🟢 این رسم گفت‌وگو با مهمان نیست!
📗 تأملی در شیوه مواجهه با غلامحسین کرباسچی در برنامه «به وقت ایران»؛ وقتی صدای مهمان مجال بازتاب صدای جامعه را نمی‌یابد
✍️ علی‌رضا معینی
🔹 گفت‌وگوی ۲۲ مهر ۱۴۰۵ برنامه «به وقت ایران» شبکه خبر با غلامحسین کرباسچی، بهانه‌ای شده است برای طرح پرسشی فراتر از یک مصاحبه سیاسی:
آیا وقتی کسی را به گفت‌وگو دعوت می‌کنیم، حقیقتاً می‌خواهیم سخنش را بشنویم یا می‌کوشیم بر او غلبه کنیم؟
علی‌رضا معینی در یادداشتی انتقادی، شیوه مواجهه با کرباسچی را از منظر اخلاق گفت‌وگو، انصاف رسانه‌ای و حق مخاطب برای شنیدن دیدگاه‌های متفاوت بررسی می‌کند.
🔻 ۱. مهمان فقط نماینده خودش نیست
به باور نویسنده، سخنان کرباسچی درباره جنگ، هزینه‌های انسانی و اقتصادی آن، ضرورت واقع‌بینی و امکان پایان‌دادن به منازعه، بازتاب‌دهنده بخشی از نگرانی‌های شهروندان است.
البته نویسنده تأکید می‌کند که برای نسبت‌دادن این دیدگاه‌ها به اکثریت جامعه، به پیمایش‌های معتبر نیاز است.
اما حتی اگر دیدگاهی متعلق به اقلیتی از شهروندان باشد، آیا این موضوع می‌تواند دلیلی برای محدودکردن فرصت بیان آن باشد؟
🔻 ۲. گفت‌وگو هنر شنیدن است، نه فن غلبه‌کردن
مجری حق دارد پرسش دشوار مطرح کند و کارشناس حق دارد با مهمان مخالفت کند؛ همان‌گونه که مهمان نیز موظف است برای ادعاهایش استدلال بیاورد.
اما از نگاه معینی، هنگامی که قطع سخن، جدل‌های پی‌درپی یا واکنش‌های حاشیه‌ای مجال توضیح را محدود می‌کنند، گفت‌وگو از هدف اصلی خود، یعنی روشن‌شدن موضوع، فاصله می‌گیرد.
«پرسش باید چراغی بر راه استدلال باشد، نه دیواری در برابر آن.»
🔻 ۳. طنز؛ نمک گفت‌وگو یا حجاب حقیقت؟
طنز می‌تواند تناقض‌ها را آشکار کند؛ اما به اعتقاد نویسنده، وقتی به ابزاری برای بی‌اعتبارکردن گوینده تبدیل شود، توجه مخاطب را از سنجش استدلال‌ها منحرف می‌کند.
در این وضعیت، مهمان به‌جای توضیح دیدگاه خود، ناچار می‌شود از شخصیت و موقعیت خویش نیز دفاع کند.
معینی البته یادآور می‌شود که داوری دقیق درباره جزئیات این مصاحبه، نیازمند مشاهده کامل برنامه و توجه به زمینه و ترتیب سخنان است.
🔻 ۴. رسانه ملی باید خانه صداهای متفاوت باشد
به اعتقاد نویسنده، ملی‌بودن یک رسانه فقط به نام و گستره پوشش آن نیست؛ بلکه در شیوه مواجهه با منتقدان و صاحبان دیدگاه‌های متفاوت آشکار می‌شود.
رسانه‌ای که به معنای واقعی ملی باشد، باید امکان شنیده‌شدن دیدگاه‌هایی را فراهم کند که لزوماً با مواضع مدیران یا مجریان آن همسو نیستند.
مخاطب حق دارد استدلال طرف‌های مختلف را کامل بشنود، هزینه‌ها و پیامدهای پیشنهادهای آنان را بسنجد و خود به داوری برسد.
🔻 ۵. انصاف، امتیازدادن به مخالف نیست
هیچ شخصیت سیاسی یا مدیریتی از نقد و پرسشگری معاف نیست؛ اما نقد جدی به قطع سخن، تمسخر یا برتری عددی نیاز ندارد.
«انصاف در گفت‌وگو، امتیازی به مخالف نیست؛ امتیازی به حقیقت‌جویی است.»
اگر سخن مهمان درست باشد، شنیدن آن به فهم ما می‌افزاید؛ و اگر نادرست باشد، شنیدن کامل آن امکان نقد دقیق‌تر را فراهم می‌کند.
🔻 ۶. دعوت به گفت‌وگو، پذیرش مسئولیت شنیدن است
نویسنده تأکید می‌کند که دعوت از یک شخصیت سیاسی به رسانه، تنها آوردن او به استودیو نیست. باید به او فرصت داد تا دیدگاهش را روشن و کامل بیان کند و سپس در برابر پرسش‌های مستدل قرار گیرد.
این اصل نه به معنای تأیید مواضع مهمان است و نه معاف‌کردن او از پاسخ‌گویی؛ بلکه احترام به حق مخاطب برای شنیدن و داوری مستقل است.
✳️ سخن پایانی
معینی یادداشت خود را با این عبارت به پایان می‌برد:
«مردم برای شنیدن صدای بلندتر به رسانه نیاز ندارند؛ برای شنیدن صداهای متفاوت، بی‌واسطه و منصفانه به آن نیاز دارند.»
📖 مطالعه متن کامل یادداشت علی‌رضا معینی
🎥 تماشای گفت‌وگوی غلامحسین کرباسچی در تلوبیون
#علیرضا_معینی #غلامحسین_کرباسچی #رسانه_ملی #اخلاق_گفتگو #آزادی_بیان #صداوسیما
#فرهیختگان روزن آگاهی

🎥 بدون مشروعیت گسترده مردمی و رضایت آنان نمی‌توان از ایران در برابر آمریکا و اسرائیل دفاع کرد.
تفاوت عظیم قدرت نظامی ایران و آمریکا، شکست نظامی آمریکا را بسیار دشوار می‌کند.
ایران به هیچ قیمتی نباید گرفتار تجاوز نظامی جدید آمریکا و اسرائیل شود. 👇👇
👈 غلامحسین کرباسچی (@ghkarbaschi)، شهردار پیشین تهران در دوران اکبر هاشمی رفسنجانی و سیدمحمد خاتمی، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی و مدیرمسئول روزنامه هم‌میهن، در مصاحبه با صداوسیما.
تنظیم و تحلیل: اکبر گنجی
✅ ۱ ـ ادعاها
🔺 ۱.۱ وضعیت کنونی کشور «جنگ تحمیلی» است. مهاجم نبوده‌ایم؛ به کشور، مردم و شخصیت‌ها تهاجم شده و دفاع نیز تحمیلی است. این وضعیت خودخواسته نیست.
🔺 ۱.۲ شرایط کنونی بار اصلی‌اش بر زندگی، اقتصاد و اعصاب حدود ۹۰ میلیون نفر است. نگرانی نسبت به تمامیت ارضی، امکانات عمومی و زندگی روزمره مردم، و بلاتکلیفی روزانه (حمله می‌شود یا نمی‌شود) آسیب روانی قابل اندازه‌گیری نیست.
🔺 ۱.۳ هر جنگی در نهایت به مذاکره، توافق و جمع‌بندی می‌رسد. مسئولان باید در هر قدمی بدانند قدم بعدی چیست و نهایتاً به کجا می‌خواهیم برسیم.
🔺 ۱.۴ باید ارزیابی درست و غیراحساسی از قدرت، امکانات و دیپلماسی طرف مقابل (آمریکا) داشت. جنگ با اسرائیل به تعبیر امام خمینی «جنگ با همه دنیا» است.
🔺 ۱.۵ اگر قرار نیست سلاح هسته‌ای ساخته شود، باید این موضع با زبان قابل‌فهم و قانع‌کننده به دنیا منتقل شود و از تلویح به بازدارندگی پرهیز کرد.
🔺 ۱.۶ همراهی و رضایت مردم مهم‌ترین عامل است. اگر ملت یکپارچه پشت حکومت باشد، هیچ قدرتی جرأت تجاوز یا نگاه چپ به کشور را ندارد.
🔺 ۱.۷ تنگه هرمز نباید واگذار شود، اما مسئله اصلی تنها تنگه نیست؛ رضایت عمومی مردم شرط اساسی هر اقدام است.
✅ ۲ ـ استدلال‌ها
🔺 ۲.۱ منطق امام خمینی در موارد مشابه، مقایسه مصلحت کشور و جان جوانان با شعار مطلق بوده است. امام با اعزام نیروی کلاسیک به لبنان مخالف بود، چون «شما این عرب‌ها پای جنگ نمی‌آیند» و «روا نیست بچه‌ها را بفرستیم آنجا شهید شوند». همچنین گفته بود جنگیدن با اسرائیل یعنی جنگیدن با همه دنیا و پشتوانه‌ای نداریم.
🔺 ۲.۲ پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توسط امام نمونه‌ای از تصمیم غیراحساسی است. امام گفته بود «جام زهر را سرکشیدم» و «اگر آبرویی داشتم با خدا معامله کردم». بچه‌های لشکر امام حسین در اصفهان با وجود فشار درونی، علنی اعتراض نکردند.
🔺 ۲.۳ درباره ادامه وضعیت باید این طرف قضیه (هزینه زندگی مردم، اقتصاد، اعصاب ۹۰ میلیون نفر) را با آن طرف قضیه (زیر بار گفتار ظالمانه نرفتن) مقایسه کرد. پزشکیان نیز گفته «جنگ ادامه دهیم که چی؟ دو مرتبه می‌سازند دو مرتبه می‌زنند».
🔺 ۲.۴ درباره هسته‌ای بحث از ابتدا مسائل علمی، صنعتی، کشاورزی و پزشکی بوده، نه سلاح. اگر سلاح هسته‌ای نمی‌خواهیم، تکرار «۶۰ درصد بازدارنده است» قابل فهم نیست. گزارش‌های آژانس و نهادهای اطلاعاتی آمریکا، به روایت نویسنده، نشانه معتبری از برنامه سلاح اعلام‌نشده نیافته‌اند.
