🔴 اعتراض‌های فرانسه؛ چرا تحلیل یک جنبش اجتماعی با چند ویدئو و چند شعار ممکن نیست؟
📗 نقد مجتبی نجفی بر تحلیل‌های شتاب‌زده اعتراض‌های فرانسه در فضای فارسی‌زبان
✍️ مجتبی نجفی
🔹 آیا می‌توان اعتراض‌های گسترده در یک جامعه را تنها با چند تصویر، یک شعار سیاسی یا مقایسه‌ای تاریخی توضیح داد؟
مجتبی نجفی در یادداشتی با عنوان «اعتراض‌ها در فرانسه، جولان جهل در فضای فارسی‌زبان»، به شیوه بازنمایی و تحلیل اعتراض‌های فرانسه در شبکه‌های اجتماعی فارسی‌زبان انتقاد می‌کند.
او معتقد است بسیاری از تحلیلگران، به‌جای بررسی زمینه‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی اعتراض‌ها، می‌کوشند رخدادی پیچیده را در قالب برداشت‌های ایدئولوژیک خود توضیح دهند.
نجفی می‌نویسد:
«آنچه در فرانسه رخ داده یک جنبش یکدست نیست که شما با یک خط و چند واژه آن را تعریف کنی.»
🔻 ۱. اعتراض‌ها یکدست نیستند
به روایت نجفی، در اعتراض‌های مورد بحث، گروه‌های مختلفی با مطالبات متفاوت حضور دارند:
▪️ دانش‌آموزان و دانشجویان معترض به کیفیت آموزش، کمبود معلم و شلوغی کلاس‌ها؛
▪️ گروه‌هایی از جلیقه‌زردها که بار دیگر فرصت حضور در عرصه عمومی یافته‌اند؛
▪️ اقشار کم‌درآمد معترض به کاهش قدرت خرید؛
▪️ جریان‌های چپ رادیکال، آنارشیست‌ها و دیگر گروه‌های سیاسی.
از نگاه نویسنده، این تنوع نشان می‌دهد که نمی‌توان همه معترضان را به یک گرایش سیاسی یا یک مطالبه مشخص فروکاست.
یک جنبش اجتماعی ممکن است هم‌زمان حامل مطالبات معیشتی، صنفی، فرهنگی و سیاسی باشد.
🔻 ۲. بحران اقتصادی؛ فراتر از جنگ‌ها و رویدادهای اخیر
نجفی ریشه‌های اقتصادی اعتراض‌ها را به مشکلات انباشته اقتصاد فرانسه مرتبط می‌داند.
او به تنش میان انتظارات از دولت رفاه و هزینه‌های سنگین اداره آن اشاره می‌کند و معتقد است بحران‌های بین‌المللی نیز می‌توانند فشارهای اقتصادی را تشدید کنند.
بااین‌حال، تأکید دارد که نسبت‌دادن اعتراض‌ها صرفاً به جنگ‌ها یا رویدادهای اخیر، نادیده‌گرفتن زمینه‌های تاریخی و ساختاری آنهاست.
🔻 ۳. کاهش اعتماد به دولت و بحران احزاب سنتی
در تحلیل نجفی، یکی دیگر از عوامل مهم، کاهش اعتماد عمومی به توانایی نهادهای سیاسی برای حل مشکلات انباشته است.
او از تضعیف احزاب سنتی و افزایش نفوذ جریان‌های رادیکال چپ و راست سخن می‌گوید.
به باور نویسنده، این جریان‌ها در میان گروه‌های اجتماعی مختلف، از جمله جوانان، کارگران و اقشار کم‌درآمد، به دنبال گسترش پایگاه اجتماعی خود هستند.
در این بخش، اشاره نویسنده به نظرسنجی‌های انتخاباتی را باید در چارچوب زمان نگارش یادداشت فهمید؛ نتایج و اعتبار آن نظرسنجی‌ها در متن ارسالی مستقلاً بررسی نشده‌اند.
🔻 ۴. بحران هویت و چالش جامعه چندفرهنگی
نجفی همچنین بر اهمیت مسئله هویت ملی در فرانسه تأکید می‌کند.
او معتقد است میان برخی روایت‌های رسمی از لائیسیته فرانسوی و تجربه زیسته بخشی از شهروندان دارای پیشینه مهاجرت، تنش‌هایی شکل گرفته است.
