🔴 از تهدید فرودگاه‌ها تا تأکید بر مذاکره؛ چه چیزی تغییر کرد؟
📌 بازخوانی تغییر لحن محسن رضایی از ۱۰ منظر
✍️ علی صفایی | امروز نما
با کمی تلخیص و توشیح

در روابط بین‌الملل، قدرت یک تهدید نه به شدت کلمات، بلکه به این بستگی دارد که طرف مقابل تا چه اندازه اجرای آن را ممکن و پرهزینه بداند.
محدودیت گسترده پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایرانی در پی تحریم‌های جدید آمریکا، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، را به واکنشی تند کشاند. او خطاب به کشورهای همسایه هشدار داد که اگر در محدودکردن سفر، تجارت و حمل‌ونقل هوایی ایران با آمریکا همراه شوند، فرودگاه‌های آنها نیز نمی‌توانند پرواز داشته باشند.
اما پس از برداشت‌هایی مبنی بر احتمال اقدام نظامی، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی اعلام کرد ایران در برابر این محدودیت‌ها «مقابله‌به‌مثل نظامی» نخواهد کرد و هم‌زمان از ادامه مذاکرات برای رفع محدودیت‌ها و وجود گزینه‌های غیرنظامی سخن گفت.
این تغییر لحن را چگونه باید فهمید؟
نویسنده آن را از ده زاویه بررسی می‌کند:
▪️ تهدید متقابل و مسئله اعتبار
تهدید زمانی اعتبار دارد که طرف مقابل باور کند هزینه اجرای آن برای تهدیدکننده قابل تحمل است. هرچه فاصله میان سخن و توان اجرا بیشتر شود، اعتبار تهدیدهای بعدی نیز آسیب‌پذیرتر می‌شود.
▪️ وابستگی متقابل زیرساختی
هوانوردی غیرنظامی شبکه‌ای فرامرزی است. فرودگاه، بیمه، سوخت‌رسانی، قطعات، مسیرهای هوایی و خدمات زمینی به یکدیگر وابسته‌اند. بنابراین پاسخ متقابل می‌تواند هزینه‌هایی برای همان کشوری ایجاد کند که تهدید را مطرح کرده است.
▪️ مشکل تعهد
حتی اگر یک دولت توان اجرای تهدید را داشته باشد، طرف مقابل باید باور کند که در لحظه تصمیم نیز حاضر است هزینه‌های آن را بپردازد. همین‌جا فاصله میان «توانستن» و «خواستن» آشکار می‌شود.
▪️ سیاست خارجی نمایشی در برابر سیاست خارجی اجرایی
یک موضع ممکن است برای نمایش قاطعیت در فضای داخلی مفید باشد، اما هنگام تبدیل‌شدن به سیاست اجرایی با محدودیت‌های اقتصادی، امنیتی و دیپلماتیک روبه‌رو شود.
▪️ تهدید و مخاطب داخلی
همه تهدیدهای سیاست خارجی فقط خطاب به دولت خارجی نیستند. بخشی از آنها برای مخاطب داخلی صادر می‌شوند؛ برای نمایش اینکه حکومت در برابر فشار خارجی منفعل نمانده است.
▪️ عقب‌نشینی بدون پذیرش شکست
در چنین شرایطی، تغییر سیاست معمولاً با واژگانی مانند «رفع سوءبرداشت»، «توضیح موضع» یا تفکیک میان گزینه‌های نظامی و غیرنظامی صورت می‌گیرد؛ یعنی تغییر مسیر، بدون آنکه رسماً عقب‌نشینی نامیده شود.
▪️ چانه‌زنی نامتقارن
وقتی دو طرف از ظرفیت‌های اقتصادی و نظامی نامتوازن برخوردارند، طرف ضعیف‌تر معمولاً می‌کوشد با تهدیدهای پرهزینه، هزینه فشار را برای طرف مقابل افزایش دهد؛ اما دامنه عملی این راهبرد محدود است.
▪️ تحریم به‌عنوان تولیدکننده وابستگی
تحریم فقط ابزار محروم‌سازی نیست؛ می‌تواند وابستگی کشور تحریم‌شده به شمار محدودتری از مسیرها، همسایگان و شبکه‌های حمل‌ونقل را افزایش دهد و در نتیجه آزادی عمل آن را کمتر کند.
▪️ از تهدید به مذاکره
وقتی هزینه اجرای تهدید از منافع آن بیشتر شود، مذاکره دوباره به ابزار اصلی بازمی‌گردد. اعلام رسمی ادامه گفت‌وگو با کشورهای مربوط را می‌توان در همین چارچوب تحلیل کرد.
▪️ پیامد برای اعتبار آینده
مسئله فقط یک تهدید نیست. اگر میان تهدیدهای اعلام‌شده و سیاست‌های اجراشده فاصله مکرر ایجاد شود، طرف‌های مقابل این سابقه را در محاسبات بعدی خود وارد خواهند کرد.
پرسش اصلی بنابراین فراتر از تغییر لحن یک مقام است: آیا این تغییر صرفاً یک تصحیح تاکتیکی بود، یا محدودیت‌های ساختاری نشان دادند که میان سیاست خارجی نمایشی و امکان اجرای آن فاصله‌ای جدی وجود دارد؟
این پرسشی است که علی صفایی در تحلیل خود پیش می‌کشد؛ پرسشی درباره نسبت میان تهدید، توان، هزینه و اعتبار در سیاست خارجی جمهوری اسلامی.
#منتخب_فرهیختگان
#علی_صفایی
#محسن_رضایی
#شورای_عالی_امنیت_ملی
#تحریم
#هوانوردی
#سیاست_خارجی
#مذاکره
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 رضا علیجانی: آلترناتیو انتصابی نیست؛ اکتسابی است
🎙 گفت‌وگو با حسن اعتمادی
رضا علیجانی در ادامه گفت‌وگوی خود با حسن اعتمادی، این‌بار به یکی از مسائل قدیمی اپوزیسیون ایران می‌پردازد: آلترناتیو چگونه شکل می‌گیرد و چه کسی می‌تواند مدعی نمایندگی سیاسی جامعه باشد؟
پاسخ او روشن است:
«آلترناتیو انتصابی نیست، اکتسابی است. این مدالی است که جامعه می‌دهد، نه اینکه فرد یا جمعی خودش به گردنش بیندازد.»
به باور علیجانی، یکی از کمبودهای جنبش‌های اجتماعی اخیر ایران، فقدان نمایندگی سیاسی فراگیری بوده که بخش بزرگی از جامعه آن را به‌عنوان «پرچم» و آلترناتیو بپذیرد.
اما این خلأ را نمی‌توان صرفاً با گردهم‌آمدن چند چهره سیاسی یا فکری پر کرد. او از جمع‌هایی انتقاد می‌کند که معمولاً چرخش نسلی در آنها اتفاق نیفتاده و از «ارتفاع سیاسی» می‌کوشند جامعه را هدایت کنند.
از نظر او، توانایی تولید تحلیل و راهبرد، به‌خودی‌خود صلاحیت رهبری سیاسی ایجاد نمی‌کند.
علیجانی برای توضیح یک الگوی متفاوت، به تجربه کنفدراسیون دانشجویان ایرانی در خارج از کشور پیش از انقلاب اشاره می‌کند؛ مجموعه‌ای که به گفته او، بدون ادعای رهبری، فعالیتی مشارکتی داشت و حتی به مسائل روزمره دانشجویان تازه‌وارد کمک می‌کرد.
او پیشنهاد می‌کند نقطه آغاز، نه اعلام یک «آلترناتیو»، بلکه ایجاد پلتفرم‌ها و شبکه‌های متکثر همکاری باشد؛ شبکه‌هایی که می‌توانند در نقاط مختلف شکل بگیرند و در صورت کسب اعتماد و پایگاه اجتماعی، به‌تدریج به نیروی سیاسی تبدیل شوند.
از نگاه او جامعه ایران نیز یکدست نیست؛ احزاب و جریان‌های سیاسی، اصناف و اتحادیه‌ها، نهادهای مدنی و تشکل‌های قومی و محلی هرکدام در فضاهای متفاوتی فعالیت می‌کنند. بنابراین همگرایی سیاسی نیز الزاماً نباید از یک مرکز واحد آغاز شود.
علیجانی از چند وظیفه مشخص سخن می‌گوید:
▪️ تولید مستمر محتوای گذارطلبانه با حداکثر خشونت‌پرهیزی