🔺 ۲.۵ درباره تفاهم اسلام‌آباد، متن توافق به نفع ایران بود و آمریکا تحت فشار داخلی آن را نقض کرد. باید روی اجرای آن می‌ایستادیم و موارد نقض را از طریق کمیسیون مطرح می‌کردیم، نه اینکه خودمان بهانه بدهیم. حتی اگر سه کشتی زده شده باشد، روایت رسمی مشخص نیست و نباید احساسی برخورد کرد.
🔺 ۲.۶ رضایت مردم شرط اصلی بازدارندگی است: اگر خواسته‌های مردم را درست پاسخ دهیم و هر روز یقه بچه‌ها را در خیابان نگیریم، کسی جرأت نمی‌کند به کشور زور بگوید. در زمان امام مردم احساس می‌کردند مسئولان صادقانه تلاش می‌کنند.
🔺 ۲.۷ دیدگاه امام درباره صدور انقلاب، صدور فرهنگی و اعتقادی بوده، نه نظامی. جمله معروف «اگر یک میلیارد مسلمان یک سطل آب بریزند اسرائیل را آب می‌برد» و مخالفت امام با اعلام سیاست محو اسرائیل توسط شورای عالی دفاع همین منطق را نشان می‌دهد.
🔺 ۲.۸ الگو شدن ایران برای دنیا در ساختن کشوری است که مردم دنیا آرزوی ایرانی بودن داشته باشند، نه اینکه هر ایرانی آرزوی مهاجرت کند. این با استفاده از منابع و نیروی انسانی ممکن می‌شد.
✅ ۳ ـ شواهد و قرائن
🔺 ۳.۱ در جلسه با امام درباره لبنان، سردار رشید و آیت‌الله محتشمی با گریه وضعیت شیعیان را تشریح کردند، اما امام گفت «ما اینجا تو کشور خودمان با صدام می‌جنگیم. اسرائیل مثل صدام نیست» و اعزام نیرو را رد کرد.
🔺 ۳.۲ در پیام پذیرش قطعنامه ۵۹۸ امام گفت «من از هرچه گفته بودم گذشتم و اگر آبرویی داشتم با خدا معامله کردم». در پیام‌های بعدی به خانواده‌های شهدا بر ایستادگی تأکید کرد، اما روش را تغییر داد.

🔺 ۳.۳ به استناد متن گنجی، گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (از جمله ژوئن ۲۰۲۵، بند ۷۹) اعلام کرده «نشانه معتبری از ادامه یک برنامه ساختاریافته و اعلام‌نشده هسته‌ای از نوع مورد بررسی در ایران ندارد».
🔺 ۳.۴ به روایت نویسنده، جامعه اطلاعاتی آمریکا، با امضای تولسی گابارد، ارزیابی کرده که ایران در حال ساخت سلاح هسته‌ای نیست.
🔺 ۳.۵ امیرسعید ایروانی، نماینده ایران در سازمان ملل، در نامه‌ای ۴۲ مورد نقض تفاهم توسط آمریکا پیش از حمله به کشتی‌ها را گزارش کرده و وزارت خارجه آمریکا را به «بهانه‌جویی» متهم کرده است.
🔺 ۳.۶ در زمان استانداری اصفهان از تأسیسات هسته‌ای با امراللهی بازدید مخفی انجام شد. بحث سلاح نبوده و تبلیغات بعدی (از جمله ادعاهای مجاهدین) مشکل‌ساز شده است.
🔺 ۳.۷ اردشیر زاهدی نقل کرده که شاه درباره بحرین گفته بود «با تفنگ چوبی و شمشیر چوب می‌خواهی بروی جنگ؟» و تهدید به جنگ یا از دست دادن بحرین وجود داشت.
🔺 ۳.۸ پزشکیان و بهزاد نبوی و دیگران گفته‌اند «نمی‌دانیم کی کشتی‌ها را زده» و روایت‌ها متناقض است.
🔺 ۳.۹ جو کند، مقام سابق ضدتروریسم آمریکا، گفته هیچ تهدیدی از طرف ایران متوجه آمریکا نبوده است.
🔺 ۳.۱۰ بر اساس نظرسنجی داخلی مورد اشاره نویسنده درباره تنگه هرمز، حدود ۵۰ درصد مردم مدیریت مشترک با عمان و توجه به قوانین بین‌المللی را ترجیح می‌دهند و کمتر از ۱۳ درصد واگذاری کامل را می‌گویند.
✅ ۴ ـ نتایج
🔺 ۴.۱ باید هرچه سریع‌تر و به هر شکل ممکن، با ارزیابی غیراحساسی و مقایسه هزینه‌ها، وضعیت جنگی و سایه محاصره را پایان داد. منطق آیت‌الله خمینی در پذیرش قطعنامه ۵۹۸ باید الگوی پذیرش تفاهم‌نامه با آمریکا و صلح قرار گیرد.
🔺 ۴.۲ دست دولت، وزارت خارجه و مسئولان باید برای مذاکره باز باشد. احساسات خیابانی، هتاکی و شعار مانع کار دیپلماتیک نشود.
🔺 ۴.۳ همراه کردن مردم، از طریق رفع نارضایتی‌های اقتصادی، سیاسی، قضایی و اجتماعی، مهم‌ترین ابزار است. بدون رضایت مردم، نه مقاومت پایدار است و نه توافق.
🔺 ۴.۴ درباره تنگه هرمز، اگرچه یک وجب از کشور را نباید بدهیم و تنگه را واگذار نمی‌کنیم، اما مدیریت مشترک با عمان و توجه به قوانین بین‌المللی باید مدنظر قرار گیرد. مسئله اصلی رضایت مردم است، نه تنها تنگه.
🔺 ۴.۵ اگر قصد نداریم سلاح هسته‌ای بسازیم، باید این را قانع‌کننده منتقل کنیم و از تلویح پرهیز کنیم؛ گزارش‌های رسمی آژانس و نهادهای اطلاعاتی آمریکا نیز، بنا بر برداشت نویسنده، همین را نشان می‌دهد.
🔺 ۴.۶ بحث به جایی نمی‌رسد اگر اسناد و واقعیت‌ها پذیرفته نشوند. راه‌حل در بازگشت به زندگی مردم و همراه کردن آن‌هاست. مسئولان باید هر کاری لازم است برای جلوگیری از جنگ دیگر انجام دهند.
✍️ اکبر گنجی در ایکس
#غلامحسین_کرباسچی #اکبر_گنجی #ایران #دیپلماسی #جنگ #رضایت_مردم
#فرهیختگان روزن آگاهی

⚫️ پیروز مجتهدزاده درگذشت؛ مردی که جغرافیا را حافظه تاریخی ایران می‌دانست
🖤 در سوگ پژوهشگری که مرزهای ایران را نه فقط بر نقشه، که در تاریخ و اسناد جست‌وجو می‌کرد
✍️ یادداشت فرهیختگان
🔹 دکتر پیروز مجتهدزاده، استاد جغرافیای سیاسی، پژوهشگر ژئوپلیتیک و تاریخ‌پژوه ایرانی، در ۸۰سالگی چشم از جهان فروبست.
با رفتن او، یکی از صداهای شناخته‌شده مطالعات جغرافیای سیاسی ایران خاموش شد؛ پژوهشگری که بخش بزرگی از زندگی علمی‌اش را صرف شناخت تاریخ مرزها، مناسبات قدرت و موقعیت راهبردی ایران کرد.
🔻 ایران، فراتر از خطوط یک نقشه
برای مجتهدزاده، جغرافیا تنها دانش کوه‌ها، رودها و مرزها نبود. جغرافیا عرصه تلاقی تاریخ، سیاست، قدرت و سرنوشت ملت‌ها بود.
او می‌کوشید نشان دهد که برای فهم ایران، باید گذشته تاریخی آن را شناخت، موقعیت جغرافیایی‌اش را جدی گرفت و مناسبات منطقه‌ای و جهانی را با دقت بررسی کرد.
در نگاه پژوهشی او، مرزها صرفاً خطوطی قراردادی بر کاغذ نبودند؛ حاصل تحولات تاریخی، توافق‌ها، منازعات و روابط پیچیده میان دولت‌ها بودند.
🔻 از خلیج فارس تا جزایر سه‌گانه
نام پیروز مجتهدزاده بیش از هر چیز با پژوهش درباره خلیج فارس، تنگه هرمز، جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی و تاریخ مرزهای ایران گره خورده است.
او در آثار فارسی و انگلیسی خود کوشید مباحث مربوط به نام تاریخی خلیج فارس و اختلافات سرزمینی را از سطح شعارهای سیاسی به عرصه اسناد، نقشه‌ها، تاریخ دیپلماسی و استدلال دانشگاهی ببرد.
آثاری چون «جغرافیای سیاسی تنگه هرمز»، «جزایر تنب و ابوموسی»، «جغرافیای تاریخی خلیج فارس» و کتاب انگلیسی Small Players of the Great Game بخشی از میراث پژوهشی او هستند.
🔻 دانشگاهی در گفت‌وگو با جامعه
مجتهدزاده تنها در فضای دانشگاه و کتابخانه حضور نداشت. او در گفت‌وگوهای عمومی و مناظره‌های سیاسی نیز شرکت می‌کرد و درباره تاریخ، هویت ملی، تمامیت ارضی و روابط بین‌الملل دیدگاه‌های خود را با صراحت بیان می‌کرد.
مواضع او همواره بی‌مناقشه نبود و برخی تحلیل‌ها و داوری‌هایش با مخالفت روبه‌رو می‌شد؛ اما همین حضور در عرصه عمومی، یادآور مسئولیتی مهم برای اهل دانشگاه بود:
دانش نباید در حصار کلاس و کتابخانه محبوس بماند؛ باید بتواند در گفت‌وگوی عمومی نیز حضور یابد و در معرض نقد قرار گیرد.
