تاریخ کشورش از کجا آغاز می‌شود، چه کسی شایستهٔ ستایش است، از چه کسی باید فاصله گرفت و کدام شکست‌ها، پیروزی‌ها و زخم‌ها باید به حافظهٔ جمعی سپرده شوند.

👇👇
#فرهیختگان راهی به رهایی

👆👆
از همین رو، نزاع بر سر کتاب تاریخ در نهایت نزاع بر سر گذشته نیست؛ نزاع بر سر تصویری است که نسل آینده از خود خواهد داشت.
کتاب یاسمین آلخنسا ما را به پرسشی ساده اما ناآرام‌کننده بازمی‌گرداند. شاید پس از سال‌ها خواندن تاریخ، بد نباشد یک‌بار به جای پرسیدن «در گذشته چه اتفاقی افتاد؟»، بپرسیم:
چه کسی به ما گفت چه اتفاقی افتاده است؟
و شاید مهم‌تر:
چه چیزهایی را هرگز به ما یاد ندادند؟
📚 State Histories: The Politics of Teaching the Past in Iran

Yasamin Alkhansa

Palgrave Macmillan, 2026

Cham, Switzerland
#منتخب_فرهیختگان
#یاسمین_آلخنسا
#تاریخ
#تاریخ_نگاری
#کتاب_درسی
#آموزش
#حافظه_تاریخی
#مشروطه
#محمد_مصدق
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 فریدون فروغی؛ صدایی که سانسور خاموشش نکرد
🎙 فریدون فروغی

۹ بهمن ۱۳۲۹ ـ ۱۳ مهر ۱۳۸۰
صدایی خش‌دار، تلخ و معترض؛ صدایی که خیلی زود از موسیقی سرگرم‌کننده فاصله گرفت و به یکی از صداهای متمایز موسیقی پاپ ایران بدل شد.
فریدون فروغی موسیقی را بیشتر به شیوه‌ای خودآموخته فراگرفت. از نوجوانی تحت تأثیر راک، بلوز و خوانندگانی چون ری چارلز بود و از ۱۶سالگی همراه گروه‌های موسیقی روی صحنه رفت.
شهرت گسترده‌اش در سال ۱۳۵۰ و با اجرای «آدمک» و «پروانه من» آغاز شد. چندی بعد «نماز»، «زندون دل»، «تنگنا» و دیگر اجراهایش، شخصیت مستقل او را در موسیقی ایران تثبیت کردند.
اما مسیر فروغی خیلی زود با محدودیت گره خورد. در بخش‌هایی از دهه ۱۳۵۰ صدایش از رادیو و تلویزیون کنار گذاشته شد و خود او بعدها گفته بود اجرای ترانه سیاسی «سال قحطی» یکی از دلایل ممنوع‌الکاری‌اش بوده است.
پس از انقلاب نیز امید او به بازگشت پایدار به صحنه چندان دوام نیاورد.
در سال ۱۳۵۹، فروغی «یار دبستانی من» را برای فیلم از فریاد تا ترور خواند؛ اما صدای او از نسخه نهایی حذف شد و این ترانه بعدها با صدایی دیگر به یکی از شناخته‌شده‌ترین سرودهای اعتراضی چند دهه اخیر بدل شد.
در همان سال‌ها ترانه‌هایی چون «بت‌شکن»، «کوچه شهر دلم»، «قریه من» و «شیاد» را نیز اجرا کرد؛ اما بار دیگر با محدودیت، ممنوعیت و دوری از صحنه روبه‌رو شد.
سال‌ها بعد، در ۱۳۷۹، «می‌تراود مهتاب» بر شعر نیما یوشیج را برای فیلم دختری به نام تندر خواند؛ اجرایی که از آخرین صداهای ثبت‌شده رسمی او در ایران بود.
فروغی در ۱۳ مهر ۱۳۸۰، در پنجاه‌سالگی درگذشت.
زندگی هنری او فقط روایت یک خواننده نیست؛ روایت نسلی از موسیقی ایران است که بارها میان خلاقیت، اعتراض و سانسور گرفتار شد.
صدایش اما، برخلاف سال‌های طولانی سکوت اجباری، باقی ماند.
🔗 درباره زندگی و سال‌های ممنوع‌الکاری فریدون فروغی
#میراث_فرهیختگان
#فریدون_فروغی
#موسیقی_ایران
#موسیقی_پاپ
#آدمک
#یار_دبستانی
#سانسور
#تاریخ_موسیقی
#فرهیختگان روزن آگاهی