▪️ همگرایی با سرعت بیشتر و وسواس کمتر

▪️ شبکه‌سازی در داخل و خارج

▪️ و مشارکت در «امر خیر» و مسائل واقعی زندگی روزمره مردم
از همین منظر، کمک به خانواده زندانیان، زخمی‌ها و آسیب‌دیدگان جنبش‌های اعتراضی را نیز بخشی از کنش سیاسی و اجتماعی می‌داند:
«این نوع مشارکت اجتماعی، سیاست را از امری ذهنی خارج می‌کند، عواطف فرد را همیشه زنده نگه می‌دارد، ارتباطاتش را گسترش می‌دهد و مبارزه را انسانی‌تر می‌کند.»
در بخش دیگری از گفت‌وگو، علیجانی میان دو تصور از «پرچم سیاسی» تمایز می‌گذارد. به روایت او، جریان سلطنت‌طلب می‌کوشد یک فرد را به پرچم تبدیل کند، در حالی که جمهوری‌خواهان باید بتوانند یک گفتمان جمعی را به پرچم بدل کنند.
او وضعیت کنونی جامعه ایران را ترکیبی از «شوک» و «خشم» توصیف می‌کند، اما در عین حال معتقد است جامعه برای ادامه مسیر به «پرچم امید» نیاز دارد.
و در نهایت می‌گوید امیدوار است مسیر آینده، با درس‌گرفتن از تجربه سرکوب‌های گذشته، آمیزه‌ای از تجربه جنبش سبز و جنبش زن، زندگی، آزادی باشد؛ جنبش‌هایی که از نگاه او مسالمت‌آمیزتر بودند و توجه بیشتری به توازن قوا داشتند.
در این نگاه، آلترناتیو با اعلام موجودیت ساخته نمی‌شود؛ باید در متن جامعه، از مسیر اعتماد، همکاری، شبکه‌سازی و کنش جمعی به دست آید.
🎧 فایل صوتی کامل گفت‌وگوی رضا علیجانی با حسن اعتمادی
#منتخب_فرهیختگان
#رضا_علیجانی
#حسن_اعتمادی
#اپوزیسیون
#آلترناتیو
#جامعه_مدنی
#گذار_دموکراتیک
#خشونت_پرهیزی
#زن_زندگی_آزادی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 جُستارها؛ سیاست و فلسفه سیاسی در کانال سیدعلی محمودی
📌 معرفی یک کانال برای دنبال‌کردن بحث‌های اندیشه سیاسی
سیدعلی محمودی، استاد فلسفه سیاسی و پژوهشگر حوزه اندیشه سیاسی، اعلام کرده است که از این پس مجموعه‌ای از نوشته‌های خود را با عنوان «جُستارها؛ سیاست و فلسفۀ سیاسی» در کانال تلگرامی‌اش منتشر خواهد کرد.
این جستارها به مسائل سیاسی ایران و برخی تحولات مهم جهانی می‌پردازند؛ اما نه در قالب خبر و واکنش‌های روزمره، بلکه با نگاه علم سیاست و فلسفه سیاسی و با هدف افزودن ژرف‌نگری و اندیشه‌ورزی به بحث‌های جاری.
محمودی همچنین از مخاطبان دعوت کرده است پرسش‌ها، نقدها و دیدگاه‌های خود را با او در میان بگذارند تا امکان گفت‌وگوی مستقیم میان نویسنده و خوانندگان فراهم شود.
راههای ارتباط معرفی شده
mahmoudi3000@gmail.com
@samahmoudi

برای مخاطبان فرهیختگان که نوشته‌ها و ارزیابی‌های سیدعلی محمودی درباره دموکراسی، آزادی، حقوق بشر، اخلاق و فلسفه سیاسی را دنبال می‌کنند، این مجموعه می‌تواند دریچه‌ای برای پیگیری منظم‌تر دیدگاه‌ها و تأملات تازه او باشد.
🔗 کانال سیدعلی محمودی در تلگرام:

@Drmahmoudi7

#منتخب_فرهیختگان
#سیدعلی_محمودی
#فلسفه_سیاسی
#اندیشه_سیاسی
#علم_سیاست
#دموکراسی
#آزادی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 قتل‌عام تبریز؛ وقتی مقاومت به کوچه‌های شهر کشیده شد
✍️ یدالله کریمی‌پور
در پاییز ۹۶۴ خورشیدی، در میانه آشفتگی‌های داخلی دولت صفوی، سپاه عثمانی به فرماندهی ازدمیراوغلو عثمان پاشا به سوی تبریز پیشروی کرد. در ۲۵ سپتامبر ۱۵۸۵، عثمانیان وارد شهر شدند و تبریز به تصرف آنان درآمد.
اما تصرف نظامی، به معنای پایان مقاومت نبود.
تبریزیان در برابر سپاهی که از نظر شمار و تجهیزات برتری داشت، به نوعی مقاومت شهری روی آوردند؛ روزها ظاهراً آرام بودند، اما شب‌ها گروه‌هایی از مردم به سربازان عثمانی حمله می‌کردند. هنگامی که عثمانیان ساخت استحکامات خود را آغاز کردند، بخشی از آنچه روزها ساخته می‌شد، شبانه تخریب می‌شد.
در روایت‌های تاریخی، از تعقیب سربازان عثمانی در محله‌ها، بازار، کوچه‌ها و حتی حمام‌ها سخن رفته است. یکی از همین درگیری‌ها که به کشته‌شدن شماری از سربازان عثمانی انجامید، مقدمه یکی از خونین‌ترین وقایع تاریخ تبریز شد.
روایت‌ها درباره چگونگی آغاز کشتار و نقش مستقیم عثمان پاشا یکسان نیستند. در روایت منسوب به پچوی، پس از اطلاع عثمان پاشا از کشته‌شدن سربازان، فرمان کشتار صادر شد و خشونت سه روز ادامه یافت؛ در برخی دیگر از روایت‌های عثمانی، کشتار بیشتر به طغیان و از کنترل خارج‌شدن سپاهیان نسبت داده شده است.
اما درباره اصل فاجعه اختلاف چندانی وجود ندارد:
هزاران تن از مردم تبریز کشته شدند، خانه‌ها غارت شد و گروهی از زنان و کودکان به اسارت رفتند.
منابع تاریخی درباره شمار قربانیان نیز ارقام متفاوتی ذکر کرده‌اند؛ روایت‌های صفوی از حدود هفت تا هشت هزار کشته سخن گفته‌اند و در برخی روایت‌های عثمانی ارقام بیشتری آمده است. از همین رو، عدد دقیق قربانیان را باید با احتیاط تاریخی نقل کرد.
پس از این کشتار، عثمانیان استحکامات خود را در تبریز تکمیل کردند و جعفر پاشا به حکومت شهر رسید. تبریز حدود هجده سال در اختیار عثمانیان باقی ماند تا سرانجام در سال ۱۶۰۳، شاه عباس اول آن را بازپس گرفت.
ماجرای تبریز در ۱۵۸۵ فقط داستان سقوط یک شهر نیست؛ روایت شهری است که پس از شکست نظامی، مقاومت را به شب‌ها، بازارها، کوچه‌ها و محله‌هایش کشاند و بهای سنگینی برای آن پرداخت.
📚 منابع یادداشت:

اسکندر بیگ منشی، عالم‌آرای عباسی

قاضی احمد قمی، خلاصةالتواریخ

ابراهیم پچوی، تاریخ پچوی

و گزارش‌های مورخان عثمانی معاصر رویداد
🔗 متن یدالله کریمی‌پور
#میراث_فرهیختگان #یدالله_کریمی_پور #تبریز #صفویان #عثمانی #تاریخ_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 اعتراض جمعی از چهره‌های اهل سنت به آمیختن تریبون دینی با حمایت سیاسی
📌 بیانیه‌ای خطاب به کارشناسان شبکه کلمه درباره حمایت از رضا پهلوی
بیانیه‌ای با نام جمعی از علما، استادان و فعالان اهل سنت ایران منتشر شده است که در آن، نویسندگان نسبت به آنچه استفاده از اعتبار دینی شبکه کلمه برای حمایت از رضا پهلوی یا دیگر جریان‌های سیاسی می‌خوانند، اعتراض کرده‌اند.
در این بیانیه، خطاب به برخی کارشناسان شبکه کلمه، از جمله عبدالفتاح خدمتی، تأکید شده است که هر فرد حق دارد دیدگاه و گرایش سیاسی خود را بیان کند، اما نباید موضع شخصی خود را به نام «اهل سنت»، «قرآن و سنت» یا موضع عمومی مسلمانان عرضه کند.
نویسندگان بیانیه می‌گویند:
«جامعه اهل سنت ایران دارای دیدگاه‌های گوناگون است و هیچ رسانه یا فردی نماینده انحصاری این جامعه نیست.»
محور اصلی اعتراض آنان، تفکیک میان فعالیت دینی و انتخاب سیاسی است. به باور امضاکنندگان، هنگامی که حمایت از یک فرد یا جریان سیاسی با آیات، احادیث و مفاهیم دینی آمیخته شود، مرز میان تحلیل سیاسی و حکم دینی مخدوش می‌شود.
در بیانیه آمده است که شبکه کلمه «سرمایه شخصی هیچ فرد، مجری یا کارشناس نیست» و اعتبار دینی این رسانه نباید برای «تبلیغ، تطهیر، مشروعیت‌بخشی و جلب حمایت» از رضا پهلوی یا هیچ فرد و جریان سیاسی دیگری به کار گرفته شود.
امضاکنندگان از مدیران و کارشناسان شبکه کلمه خواسته‌اند:
▪️ فعالیت دینی را از مواضع سیاسی شخصی تفکیک کنند؛

▪️ از استفاده از آیات و احادیث برای تأیید اشخاص و جریان‌های سیاسی بپرهیزند؛

▪️ دیدگاه سیاسی خود را به نام کل جامعه اهل سنت مطرح نکنند؛

▪️ و برای مخاطب روشن کنند که یک سخن، تحلیل سیاسی شخصی است یا موضعی دینی.
اهمیت این بیانیه فراتر از اختلاف بر سر یک چهره سیاسی است؛ مسئله اصلی آن، حق تنوع سیاسی در جامعه اهل سنت و مرز میان «مرجعیت دینی» و «نمایندگی سیاسی» است.
این بیانیه با نام ۳۰ تن از چهره‌های دینی، دانشگاهی و سیاسی اهل سنت، از جمله حسن امینی، جلال جلالی‌زاده، هاشم حسین‌پناهی و عبدالرحمن ملازاده، عبدالمحسن برقی، خلیل‌الله انصاری، محمد خلیلی ، ابراهیم احراری خلف، کتایون محمودی، عامر عابد منتشر شده است.
لیست کامل اسامی
#صدای_فرهیختگان #اهل_سنت #شبکه_کلمه #رضا_پهلوی #دین_و_سیاست #تکثر_سیاسی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 از جهان واقعی تا جهان مجازی؛ نسل‌های ایرانی چگونه تغییر می‌کنند؟
📷 گزارش تصویری دومین همایش ملی «فرهنگ، رسانه و تحولات نسلی در ایران»
چگونه رسانه‌های دیجیتال شیوه زندگی و تجربه نسل‌های مختلف ایرانی را تغییر داده‌اند؟ هوش مصنوعی و الگوریتم‌ها چه تأثیری بر مصرف رسانه‌ای نسل‌ها دارند؟ مرجعیت‌های رسانه‌ای چگونه جابه‌جا می‌شوند و فضای مجازی چه نقشی در پیوند یا گسست میان نسل‌ها ایفا می‌کند؟
دومین همایش ملی «فرهنگ، رسانه و تحولات نسلی در ایران: از جهان واقعی تا جهان مجازی» روز ۱۴ مهر ۱۴۰۵ در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.
در این همایش، پژوهشگران حوزه فرهنگ و ارتباطات درباره طیفی از مسائل مرتبط با تحولات نسلی سخن گفتند؛ از جمله:
▪️ تحول مصرف رسانه‌ای و سبک زندگی نسل‌ها

▪️ مناسبات میان‌نسلی در عصر دیجیتال

▪️ رسانه و شکل‌گیری حافظه جمعی

▪️ تأثیر الگوریتم‌ها، هوش مصنوعی و پلتفرم‌ها

▪️ شکاف نسلی در سواد رسانه‌ای

▪️ تحول آموزش در عصر هوش مصنوعی

▪️ سیاست‌گذاری فضای مجازی برای کودکان

▪️ و تغییر مرجعیت رسانه‌ای نسل‌ها
هادی خانیکی، حسین میرزایی، سیدضیاء هاشمی، سمیه توحیدلو و جمعی دیگر از استادان و پژوهشگران در پنل‌های این همایش حضور داشتند.
پرسش محوری چنین مباحثی، فقط تغییر ابزارهای ارتباطی نیست؛ مسئله این است که زیستن در جهان دیجیتال چگونه تجربه، حافظه، آموزش و حتی نسبت نسل‌های مختلف با یکدیگر را دگرگون می‌کند.
در صفحه رسمی همایش، علاوه بر گزارش تصویری، فایل‌های صوتی و متن برخی سخنرانی‌ها نیز در دسترس قرار گرفته است.
🔗 گزارش تصویری و فایل‌های همایش در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
#منتخب_فرهیختگان #تحولات_نسلی #رسانه #فضای_مجازی #هوش_مصنوعی #فرهنگ #جامعه_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل: دلایل معقولی برای ارتکاب جنایت جنگی آمریکا در میناب و لامرد وجود دارد
📷 تصویری از محل دفن قربانیان حمله به میناب
هیئت حقیقت‌یاب مستقل سازمان ملل درباره ایران اعلام کرده است که «دلایل معقولی» برای باور به ارتکاب جنایت جنگی از سوی آمریکا در حملات ماه فوریه به اهدافی در میناب و لامرد وجود دارد.
بر اساس یافته‌های این هیئت، حمله به مدرسه ابتدایی شجره طیبه در میناب بیش از ۱۵۰ کشته بر جای گذاشت که ۱۲۰ تن از آنان کودک بودند.
در لامرد نیز حمله به یک مجموعه ورزشی به کشته‌شدن ۲۲ غیرنظامی انجامید.
هیئت حقیقت‌یاب این حملات را از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه بررسی کرده و به این نتیجه رسیده است که نیروهای آمریکایی در تشخیص و راستی‌آزمایی اهداف نظامی احتیاط کافی به خرج نداده‌اند و نسبت به جان غیرنظامیان بی‌ملاحظه عمل کرده‌اند.
اهمیت این گزارش در آن است که مسئولیت رعایت حقوق جنگ، تابع هویت مهاجم یا قربانی نیست؛ همان معیارهایی که باید درباره عملکرد حکومت ایران و دیگر بازیگران منطقه اعمال شود، درباره عملیات نظامی آمریکا نیز باید بدون استثنا به کار رود.
هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل در همان گزارش، اتهام‌های سنگینی را نیز درباره نقض حقوق بشر توسط حکومت ایران در سرکوب اعتراضات مطرح کرده است.
حقوق بشر و حقوق بشردوستانه زمانی معنای جهانی دارند که قربانیان بر اساس ملیت، حکومت یا طرفِ جنگ درجه‌بندی نشوند.
#صدای_فرهیختگان #میناب #لامرد #حقوق_بشر #حقوق_بشردوستانه #جنایت_جنگی #غیرنظامیان #کودکان
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 وقتی «استخر» دیگر به‌اندازه کافی لوکس نیست!
✍️ حسین قتیب
داشتم تبلیغ تور یک هتل در کویر ایران را می‌دیدم. تصاویر وسوسه‌کننده بود و پیشنهاد هم بد نبود؛ اما کمی که گذشت، متوجه شدم دیگر چندان حواسم به هتل نیست. بیشتر انرژی ذهنی‌ام صرف ترجمه هم‌زمان حرف‌های گوینده از فارسی به فارسی شده بود!
هر چند ثانیه یک کلمه انگلیسی از راه می‌رسید.
هتل «آوت‌دور» داشت؛ کمی فکر کردم، همان حیاط و فضای بیرونی خودمان بود.
بعد رسیدیم به «لیوینگ‌روم»؛ همان اتاق نشیمن که ظاهراً اگر اسمش را فارسی بگویی، بخشی از کیفیتش را از دست می‌دهد.
بعد «پنل» آمد؛ برای تنظیم گرما و سرما. و سرانجام «سویمینگ‌پول».
استخر دیگر ظاهراً به‌تنهایی جواب نمی‌داد؛ آب همان آب بود، اما حتماً باید در «سویمینگ‌پول» شنا می‌کردیم، نه در استخر!
اینجا دیگر ماجرا از چند واژه انگلیسی فراتر می‌رود.
چه اتفاقی افتاده که حیاط دیگر نمی‌تواند حیاط باشد؟ اتاق نشیمن چه زمانی به «لیوینگ‌روم» ارتقا پیدا کرد و استخر برای حفظ شأن خود نیازمند عنوان «سویمینگ‌پول» شد؟
شاید اگر می‌گفتند «هتل حیاط، اتاق نشیمن و استخر دارد»، زیادی معمولی به نظر می‌رسید. اما وقتی همه اینها تبدیل به آوت‌دور و لیوینگ‌روم و سویمینگ‌پول می‌شوند، آدم احساس می‌کند برای ورود به هتل هم شاید باید از بخش مهاجرت عبور کند!
کم‌کم به نظر می‌رسد این کلمات خودشان بخشی از امکانات هتل‌اند؛ هر واژه انگلیسی انگار یک ستاره دیگر به مجموعه اضافه می‌کند.
حیاط، حیاط است؛ اما «آوت‌دور» لابد چهارستاره است.