🔻 میراث یک پژوهشگر، فراتر از موافقت و مخالفت
بزرگداشت یک اندیشمند به معنای پذیرفتن همه دیدگاه‌های او نیست.
احترام به پیروز مجتهدزاده نیز ایجاب می‌کند که آثارش خوانده، استدلال‌هایش بررسی و دیدگاه‌هایش نقد شوند.
میراث علمی زمانی زنده می‌ماند که به موضوع مطالعه و گفت‌وگو تبدیل شود، نه آنکه تنها در ستایش‌های پس از مرگ خلاصه گردد.
او از نسلی بود که مسئله ایران را در پیوند میان تاریخ، جغرافیا و سیاست می‌جست؛ نسلی که می‌دانست شناخت یک سرزمین، بدون مطالعه حافظه تاریخی و جایگاه آن در جهان، ناتمام می‌ماند.
🕯 در بدرود با پیروز مجتهدزاده
انسان‌ها می‌روند، اما پرسش‌هایی که طرح کرده‌اند و آثاری که از خود بر جای گذاشته‌اند، می‌توانند همچنان در زندگی فکری یک جامعه حضور داشته باشند.
پیروز مجتهدزاده از میان ما رفت؛ اما کتاب‌ها، پژوهش‌ها و مناقشه‌های علمی پیرامون اندیشه‌هایش همچنان بخشی از گفت‌وگو درباره ایران خواهند بود.
فرهیختگان درگذشت این استاد و پژوهشگر را به خانواده، دوستان، شاگردان و جامعه علمی ایران تسلیت می‌گوید.
یادش گرامی و روانش آرام. 🖤
📚 خبر درگذشت و مروری بر آثار او
#پیروز_مجتهدزاده #درگذشت #جغرافیای_سیاسی #ژئوپلیتیک #خلیج_فارس #تاریخ_ایران #یادبود
#فرهیختگان روزن آگاهی

فاطمه شیخ
اصفهان. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 آیا ۱۱۰ هکتار از خاک ایران به افغانستان فروخته شده است؟
🔻 واقعیت ماجرای جنجالی چابهار چیست؟
✅ پس از اظهارات محسن زنگنه، نماینده مجلس، درباره اختصاص ۱۱۰ هکتار زمین در چابهار برای فعالیت‌های اقتصادی افغانستان، ادعاهایی درباره فروش خاک ایران، قرارداد ۱۱۳ساله و اعزام ۱۰۰ سرباز افغانستانی منتشر شد.
اما بررسی‌های منتشرشده نشان می‌دهد هیچ سند معتبری برای فروش خاک ایران یا اعزام نیروهای نظامی افغانستان به چابهار ارائه نشده است.
وزارت خارجه ایران نیز انتقال مالکیت خاک را رد کرده و موضوع را به پیشنهاد همکاری و سرمایه‌گذاری اقتصادی مرتبط دانسته است.
🔻 با این همه، یک پرسش اساسی باقی است:
جزئیات حقوقی، مدت احتمالی قرارداد، اختیارات طرف افغانستانی و نحوه نظارت ایران بر این همکاری چیست؟
شفافیت درباره قراردادهای اقتصادی در مناطق راهبردی کشور، حق افکار عمومی است؛ اما دفاع از منافع ملی نباید بر پایه اخبار تأییدنشده و شایعات شکل بگیرد.
📚 منابع: فکت‌نامه، یورونیوز فارسی و اظهارات سخنگوی وزارت خارجه
#چابهار #افغانستان #تمامیت_ارضی #راستی_آزمایی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 ما هنوز رؤیا داریم؛ رؤیای ایرانی آزاد و آباد
📗 از بیم جنگ تا امید به آینده؛ استقلال، آزادی و حق تعیین سرنوشت
✍️ حسین قتیب
🔹 «نمی‌دانیم در ساعت‌ها و یا روزهای پیش رو چه اتفاقی خواهد افتاد. شاید جنگی دیگر در راه باشد و شاید فردا دیگر شبیه امروز نباشد.»
حسین قتیب در یادداشتی، در میانه نگرانی‌ها از آینده ایران، از رؤیایی سخن می‌گوید که به باور او نباید در سایه تهدید جنگ، استبداد یا کشمکش‌های سیاسی فراموش شود:
«رؤیای کشوری آزاد، آباد، مستقل، قدرتمند، مردم‌سالار و توسعه‌یافته.»
🔻 ۱. ایران؛ متعلق به مردم ایران
در این نگاه، سرچشمه قدرت سیاسی باید اراده ملی باشد و شهروندان حق داشته باشند درباره سرنوشت خود تصمیم بگیرند.
نویسنده تأکید می‌کند که آینده کشور نباید در پایتخت‌های بیگانه، دربار سلطنتی یا پشت درهای بسته قدرت تعیین شود؛ بلکه باید حاصل انتخاب و مشارکت مردم ایران باشد.
🔻 ۲. قدرت ملی، فراتر از توان نظامی
قتیب از ملی‌گرایی مبتنی بر استقلال، آزادی، حاکمیت ملی و تمامیت ارضی دفاع می‌کند؛ اما قدرت یک کشور را تنها در توان نظامی آن خلاصه نمی‌داند.
به باور او، قدرت پایدار به توسعه اقتصادی، پیشرفت علمی، نهادهای کارآمد، آزادی‌های سیاسی و همبستگی اجتماعی نیز وابسته است.
ایران قدرتمند، در این تصویر، ایرانی است که مردمش خود را صاحب کشور بدانند.
🔻 ۳. جنگ، راه میان‌بُر آزادی نیست
نویسنده هشدار می‌دهد که جنگ و تجاوز خارجی، افزون بر جان انسان‌ها و زیرساخت‌های کشور، می‌تواند بنیان‌های توسعه، حقوق سیاسی و استقلال ملی را نیز تهدید کند.
او با این استدلال، تصور دستیابی به آزادی و مردم‌سالاری از مسیر مداخله نظامی خارجی را رد می‌کند:
«از دل بمباران و ویرانی نه دموکراسی می‌روید و نه توسعه.»
🔻 ۴. نه مداخله خارجی، نه استبداد داخلی، نه بازگشت سلطنت
قتیب در بیان موضع سیاسی خود، سه مسیر را برای آینده ایران رد می‌کند: تجاوز خارجی به نام رهایی، توجیه استبداد داخلی به نام استقلال، و بازگشت به سلطنت.
در مقابل، از آینده‌ای دفاع می‌کند که در آن استقلال و آزادی، حاکمیت ملی و مردم‌سالاری، قدرت و توسعه در کنار یکدیگر قرار گیرند.
🔻 ۵. امید به آینده، با وجود ابهام امروز
در پایان، نویسنده میان ندانستن سرنوشت روزهای پیش رو و روشن‌بودن آرمان‌های سیاسی خود تمایز می‌گذارد.
از نگاه او، تهدید جنگ و سرکوب نباید امکان اندیشیدن به آینده‌ای متفاوت را از میان ببرد.
✳️ سخن پایانی
«شاید ندانیم فردا چه خواهد شد، اما می‌دانیم چه ایرانی می‌خواهیم. ایرانی که نه میدان جنگ قدرت‌های خارجی باشد، نه ملک موروثی یک خاندان. ایرانی که صاحب آن مردم ایران باشند.»
«ما هنوز رؤیا داریم و از رؤیای خود دست نمی‌کشیم.»
نویسنده یادداشت خود را با این شعار به پایان می‌رساند:
«خدا، ایران، آزادی»
📖 متن اصلی حسین قتیب
#حسین_قتیب #ایران #حاکمیت_ملی #استقلال #آزادی #مردم_سالاری #صلح #توسعه
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 همبستگی با ایران، الزاماً همبستگی با حکومت نیست
📗 منابع همبستگی و مسئله سرنوشت مشترک
✍️ احمد علوی
🔹 چه چیزی ایرانیان را با وجود تفاوت‌های قومی، زبانی، مذهبی، فرهنگی و سیاسی به یکدیگر پیوند می‌دهد؟
احمد علوی در مقاله‌ای تحلیلی، به یکی از مسائل بنیادین جامعه ایران می‌پردازد: تفاوت میان احساس تعلق ملی، همبستگی اجتماعی و حمایت سیاسی از حکومت.
او استدلال می‌کند که تاریخ مشترک، زبان فارسی، نوروز و میراث فرهنگی، اگرچه منابع مهم هویت جمعی‌اند، اما به‌تنهایی برای ایجاد همبستگی پایدار کافی نیستند.
🔻 ۱. همبستگی مردم را نمی‌توان به نام حکومت مصادره کرد
علوی با اشاره به همیاری شهروندان در شرایط حمله خارجی، تأکید می‌کند که همکاری و حمایت متقابل مردم لزوماً نشانه رضایت آنان از ساختار قدرت نیست.
ممکن است شهروندی عمیقاً به ایران تعلق خاطر داشته باشد، برای حفظ کشور تلاش کند و هم‌زمان منتقد جدی حکومت باشد.
🔻 ۲. همبستگی واقعی از اعتماد و حقوق برابر شکل می‌گیرد
نویسنده با بهره‌گیری از نظریه‌های دورکیم، بندیکت اندرسون و رابرت پاتنام، میان گونه‌های مختلف همبستگی تمایز می‌گذارد:
▪️ همبستگی افقی میان شهروندان و همبستگی عمودی میان مردم و نهادهای قدرت؛
▪️ همبستگی ناشی از تهدید خارجی و همبستگی برخاسته از روابط درونی جامعه؛
▪️ همبستگی فراگیر و همبستگی مبتنی بر حذف دیگران؛
▪️ همکاری بر پایه اعتماد و هماهنگی ناشی از اجبار.
🔻 ۳. تهدید خارجی به‌تنهایی ملت را متحد نمی‌کند
جنگ و تهدید ممکن است همکاری شهروندان را افزایش دهد، اما این واکنش الزاماً به اعتماد سیاسی یا همبستگی پایدار تبدیل نمی‌شود.