از این منظر، مسئله تنها اقتصاد یا رقابت حزبی نیست؛ بلکه چگونگی مدیریت تکثر فرهنگی، هویت‌های متفاوت و ارزش‌های مشترک نیز اهمیت دارد.
چالش همزیستی در جامعه چندفرهنگی، یکی از موضوعات اساسی دموکراسی‌های معاصر است.
🔻 ۵. چهار محور برای فهم اعتراض‌های فرانسه
نجفی پیشنهاد می‌کند این اعتراض‌ها را دست‌کم در چهار چارچوب بررسی کنیم:
۱. معیشت و کاهش کیفیت زندگی: فشار اقتصادی، کاهش قدرت خرید و نگرانی درباره آینده.
۲. بحران هویت و گسست‌های ارزشی: تنش میان برداشت‌های متفاوت از هویت ملی، لائیسیته و تکثر فرهنگی.
۳. بحران کارآمدی نهاد دولت: دشواری حل مسائل انباشته و کاهش اعتماد به سیاست‌گذاران.
۴. دگرگونی بازیگران سیاسی: تضعیف احزاب سنتی و ظهور شکل‌های تازه بسیج اجتماعی و سیاسی.
این چارچوب‌ها، در تحلیل نویسنده، به یکدیگر مرتبط‌اند و هیچ‌کدام به‌تنهایی توضیح‌دهنده تمام ابعاد اعتراض‌ها نیستند.
🔻 ۶. جهل مدرن؛ مدرک دانشگاهی بدون تفکر انتقادی
شاید مهم‌ترین بخش یادداشت نجفی، نقد او بر شیوه اندیشیدن و تحلیل‌کردن باشد.
او می‌نویسد:
«می‌توانی بهترین مدرک دانشگاهی را داشته باشی، با بهترین امکانات در بهترین شهرهای جهان زندگی کنی، راحت بنویسی، بخوانی اما اندازه یک بچه دبستانی هم ذهنیت انتقادی نداشته باشی.»
از نگاه او، برخورداری از تحصیلات دانشگاهی یا دسترسی به اطلاعات فراوان، لزوماً به معنای برخورداری از توانایی تحلیل انتقادی نیست.
نجفی با اشاره به تجربه طولانی زندگی و مطالعه در فرانسه تأکید می‌کند که حتی با شناخت مستقیم از جامعه فرانسه نیز باید در تفسیر رخدادهای پیچیده، احتیاط کرد.
✳️ سخن پایانی
یادداشت مجتبی نجفی یادآور یک اصل مهم در تحلیل اجتماعی است:
واقعیت‌های پیچیده را نمی‌توان به اندازه پیش‌داوری‌های سیاسی خود کوچک کرد.

نه چند تصویر از خیابان‌های پاریس برای شناخت یک جنبش کافی است، نه شباهت ظاهری چند شعار می‌تواند ماهیت اعتراض‌ها را روشن کند.
فهم یک پدیده اجتماعی نیازمند شناخت بازیگران، بررسی مطالبات، مطالعه زمینه‌های تاریخی و اقتصادی و توجه به تفاوت میان مشاهده و تفسیر است.
پرسشگری انتقادی از جایی آغاز می‌شود که به‌جای جست‌وجوی شواهد برای تأیید باورهای خود، آماده بررسی شواهدی باشیم که آن باورها را به چالش می‌کشند.
📖 مطالعه متن کامل یادداشت مجتبی نجفی
#مجتبی_نجفی #فرانسه #اعتراضات_فرانسه #جامعه_شناسی_سیاسی #تفکر_انتقادی #جنبش_های_اجتماعی #لائیسیته #بحران_اقتصادی #تحلیل_سیاسی
**#فرهیختگان روزن آگاهی**

🔴 وقتی جمع به جای ما فکر می‌کند
📚 قوانین طبیعت انسان؛ رابرت گرین | بخش پنجم از هفت
✍️ علیرضا معینی
چرا گاهی با نظری موافقت می‌کنیم که در خلوت آن را درست نمی‌دانیم؟
چرا در یک جمع، مخالفت با سخنی نادرست دشوارتر از پذیرفتن آن است؟
رابرت گرین در قوانین سیزدهم تا پانزدهم کتابش، به رابطه انسان با هدف، گروه و تغییرپذیری روابط اجتماعی می‌پردازد.