نشیمن جایی است که آدم می‌نشیند؛ ولی در «لیوینگ‌روم» احتمالاً باید شیک‌تر نشست.

در استخر شنا می‌کنیم؛ در «سویمینگ‌پول» ظاهراً شنا هم باید کمی اینترنشنال‌تر باشد!
مسئله البته مخالفت با واژه‌های خارجی نیست. زبان‌ها همیشه از یکدیگر وام می‌گیرند و فارسی نیز پر از واژه‌هایی است که روزگاری از زبان‌های دیگر آمده‌اند.
مسئله، استفاده نمایشی از انگلیسی درست در جایی است که هیچ نیاز ارتباطی به آن وجود ندارد.
«سویمینگ‌پول» اطلاعات بیشتری از «استخر» نمی‌دهد و «لیوینگ‌روم» هم اتاق دیگری پشت اتاق نشیمن پنهان نکرده است.
خودِ انگلیسی‌بودن کلمه قرار است معنایی اضافه تولید کند: مدرن‌بودن، لوکس‌بودن، جهانی‌بودن و کمی فاصله‌گرفتن از امر معمولی.
تبلیغ در واقع فقط اتاق و استخر نمی‌فروشد؛ تصویری از یک سبک زندگی می‌فروشد.
«حیاط» ممکن است آدم را یاد خانه مادربزرگ، باغچه و تخت چوبی بیندازد؛ اما «آوت‌دور» جایی است که باید قهوه دستت باشد، عینک آفتابی زده باشی و ترجیحاً همان لحظه کسی هم از تو عکس بگیرد.
استخر هم جایی است که بچه‌ها در آن آب‌بازی می‌کنند؛ «سویمینگ‌پول» لابد جایی است که حوله سفید، صندلی آفتاب‌گیر و یک لیوان رنگی هم باید در قاب باشد!
گاهی کالا همان کالاست؛ این واژه‌ها هستند که مأموریت پیدا می‌کنند به آن منزلت بفروشند.
#منتخب_فرهیختگان #حسین_قتیب #زبان_فارسی #زبان_و_جامعه #تبلیغات #مصرف_نمایشی #سبک_زندگی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 عبدالله گل به تهران: دستاوردهای کوتاه‌مدت را با پیروزی بلندمدت اشتباه نگیرید
📌 رئیس‌جمهور پیشین ترکیه: مسئولیت اصلی هر دولتی حفظ رفاه مردم است
✍️ عبدالله گل
عبدالله گل، رئیس‌جمهور پیشین ترکیه، در مقاله‌ای در «پراجکت سندیکیت» از مقام‌های جمهوری اسلامی خواسته است از موقعیت کنونی برای دستیابی به توافق، کاهش تحریم‌ها و بهبود شرایط زندگی ایرانیان استفاده کنند و اجازه ندهند «پنجره فرصت» بسته شود.
گل حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را فاقد مشروعیت بین‌المللی و عامل بی‌ثباتی منطقه می‌داند و معتقد است ایران، با وجود خسارت‌های سنگین، نشان داده که توان پاسخ‌دادن و مقاومت در برابر حملات آمریکا و اسرائیل را دارد.
اما هشدار اصلی او خطاب به تهران است:
«ایران باید با احتیاط گام بردارد. نباید امتیازهای کوتاه‌مدت را با پیروزی‌های بلندمدت اشتباه بگیرد.»
به اعتقاد گل، احساس موفقیت ناشی از ایستادگی در برابر دشمنانی قدرتمندتر نباید مقام‌های ایرانی را به اتخاذ مواضع حداکثری سوق دهد؛ زیرا چنین رویکردی ممکن است دستاوردهای موجود را نیز به خطر بیندازد.
او مسئله را مستقیماً به زندگی مردم ایران پیوند می‌زند:
«مسئولیت اصلی هر دولتی، حفظ رفاه مردم کشورش است.»
از نظر رئیس‌جمهور پیشین ترکیه، حتی اگر ایران توان ادامه طولانی‌تر این رویارویی را داشته باشد، باید هزینه آن را برای جامعه محاسبه کند. در شرایطی که حکومت و مردم متحمل خسارت‌های سنگین شده‌اند، اولویت باید کاهش تحریم‌ها و بهبود شرایط زندگی ایرانیان باشد.
گل همچنین هشدار می‌دهد که اهرم ایران در تنگه هرمز دائمی نیست و مسیرهای جایگزین در حال توسعه‌اند؛ بنابراین تهران نباید یک مزیت مقطعی را سرمایه‌ای همیشگی تصور کند.
بخش دیگری از توصیه او به مناسبات ایران با کشورهای عربی خلیج فارس مربوط است.
به باور گل، عربستان سعودی از پیوستن به رویارویی آمریکا و اسرائیل با ایران خودداری کرده و تهران باید این واقعیت را در محاسبات آینده خود جدی بگیرد. او معتقد است ادامه تنش با کشورهای خلیج فارس می‌تواند آنها را بار دیگر به ترتیبات امنیتی پیشین و وابستگی بیشتر به آمریکا سوق دهد.
راه پیشنهادی او، فاصله‌گرفتن ایران از مواضع حداکثری و تلاش برای رسیدن به توافقی است که بدون «تسلیم»، به کاهش تحریم‌ها، پایان محاصره و بازگشت تدریجی ایران به مناسبات عادی بین‌المللی بینجامد.
اما به اعتقاد گل، زمان نامحدود نیست.
او می‌نویسد پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر، ممکن است انگیزه دولت ترامپ برای دستیابی سریع به توافق کاهش یابد و حتی احتمال می‌دهد تحولات انتخاباتی داخلی آمریکا محاسبات واشنگتن را تغییر دهد.
پیام مرکزی مقاله عبدالله گل روشن است: توان مقاومت نظامی زمانی به یک دستاورد پایدار تبدیل می‌شود که بتوان آن را به امنیت، دیپلماسی و بهبود زندگی مردم تبدیل کرد.
🔗 متن اصلی مقاله عبدالله گل در Project Syndicate
#منتخب_فرهیختگان #عبدالله_گل #ایران #ترکیه #مذاکرات_ایران_آمریکا #تنگه_هرمز #تحریم #دیپلماسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 دولت‌های آچمز؛ آیا جامعه‌ها بازیگران تعیین‌کننده سیاست جهانی شده‌اند؟
✍️ محمدمهدی مجاهدی