دوام پیوندهای اجتماعی به عدالت، کیفیت نهادها، مشارکت برابر و امکان بیان اختلافات بستگی دارد.
🔻 ۴. سرنوشت مشترک، به معنای یکسان‌اندیشی نیست
در جامعه متکثر ایران، همبستگی پایدار زمانی امکان‌پذیر است که هیچ شهروندی به دلیل زبان، مذهب، جنسیت یا مخالفت سیاسی از دایره تعلق ملی کنار گذاشته نشود.
پیام محوری مقاله این است: می‌توان درباره حکومت اختلاف داشت و همچنان در حفظ ایران و ساختن آینده‌ای مشترک، مسئولیت و منافع مشترک داشت.
📖 مطالعه متن کامل مقاله در ایران امروز
#احمد_علوی #همبستگی_اجتماعی #هویت_ملی #جامعه_مدنی #ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 روز جهانی غذا و سفره‌های تهی؛ ناتوانی در امروز، بی‌افقی در فردا
✍️ فریبا نظری
🌾 ۱۶ اکتبر، روز جهانی غذاست؛ روزی برای یادآوری حق دسترسی همه انسان‌ها به غذای کافی و سالم.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، سه عامل مهم ناامنی غذایی را جنگ و درگیری، تغییرات اقلیمی و شوک‌های اقتصادی معرفی می‌کند.
🔻 اما در ایران، این سه بحران هم‌زمان بر سفره شهروندان سایه انداخته‌اند.
فریبا نظری در یادداشتی به مناسبت روز جهانی غذا می‌نویسد که مسئله امروز جامعه ایران دیگر صرفاً گرانی مواد غذایی نیست؛ بلکه تغییر تدریجی الگوی تغذیه و کاهش کیفیت سفره خانوارهاست.
سفره‌هایی که نه‌تنها کوچک‌تر و ساده‌تر، بلکه از نظر کالری، ویتامین و ارزش تغذیه‌ای نیز فقیرتر می‌شوند.
به نوشته او، کاهش قدرت خرید و افت مصرف کالاهای اساسی چنان بوده که برخی تولیدکنندگان از توقف برنامه‌های افزایش تولید و کاهش نیاز به واردات بر اثر افت تقاضا سخن گفته‌اند.
🔻 وقتی مردم از تأمین غذای امروز ناتوان می‌شوند، چگونه می‌توان از امنیت غذایی فردا سخن گفت؟
نویسنده در پایان، فاصله میان شعارهای جهانی و واقعیت معیشت ایرانیان را چنین توصیف می‌کند:
«امروز غذای کافی نداریم؛ به فردا هم امیدی نیست!»
📚 متن کامل یادداشت فریبا نظری
#روز_جهانی_غذا #فریبا_نظری #امنیت_غذایی #فقر #معیشت #ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 «بی‌سواد، تویی!»؛ پاسخ اسماعیل شمس به سعید لیلاز
📜 از تحقیر کریم‌خان زند تا مسئله قومیت‌گرایی و تاریخ‌ناآگاهی
✍️ اسماعیل شمس
🔺 آیا می‌توان تاریخ ایران را دوست داشت، اما مردمان آن را به سبب قومیت و زبان مادری‌شان تحقیر کرد؟
اسماعیل شمس در یادداشتی تند و انتقادی با عنوان «بی‌سواد، تویی»، به سخنان سعید لیلاز واکنش نشان داده است؛ سخنانی که به روایت نویسنده، در آن کریم‌خان زند «لر بی‌سواد» خوانده شده است.
شمس معتقد است مسئله فقط دفاع از یک فرمانروای تاریخی نیست؛ مسئله، رواج نوعی نگاه تحقیرآمیز به مردمانی است که زبان مادری‌شان فارسی نیست.
او می‌نویسد:
«رشته تاریخ که همانند پزشکی، مهندسی، فلسفه، شیمی و ... دانشی تخصصی است به کیسه‌بوکسی تبدیل شده است که هرکس و ناکسی به خود اجازه می‌دهد، بدون ترس از پیامدهای کارش مشتی به آن بکوبد.»
🔻 کریم‌خان زند؛ در بستر تاریخ، نه در حصار پیش‌داوری
شمس با استناد به منابع تاریخی، یادآور می‌شود که کریم‌خان در یکی از آشفته‌ترین دوره‌های تاریخ ایران به قدرت رسید؛ دورانی که پس از مرگ نادرشاه، جنگ‌های داخلی، ناامنی و قحطی بخش‌های گسترده‌ای از کشور را فراگرفته بود.
او با ارجاع به نوشته‌های ابوالحسن غفاری کاشانی، از شدت قحطی و ویرانی در اصفهان و دیگر مناطق ایران سخن می‌گوید و نقش کریم‌خان را در بازگرداندن نسبی امنیت و رونق اقتصادی برجسته می‌کند.
به باور نویسنده، اهمیت تاریخی کریم‌خان نه در قومیت او، بلکه در عملکردش در شرایط بحرانی آن روزگار است.
🔻 نه تقدیس کریم‌خان، نه تحقیر او
شمس تصریح می‌کند که قصد دفاع بی‌قیدوشرط از کریم‌خان را ندارد؛ زیرا او نیز در جنگ‌ها و کشتارهای دوران خود نقش داشته است.
بااین‌حال، تأکید می‌کند که داوری تاریخی باید بر پایه مقایسه عملکرد فرمانروایان و بررسی اسناد باشد، نه بر اساس پیش‌داوری‌های قومی و زبانی.
نویسنده همچنین با اشاره به رفتار آقامحمدخان قاجار و خشونت‌های دوران او، خواستار مقایسه‌ای مستند میان کارنامه فرمانروایان ایران می‌شود.
🔻 چرا کریم‌خان خود را «وکیل‌الرعایا» می‌نامید؟
در این یادداشت، با ارجاع به آثاری چون «تاریخ گیتی‌گشا»، «تاریخ نگارستان»، «تاریخ خسروان» و «ناسخ‌التواریخ»، به روایت‌های تاریخی درباره شخصیت و شیوه فرمانروایی کریم‌خان پرداخته شده است.
برخی از این منابع، او را فرمانروایی خوش‌خو و مردم‌دار توصیف کرده‌اند و از پرهیزش از عنوان «شاه» سخن گفته‌اند.
در مقابل، روایت دیگری نیز در گزارش‌های کارملیت‌ها وجود دارد که این پرهیز را به ملاحظات مربوط به تبار و جایگاه اجتماعی او نسبت می‌دهد.
همین تفاوت روایت‌ها نشان می‌دهد که تاریخ را باید با مراجعه به منابع و سنجش انتقادی آنها خواند، نه با برچسب‌زدن به شخصیت‌های تاریخی.
🔻 وقتی قومیت به ابزار تحقیر تبدیل می‌شود
محور اصلی اعتراض شمس، فراتر از شخص کریم‌خان است.
او می‌پرسد چگونه کسانی که از ایران و تاریخ آن سخن می‌گویند، به خود اجازه می‌دهند هویت قومی و زبانی بخشی از ایرانیان را دستمایه تحقیر قرار دهند؟
لر بودن کریم‌خان نه دلیل برتری اوست و نه دلیلی برای بی‌اعتبارکردن کارنامه تاریخی‌اش.
✳️ سخن پایانی
یادداشت اسماعیل شمس یادآور یک اصل مهم در مواجهه با گذشته است:
تاریخ‌نگاری، جایگزین جدل سیاسی نیست؛ و نقد یک شخصیت تاریخی، مجوز تحقیر هویت قومی و زبانی هیچ مردمی نمی‌شود.
📖 مطالعه متن کامل یادداشت «بی‌سواد، تویی»
#اسماعیل_شمس #سعید_لیلاز #کریم_خان_زند #تاریخ_ایران #لر #تنوع_فرهنگی #تبعیض_قومی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 از دیدن تا فهمیدن؛ چرا جامعه ایران به تفکر انتقادی نیاز دارد؟
📗 ادراک حسی و قوه تعقل و نسبت آن با جامعه امروز ایران؛ گفتاری در معرفت‌شناسی فلسفی
✍️ منصور خضاعی
🔹 فرض کنید در کوچه‌ای سنگی به شیشه برخورد می‌کند و آن را می‌شکند. اگر از شاهد ماجرا بپرسیم علت شکستن شیشه چه بود، پاسخ روشن است: برخورد سنگ.
اما اگر همین اتفاق بارها در همان کوچه تکرار شود، آیا باز هم می‌توان تنها به همان پاسخ بسنده کرد؟
شاید این بار پرسش مهم‌تری شکل بگیرد:
آیا پشت این رویدادهای تکرارشونده، الگو یا مقصودی وجود دارد؟
منصور خضاعی در یادداشتی با رویکرد معرفت‌شناسی فلسفی، از همین مثال ساده برای توضیح تفاوت میان ادراک حسی و قوه تعقل بهره می‌گیرد.
🔻 ۱. حواس، رویدادها را دریافت می‌کنند؛ عقل، پیوندها را بررسی می‌کند
چشم می‌تواند پرتاب سنگ و شکستن شیشه را ببیند؛ اما تشخیص اینکه آیا میان چند رویداد تکراری، رابطه‌ای فراتر از تصادف وجود دارد، به بررسی و استدلال نیازمند است.
نویسنده این توانایی را از کارکردهای قوه تعقل می‌داند؛ قوه‌ای که به انسان امکان می‌دهد از مشاهده امور جزئی فراتر رود و درباره الگوها و مفاهیم کلی بیندیشد.
🔻 ۲. همه حقیقت در مشاهده مستقیم خلاصه نمی‌شود
خضاعی برای توضیح این نکته به شناخت علمی ذرات زیراتمی اشاره می‌کند و می‌کوشد نشان دهد که دانش انسان محدود به آنچه با چشم غیرمسلح دیده می‌شود نیست.
البته در شناخت علمی، استدلال با شواهد تجربی، ابزارهای اندازه‌گیری و آزمون فرضیه‌ها همراه است.
پس فراتررفتن از مشاهده مستقیم، به معنای بی‌نیازی از شواهد نیست.