قانون سیزدهم؛ بی‌هدفی
اگر ندانیم از زندگی چه می‌خواهیم، دیگران به‌آسانی برایمان هدف تعیین می‌کنند.
خانواده، بازار، محیط کار و جامعه هرکدام تصویری از موفقیت پیش روی ما می‌گذارند.
ممکن است سال‌ها برای رسیدن به هدفی تلاش کنیم و سرانجام بفهمیم هرگز آن را آگاهانه انتخاب نکرده‌ایم.
گرین بر داشتن هدفی بلندمدت تأکید می‌کند؛ هدفی که به تصمیم‌های پراکنده زندگی جهت بدهد.
مسئله فقط سرعت حرکت نیست؛ باید بدانیم به کدام سو می‌رویم.
قانون چهاردهم؛ همرنگی با جماعت
انسان برای زندگی به جمع نیاز دارد. اما همین نیاز به تعلق، گاهی استقلال داوری او را تضعیف می‌کند.
در محیط کار، گروه‌های سیاسی، دانشگاه و حتی خانواده، ممکن است افراد برای پرهیز از طرد شدن، سکوت کنند یا با نظر غالب همراه شوند.
گرین توصیه می‌کند توانایی اندیشیدن مستقل را حفظ کنیم.
استقلال فکری البته به معنای مخالفت دائمی نیست.
آدم مستقل کسی نیست که همیشه خلاف جمع سخن بگوید؛ کسی است که بتواند آگاهانه موافقت یا مخالفت کند.
قانون پانزدهم؛ تغییرپذیری روابط اجتماعی
وفاداری‌ها، نگرش‌ها و روابط انسان‌ها همیشه ثابت نمی‌مانند.
دوستی‌ها تغییر می‌کنند، کارکنان مسیر تازه‌ای انتخاب می‌کنند و طرفداران یک رهبر ممکن است از او فاصله بگیرند.
گرین از این واقعیت نتیجه می‌گیرد که نباید امنیت روانی یا تصمیم‌های بلندمدت خود را بر فرضِ تغییرناپذیری دیگران بنا کنیم.
این به معنای بی‌اعتمادی به همه نیست؛ بلکه دعوتی است به شناخت واقع‌بینانه روابط.
در هر سه قانون، یک پرسش تکرار می‌شود:
چه مقدار از زندگی ما حاصل انتخاب آگاهانه خودمان است و چه مقدار زیر تأثیر انتظارات دیگران شکل گرفته است؟
🔸 ادامه در بخش ششم: پرخاشگری، نسل‌ها و مرگ
#رابرت_گرین #علیرضا_معینی #استقلال_فکری #رفتار_جمعی #خودشناسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

حمـیدرضا مجـیدی
تهران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 از «نانش دهید و از ایمانش مپرسید» تا «صلح با خلق»؛ سه آموزه اخلاقی و دموکراتیک ابوالحسن خرقانی
📗 بازخوانی عرفان عملی خرقانی؛ تقدم کرامت انسان، همدلی با رنج دیگران و مبارزه با قدرت‌طلبی


📰 رحمان لیوانی

🔹 آیا میراث عرفانی ایران می‌تواند برای جامعه امروز، به‌ویژه در زمینه رواداری، همزیستی مسالمت‌آمیز و اخلاق سیاسی، آموزه‌هایی داشته باشد؟
مقاله «بازخوانی سه آموزه اخلاقی و دموکراتیک عرفان عملی ابوالحسن خرقانی» با طرح این مسئله، به سراغ یکی از برجسته‌ترین عارفان خراسان در سده‌های چهارم و پنجم هجری می‌رود.
در این بازخوانی، عرفان خرقانی بیش از آنکه معطوف به نظریه‌پردازی باشد، ناظر به رفتار انسان با دیگران، کاهش رنج و پرورش فضیلت‌های اخلاقی است.
🔻 ۱. تقدم انسان بر دین؛ نان بدهید، از ایمان نپرسید
مشهورترین سخن منسوب به خرقانی چنین است:
«هر که در این سرا درآید، نانش دهید و از ایمانش مپرسید.»
این عبارت را می‌توان بیانگر نوعی انسان‌دوستی دانست که در آن، کمک به نیازمند به عقیده، مذهب و هویت دینی او مشروط نمی‌شود.