محمدمهدی مجاهدی در یادداشتی با عنوان «دولت‌های آچمز و قدرت‌یابی جهانی جامعه‌های محلی»، وضعیت کنونی منطقه را نوعی «آچمز متقابل» میان دولت‌های درگیر توصیف می‌کند؛ وضعیتی که به باور او، هیچ‌یک از بازیگران اصلی راهی متعارف و کم‌هزینه برای خروج از آن در اختیار ندارند.
از یک سو، آمریکا نمی‌تواند به‌سادگی به حرکتی تن دهد که در افکار عمومی به شکست در برابر ایران تعبیر شود؛ زیرا چنین برداشتی می‌تواند به اعتبار هژمونیک آن آسیب بزند.
از سوی دیگر، ایران نیز به باور نویسنده نمی‌تواند بدون تضمین نسبی در برابر حملات بعدی یا دستیابی به توافقی قابل اتکا، به مسیر پیشین بازگردد.
مجاهدی معتقد است آمریکا، ایران، اسرائیل، پاکستان، ترکیه و کشورهای عربی منطقه، هر یک با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند که امکان یک راه‌حل «واقع‌بینانه و متعارف» را دشوار کرده است.
اما نکته اصلی یادداشت او از همین‌جا آغاز می‌شود:
اگر دولت‌ها در وضعیت آچمز قرار گرفته‌اند، آیا این جامعه‌ها هستند که می‌توانند صفحه بازی را تغییر دهند؟
مجاهدی از شکل‌گیری نوعی برداشت مشترک در میان ناظران سخن می‌گوید که بر اساس آن، تحولاتی از درون ایران، آمریکا یا اسرائیل می‌تواند بن‌بست موجود را بشکند.
به تعبیر او، همان‌طور که دشمنان ایران تحولات داخلی ایران را زیر نظر دارند، ایران نیز نسبت به انتخابات و تحولات اجتماعی و سیاسی در آمریکا، اسرائیل و اروپا بی‌اعتنا نیست.
از این منظر، نقش جامعه دیگر صرفاً محدود به سیاست داخلی نیست؛ تغییرات اجتماعی، انتخابات، اعتراضات و دگرگونی افکار عمومی یک کشور می‌تواند محاسبات امنیتی و سیاست خارجی بازیگران دیگر را نیز تغییر دهد.
مجاهدی این وضعیت را زمینه‌ای برای افزایش وزن سیاسی «جامعه‌های محلی» در مقیاسی جهانی می‌بیند و معتقد است اگر بازیگران دولتی به اقدامات نامتعارفی که قواعد موجود را برهم می‌زند متوسل نشوند، تحولات درون جوامع می‌تواند در شکستن بن‌بست بین‌المللی نقش تعیین‌کننده پیدا کند.
او از همین مقدمات به وضعیت داخلی ایران می‌رسد:
«ایران برای بقا نیازمند درجاتی بالا از انسجام اجتماعی و هم‌گرایی میان جامعه و حکومت است.»
اما حفظ چنین انسجامی در شرایط تحریم، فشار خارجی و نارضایتی‌های داخلی، به اعتقاد او، دشوارتر از گذشته شده است.
راه پیشنهادی مجاهدی، کاهش مواجهه‌های فرساینده میان حکومت و جامعه، افزایش کثرت‌پذیری قاعده‌مند، تقویت رضایت و اعتماد عمومی و واگذاری بخشی از نقش‌ها به گروه‌های تخصصی و نهادهای اجتماعی است.
در این چارچوب، مسئله فقط «انسجام» در برابر یک تهدید خارجی نیست؛ بلکه پرسش بنیادی‌تری مطرح می‌شود:
حکومتی که در یک بن‌بست خارجی به همراهی جامعه نیاز دارد، تا چه اندازه حاضر است برای به‌دست‌آوردن این همراهی، ظرفیت مشارکت، کثرت‌پذیری و اعتماد متقابل را افزایش دهد؟
🔗 متن کامل یادداشت محمدمهدی مجاهدی
#منتخب_فرهیختگان #محمدمهدی_مجاهدی #جامعه_و_حکومت #انسجام_اجتماعی #سیاست_خارجی #ایران #جامعه_مدنی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 بازداشت کمیل محمدی در مشهد؛ برادرزاده نرگس محمدی به زندان منتقل شد
کمیل محمدی، برادرزاده نرگس محمدی، برنده جایزه نوبل صلح و فعال حقوق بشر، در مشهد بازداشت و پس از بازجویی و انتقال به دادگاه انقلاب، روانه زندان شده است.
براساس گزارش «امتداد»، کمیل محمدی شامگاه پنجشنبه ۹ مهر، حدود ساعت ۲۱:۴۵ و هنگام بازگشت به خانه، در یکی از خیابان‌های مشهد بازداشت شد. مأموران با سه خودرو در محل حضور داشتند.
او پس از بازداشت ابتدا برای بازجویی به محلی نامعلوم منتقل شد و روز بعد به دادگاه انقلاب مشهد و سپس به زندان انتقال یافت.
کمیل محمدی کارگر است و در کارگاه پدرش در مشهد کار می‌کند. بنا بر اطلاعات منتشرشده، پیش از این سابقه‌ای از فعالیت سیاسی یا اجتماعی او گزارش نشده است.
نام او پیش‌تر در ارتباط با مراسم یادبود خسرو علیکردی مطرح شده بود؛ مراسمی که ۲۱ آذر ۱۴۰۴ در مشهد برگزار شد و کمیل محمدی در آن در کنار نرگس محمدی حضور داشت.
در جریان همان مراسم، نرگس محمدی و شماری دیگر از فعالان مدنی بازداشت شدند. گزارش‌های منتشرشده حاکی است که پس از آن نیز نیروهای امنیتی برای بازداشت کمیل محمدی به منزل خانواده‌اش مراجعه کرده بودند، اما در آن زمان موفق به بازداشت او نشدند.
تا زمان انتشار این خبر، دلیل بازداشت، اتهام‌های احتمالی، نهاد بازداشت‌کننده و محل دقیق نگهداری کمیل محمدی به‌طور رسمی اعلام نشده است.
این بازداشت بار دیگر مسئله فشار بر اعضای خانواده و نزدیکان فعالان سیاسی و مدنی را در کانون توجه قرار می‌دهد؛ به‌ویژه هنگامی که فرد بازداشت‌شده خود سابقه شناخته‌شده‌ای از فعالیت سیاسی ندارد.
🔗 گزارش اولیه امتداد
#صدای_فرهیختگان #کمیل_محمدی #نرگس_محمدی #مشهد #بازداشت #حقوق_بشر #زندانیان_سیاسی
#فرهیختگان راهی به رهایی