🔻 ۳. از معرفت‌شناسی تا سیاست و اجتماع
پرسش اصلی نویسنده از اینجا آغاز می‌شود:
اگر انسان در زندگی روزمره برای فهم رویدادهای تکراری از عقل خود استفاده می‌کند، چرا همین توانایی را در بررسی مسائل سیاسی و اجتماعی به کار نگیرد؟
در عرصه عمومی نیز با مجموعه‌ای از سخنان، وعده‌ها، فراخوان‌ها و رفتارهای تکرارشونده روبه‌رو هستیم.
از نگاه خضاعی، برای فهم این پدیده‌ها نباید صرفاً به ظاهر گفته‌ها اکتفا کرد؛ بلکه لازم است نسبت میان ادعاها، عملکردها و پیامدها را نیز بررسی کنیم.
🔻 ۴. تفکر انتقادی، نه ساده‌باوری و نه بدگمانی بی‌دلیل
نکته‌ای که می‌توان در امتداد بحث نویسنده بر آن تأکید کرد این است که مشاهده یک الگوی تکراری، به‌تنهایی وجود نقشه یا نیت پنهان را اثبات نمی‌کند.
تعقل زمانی به شناخت معتبر نزدیک‌تر می‌شود که فرضیه‌های مختلف را بررسی کند، شواهد موافق و مخالف را بسنجد و امکان خطا را بپذیرد.
نه هر ادعایی را باید بی‌چون‌وچرا پذیرفت و نه پشت هر تکراری باید توطئه‌ای قطعی دید.
🔻 ۵. جامعه‌ای که می‌پرسد «چرا؟»
اهمیت اجتماعی این بحث در گذار از واکنش‌های فوری به داوری‌های سنجیده است.
جامعه‌ای که تنها به ظاهر رویدادها واکنش نشان می‌دهد، ممکن است از بررسی علت‌ها، زمینه‌ها و پیامدهای آنها بازبماند.
اما جامعه‌ای که پرسش می‌کند، شواهد می‌طلبد و میان واقعیت، تفسیر و گمان تمایز می‌گذارد، امکان بیشتری برای شناخت مسائل خود خواهد داشت.
✳️ سخن پایانی
پیام اصلی یادداشت منصور خضاعی، دعوت به استفاده آگاهانه از نیروی تعقل در زندگی اجتماعی است.
دیدن، آغاز شناخت است؛ اما فهمیدن به پرسشگری، سنجش شواهد و اندیشیدن درباره پیوند رویدادها نیاز دارد.
📖 مطالعه متن اصلی منصور خضاعی
#منصور_خضاعی #معرفت_شناسی #فلسفه #تفکر_انتقادی #عقلانیت #جامعه_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 بنیاد باران: سکوت مسئولان درباره بازداشت فرد مسلح در محل نشست بنیاد نگران‌کننده است
🔻 تأکید بر حق امنیت جانی شهروندان و ضرورت اطلاع‌رسانی شفاف درباره حادثه
بنیاد باران در بیانیه‌ای درباره بازداشت یک فرد مسلح در محل برگزاری نشست این بنیاد، از فقدان اطلاع‌رسانی روشن از سوی مقامات و دستگاه‌های مسئول انتقاد کرد.
در این بیانیه آمده است:
«آنچه پس از گذشت سه روز از این حادثه نگران‌کننده است، سکوت و فقدان اطلاع‌رسانی روشن از سوی مقامات و دستگاه‌های مسئول است.»
🔹 بنیاد باران با اشاره به وقوع این رخداد در محدوده کتابخانه ملی ایران، بر اهمیت بررسی موضوع و روشن‌شدن ابعاد آن تأکید کرده است.
به تصریح این بنیاد:
«وقوع یک رخداد مسلحانه در پایتخت، آن هم در محدوده کتابخانه ملی ایران، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های فرهنگی کشور، موضوعی نیست که بتوان از کنار آن به‌سادگی گذشت.»
🔻 امنیت جانی، حقی فراتر از اختلاف‌نظرهای سیاسی
بنیاد باران در بخش دیگری از بیانیه خود یادآور شده است:
«امنیت جانی شهروندان، اندیشمندان و فعالان سیاسی و مدنی، صرف‌نظر از دیدگاه‌ها و گرایش‌های آنان، حقی اساسی و از وظایف قانونی نهادهای مسئول است.»
این بنیاد همچنین تأکید می‌کند:
«هیچ اختلاف‌نظر سیاسی یا فکری، نقد یا رقابت سیاسی نمی‌تواند توجیهی برای تهدید، ارعاب یا تعرض به جان افراد باشد.»
🔎 پرسش‌های همچنان بی‌پاسخ
در متن ارائه‌شده، جزئیاتی درباره هویت فرد بازداشت‌شده، انگیزه احتمالی او، چگونگی ورود به محل و نتایج بررسی نهادهای مسئول ذکر نشده است.
روشن‌شدن این موارد و اطلاع‌رسانی مستند درباره حادثه می‌تواند از گسترش شایعات و گمانه‌زنی‌های بی‌پشتوانه جلوگیری کند.
#بنیاد_باران #کتابخانه_ملی #امنیت_شهروندان #شفافیت #خشونت_سیاسی #ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 وقتی خودمان سد راه خود می‌شویم
📚 قوانین طبیعت انسان؛ رابرت گرین | بخش سوم از هفت
✍️ علیرضا معینی
چرا پذیرش یک اشتباه ساده گاهی این‌قدر دشوار است؟
ممکن است مسئله فقط خود اشتباه نباشد؛ بلکه تصویری باشد که از خود ساخته‌ایم و نمی‌خواهیم خدشه‌دار شود.
رابرت گرین در قوانین هفتم تا نهم کتابش به همین بخش‌های کمتر دیده‌شده شخصیت می‌پردازد.
قانون هفتم؛ حالت دفاعی
وقتی به کسی می‌گوییم اشتباه کرده است، لزوماً او را به اصلاح رفتار نزدیک نمی‌کنیم.
گاهی فرد احساس می‌کند هویت و اعتبارش مورد حمله قرار گرفته است و به جای بررسی نقد، از خود دفاع می‌کند.
مدیری که خود را عادل می‌داند، ممکن است پذیرش رفتار تبعیض‌آمیزش را دشوار بیابد. پدر یا مادری که خود را فداکار می‌شناسد، شاید نتواند به‌سادگی تأثیر منفی رفتارش را بپذیرد.
گرین یادآوری می‌کند که در گفت‌وگو، آموزش و مذاکره باید میان نقد رفتار و تحقیر شخصیت تفاوت گذاشت.
قانون هشتم؛ خودتخریبی
گاهی درست زمانی که به موفقیت نزدیک شده‌ایم، کاری می‌کنیم که مسیرمان خراب شود.
فرصتی مناسب را از دست می‌دهیم، رابطه‌ای را با رفتارهای تکراری فرسوده می‌کنیم یا پیشاپیش انتظار شکست داریم و چنان رفتار می‌کنیم که همان شکست رخ دهد.
البته هر ناکامی نتیجه رفتار خود فرد نیست. شرایط اجتماعی، اقتصادی و محدودیت‌های بیرونی نیز نقش دارند.
اما پرسش گرین همچنان ارزش تأمل دارد:
در وضعیتی که از آن شکایت می‌کنم، سهم رفتار خود من چیست؟
قانون نهم؛ سرکوب
انسان دوست دارد تصویری مطلوب از خودش داشته باشد؛ تصویری که در آن حسادت، خشم، خودخواهی یا میل به قدرت جایی ندارد.
اما انکار این احساسات به معنای ناپدید شدن آن‌ها نیست.
گرین با بهره گرفتن از مفهوم «سایه» در روان‌شناسی، خواننده را به دیدن بخش‌هایی از شخصیت خود دعوت می‌کند که ترجیح می‌دهد نبیند.
این دعوت به معنای محکوم کردن خود نیست.
برعکس، آنچه را در خود نمی‌شناسیم، دشوارتر می‌توانیم مدیریت کنیم.
شاید خودشناسی از جایی آغاز شود که بتوانیم بدون توجیه و بدون نفرت از خود، با ویژگی‌های ناخوشایندمان روبه‌رو شویم.
🔸 ادامه در بخش چهارم: حسادت، غرور و کلیشه‌های جنسیتی
#رابرت_گرین #علیرضا_معینی #خودشناسی #روابط_انسانی #تفکر_انتقادی
#فرهیختگان روزن آگاهی

محمود کاظمی
قزوین. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 محاکمه پرویز ثابتی؛ عدالت‌خواهی یا کشمکش سیاسی بر سر تاریخ؟
📗 رضا علیجانی: کشف حقیقت برای حفظ حافظه تاریخی و جلوگیری از تکرار فاجعه است
🎙 گفت‌وگوی رضا علیجانی با دویچه‌وله
🔹 چرا پرونده شکایت از پرویز ثابتی، از مقام‌های ارشد پیشین ساواک، به موضوع اختلاف میان جریان‌های سیاسی مخالف جمهوری اسلامی تبدیل شده است؟
رضا علیجانی در گفت‌وگو با دویچه‌وله معتقد است که بخشی از این مناقشه به روایت‌های متفاوت از تاریخ حکومت پهلوی، عملکرد ساواک و مسئله شکنجه بازمی‌گردد.
او هشدار می‌دهد که اختلاف‌های سیاسی امروز نباید مانع بررسی مستند نقض حقوق بشر در گذشته شود.
🔻 ۱. سه زاویه برای بررسی پرونده ثابتی
علیجانی پیشنهاد می‌کند این پرونده از سه منظر بررسی شود:
▪️ حقوقی: صلاحیت دادگاه، مرور زمان، ادله و مسئولیت احتمالی متهم.
▪️ حقوق بشری و عدالت انتقالی: حق قربانیان برای دانستن حقیقت، جبران خسارت و دستیابی به عدالت.
▪️ سیاسی: تأثیر پرونده بر اختلاف‌نظرهای کنونی درباره تاریخ و آینده ایران.