در این خوانش، کرامت انسان بر مرزبندی‌های اعتقادی مقدم است و نیازمندی که به خانه ما وارد می‌شود، پیش از هر چیز انسانی است که باید رنج او را کاهش داد.
📌 البته محمدرضا شفیعی کدکنی در کتاب «تشنه بر دریا» یادآور شده که این عبارت مشهور را در منابع مکتوب کهن نیافته است؛ هرچند آن را سازگار با روح کلی سخنان خرقانی می‌داند. بنابراین انتساب تاریخی این جمله را باید با احتیاط بیان کرد.
🔻 ۲. اخلاق جهان‌وطن؛ رنج دیگری، رنج من است
دومین آموزه، گسترش دایره مسئولیت اخلاقی فراتر از خانواده، قوم، مذهب و مرزهای جغرافیایی است.
در سخنی منقول از خرقانی آمده است:
«از ترکستان تا شام کسی را خاری در انگشت شود، از آن من است.»
در این نگاه، رنج انسان‌ها صرفاً به دلیل دوری جغرافیایی یا تفاوت اعتقادی از دایره مسئولیت اخلاقی ما بیرون نمی‌رود.
مقاله برای توضیح این اندیشه به پیتر سینگر، فیلسوف اخلاق معاصر، نیز اشاره می‌کند که در بحث «دیگردوستی مؤثر» بر اهمیت کمک به انسان‌های نیازمند، فارغ از فاصله مکانی، تأکید دارد.
در نتیجه، عرفان خرقانی در این تفسیر نه عرفانی منزوی، بلکه عرفانی اجتماعی، شفقت‌محور و حساس به سرنوشت دیگران است.
🔻 ۳. صلح با خلق، جنگ با نفس
سومین آموزه در این سخن خرقانی خلاصه می‌شود:
«من با خلق خدا صلح کردم که هرگز جنگ نکنم و با نفس جنگی کردم که هرگز صلح نکنم.»
این عبارت دو اصل مهم را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد:
▪️ صلح با دیگران: پذیرش تفاوت اندیشه‌ها، باورها و شیوه‌های زندگی و پرهیز از خشونت، کینه‌توزی و انحصارطلبی.
▪️ مبارزه با نفس: مهار خودخواهی، منفعت‌طلبی، میل به سلطه و قدرت‌طلبی در درون انسان.
از این منظر، صلح اجتماعی تنها با تغییر قوانین و ساختارها پایدار نمی‌ماند؛ بلکه به پرورش فضیلت‌هایی مانند مدارا، خویشتن‌داری و احترام به دیگری نیز نیاز دارد.
🔻 ۴. نسبت عرفان عملی و دموکراسی چیست؟
مقاله در بخش پایانی، میان دو نوع تحول پیوند برقرار می‌کند:
تحول بیرونی: اصلاح ساختارهای اجتماعی و سیاسی برای دستیابی به آزادی و عدالت.
تحول درونی: پالایش شخصیت کنشگران از خودمحوری، کینه‌توزی و میل به قدرت نامحدود.
به باور نویسنده، این دو تحول مکمل یکدیگرند.
حتی جنبش‌هایی که با آرمان آزادی و عدالت آغاز می‌شوند، اگر نسبت به اخلاق قدرت و مهار خودخواهی بی‌اعتنا بمانند، ممکن است به بازتولید مناسبات اقتدارگرایانه بینجامند.
البته مفاهیمی مانند دموکراسی، حقوق بشر و تکثرگرایی سیاسی به معنای امروزی، متعلق به سنت‌های فکری متأخرند. پیوند آنها با آموزه‌های خرقانی در این مقاله، بازخوانی و تفسیر معاصر میراث عرفانی است، نه ادعای اینکه خرقانی نظریه‌پرداز دموکراسی مدرن بوده است.
✳️ سخن پایانی
پیام اصلی این بازخوانی آن است که اصلاح جامعه و اصلاح رفتار فردی را نباید دو مسیر بی‌ارتباط دانست.
جامعه‌ای که در پی آزادی و عدالت است، علاوه بر نهادهای پاسخ‌گو، به فرهنگی نیاز دارد که در آن کرامت انسان، همدلی با دیگری و مهار قدرت‌طلبی ارزشمند شمرده شود.