مبـین قنـبری
تهران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 وقتی شاهنامه دوباره پرفروش می‌شود؛ نشانه‌ای از اضطراب برای ایران؟
✍️ سینا جهاندیده
📹 در هفته‌های اخیر ویدیویی از یک ناشر و کتاب‌فروش شناخته‌شده دست‌به‌دست شده که می‌گوید در ماه‌های گذشته، شاهنامه فردوسی پرفروش‌ترین کتاب کتاب‌فروشی او بوده است؛ از تصحیح چندجلدی جلال خالقی‌مطلق تا نسخه‌های ارزان‌تر مبتنی بر چاپ مسکو.
این اتفاق در شرایطی رخ می‌دهد که افزایش شدید قیمت کتاب، خرید نسخه‌های چاپی را برای بخش بزرگی از جامعه دشوار کرده است.
اما چرا درست در چنین وضعیتی، شاهنامه خریدار دارد؟
سینا جهاندیده پیشنهاد می‌کند این پدیده را فقط نشانه افزایش علاقه ادبی یا شاهنامه‌خوانی ندانیم.
از نگاه او، خرید شاهنامه برای بخشی از جامعه ممکن است به نوعی کنش نمادین فرهنگی ـ سیاسی تبدیل شده باشد؛ واکنشی به اضطراب‌هایی که امروز پیرامون آینده ایران، هویت ملی و حتی تمامیت جغرافیایی کشور شکل گرفته است.
گویی در لحظه‌ای که خودِ «ایران» برای بخشی از جامعه به موضوع نگرانی تبدیل شده، شاهنامه نیز از یک اثر ادبی فراتر می‌رود و به نمادی فشرده از ایران بدل می‌شود.
در چنین خوانشی، کسی که شاهنامه می‌خرد الزاماً قصد ندارد همان شب خواندن هزاران بیت آن را آغاز کند.
کتاب باید در خانه باشد؛
باید حفظ شود؛
و شاید روزی به نسل بعد برسد.
جهاندیده این رفتار را نوعی واکنش به «ترس از فقدان ایران» می‌خواند: فرد با خریدن شاهنامه احساس می‌کند چیزی از ایران را نیز به خانه می‌برد و نگه می‌دارد.
از این منظر، پرفروش‌شدن شاهنامه الزاماً به معنای افزایش شاهنامه‌خوانی نیست؛ شاید نشانه‌ای باشد از افزایش نیاز به پناه‌بردن به نمادهای ماندگار هویت ایرانی در دوره‌ای از نااطمینانی و اضطراب سیاسی.
به تعبیر جهاندیده، شاهنامه در چنین لحظه‌ای فقط یک کتاب نیست؛ کتابی است که بار چیزی بسیار بزرگ‌تر از خود را بر دوش می‌کشد:
بارِ ایران.
🎥 ویدیوی مرتبط با استقبال از شاهنامه
#میراث_فرهیختگان #سینا_جهاندیده #فردوسی #شاهنامه #ایران #هویت_ایرانی #کتاب #ادبیات_فارسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 جامعه انرژی دارد؛ اما چگونه این انرژی به سازمان تبدیل می‌شود؟
🎙 گفت‌وگوی رودرروی آصف بیات و سعید مدنی
پس از سال‌ها نامه‌نگاری و گفت‌وگوی مکتوب درباره جامعه ایران، جنبش‌های اجتماعی و امکان گذار دموکراتیک، آصف بیات و سعید مدنی این‌بار رو‌در‌روی یکدیگر نشسته‌اند.
این نشست با عنوان «سازمان‌یابی و تداوم کنش مدنی در شرایط بحرانی امروز ایران» به همت کانون صنفی معلمان ایران ـ تهران برگزار شده است.
یکی از پرسش‌های مرکزی این گفت‌وگو، مسئله‌ای است که امروز بسیاری از نهادهای صنفی و مدنی با آن روبه‌رو هستند:
در دل بحران، جامعه مدنی چگونه می‌تواند از مرحله اعتراض و تولید انرژی اجتماعی به سازمان‌یابی، تداوم کنش و ساختن نهادهای پایدار برسد؟
آصف بیات در این گفت‌وگو تأکید می‌کند که سازمان‌یابی و استراتژی جنبش‌ها الزاماً همواره رو به جلو نیست و امکان عقب‌گرد نیز وجود دارد. از نظر او، مسئله فقط وجود نارضایتی یا انرژی اجتماعی نیست؛ مسئله مهم‌تر، تبدیل این انرژی به ساختار است.
در سوی دیگر این گفت‌وگو، تجربه و مطالعات سعید مدنی درباره جامعه مدنی، جنبش‌های اجتماعی و گذار دموکراتیک قرار دارد؛ مباحثی که طی سال‌های گذشته موضوع نامه‌نگاری‌های مفصل میان این دو جامعه‌شناس نیز بوده است.
آنها در این مکاتبات درباره پرسش‌هایی چون جامعه جنبشی، تغییر از پایین، نسبت خیابان و جامعه مدنی، سازمان‌یابی، چشم‌انداز نظم آینده و امکان گذار دموکراتیک اختلاف‌ها و اشتراک‌نظرهای خود را به بحث گذاشته بودند.
اکنون آن گفت‌وگوی مکتوب به یک مواجهه چهره‌به‌چهره رسیده است.
برای جامعه‌ای که بارها توان اعتراض خود را نشان داده، پرسش دشوارتر شاید این باشد: چگونه می‌توان توان اعتراض را به قدرت پایدار جامعه مدنی تبدیل کرد؟
🎥 فیلم کامل گفت‌وگوی آصف بیات و سعید مدنی
#منتخب_فرهیختگان #آصف_بیات #سعید_مدنی #جامعه_مدنی #جنبش‌های_اجتماعی #کنش_مدنی #سازمان‌یابی #گذار_دموکراتیک
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 سروش دباغ: سهراب سپهری یک سالک مدرن است
📗 بازخوانی جهان شعری سهراب سپهری در نودوهشتمین سالروز تولد او
🎙️ گفت‌وگو با سروش دباغ
سهراب سپهری را چگونه باید خواند؟ شاعری طبیعت‌گرا، نقاشی که با واژه‌ها تصویر می‌ساخت، یا عارفی مدرن که در پی تجربه‌ای بی‌واسطه از هستی بود؟
سروش دباغ در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران، به مناسبت نودوهشتمین سالروز تولد سپهری، از او به‌عنوان «سالک مدرن» یاد می‌کند؛ شاعری که مسیر خود را از «مرگ رنگ» آغاز کرد و در «صدای پای آب»، «مسافر»، «حجم سبز» و «ما هیچ، ما نگاه» به زبان و جهان‌بینی شخصی خود رسید.
به روایت دباغ، سهراب دو گونه سلوک را تجربه کرد:
سلوک افقی؛ سفری از خویشتن به سوی خویشتن و کشف جهان درونی.
سلوک عمودی؛ حرکت در مراتب معنوی، آن‌گونه که در سنت عرفان کلاسیک ایرانی نیز دیده می‌شود.
دباغ نقطه عطف شعر سپهری را «صدای پای آب» می‌داند؛ جایی که نگاه شاعر به هستی و شیوه بیان او به پختگی تازه‌ای می‌رسد.
در این مسیر، واژه‌ها دیگر فقط ابزار انتقال پیام نیستند. شعر برای سهراب جهانی مستقل می‌سازد که در آن جسمانیت واژگان، رنگ، تصویر و تجربه زیسته به یکدیگر پیوند می‌خورند.
از نگاه دباغ، سفرهای سپهری به شرق آسیا و آشنایی او با سنت‌های بودایی و هندو، در شکل‌گیری تصاویر شاعرانه و دریافت او از امر متعالی اثرگذار بوده‌اند.
او همچنین در جهان‌شناسی سپهری نوعی گرایش وحدت‌وجودی می‌بیند؛ نگاهی که در آن، خداوند و امر متعالی در نسبت با جهان، طبیعت و تجربه حضور فهمیده می‌شوند.
اما پرسشی مهم همچنان باقی می‌ماند:
آیا این سلوک شاعرانه و معنوی، سهراب را از رنج انسان واقعی و مسائل اجتماعی زمانه‌اش دور کرده بود؟
این پرسش یکی از محورهای گفت‌وگوست و راهی برای بازخوانی نسبت میان تجربه عرفانی، زیبایی‌شناسی و مسئولیت اجتماعی در شعر معاصر ایران می‌گشاید.
سهراب در چنین خوانشی، نه صرفاً شاعری گریزان از جهان، بلکه جست‌وجوگری است که می‌کوشد جهان را دوباره ببیند و برای این دیدن، زبانی تازه بیافریند.
🔗 متن کامل گفت‌وگوی سروش دباغ با خبرگزاری کتاب ایران
#میراث_فرهیختگان #سهراب_سپهری #سروش_دباغ #شعر_معاصر #عرفان_مدرن #فلسفه_هنر #ادبیات_فارسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 بابک امیرخسروی؛ از شیفتگی به لنین تا نقد حزب توده و دفاع از چپ مستقل
📗 به یاد بابک امیرخسروی، از چهره‌های باسابقه چپ ایران، که ۱۲ مهر ۱۴۰۵ در ۹۹سالگی در پاریس درگذشت.
✍️ حسام محجوبی | بی‌بی‌سی فارسی