به گفته او، فروکاستن پرونده به رقابت‌های سیاسی، ابعاد حقوقی و انسانی آن را به حاشیه می‌راند.
🔻 ۲. آیا گذشت زمان مانع رسیدگی است؟
علیجانی با اشاره به تجربه پرونده‌هایی مانند آگوستو پینوشه در شیلی، جنایات دوران فرانکو در اسپانیا و محاکمه حمید نوری در سوئد، توضیح می‌دهد که در حقوق بین‌الملل، برخی جرایم سنگین ممکن است مشمول قواعد خاصی درباره مرور زمان و صلاحیت قضایی شوند.
او همچنین می‌گوید در پرونده ثابتی، دادگاه ایراد مربوط به مرور زمان را رد کرده است.
البته رد یک ایراد مقدماتی به معنای اثبات اتهامات یا صدور حکم محکومیت نیست؛ بلکه راه را برای بررسی ماهوی پرونده باز می‌کند.
🔻 ۳. عدالت انتقالی؛ فراتر از مجازات
علیجانی سه محور را در تجربه کشورهای مختلف برجسته می‌کند:
کشف حقیقت، عدالت جبرانی و عدالت کیفری.
او یادآور می‌شود که کشورها در مواجهه با گذشته‌های خشونت‌بار، مسیرهای یکسانی نپیموده‌اند؛ از کمیسیون‌های حقیقت‌یاب و جبران خسارت قربانیان تا محاکمه و مجازات مسئولان.
در برخی تجربه‌ها نیز ملاحظات مربوط به گذار سیاسی و جلوگیری از تداوم خشونت، بر شکل اجرای عدالت اثر گذاشته است.
🔻 ۴. آیا فعالیت مسلحانه، شکنجه را توجیه می‌کند؟
یکی از محورهای اصلی سخنان علیجانی، مخالفت با توجیه شکنجه بر اساس هویت سیاسی یا نوع فعالیت متهمان است.
او تأکید می‌کند که همه زندانیان سیاسی دوران پهلوی عضو گروه‌های مسلح نبودند و بسیاری به دلیل فعالیت‌های سیاسی، دانشجویی یا حتی مطالعه کتاب بازداشت شده بودند.
علیجانی همچنین به گزارش‌ها و اظهارات تاریخی درباره شکنجه در زندان‌های آن دوره استناد می‌کند.
اصل حقوق بشری روشن است: ممنوعیت شکنجه به عقاید سیاسی، اتهام یا سابقه فعالیت فرد وابسته نیست.
🔻 ۵. حقیقت‌یابی نباید گزینشی باشد
علیجانی تأکید می‌کند که بررسی نقض حقوق بشر نباید به یک حکومت یا جریان سیاسی محدود بماند.
به باور او، عملکرد ساواک، نقض حقوق بشر در دوران جمهوری اسلامی و تخلفات احتمالی گروه‌های سیاسی مخالف هر دو حکومت، همگی باید با معیارهای یکسان و به شکلی شفاف و بی‌طرفانه بررسی شوند.
او معتقد است هیچ جریان سیاسی نباید صرفاً به دلیل تعلق تاریخی یا فکری، از خطاهای گذشته خود دفاع کند.
🔻 ۶. کشف حقیقت برای جلوگیری از تکرار فاجعه
در نگاه علیجانی، رسیدگی به گذشته نباید به ابزاری برای انتقام‌جویی یا تصفیه‌حساب سیاسی تبدیل شود.
هدف، روشن‌شدن واقعیت‌ها، شنیده‌شدن صدای قربانیان، بررسی مسئولیت‌ها و ایجاد حافظه‌ای تاریخی است که جامعه بتواند از آن بیاموزد.
«کشف حقیقت برای حفظ حافظه و حفظ حافظه برای جلوگیری از تکرار فاجعه است.»
✳️ سخن پایانی
پرونده پرویز ثابتی، مستقل از نتیجه قضایی آن، پرسش‌هایی درباره نسبت عدالت، تاریخ و سیاست مطرح می‌کند:
آیا می‌توان بدون حقیقت‌یابی درباره گذشته، از تکرار خشونت جلوگیری کرد؟ و چگونه می‌توان هم‌زمان از حقوق قربانیان دفاع کرد و اصل دادرسی منصفانه و فرض بی‌گناهی متهم را پاس داشت؟
🎧 شنیدن گفت‌وگو و توضیحات کامل رضا علیجانی
#رضا_علیجانی #پرویز_ثابتی #ساواک #عدالت_انتقالی #حقوق_بشر #شکنجه #حافظه_تاریخی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 از کلاس نسبیت اینشتین تا کنسرت‌های جمعه؛ روایت متفاوت سعید مدنی از زندان‌های جمهوری اسلامی
📗 گفت‌وگویی خواندنی در شماره ۱۰۲ مجله «اندیشه پویا»
✍️ به روایت سعید مدنی، پژوهشگر اجتماعی و زندانی سیاسی
🔹 زندان در جمهوری اسلامی طی چند دهه چه تغییراتی کرده است؟ مناسبات زندانیان و زندانبانان چگونه دگرگون شده و زندگی روزمره در بندهای مختلف چه تفاوت‌هایی داشته است؟
سعید مدنی، پژوهشگر اجتماعی و فعال سیاسی که تجربه زندان در دوره‌های مختلف، از دهه ۱۳۷۰ تا سال‌های اخیر را دارد، در گفت‌وگویی با مجله «اندیشه پویا» از خاطرات و مشاهدات خود در زندان‌های اوین، رجایی‌شهر، توحید، عشرت‌آباد و دماوند سخن گفته است.
این گفت‌وگو، به‌ویژه از آن جهت خواندنی است که تصویری یکدست از زندگی در زندان ارائه نمی‌دهد؛ بلکه از تفاوت فضاها، مناسبات و امکانات در دوره‌ها و بندهای مختلف حکایت می‌کند.
🔻 بند ۳۵۰ اوین؛ دانشگاهی در دل زندان؟
مدنی در بخشی از خاطراتش، فضای فرهنگی و آموزشی بند ۳۵۰ اوین را چنین توصیف می‌کند:
«در این بند کلاس‌های علمی مثل نسبیت انیشتین و فیزیک، زبان انگلیسی و اسپانیایی، کلاس جنبش‌ها و جماعت‌گرایی و وضعیت اجتماعی ایران برگزار می‌شد و دکتر مسعود پدرام و دکتر رئیس‌دانا تدریس می‌کردند.»
اما ماجرا به کلاس‌های درس محدود نبود.
به روایت او، جمعه‌ها در بند کنسرت برگزار می‌شد و سازهایی چون دف، تنبک، گیتار، تار، سه‌تار، کمانچه و سینتی‌سایزر در دسترس زندانیان بود.
این خاطرات از تلاش زندانیان برای حفظ زندگی فکری، فرهنگی و جمعی در شرایط محدودیت حکایت دارد.
🔻 از بند سیاسی تا سالن‌های شبیه هتل‌های لوکس
مدنی در توصیف تجربه خود از بند چهار اوین در سال ۱۴۰۱، به تفاوت چشمگیر امکانات سالن‌های مختلف اشاره می‌کند.
به گفته او، سالن یک محل نگهداری زندانیان متهم به جاسوسی بود و از نظر امکانات، فضایی بسیار متفاوت داشت:
«وارد این سالن که می‌شدید انگار وارد هتل پنج‌ستاره شده‌اید.»
او سالن چهار را نیز که به روایتش زندانیان مالی در آن نگهداری می‌شدند، به «هتل لوکس هفت‌ستاره» تشبیه می‌کند.
این توصیف‌ها، افزون بر جنبه خاطره‌نگارانه، پرسشی درباره تفاوت شرایط نگهداری زندانیان و نقش امکانات و موقعیت اقتصادی آنان مطرح می‌کند.
🔻 آیا شرایط زندان‌ها تغییر کرده است؟
یکی از موضوعات گفت‌وگو، به روایت معرفی‌کننده آن، تغییرات مثبت در برخی جنبه‌های فضای زندان و رفتار زندانبانان در گذر زمان است.
بااین‌حال، تجربه‌های متفاوت یک زندانی در دوره‌ها و بندهای گوناگون را نمی‌توان به‌تنهایی معیاری برای داوری درباره وضعیت همه زندان‌ها دانست.
بهبود برخی امکانات یا مناسبات روزمره، موضوعی جدا از پرسش‌های بنیادین درباره حقوق زندانیان، شرایط بازداشت و دادرسی عادلانه است.
✳️ سخن پایانی
خاطرات زندان تنها روایت زندگی افرادی در پشت دیوارها نیست؛ بخشی از تاریخ اجتماعی و سیاسی یک کشور است.
روایت سعید مدنی از کلاس‌های درس، موسیقی، تفاوت بندها و تغییر مناسبات زندان، فرصتی برای شناخت گوشه‌هایی از این تاریخ فراهم می‌کند؛ تاریخی که باید از زبان شاهدان گوناگون شنیده و با نگاهی انتقادی بررسی شود.
📚 متن کامل گفت‌وگو را در شماره ۱۰۲ مجله «اندیشه پویا» بخوانید.
#سعید_مدنی #اندیشه_پویا #زندان_اوین #بند_۳۵۰ #خاطرات_زندان #تاریخ_اجتماعی #حقوق_زندانیان
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 از هلهله سکوها تا سکوت کافکایی؛ چرا قهرمانانمان را در «خط سیر سقوط» رها می‌کنیم؟
📗 تأملی بر مستند «پهلوانان می‌میرند»؛ از بحران هویت پس از قهرمانی تا ضرورت حمایت اجتماعی
✍️ علی ربیعی
🔹 جامعه‌ای که قهرمانانش را بر سکوها تا عرش می‌ستاید، چرا پس از پایان دوران حرفه‌ای، بسیاری از آنان را در تنهایی و فراموشی رها می‌کند؟
علی ربیعی در یادداشتی درباره مستند «پهلوانان می‌میرند» ساخته شراره عطاری، به یکی از وجوه کمتر دیده‌شده زندگی ورزشکاران می‌پردازد: سرنوشت قهرمانانی که پس از پایان دوران افتخار، با بحران هویت، انزوای اجتماعی و گاه اعتیاد روبه‌رو می‌شوند.