عـلی آرام
شاهین‌شهر. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 حذف چگونه به خشونت می‌رسد؟
📌 حلقه‌ای که توسعه پایدار را فرسوده می‌کند
✍️ احمد علوی | استاد دانشگاه‌های سوئد
توسعه پایدار فقط افزایش تولید، سرمایه‌گذاری یا رشد اقتصادی نیست. جامعه‌ای ممکن است ثروتمندتر شود، اما اگر گروه‌هایی از شهروندان از فرصت‌های اقتصادی، مشارکت سیاسی، آموزش، بهداشت و حقوق اجتماعی کنار گذاشته شوند، نمی‌توان از توسعه‌ای فراگیر و پایدار سخن گفت.
احمد علوی در مقاله‌ای در چشم‌انداز ایران، رابطه میان سه مفهوم را بررسی می‌کند: حذف اجتماعی، خشونت و توسعه پایدار.
«حذف» زمانی شکل می‌گیرد که گروه‌هایی از جامعه به‌صورت سیستماتیک از منابع و فرصت‌ها محروم شوند؛ این حذف می‌تواند اقتصادی باشد، اما به اقتصاد محدود نمی‌ماند. محرومیت از مشارکت سیاسی، تبعیض قومی، جنسیتی یا مذهبی و نابرابری در دسترسی به آموزش و خدمات درمانی نیز صورت‌های مختلف همین پدیده‌اند.
جامعه‌ای که بخشی از شهروندانش را حذف می‌کند، فقط عدالت را از دست نمی‌دهد؛ بخشی از سرمایه انسانی، اعتماد عمومی و ظرفیت توسعه خود را نیز نابود می‌کند.
علوی برای توضیح رابطه حذف و خشونت به چارچوب مشهور یوهان گالتونگ اشاره می‌کند که خشونت را تنها به درگیری فیزیکی محدود نمی‌داند:
▪️ خشونت مستقیم: از جنگ و سرکوب سیاسی تا خشونت فیزیکی و روانی؛
▪️ خشونت ساختاری: هنگامی که ساختارهای اجتماعی و سیاسی، گروه‌هایی را به‌طور مستمر از حقوق، منابع و فرصت‌ها محروم می‌کنند؛
▪️ خشونت فرهنگی: هنگامی که باورها، ارزش‌ها و سازوکارهای فرهنگی به توجیه یا عادی‌سازی تبعیض و حذف کمک می‌کنند.
اما مسئله مهم‌تر، رابطه دوسویه این پدیده‌هاست.
حذف طولانی‌مدت می‌تواند زمینه خشم، بی‌اعتمادی و واکنش‌های خشونت‌آمیز را فراهم کند؛ خشونت نیز به نوبه خود فقر، تبعیض، محرومیت و حذف را عمیق‌تر می‌کند.
به این ترتیب چرخه‌ای شکل می‌گیرد:
حذف ← بی‌اعتمادی و تعارض ← خشونت ← حذف بیشتر
و هر بار که این چرخه تکرار می‌شود، سرمایه اجتماعی فرسوده‌تر و امکان دستیابی به توسعه پایدار دشوارتر می‌شود.
از این منظر، مبارزه با فقر یا افزایش تولید به‌تنهایی برای توسعه کافی نیست. توسعه زمانی پایدار می‌شود که امکان مشارکت، دسترسی به فرصت‌ها و برخورداری از حقوق برای گروه‌های مختلف جامعه گسترش یابد.
پیام اصلی مقاله را شاید بتوان در یک جمله خلاصه کرد:
جامعه‌ای که توسعه می‌خواهد، نمی‌تواند هم‌زمان بخشی از شهروندانش را از اقتصاد، سیاست و زندگی اجتماعی حذف کند و انتظار ثبات پایدار داشته باشد.
📖 متن کامل مقاله در چشم‌انداز ایران، شماره ۱۵۴
#منتخب_فرهیختگان
#احمد_علوی
#توسعه_پایدار
#حذف_اجتماعی
#خشونت_ساختاری
#فقر
#نابرابری
#سرمایه_اجتماعی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 ویراستار بی‌سواد، ویراستار باسواد
✍️ امید طبیب‌زاده
هیچ‌چیز بدتر از آن نیست که آدم گرفتار ویراستار بی‌سواد شود و هیچ‌چیز هم بهتر از این نیست که خدا ویراستار باسوادی نصیب آدم کند. من هر دو را تجربه کرده‌ام.
ویراستار بی‌سواد معمولاً کار آدم را پر از رنگ قرمز و گاهی آبی می‌کند، بی‌آنکه اتفاق مهمی افتاده باشد: کمی فاصله و نیم‌فاصله، چند مترادف، اندکی پس‌وپیش‌کردن اجزای جمله و گاه دخالت‌های نابجا ــ حتی مخرب ــ در فصل‌بندی کتاب.
اما خدا خیر بدهد به ویراستار باسواد!
چندی پیش کتابم را به ناشری سپردم و او هم آن را برای ارزیابی و اصلاح به ویراستاری داد. نمی‌دانم کیست، هرچند حدس‌هایی دارم؛ اما وقتی نسخه ویرایش‌شده را خواندم، دیدم واقعاً مس را به طلا تبدیل کرده است.
نه درگیر فاصله و نیم‌فاصله شده، نه ترکیب فصل‌ها را به‌هم ریخته و نه بی‌دلیل کلمه‌ای را با کلمه دیگری عوض کرده است.
در عوض، پرسیده:
این تعریفی که از فلان مفهوم داده‌ای با چارچوب نظری خودت سازگار نیست؛ یا تعریف را تغییر بده یا چارچوب نظری را فراخ‌تر کن.
جایی دیگر تذکر داده:
این ادعای عجیب را از کجا آورده‌ای؟ یا دقیقاً ارجاع بده، یا حذفش کن، یا صریح بگو که نظر خودت است!
و جای دیگری متوجه شده اصطلاحاتی که به کار برده‌ام، هرچند درست‌اند، متعلق به بافت نظری دیگری‌اند و برای بحثی که من پیش می‌برم باید از اصطلاحات دقیق‌تری استفاده شود.
تفاوت ویراستار باسواد و بی‌سواد شاید همین‌جاست: یکی ردّ قلمش را روی متن باقی می‌گذارد؛ دیگری کاری می‌کند که نویسنده بهتر فکر کند.
در این زمانه عسرت که دل پر از خون است، این تجربه حسابی حالمان را جا آورد؛ به قول گلشیری، انگار «عرق مبسوطی» بود ــ البته منظور همان عرقی است که کار از تن آدم درمی‌آورد تا چیزی به این مرحله برسد!
شاید از ناشر بخواهم نام ویراستار را بگوید؛ هرچند می‌دانم حرفه‌ای است و احتمالاً نمی‌گوید. شاید هم خودم پیدایش کنم و زنگ بزنم:
استاد، خدا خیرت بدهد؛ خدا پدر و مادرت را اگر هستند زنده بدارد و اگر رفته‌اند رحمت کند.
ویراستار خوب واقعاً همین‌قدر خوب است؛ آبروی نویسنده را می‌خرد و به او جرئت و جسارتِ بهتر کارکردن می‌دهد.