سرگذشت بابک امیرخسروی، روایت دگرگونی فکری یک نسل از چپ ایرانی است؛ نسلی که با آرمان عدالت اجتماعی و شیفتگی به انقلاب روسیه وارد سیاست شد، اما بخشی از آن در گذر زمان به نقد اقتدارگرایی، وابستگی به شوروی و فقدان دموکراسی در تشکیلات حزبی رسید.
آشنایی امیرخسروی با لنین از یک اتفاق ساده آغاز شد: انشایی که در نوجوانی، به پیشنهاد معلم ادبیاتش احسان یارشاطر، درباره یک شخصیت تاریخی نوشت.
لنین برای نوجوان تبریزی آن روزگار، بیش از آنکه نظریه‌پرداز یک ایدئولوژی باشد، نماد دفاع از محرومان و پایان‌دادن به سیاست‌های امپراتوری تزاری در ایران بود.
اما سال‌ها بعد، امیرخسروی دریافت که این شیفتگی، به تعبیر خودش، پرده‌ای بر شناخت واقعیت‌های شوروی کشیده بود.
او در سال ۱۳۲۴ به حزب توده پیوست و دهه‌ها در آن فعالیت کرد؛ اما تجربه سیاسی‌اش به‌تدریج او را به منتقد رهبری حزب تبدیل کرد.
سه تجربه در این دگرگونی تعیین‌کننده بود:
🔹 آذربایجان و استقلال ایران: امیرخسروی پس از حمایت اولیه از فرقه دموکرات آذربایجان، به منتقد آن تبدیل شد و نسبت به نقش شوروی و مسئله جدایی آذربایجان حساسیت نشان داد.
🔹 مصدق و ۲۸ مرداد: او سیاست حزب توده در قبال دولت محمد مصدق و عملکرد رهبری حزب در روزهای کودتا را از خطاهای مهم آن می‌دانست. مصدق برای او به معیاری از میهن‌دوستی و استقلال سیاسی تبدیل شده بود.
🔹 زندگی در کشورهای کمونیستی: سرکوب قیام مجارستان در سال ۱۹۵۶ و مشاهده مناسبات سیاسی بلوک شرق، روند فاصله‌گرفتن او از تصویر آرمانی اتحاد شوروی را سرعت بخشید.
امیرخسروی در سال ۱۳۵۴ از عضویت مشاور در کمیته مرکزی حزب کناره گرفت و در دهه ۱۳۶۰ به نقد علنی رهبری حزب توده پرداخت. او در سال ۱۳۶۵ از بنیان‌گذاران «حزب دموکراتیک مردم ایران» شد و بعدها در فعالیت‌های جمهوری‌خواهانه و دموکراتیک مشارکت کرد.
نکته مهم در زندگی امیرخسروی آن است که نقد حزب توده برای او به معنای کنارگذاشتن عدالت اجتماعی نبود؛ بلکه تلاشی بود برای پیوند عدالت‌خواهی با دموکراسی، استقلال ملی و آزادی سیاسی.
او از درون سنتی برخاست که سال‌ها به آن وفادار مانده بود، اما سرانجام همان سنت را به پرسش کشید.
زندگی سیاسی امیرخسروی پرسشی ماندگار برای تاریخ روشنفکری ایران به جا می‌گذارد:
چگونه می‌توان به آرمان عدالت وفادار ماند، بی‌آنکه استقلال اندیشه و آزادی نقد را قربانی وفاداری حزبی و ایدئولوژیک کرد؟
🔗 متن کامل گزارش حسام محجوبی در بی‌بی‌سی فارسی
#میراث_فرهیختگان #بابک_امیرخسروی #حزب_توده #تاریخ_معاصر #چپ_ایران #محمد_مصدق #استقلال_سیاسی #سوسیال_دموکراسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 خروشچف: ما به قله نزدیک شده‌ایم!
📌 وعده‌ای برای سال ۱۹۸۰؛ از پیروزی کمونیسم تا آغاز آخرین دهه حیات شوروی
✍️ بیژن اشتری
در اکتبر ۱۹۶۱، نیکیتا خروشچف، رهبر اتحاد جماهیر شوروی، در بیست‌ودومین کنگره حزب کمونیست، آینده‌ای درخشان را برای کشورش ترسیم کرد.
شوروی نخستین انسان را به فضا فرستاده بود، در رقابت موشکی با آمریکا قدرت‌نمایی می‌کرد و رهبرانش باور داشتند که نظام سوسیالیستی در آستانه پیروزی تاریخی قرار گرفته است.
خروشچف وعده می‌داد که تا سال ۱۹۸۰، اتحاد شوروی از نظر تولید و رفاه به آمریکا خواهد رسید یا از آن پیشی خواهد گرفت و جامعه کمونیستی تحقق خواهد یافت.
در تصویری که او از آینده ارائه می‌کرد، کمبودهای مادی از میان می‌رفت، رفاه عمومی گسترش می‌یافت و انسان‌ها دیگر صرفاً برای تأمین معاش کار نمی‌کردند.
اما واقعیت، مسیر دیگری پیمود.
در ژوئن ۱۹۶۲، افزایش قیمت گوشت و لبنیات و نارضایتی‌های کارگری به اعتراضاتی در شهر نووچرکاسک انجامید. نیروهای امنیتی و نظامی شوروی به سوی معترضان آتش گشودند و ده‌ها نفر کشته و زخمی شدند.
سه سال پس از سخنرانی کنگره، در اکتبر ۱۹۶۴، خروشچف از قدرت برکنار شد.
و سال ۱۹۸۰، همان موعدی که قرار بود نماد تحقق وعده‌های بزرگ کمونیسم باشد، نه آغاز پیروزی نهایی شوروی، بلکه آغاز دهه‌ای شد که با فروپاشی این ابرقدرت در سال ۱۹۹۱ پایان یافت.
تناقض تاریخی در همین‌جاست: حکومتی که آینده‌ای سرشار از رفاه و اقتدار را وعده می‌داد، در همان زمان با نارضایتی اقتصادی، سرکوب اعتراضات و شکاف میان تبلیغات رسمی و زندگی روزمره شهروندان روبه‌رو بود.
روایت بیژن اشتری یادآور یک پرسش تاریخی است:
آیا قدرت نظامی، دستاوردهای فضایی و وعده‌های پرشکوه می‌توانند جای رفاه واقعی، پاسخ‌گویی سیاسی و رضایت مردم را بگیرند؟
تاریخ اتحاد شوروی نشان داد که فاصله میان تصویر رسمیِ قدرت و واقعیت زندگی جامعه، می‌تواند بسیار بیشتر از آن باشد که رهبران در سخنرانی‌هایشان تصور می‌کنند.
#منتخب_فرهیختگان #بیژن_اشتری #خروشچف #اتحاد_شوروی #تاریخ_معاصر #کمونیسم #تاریخ_سیاسی #فروپاشی_شوروی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 «توان نظامی ما تضعیف شده و جز تنگه هرمز اهرمی نداریم»؛ روایت یک اختلاف راهبردی در حاکمیت
📌 سخنان روح‌الامین سعیدی درباره مخالفان تفاهم ایران و آمریکا
روح‌الامین سعیدی، استاد دانشگاه امام صادق، در مناظره‌ای که رسانه «انتخاب» منتشر کرده، از اختلاف‌نظر در محافل تصمیم‌گیری درباره تفاهم اسلام‌آباد و آینده تنگه هرمز سخن گفته است.
به روایت سعیدی، یکی از جریان‌های مخالف تفاهم چنین استدلال می‌کرد:
«توان موشکی و دریایی و هوایی ما به‌شدت تضعیف شده، محور مقاومت هم که آسیب دیده و ما اهرم فشاری به‌جز تنگه هرمز نداریم.»
از نگاه این جریان، تنگه هرمز در شرایط کنونی یکی از معدود ابزارهای باقی‌مانده برای اعمال فشار بر آمریکاست؛ ابزاری که نباید بدون دریافت تضمین‌های مؤثر از دست برود.
مخالفان تفاهم، بنا بر توضیحات سعیدی، نگران‌اند که بازگشایی مسیر کشتیرانی، بدون دستیابی به ترتیبات امنیتی پایدار، امکان فشار مجدد آمریکا و اسرائیل بر ایران را افزایش دهد.
در مقابل، منطق موافقان تفاهم بر استفاده از فرصت دیپلماتیک برای کاهش تنش و تبدیل اهرم‌های موجود به دستاوردهای سیاسی و اقتصادی استوار است.
اهمیت سخنان سعیدی تنها در اشاره به تضعیف توان نظامی نیست؛ بلکه در آشکارکردن دو برداشت متفاوت از مفهوم بازدارندگی است.
یک نگاه، حفظ اهرم فشار را شرط جلوگیری از جنگ دوباره می‌داند؛ نگاه دیگر، تبدیل همان اهرم به توافق و تضمین‌های قابل اجرا را راهی برای کاهش خطر جنگ می‌بیند.