او این روند را «خط سیر سقوط» می‌نامد.
🔻 ۱. پارادوکس ستایش و حمایت؛ قهرمانی با تاریخ مصرف
به باور ربیعی، ساختار ورزش ما گرفتار تناقضی بنیادین است:
قهرمان تا زمانی که مدال می‌آورد، افتخار می‌آفریند و هیجان عمومی تولید می‌کند، ستایش می‌شود؛ اما پس از افول توان جسمانی، نظام حمایتی پایداری برای ادامه زندگی او وجود ندارد.
نویسنده این وضعیت را به سرنوشت «گرگور سامسا» در داستان «مسخ» فرانتس کافکا تشبیه می‌کند؛ انسانی که ناگهان احساس می‌کند دیگر جایگاه پیشین خود را در جهان ندارد.
قهرمانی که دیروز نماد افتخار ملی بود، امروز ممکن است احساس کند دیگر کسی به او نیاز ندارد.
🔻 ۲. بحران فقط اقتصادی نیست؛ فروپاشی هویت است
ربیعی هشدار می‌دهد که نمی‌توان همه آسیب‌های ورزشکاران بازنشسته را به مشکلات مالی تقلیل داد.
ورزشکاری که تمام هویت اجتماعی‌اش بر پیروزی، مدال و تشویق تماشاگران بنا شده، ممکن است با پایان دوران حرفه‌ای دچار خلأ عمیق هویتی شود.
قطع ناگهانی توجه عمومی، از دست‌دادن نقش اجتماعی و نداشتن مهارت‌های لازم برای ورود به زندگی تازه، می‌تواند زمینه‌ساز انزوا و آسیب‌های روانی شود.
به تحلیل نویسنده، در چنین شرایطی مصرف مواد مخدر ممکن است برای برخی افراد به راهی آسیب‌زا برای تسکین احساس تنهایی و فراموش‌شدگی تبدیل شود.
🔻 ۳. «مربیگری اجتماعی»؛ راهی برای بازگشت به زندگی
ربیعی راهکار خود را در مفهوم مربیگری اجتماعی (Social Coaching) جست‌وجو می‌کند.
به باور او، حمایت از قهرمانان نباید با پایان مسابقات و مراسم تقدیر تمام شود.
ورزشکاران به آموزش مهارت‌های سازگاری با زندگی پس از قهرمانی، مشاوره روانی و اجتماعی، فرصت‌های شغلی و امکان ایفای نقش‌های تازه نیاز دارند.
قهرمان بازنشسته نباید از سرمایه اجتماعی به انسانی فراموش‌شده تبدیل شود.
🔻 ۴. سرنوشت محسن قاسمی؛ تراژدی یک پهلوان
در مرکز مستند «پهلوانان می‌میرند»، سرگذشت تلخ محسن قاسمی، کشتی‌گیری قرار دارد که گرفتار اعتیاد شد.
به روایت ربیعی از مستند، مسیر زندگی او به مراکز غیرمجاز ترک اعتیاد کشیده شد و سرانجام بر اثر آسیب‌های وارده و ضرب‌وشتم جان باخت.
این روایت، پرسش‌هایی جدی درباره مسئولیت نهادهای حمایتی، نظارت بر مراکز درمان اعتیاد و حفاظت از جان افراد آسیب‌پذیر مطرح می‌کند.
🔻 ۵. تفاوت مراکز قانونی با کمپ‌های غیرمجاز
ربیعی بر ضرورت تفکیک مراکز قانونی موضوع ماده ۱۶ از مراکز غیرمجاز و فاقد نظارت تأکید می‌کند.
او معتقد است مراکز غیرقانونی که خشونت و رفتارهای آسیب‌زا در آنها رخ می‌دهد، باید با نظارت و برخورد جدی روبه‌رو شوند.
در عین حال، قانونی‌بودن یک مرکز نیز نباید آن را از ارزیابی مستقل درباره کیفیت خدمات، رعایت حقوق افراد و اثربخشی برنامه‌های بازتوانی بی‌نیاز کند.
🔻 ۶. از ستایش نمایشی به حمایت پایدار
پرسش اصلی این یادداشت، فراتر از سرنوشت یک کشتی‌گیر است:
آیا جامعه تنها زمانی برای قهرمان ارزش قائل است که بتواند برایش مدال بیاورد؟
ربیعی بر ضرورت ایجاد نظامی پایدار از مشاوره، آموزش، حمایت اجتماعی و مداخله زودهنگام تأکید می‌کند؛ نظامی که ورزشکار را پس از پایان دوران قهرمانی نیز عضوی ارزشمند از جامعه بداند.
✳️ سخن پایانی
«پهلوانان می‌میرند» تنها روایت یک سرنوشت تلخ نیست؛ دعوتی است به بازاندیشی در رابطه جامعه با قهرمانانش.
ارزش یک انسان با پایان دوران قهرمانی‌اش پایان نمی‌یابد.
و به تعبیر علی ربیعی:
«پهلوانان زمانی زنده می‌مانند که ساختار اجتماعی، پیش از رسیدن به نقطه فروپاشی، در کنارشان باشد.»
#علی_ربیعی #پهلوانان_میمیرند #شراره_عطاری #محسن_قاسمی #قهرمانان_ورزشی #آسیب_های_اجتماعی #اعتیاد #حقوق_انسانی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 بهزاد نبوی: تضمین چین می‌تواند خطر عهدشکنی آمریکا را کاهش دهد
📗 از سرنوشت تفاهم اسلام‌آباد تا ضرورت بازگشت به دیپلماسی هسته‌ای
✍️ بهزاد نبوی
🔹 بهزاد نبوی در اظهاراتی درباره مناسبات ایران و آمریکا، از «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» به‌عنوان یکی از متوازن‌ترین توافق‌های خارجی ایران یاد کرده و خواستار احیای مسیر دیپلماسی، حل‌وفصل مناقشه هسته‌ای و استفاده از ظرفیت چین برای تضمین توافق احتمالی آینده شده است.
او معتقد است که حتی در صورت بدعهدی طرف مقابل، هنر دیپلماسی در مدیریت بحران و افزایش هزینه نقض تعهدات است، نه فراهم‌کردن بهانه برای فروپاشی توافق.
🔻 ۱. تفاهم اسلام‌آباد؛ فرصتی که از دست رفت؟
نبوی تفاهم اسلام‌آباد را توافقی «متوازن و عقلانی» توصیف می‌کند و از مسعود پزشکیان، محمدباقر قالیباف، عباس عراقچی، تیم مذاکره‌کننده و اعضای شورای عالی امنیت ملی به دلیل نقششان در پیشبرد آن قدردانی می‌کند.
به گفته او، طرف آمریکایی در گام نخست به بخشی از تعهدات ضمنی خود عمل نکرد؛ اما ایران می‌توانست از ابزارهای حقوقی، فشار دیپلماتیک و ظرفیت کشورهای میانجی برای پیگیری این تخلفات استفاده کند.
🔻 ۲. ماجرای حمله به کشتی‌ها؛ پرسش درباره مسئولیت و پیامدها
نبوی مدعی است که پس از آنچه «حمله به کشتی‌ها» می‌نامد، فضای بین‌المللی علیه ایران تغییر کرد و فرصت مناسبی برای کنارگذاشتن تفاهم در اختیار واشنگتن قرار گرفت.
او همچنین به نقل از منابعی که آنها را موثق می‌داند، می‌گوید هیچ نهادی در داخل کشور مسئولیت رسمی آن اقدام را نپذیرفته و فرماندهان نظامی نیز دخالت خود را رد کرده‌اند.
این بخش از سخنان نبوی، روایت و ادعای اوست و برای تعیین عاملان حادثه و میزان تأثیر آن بر سرنوشت توافق، بررسی مستقل ضرورت دارد.
🔻 ۳. بازگشت به مسئله اصلی؛ مناقشه هسته‌ای
نبوی معتقد است که ایران باید حل مناقشه هسته‌ای را در اولویت قرار دهد.
او با اشاره به موضع رسمی جمهوری اسلامی مبنی بر صلح‌آمیزبودن برنامه هسته‌ای و فتوای اعلام‌شده درباره ممنوعیت سلاح هسته‌ای، استدلال می‌کند که تهران نباید از سازوکارهای نظارتی بین‌المللی هراس داشته باشد.
از نگاه او، پذیرش نظارت‌های مؤثر و اعتمادساز می‌تواند به رفع نگرانی‌های بین‌المللی کمک کند.
البته راستی‌آزمایی ماهیت برنامه هسته‌ای، نیازمند دسترسی‌ها، داده‌ها و ارزیابی‌های فنی معتبر است و صرف اعلام مواضع سیاسی یا مذهبی جایگزین آن نمی‌شود.
🔻 ۴. چرا چین؟
مهم‌ترین پیشنهاد نبوی، ورود چین به‌عنوان میانجی، ناظر و تضمین‌کننده احتمالی توافق است.
او ضمن قدردانی از نقش کشورهایی مانند قطر و پاکستان، معتقد است که این میانجی‌ها از اهرم‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی کافی برای اثرگذاری بر تصمیم‌های واشنگتن برخوردار نیستند.
در مقابل، به باور نبوی، چین به دلیل جایگاه اقتصادی جهانی، روابط تجاری با آمریکا و نقش خود در بازار انرژی، ظرفیت بیشتری برای پشتیبانی از اجرای توافق خواهد داشت.
«اگر سندی با حضور و تضمین چین امضا شود، ریسک عهدشکنی واشنگتن به مراتب کمتر خواهد بود.»