میراث خرقانی در این خوانش، دعوتی است به سه فضیلت:
انسان را مقدم بداریم؛ رنج دیگری را جدی بگیریم؛ و پیش از سلطه بر دیگران، خودخواهی خویش را مهار کنیم.
📖 مطالعه متن کامل مقاله در زیتون
#ابوالحسن_خرقانی #عرفان_عملی #اخلاق #دموکراسی #رواداری #انسان_دوستی #حقوق_انسان #شفقت #فرهنگ_ایرانی #رحمان‌لیوانی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 ماشین ترور راه افتاده است؟ از جنجال تقلید صدا تا ادعای ترور عباس آخوندی
📗 آزادی بیان، خشونت سیاسی و خطر عادی‌شدن تهدید در جامعه
📰 بازخوانی یادداشتی در پایگاه خبری مستقل آنلاین
🔹 چرا گاهی یک موضوع رسانه‌ای، مانند تقلید صدای یک چهره شناخته‌شده، به جنجالی گسترده تبدیل می‌شود، اما ادعاهای مربوط به تهدید جانی یا خشونت سیاسی، واکنشی متناسب برنمی‌انگیزد؟
یادداشت منتشرشده در مستقل آنلاین با مقایسه واکنش‌ها به ماجرای سعید شکیبا و گزارش مطرح‌شده درباره عباس آخوندی، وزیر پیشین راه و شهرسازی، این پرسش را به بحثی درباره آزادی بیان و امنیت شهروندان پیوند می‌زند.
نکته ضروری: عنوان مقاله از «ترور عباس آخوندی» سخن می‌گوید، اما وقوع ترور یا سوءقصد، جزئیات آن و هویت عاملان را نمی‌توان صرفاً بر اساس این عنوان قطعی دانست. تا روشن‌شدن مستندات، باید میان خبر تأییدشده، ادعا و تحلیل سیاسی تمایز گذاشت.
🔻 ۱. وقتی اولویت‌های رسانه‌ای جابه‌جا می‌شوند
نویسنده با کنار هم گذاشتن دو موضوع متفاوت، از تناسب واکنش‌های رسانه‌ای و اجتماعی می‌پرسد.
ماجرای تقلید صدا، هر اندازه از نظر حقوقی یا اخلاق رسانه‌ای قابل بحث باشد، با تهدید جانی و خشونت سیاسی ماهیتی متفاوت دارد.
این مقایسه، پرسشی درباره معیارهای توجه عمومی مطرح می‌کند: آیا رسانه‌ها و نهادهای مسئول، نسبت به تهدید امنیت اشخاص حساسیتی متناسب نشان می‌دهند؟
🔻 ۲. بسته‌شدن راه اعتراض مسالمت‌آمیز چه پیامدی دارد؟
محور اصلی یادداشت، رابطه میان امکان اعتراض قانونی و خطر گسترش خشونت است.
نویسنده هشدار می‌دهد که اگر راه‌های مسالمت‌آمیز بیان اعتراض محدود شوند و هم‌زمان تهدید و خشونت با ابهام یا بی‌پاسخی مواجه بمانند، اعتماد جامعه به شیوه‌های مدنی حل اختلاف آسیب می‌بیند.
در چنین شرایطی، ممکن است برخی افراد یا گروه‌ها به این برداشت خطرناک برسند که خشونت بیش از گفت‌وگو و کنش مدنی نتیجه می‌دهد.
این هشدار به معنای اجتناب‌ناپذیربودن خشونت نیست؛ بلکه بر اهمیت حفظ راه‌های قانونی و غیرخشونت‌آمیز مشارکت سیاسی تأکید دارد.
🔻 ۳. امنیت سیاسی باید برای همه یکسان باشد
یکی از اصول بنیادین حاکمیت قانون آن است که تهدید جانی، ارعاب و خشونت علیه اشخاص، مستقل از دیدگاه و جایگاه سیاسی آنان، بررسی شود.
اختلاف‌نظر با یک سیاستمدار، مقام پیشین یا منتقد حکومت، هیچ توجیهی برای تهدید یا تعرض به او نیست.
در برابر هر ادعای جدی درباره سوءقصد یا تهدید، اطلاع‌رسانی مستند، بررسی قانونی و روشن‌شدن مسئولیت‌ها اهمیت دارد.