متن کامل یادداشت امید طبیب‌زاده

#منتخب_فرهیختگان
#امید_طبیب‌زاده
#ویرایش
#ویراستاری
#زبان_فارسی
#کتاب
#نویسندگی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 این امید است که آینده ما را می‌سازد
✍️ مرضیه حاجی‌هاشمی
اعدامی دیگر واقع شد؛ اما این‌بار مسئله فقط «نه به اعدام» یا ظالمانه دانستن حکم اعدام نیست.
«علیرضا سپاهی» اعدام شد، در حالی که تنها یک روز پیش از آن، پیمان عقد دائمش را به‌صورت غیابی و وکالتی با نامزد دربندش، «مهشاد»، بسته بود.
اهمیت این ماجرا زمانی آشکار می‌شود که از سطح یک تراژدی شخصی فراتر برویم: به سوی دو انسانی که در برابر مرگ ایستاده‌اند و جامعه‌ای که شاهد این ایستادن و سپس حسرت آخرین دیدار آنهاست.
ازدواج اساساً پیمانی درباره آینده و زندگی مشترک است؛ اما مهشاد در شرایطی به آینده «بله» می‌گوید که می‌داند ممکن است تنها چند ساعت بعد، پیش از آنکه زندگی مشترکشان آغاز شود، همسرش برای همیشه برود.
در ظاهر و مطابق واقعیت تلخ موجود، این «بله» نه به لباس عروسی که به رخت عزا می‌رسد. اما انسان همیشه مطابق محاسبات واقعیت «بله» نمی‌گوید؛ گاهی با عشق و امید به تغییر همان واقعیت، ولو به‌گونه‌ای معجزه‌آسا، تصمیمی شگرف می‌گیرد.
اینجاست که عظمت تصمیم مهشاد آشکار می‌شود: او اجازه نداد محاسبه واقعیت، معنای انتخابش را تعیین کند.
منطق محاسبه می‌گفت وقتی فردا او وجود ندارد، ازدواج چه معنایی دارد؟ اما پاسخ این دو انسان گویی این بود: اتفاقاً چون ممکن است فردایی نباشد، امروز باید پیوند خود را ثبت کنیم.
در سطح اجتماعی، این انتخاب معنایی فراتر پیدا می‌کند. قدرت سیاسی مرگ را به آینده زندگی تحمیل کرده بود، اما آنها آینده‌ای را انتخاب کردند که ظاهراً دیگر وجود نداشت.
قدرت می‌تواند زمان مرگ یک انسان را تعیین کند؛ اما الزاماً نمی‌تواند معنایی را که او در آخرین ساعات زندگی‌اش به حیات می‌دهد، تعیین کند.
از این منظر، عقد مهشاد و علیرضا نوعی بازپس‌گیری عاملیت بود. آنها نمی‌توانستند حکم را تغییر دهند؛ اما می‌توانستند تصمیم بگیرند آخرین ساعات زندگی علیرضا فقط «شب پیش از اعدام» نباشد.
آن شب، شب ازدواجشان نیز بود.
سوی دیگر این تراژدی، جامعه است. جامعه ایران فقط شاهد اعدام یک انسان نبود؛ شاهد آخرین تلاش‌های انسانی نیز بود: تلاش برای جلوگیری از اعدام، تلاش برای ثبت عشق و سپس تلاش برای آخرین دیدار.
علیرضا سرانجام اعدام شد، بی‌آنکه بتواند همسر تازه‌عقدشده‌اش را برای آخرین بار ببیند.
اینجاست که مسئله از سطح حقوقی به سطح اخلاقی و عاطفی منتقل می‌شود. جامعه فقط نمی‌پرسد «چرا او اعدام شد؟»؛ می‌پرسد:
چرا حتی آخرین دیدار ممکن نشد؟ چه کسی از این دیدار آسیب می‌دید؟
این پرسش برای وجدان جمعی سنگین است. آخرین دیدار یکی از انسانی‌ترین آیین‌های مواجهه با مرگ است. وقتی همین امکان نیز گرفته می‌شود، جامعه آن را نه ضرورتی امنیتی، بلکه امتناع از اعطای یک حداقل انسانی تجربه می‌کند.
و اینجاست که سوگ می‌تواند به خشم تبدیل شود.