🔻 ۵. آیا تضمین چین کافی است؟
پیشنهاد نبوی یک پرسش مهم را پیش می‌کشد:
آیا حضور یک قدرت بزرگ می‌تواند توافقی سیاسی را در برابر تغییر دولت‌ها، تحریم‌ها و اختلاف‌نظرهای آینده مقاوم‌تر کند؟
پاسخ به این پرسش، علاوه بر وزن سیاسی چین، به ماهیت تعهدات، سازوکار نظارت، هزینه نقض توافق و ضمانت‌های اجرایی آن بستگی دارد.
میانجیگری قدرتمند می‌تواند به اعتبار یک توافق کمک کند، اما به‌خودی‌خود تضمین قطعی اجرای آن نیست.
✳️ سخن پایانی
محور اصلی سخنان بهزاد نبوی، ترجیح دیپلماسی بر تشدید مناقشه و ضرورت ایجاد سازوکارهایی برای پایدارترشدن توافق‌های بین‌المللی است.
از این منظر، پرسش تعیین‌کننده تنها این نیست که ایران و آمریکا چگونه به توافق برسند؛ بلکه این است که چه سازوکاری می‌تواند اجرای توافق را قابل راستی‌آزمایی و نقض آن را پرهزینه کند؟
📖 مطالعه متن اظهارات بهزاد نبوی
#بهزاد_نبوی #دیپلماسی #مذاکرات_هسته_ای #تفاهم_اسلام_آباد #چین #ایران_و_آمریکا #منافع_ملی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 پزشکیان و تفسیر ترویجی؛ چرا غلط‌گویی‌ها را می‌بینیم، اما غلط‌کاری‌ها را نه؟
📗 نقدی بر واکنش یکی از اعضای مجلس خبرگان به استنادهای دینی رئیس‌جمهور
✍️ سید زین‌العابدین صفوی
🔹 آیا سخن‌گفتن از نهج‌البلاغه و ترویج آموزه‌های دینی، تنها در صلاحیت روحانیان و متخصصان علوم دینی است؟
سید زین‌العابدین صفوی در یادداشتی با عنوان «پزشکیان و تفسیر ترویجی»، به انتقاد یکی از اعضای مجلس خبرگان از نحوه ترجمه و تفسیر متون دینی توسط مسعود پزشکیان پاسخ می‌دهد.
به روایت نویسنده، این عضو خبرگان با اشاره به برخی خطاهای ترجمه‌ای رئیس‌جمهور، از او خواسته است وارد کاری نشود که تخصصش را ندارد.
اما صفوی از همین انتقاد، بحثی گسترده‌تر درباره مرز تخصص، حق ترویج اندیشه و مسئولیت نهادهای حکومتی آغاز می‌کند.
🔻 ۱. دین‌شناسی تخصصی است، اما اختصاصی نیست
صفوی میان دو نوع تفسیر تمایز می‌گذارد:
▪️ تفسیر تحقیقی: بررسی تخصصی متن با بهره‌گیری از دانش‌های مرتبط.
▪️ تفسیر ترویجی: بازگویی و به‌کارگیری آموزه‌های دینی برای مخاطبان عمومی.
به باور او، پزشکیان در سخنان خود بیشتر به تفسیر ترویجی نهج‌البلاغه می‌پردازد، نه ارائه پژوهشی تخصصی درباره آن.
نویسنده تأکید می‌کند:
«دین‌شناسی اگرچه تخصصی است اما اختصاصی نیست؛ به‌ویژه ترویج آن که کار همه دینداران است.»
او برای توضیح این تمایز، به حوزه بهداشت مثال می‌زند: تخصص در بهداشت به معنای انحصار حق سخن‌گفتن درباره اهمیت آن نیست.
🔻 ۲. خطای غیرمتخصص یا خطای متخصص؟
صفوی می‌پرسد چرا لغزش تفسیری کسی که مدعی تخصص در این حوزه نیست، باید بیش از خطای فردی حساسیت برانگیزد که تفسیر متون دینی حرفه و مسئولیت اصلی اوست؟
او همچنین یادآوری می‌کند که هر تفسیر، کم‌وبیش از پیش‌فرض‌ها و تجربه‌های مفسر تأثیر می‌پذیرد.
البته این استدلال، ضرورت دقت در نقل و ترجمه متون دینی را از میان نمی‌برد؛ بلکه بحث نویسنده بر سر تناسب انتقادها و یکسان‌بودن معیارهای داوری است.
🔻 ۳. هر نهادی به وظیفه قانونی خود بپردازد
بخش مهم‌تر یادداشت از اختلاف بر سر ترجمه نهج‌البلاغه فراتر می‌رود.
صفوی می‌نویسد:
«نظارت بر دولت را از مجلس طلب کنیم نه از خبرگان؛ ولی نظارت بر دستگاه‌های انتصابی را از خبرگان بخواهید.»
او خواستار تمرکز نهادها و مسئولان بر وظایف قانونی خود می‌شود و می‌پرسد چرا برخی از آنان به حوزه‌هایی ورود می‌کنند که خارج از تخصص یا مسئولیتشان است.
نویسنده همین معیار را درباره فعالیت برخی روحانیان در حوزه‌هایی مانند درمان و پزشکی نیز مطرح می‌کند و معتقد است امور تخصصی باید به متخصصان مربوط سپرده شود.
🔻 ۴. معیارهای دوگانه در برخورد با مسئولان
صفوی با اشاره به اظهارات برخی مسئولان پیشین درباره موضوعات دینی و فلسفی، این پرسش را پیش می‌کشد که آیا منتقدان امروز پزشکیان، در برابر خطاهای مشابه دیگران نیز به همین اندازه حساس بوده‌اند؟
از نگاه او، اگر قرار است مسئولان به دلیل اظهارنظر خارج از تخصص نقد شوند، این معیار باید درباره همه آنان، مستقل از گرایش سیاسی‌شان، اعمال شود.
🔻 ۵. چرا به جای غلط‌کاری، فقط غلط‌گیری می‌کنیم؟
نویسنده در پایان، پرسشی را مطرح می‌کند که محور اصلی یادداشت اوست:
«راستی چرا ما فقط در پیچ‌وخم گفتارها و نوشتارها کمین کرده‌ایم و تنها از غلط‌نگاری‌ها غلط‌گیری می‌کنیم و با غلط‌کاری‌ها، کاری نداریم؟»
این پرسش، بحث را از یک اختلاف زبانی و تفسیری به مسئله پاسخ‌گویی در حکمرانی می‌کشاند.
✳️ سخن پایانی
یادداشت صفوی دفاع از بی‌دقتی در ترجمه متون دینی نیست؛ بلکه نقدی است بر آنچه نویسنده، برخورد گزینشی با خطاها و غفلت از مسئولیت‌های اصلی نهادهای حکومتی می‌داند.
پرسش نهایی این است:
آیا حساسیت نهادهای نظارتی به خطاهای گفتاری مسئولان، با حساسیت آنها به عملکرد و پیامدهای تصمیم‌هایشان تناسب دارد؟
📖 مطالعه متن کامل یادداشت سید زین‌العابدین صفوی
🗓 ۲۴ مهر ۱۴۰۵
#سید_زین_العابدین_صفوی #مسعود_پزشکیان #نهج_البلاغه #مجلس_خبرگان #نقد_قدرت #پاسخگویی #دین_و_سیاست
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 پدر محمدشاه قاجار نام داشت؛ عباس‌میرزا!
📗 انتقاد مجید تفرشی از یک خطای تاریخی در گفت‌وگوی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
✍️ مجید تفرشی، پژوهشگر تاریخ
🔹 مجید تفرشی با اشاره به گفت‌وگوی خبرنگار انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با اصغر همت، بازیگر پیشکسوت تئاتر، از نحوه معرفی نقش این هنرمند در نمایش «قائم‌مقام فراهانی» انتقاد کرده است.
این گفت‌وگو به مناسبت اجرای نمایش در باغ نگارستان تهران انجام شده است.
به نوشته تفرشی، خبرنگار در معرفی نقش اصغر همت، به جای نام‌بردن از شخصیت تاریخی، از تعبیر «پدر محمدشاه قاجار» استفاده کرده است.
اما پدر محمدشاه قاجار چه کسی بود؟
عباس‌میرزا، نایب‌السلطنه فتحعلی‌شاه؛ از چهره‌های برجسته تاریخ ایران در عصر قاجار.
🔻 خطای تاریخی یا پرهیز از نام‌بردن؟
تفرشی با لحنی انتقادی و کنایه‌آمیز می‌نویسد:
«مصاحبه‌کننده یا نام عباس‌میرزا نایب‌السلطنه (پدر محمدشاه) را نشنیده و یا محظور سیاسی و قانونی برای نام بردن از او داشته.»
او در پایان، این ماجرا را به داستان «پدر پسر شجاع» تشبیه می‌کند؛ کنایه‌ای به پرهیز از نام‌بردن مستقیم از یک شخصیت شناخته‌شده.
🔻 وقتی دقت تاریخی در رسانه‌های فرهنگی اهمیت پیدا می‌کند
عباس‌میرزا تنها پدر محمدشاه نبود؛ او از شخصیت‌های مهم تاریخ اصلاحات نظامی ایران و جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار به شمار می‌رود.
ازاین‌رو، در معرفی شخصیت‌های یک نمایش تاریخی، نام‌بردن دقیق از آنان می‌تواند به شناخت بهتر مخاطبان کمک کند.
البته از کاربرد یک تعبیر غیرمستقیم، به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که سانسور یا ممنوعیت سیاسی در کار بوده است؛ این احتمال، بخشی از نقد و کنایه تفرشی است، نه واقعیتی اثبات‌شده.
✳️ سخن پایانی
این انتقاد، پرسشی درباره مسئولیت رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی مطرح می‌کند:
آیا نهادی که مأمور معرفی و پاسداشت آثار و مفاخر تاریخی است، نباید در نام‌ها، نسبت‌ها و روایت‌های تاریخی بیشترین دقت را به خرج دهد؟
📖 گفت‌وگوی منتشرشده در پایگاه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
#مجید_تفرشی #عباس_میرزا #قائم_مقام_فراهانی #اصغر_همت #تاریخ_قاجار #میراث_فرهنگی #دقت_تاریخی
#فرهیختگان روزن آگاهی