🔻 ۴. نقش عوامل خارجی؛ ادعا یا واقعیت اثبات‌شده؟
نویسنده مقاله، گسترش ناامنی داخلی را در چارچوب نگرانی از بهره‌برداری اسرائیل و آمریکا از اختلافات داخلی ایران تحلیل می‌کند.
بااین‌حال، نسبت‌دادن یک حادثه مشخص به دولت‌های خارجی، نیازمند شواهد مستقل و قابل بررسی است.
نگرانی از مداخله خارجی نباید جایگزین تحقیق درباره واقعیت رخدادها و مسئولیت عاملان احتمالی شود.
🔻 ۵. انسجام اجتماعی چگونه حفظ می‌شود؟
مقاله بر اهمیت انسجام اجتماعی در برابر خطر بی‌ثباتی و درگیری تأکید می‌کند.
در کنار این نگرانی، می‌توان پرسید چه عواملی به تقویت انسجام کمک می‌کنند؟
امکان نقد و اعتراض مسالمت‌آمیز، امنیت برابر شهروندان، پاسخ‌گویی نهادهای مسئول و اعتماد عمومی به اجرای قانون، از مؤلفه‌هایی هستند که می‌توانند زمینه حل اختلافات بدون توسل به خشونت را فراهم کنند.
✳️ سخن پایانی
پرسش اصلی این بحث، فراتر از دو نام و دو خبر است:
چگونه می‌توان از تبدیل اختلاف سیاسی به تهدید، ارعاب و خشونت جلوگیری کرد؟
پاسخ، هم به روشن‌شدن واقعیت ادعاهای مطرح‌شده نیاز دارد و هم به حفاظت از آزادی بیان، حق اعتراض مسالمت‌آمیز و امنیت همه شهروندان.
📖 مطالعه مقاله در مستقل آنلاین
#آزادی_بیان #خشونت_سیاسی #عباس_آخوندی #سعید_شکیبا #امنیت_شهروندان #حاکمیت_قانون #انسجام_اجتماعی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 از خشونت پنهان تا آگاهی از مرگ
📚 قوانین طبیعت انسان؛ رابرت گرین | بخش ششم از هفت
✍️ علیرضا معینی
پرخاشگری همیشه با فریاد و تهدید آشکار نمی‌شود. گاهی در کنایه، تخریب اعتبار یا ایجاد مانع برای دیگری خود را نشان می‌دهد.
رابرت گرین در سه قانون پایانی کتاب قوانین طبیعت انسان، از خصومت انسانی به تجربه نسل‌ها و سرانجام به آگاهی از مرگ می‌رسد.
قانون شانزدهم؛ پرخاشگری
گرین می‌خواهد خواننده بداند که خصومت ممکن است شکل‌های غیرمستقیم داشته باشد.
در محیط کار، رقابت‌های اجتماعی و روابط شخصی، همیشه نمی‌توان انگیزه افراد را از ظاهر رفتارشان شناخت.
اما این هشدار نباید به سوءظن دائمی تبدیل شود.
هر مخالفتی دشمنی نیست؛ هر انتقادی حمله نیست و هر رقابتی نشانه بدخواهی نیست.
شناخت بهتر انسان یعنی هوشیاری بیشتر، نه بدبینی بیشتر.
قانون هفدهم؛ کوته‌بینی نسلی
هر نسل جهان را از دریچه تجربه تاریخی خود می‌بیند.
کسی که جنگ و کمبود را تجربه کرده، ممکن است امنیت و رفاه را متفاوت از نسلی بفهمد که در شرایط دیگری بزرگ شده است.
نسلی که بدون اینترنت زندگی کرده، جهان دیجیتال را مانند نسلی تجربه نمی‌کند که از کودکی با تلفن هوشمند آشنا بوده است.
گرین یادآوری می‌کند که برای فهم رفتار یک نسل، باید تجربه تاریخی آن را شناخت.
این نکته برای والدین، معلمان، مدیران و سیاست‌گذاران اهمیت دارد.
قانون هجدهم؛ انکار مرگ
آخرین قانون کتاب، فلسفی‌ترین آن‌هاست.
انسان می‌داند زندگی‌اش محدود است، اما اغلب چنان رفتار می‌کند که گویی فرصت بی‌پایانی در اختیار دارد.
گرین معتقد است آگاهی از مرگ، اگر به‌درستی با آن روبه‌رو شویم، می‌تواند به زندگی عمق ببخشد.