این داستان فقط داستان یک اعدام نیست؛ داستان لحظه‌ای است که عشق خصوصی به حافظه عمومی، سوگ به خشم و ترس به امید تبدیل می‌شود.
قدرت می‌تواند مرگ را تحمیل کند؛ اما انسان، حتی در آستانه مرگ، هنوز می‌تواند معنای آخرین لحظه زندگی خود را انتخاب کند.
و این امید است که آینده ما را می‌سازد.
🔗 متن کامل یادداشت مرضیه حاجی‌هاشمی
#صدای_فرهیختگان
#مرضیه_حاجی‌هاشمی
#علیرضا_سپاهی
#مهشاد_کشانی
#مجازات_اعدام
#حق_حیات
#نه_به_اعدام
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 حق پیشادینی است؛ اما تحقق حق، پس از آن آغاز می‌شود
📗 پاسخ به محمد عثمانی و نقدی بر نسبت دین، حقوق بشر و روشنفکری دینی
✍️ علیرضا معینی
آیا انسان پیش از آنکه مسلمان، مسیحی، بهایی، آتئیست یا پیرو هر باور دیگری باشد، صاحب حق است؟
علیرضا معینی در پاسخ به مقاله محمد عثمانی با عنوان «حقوق بشر منهای دین؛ نقدی بنیادین به روشنفکری دینی و عبدالکریم سروش از منظر حقوق اقلیت‌ها»، پاسخ را روشن می‌داند:
آری؛ حق انسان پیشادینی است.
اما به باور او، پذیرفتن این اصل پایان مسئله نیست؛ تازه از همین نقطه، دشوارترین بخش ماجرا آغاز می‌شود:
چگونه جامعه‌ای می‌سازیم که نه فقط در قانون، بلکه در فرهنگ و رفتار روزمره نیز بپذیرد انسانی که باور و شیوه زندگی‌اش را «ناحق» می‌داند، همچنان صاحب حق است؟
معینی میان دو سطح تمایز می‌گذارد: «مبنای حق» و «تحقق اجتماعی حق».
اینکه انسان بماهو انسان دارای حقوق بنیادی است، یک گزاره هنجاری است؛ اما اینکه جامعه‌ای با قرن‌ها سنت دینی، خانوادگی، جنسیتی و فرهنگی بتواند این حقوق را در مناسبات واقعی خود به رسمیت بشناسد، مسئله‌ای تاریخی و جامعه‌شناختی است.
از همین‌جا مفهوم «حق ناحق بودن» اهمیت پیدا می‌کند.
حق ناحق بودن به این معنا نیست که همه انتخاب‌ها اخلاقاً درست‌اند؛ بلکه یعنی حتی اگر فرد یا اکثریت، رفتار دیگری را نادرست بداند، نمی‌تواند از این داوری اخلاقی نتیجه بگیرد که حکومت مجاز است حقوق شهروندی او را سلب کند.
معینی سپس به عبدالکریم سروش و درس‌گفتارهای «دین و قدرت» می‌پردازد و معتقد است نباید توصیف تاریخی سروش از اقتدار سیاسی پیامبر را به تجویز «حکومت مقتدر دینی» در روزگار ما تبدیل کرد.
به روایت او، یکی از تمایزهای مهم سروش متأخر، تفکیک میان «حکومت هدایتی» و «حکومت رضایتی» است: حکومتی که خود را مأمور هدایت انسان‌ها به خیر می‌داند، در برابر حکومتی که خود را وکیل شهروندان و متکی به رضایت آنان می‌شناسد.
اما معینی یک قید اساسی نیز اضافه می‌کند:
حکومت رضایتی هم نمی‌تواند به معنای حکومت بی‌قید اکثریت باشد؛ دموکراسی بدون حقوق بشر ممکن است به استبداد اکثریت تبدیل شود.
پس رضایت اکثریت باید در محدوده حقوق بنیادین همه شهروندان عمل کند؛ اقلیت برای برخورداری از حقوق خود نباید ابتدا به اکثریت ثابت کند که «درست» زندگی می‌کند.
معینی از اینجا به مسئله جامعه ایران می‌رسد و بر دو گزاره تأکید می‌کند:
سکولار بودن مساوی لیبرال بودن نیست؛