البته سخنان سعیدی نقل استدلال یک جریان سیاسی است، نه تأیید مستقل میزان آسیب‌دیدگی توان نظامی ایران؛ همچنین جزئیات اختلاف‌ها و میزان نفوذ هر دیدگاه در تصمیم‌گیری رسمی روشن نیست.
در پس این اختلاف، پرسشی تعیین‌کننده قرار دارد:
آیا قدرت چانه‌زنی ایران زمانی بیشتر حفظ می‌شود که تنگه هرمز همچنان ابزار فشار باقی بماند، یا زمانی که از این اهرم برای دستیابی به توافقی پایدار و کاهش هزینه‌های جنگ استفاده شود؟
پاسخ به این پرسش، نه فقط بر آینده مذاکرات، بلکه بر امنیت منطقه و زندگی اقتصادی مردم ایران نیز اثر خواهد گذاشت.
🔗 منبع: گزارش خبرنامه گویا از سخنان روح‌الامین سعیدی
#منتخب_فرهیختگان #روح_الامین_سعیدی #تنگه_هرمز #ایران_و_آمریکا #تفاهم_اسلام‌آباد #سیاست_خارجی #بازدارندگی #امنیت_ملی #دیپلماسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 «نه بر فضلهٔ دیگران گوش کن»؛ قدرت چین، قدرت ایران نیست
✍️ علیرضا قندریز
دیوارنگاره‌ای در تهران، با تصویر اژدهای چینی و عقاب آمریکایی، تصویری از رقابت دو قدرت جهانی ارائه می‌کند. اما پرسش اصلی این است: آیا قدرتمندترشدن چین، لزوماً به معنای قدرتمندترشدن ایران است؟
علیرضا قندریز در نقد این دیوارنگاره، که به سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی نسبت داده شده، به یکی از خطاهای احتمالی در فهم سیاست خارجی می‌پردازد: تصور اینکه تضعیف آمریکا در برابر چین، خودبه‌خود به افزایش قدرت ملی ایران می‌انجامد.
در منطق «راهبرد کلان ملی»، قدرت یک کشور دیگر تنها زمانی برای ایران ارزش دارد که بتوان آن را به منافعی واقعی و قابل اتکا تبدیل کرد؛ از سرمایه‌گذاری و انتقال فناوری گرفته تا دسترسی اقتصادی، حمایت دیپلماتیک و تعهدات امنیتی.
تغییر موازنه قدرت میان چین و آمریکا، به‌خودی‌خود تغییری در موازنه قدرت ایران ایجاد نمی‌کند.
قندریز برای توضیح این فاصله، به رفتار محتاطانه چین در قبال بحران‌های نظامی ایران، روابط گسترده اقتصادی پکن با کشورهای عربی خلیج فارس و ابهام درباره دستاوردهای عملی توافق ۲۵ساله ایران و چین اشاره می‌کند.
از نگاه او، چین منافع ملی خود را بر اساس محاسبه هزینه و فایده دنبال می‌کند، نه بر مبنای تعهدی ایدئولوژیک به پیروزی ایران بر آمریکا.
نویسنده سپس به پژوهش‌های آلیستر ایان جانستون درباره فرهنگ راهبردی چین اشاره می‌کند؛ پژوهش‌هایی که نشان می‌دهند تصویر چین به‌عنوان قدرتی ذاتاً صلح‌طلب، با همه پیچیدگی‌های تاریخ و رفتار راهبردی این کشور سازگار نیست.
اما همین سنت واقع‌گرایانه نیز به معنای جست‌وجوی رویارویی بی‌پایان با آمریکا نیست. پکن، با وجود رقابت و اختلاف‌های عمیق با واشنگتن، همچنان به موازنه واقعی قدرت و فرصت‌های اقتصادی و دیپلماتیک توجه دارد.
طنز ماجرا از نگاه قندریز این است که دیوارنگاره تهران، چین را بیش از آنچه خود پکن در سیاست رسمی‌اش می‌خواهد، در جایگاه دشمنِ سرنوشت‌ساز آمریکا می‌نشاند.
نقد اصلی او متوجه یک تصویر تبلیغاتی صرف نیست؛ متوجه نوعی تفکر راهبردی است که ممکن است استقلال تصمیم‌گیری ایران را به سرنوشت رقابت دیگر قدرت‌ها گره بزند.
این نگرش، به باور نویسنده، با سنت استقلال‌خواهی ایرانیان و حتی شعار تاریخی «نه شرقی، نه غربی» در تعارض قرار می‌گیرد.
قدرت ملی را نمی‌توان از پیروزی احتمالی دیگران قرض گرفت؛ باید آن را با منابع، نهادها، اقتصاد، دیپلماسی و توان واقعی خود کشور ساخت.
🔗 گزارش مرتبط با دیوارنگاره اژدها و عقاب در تهران
#منتخب_فرهیختگان #علیرضا_قندریز #چین #آمریکا #سیاست_خارجی #استقلال_ملی #راهبرد_کلان #منافع_ملی #دیپلماسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 چشم‌انداز ایران؛ از ضرورت مقاومت تا بازاندیشی در مسیر آینده
📗 معرفی شماره تازه فصلنامه «چشم‌انداز ایران»
«حال باید از پیله بیرون آمد. باید طرحی نو درانداخت.»
این جمله، جان‌مایه رویکرد شماره تازه فصلنامه «چشم‌انداز ایران» است؛ شماره‌ای که در میانه بحران‌های داخلی و تنش‌های منطقه‌ای، می‌کوشد از دوگانه‌های ساده‌انگارانه عبور کند و درباره آینده ایران و راه‌های برون‌رفت از وضعیت کنونی بیندیشد.
در معرفی این شماره آمده است که مقاومت ایران در برابر فشارهای نظامی و سیاسی، با وجود نقدهای وارد بر برخی سیاست‌ها، نشان داده قدرت ملی را نمی‌توان صرفاً به دلار و تسلیحات فروکاست. اما هم‌زمان هشدار داده می‌شود که تداوم برخی روندهای موجود، کشور و مردم را فرسوده‌تر خواهد کرد.
✍️ لطف‌الله میثمی در سرمقاله این شماره، در جست‌وجوی راهی برای ثبات در خاورمیانه است.
در بخش سیاست داخلی، هم رویکرد ایران در جنگ و هم سیاست‌های جنگ‌طلبانه غرب نقد شده‌اند. گزارش‌هایی درباره وقایع تلخ دی‌ماه نیز در این بخش آمده است.
در بخش اندیشه، تلاش برای صورت‌بندی گفتمانی فراگیر دنبال می‌شود؛ در کنار نقد جریان‌های آخرالزمان‌گرا و ستیزه‌جو، بررسی گرایش‌های غرب‌گرا و ضدچپ، روایت نسل زد از جنگ و بازخوانی واقعه عاشورا.
اقتصاد و توسعه به اولویت‌های سرمایه‌گذاری، پیامدهای اجتماعی تورم و تفاوت رویکردهای علمی و فقهی به اقتصاد اختصاص یافته است.
در بخش جامعه، موضوعاتی چون مرجعیت‌های نوظهور در میان جوانان، تاب‌آوری در جنگ، میراث صمد بهرنگی، تربیت اخلاقی در مدرسه و وضعیت کتاب در ایران بررسی شده‌اند.
بخش تاریخ نیز در کنار ادامه خاطرات احمد حاتمی یزد، پیگیر گفت‌وگوی انتقادی همایون کاتوزیان و نیکلای گرجستانی درباره مصدق و مسئله نفت است.
در بخش سیاست خارجی، پیامدهای جنگ برای انتخابات آمریکا و اسرائیل، روابط ایران و چین، تحولات دیپلماتیک منطقه و مسئله فلسطین بررسی می‌شوند.
در این شماره آثاری از لطف‌الله میثمی، احسان هوشمند، بدرالسادات مفیدی، هادی خانیکی، داوود مرادیان، مهدی غنی، فرشاد قوشچی، احمد علوی، همایون کاتوزیان، حسین عادلی، آزاده ثبوت و جمعی دیگر از پژوهشگران و نویسندگان منتشر شده است.
پیام محوری این شماره، ضرورت عبور از فرسایش و حرکت به سوی ایرانی آزاد، عادلانه و آباد است؛ ایرانی که در آن همه شهروندان به رسمیت شناخته شوند و ظرفیت‌های انسانی و طبیعی کشور در خدمت توسعه قرار گیرد.
🔗 وب‌سایت فصلنامه چشم‌انداز ایران
#منتخب_فرهیختگان #چشم_انداز_ایران #لطف‌الله_میثمی #ایران #توسعه #جامعه_مدنی #سیاست_خارجی #اقتصاد_ایران #مصدق
#فرهیختگان روزن آگاهی