وقتی محدودیت زمان را جدی بگیریم، شاید کمتر آن را صرف حسادت، رقابت‌های بیهوده و جلب رضایت همگان کنیم.
پرسش اصلی دیگر این نیست که چگونه از مرگ بگریزیم؛ بلکه این است:
با زمانی که در اختیار داریم چه می‌کنیم؟
کتاب گرین با همین پرسش، از شناخت رفتار دیگران به مسئله معنای زندگی بازمی‌گردد.
🔸 بخش پایانی: آیا باید همه کتاب رابرت گرین را بخوانیم؟
#رابرت_گرین #علیرضا_معینی #نسلها #معنای_زندگی #کتابخوانی
#فرهیختگان روزن آگاهی

مهدی صالح‌خان
گلپایگان. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

📚 شب محسن کمالیان
نشستی برای بزرگداشت محسن کمالیان، با سخنرانی مهدی فیروزیان، محمدرضا بهشتی، رسول جعفریان، کامبیز بهنیا، محمدکاظم جعفری، محبوبه کمالیان و علی دهباشی.
🗓 چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۷
📍 دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تأمین منابع علمی
#شب_محسن_کمالیان #بزرگداشت #دانشگاه_تهران #بخارا
#فرهیختگان روزن آگاهی

بازداشت مرد ۷۶ ساله در آلمان
🔹 تصاویر منتشرشده از تجمع حامیان فلسطین در شهر اولم آلمان، مردی ۷۶ ساله را نشان می‌دهند که پس از برخورد مأموران پلیس، با سر و صورت خون‌آلود روی زمین نشسته است.
این حادثه روز ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، در جریان تجمعی علیه شرکت تسلیحاتی اسرائیلی «البیت سیستمز» رخ داده است.
🔻 خبرگزاری تسنیم مدعی شده که این مرد به دلیل پوشیدن لباسی با عبارت «از ایران حمایت کنید» بازداشت شده است.

بر اساس گزارش رسانه‌های اروپایی، پلیس آلمان از توقف چند معترض برای احراز هویت و ثبت مواردی از تخلف احتمالی خبر داده است.
در عین حال، تصاویر منتشرشده پرسش‌هایی جدی درباره چگونگی برخورد مأموران با این مرد سالخورده ایجاد کرده‌اند.
حق تجمع و آزادی بیان، همراه با ضرورت پاسخ‌گویی پلیس درباره استفاده از زور، باید فارغ از گرایش سیاسی افراد رعایت شود.

#آلمان #آزادی_بیان #حقوق_شهروندی #حق_تجمع #راستی_آزمایی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 «تغییر رژیم در واشنگتن رخ داده، نه در تهران!»
🎥 نقد سیاست خارجی ترامپ؛ از دکترین کارتر تا تنگه هرمز
📗 به نقل از استاد روابط بین‌الملل و سیاست خارجی دانشگاه کلن آلمان
📰 منبع: کاوش مدیا
🔹 آیا سیاست خارجی آمریکا در دوران دونالد ترامپ از یک راهبرد منسجم پیروی می‌کند یا تصمیم‌های شخصی و واکنش‌های مقطعی جای برنامه‌ریزی راهبردی را گرفته‌اند؟
در ویدئویی منتشرشده از سوی کاوش مدیا، سخنرانی که به‌عنوان استاد روابط بین‌الملل و سیاست خارجی دانشگاه کلن معرفی شده، با انتقاد از سیاست‌های ترامپ، مدعی است که تحولات اصلی نه در ساختار سیاسی ایران، بلکه در شیوه حکمرانی آمریکا رخ داده است.
او با تعبیری کنایه‌آمیز می‌گوید:
«در واشنگتن تغییر رژیم رخ داده، نه در تهران!»
🔻 ۱. تغییر در واشنگتن؛ یک تعبیر سیاسی
به باور این تحلیلگر، ترامپ با تمرکز بر گسترش قدرت و منافع شخصی، قواعد پیشین سیاست‌ورزی در آمریکا را دگرگون کرده است.
او معتقد است که سیاست خارجی دولت ترامپ به‌جای پیروی از یک استراتژی روشن، بازتاب‌دهنده سردرگمی و تصمیم‌های متغیر رئیس‌جمهور آمریکاست.