و دیندار بودن نیز مساوی ضدحقوق بشر بودن نیست.
جامعه واقعی مجموعه‌ای از انسان‌های پیچیده با ایمان، خاطره، سنت، خانواده، ترس، منافع و هویت‌های متفاوت است. با تغییر حکومت یا قانون، این جهان فرهنگی یک‌شبه ناپدید نمی‌شود.
از همین رو، به باور او، حقوق بشر فقط یک پروژه حقوقی و سیاسی نیست؛ پروژه‌ای فرهنگی و اجتماعی نیز هست.
قانون می‌تواند بگوید یک بهایی شهروند برابر است؛ اما اگر جامعه همچنان او را طرد کند، مسئله حقوق بشر تمام نشده است. قانون می‌تواند آزادی سبک زندگی را به رسمیت بشناسد؛ اما اگر خانواده، مدرسه، رسانه یا عرف اجتماعی فرد را از انتخاب آزادانه بترسانند، آزادی هنوز کامل نشده است.
در این نقطه، معینی برای روشنفکری دینی نیز نقشی قائل است: تغییر فهم دینی به‌گونه‌ای که مؤمن بتواند ایمان خود را حقیقت بداند، بی‌آنکه از آن حق تحمیل سیاسی ایمان بر دیگری را نتیجه بگیرد.
او در عین حال هشدار می‌دهد که مسئله فقط «دین» نیست؛ قدرت، چه دینی و چه سکولار، می‌تواند حقوق انسان را نقض کند.
بنابراین محور بنیادی بحث را نه صرفاً «دین/بی‌دینی»، بلکه این سه دوگانه می‌داند:
حق / قدرت

آزادی / اجبار

رضایت / هدایت
و در پایان، اختلاف خود با محمد عثمانی را چنین صورت‌بندی می‌کند: اختلاف بر سر اصل حقوق بشر نیست؛ اختلاف بر سر راه تحقق آن در جامعه واقعی است.
جامعه حقوق‌مدار فقط با نوشتن یک قانون یا تغییر یک حکومت ساخته نمی‌شود؛ به آموزش، گفت‌وگو، اصلاح فرهنگی، مدارا و محدودکردن قدرت نیاز دارد.
«هیچ انسانی آن‌قدر حق ندارد که حق انسان دیگری را انکار کند؛ و هیچ حکومتی آن‌قدر مقدس نیست که از این قاعده مستثنا باشد.»
📎 متن کامل یادداشت ـ PDF
#منتخب_فرهیختگان #علیرضا_معینی #محمد_عثمانی #عبدالکریم_سروش #حقوق_بشر #روشنفکری_دینی #حق_ناحق_بودن #آزادی #حقوق_اقلیت‌ها
#فرهیختگان روزن آگاهی