البته تعبیر «تغییر رژیم» در این سخنان، یک استعاره انتقادی درباره تغییر شیوه حکمرانی است، نه ادعای وقوع تغییر رسمی نظام سیاسی آمریکا.
🔻 ۲. دکترین کارتر چه بود؟
در سال ۱۹۸۰، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، اعلام کرد که تلاش یک قدرت خارجی برای تسلط بر منطقه خلیج فارس، تهدیدی علیه منافع حیاتی ایالات متحده تلقی خواهد شد و آمریکا برای دفع آن، در صورت ضرورت، از نیروی نظامی استفاده خواهد کرد.
این موضع که به «دکترین کارتر» مشهور شد، از مبانی مهم سیاست امنیتی آمریکا در منطقه بود.
بااین‌حال، دکترین کارتر به معنای تعهد خودکار و بدون قیدوشرط آمریکا به آغاز جنگ در هر بحران مرتبط با تنگه هرمز نبود.
🔻 ۳. آیا ترامپ اعتبار بازدارندگی آمریکا را تضعیف کرده است؟
سخنران مدعی است که رفتار ترامپ، تصوری را که طی دهه‌ها درباره آمادگی آمریکا برای جنگ بر سر تنگه هرمز شکل گرفته بود، زیر سؤال برده است.
او این وضعیت را افشای یک «بلوف ۴۶ ساله» توصیف می‌کند و آن را خطایی بزرگ برای یک قدرت جهانی می‌داند.
این ارزیابی، دیدگاه انتقادی سخنران است؛ سنجش واقعی اعتبار بازدارندگی آمریکا نیازمند بررسی مواضع رسمی، توان نظامی، تصمیم‌های عملی و واکنش سایر بازیگران منطقه‌ای است.
🔻 ۴. اهمیت تنگه هرمز در معادلات قدرت
تنگه هرمز یکی از گذرگاه‌های راهبردی تجارت جهانی انرژی است و هرگونه اختلال جدی در کشتیرانی آن می‌تواند پیامدهای اقتصادی و امنیتی فراتر از منطقه خلیج فارس داشته باشد.
به همین دلیل، موضع واشنگتن درباره امنیت این آبراه نه‌تنها برای ایران و کشورهای منطقه، بلکه برای متحدان و رقبای جهانی آمریکا نیز اهمیت دارد.
✳️ پرسش پایانی
بحث مطرح‌شده در این ویدئو، به مسئله‌ای بنیادین در روابط بین‌الملل بازمی‌گردد:
آیا تغییرپذیری تصمیم‌های یک قدرت بزرگ، ابزار چانه‌زنی آن را تقویت می‌کند یا به‌تدریج از اعتبار تعهدات و قدرت بازدارندگی‌اش می‌کاهد؟
پاسخ به این پرسش، بیش از شعارهای سیاسی، به رفتار واقعی دولت‌ها و پیامدهای تصمیم‌هایشان بستگی دارد.
🎥 منبع ویدئو: کاوش مدیا
#دونالد_ترامپ #سیاست_خارجی_آمریکا #تنگه_هرمز #دکترین_کارتر #روابط_بین_الملل #ایران_و_آمریکا #ژئوپلیتیک
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 سخنی با راست ایرانی که هرگز نفهمید؛ همبستگی با معترضان یا حمایت از سرکوب آنان؟
📗 نقد رضا نساجی بر تناقض‌های بخشی از راست ایرانی در مواجهه با اعتراضات اجتماعی جهان
✍️ رضا نساجی
🔹 آیا می‌توان از سرکوب اعتراضات در ایران انتقاد کرد، اما هم‌زمان سرکوب معترضان در کشورهای دیگر را توجیه کرد یا حتی به استقبال آن رفت؟
رضا نساجی در یادداشتی صریح و جدلی با عنوان «سخنی با راست ایرانی که هرگز نفهمید»، بخشی از راست سیاسی ایران را مخاطب قرار می‌دهد و از تناقضی در مواضع آنان انتقاد می‌کند: مطالبه آزادی اعتراض برای خود، اما نادیده‌گرفتن همان حق برای دیگران.
🔻 ۱. حق اعتراض، مرز جغرافیایی و عقیدتی ندارد
نساجی استدلال می‌کند کسی که خود از فشار اقتصادی و سرکوب پلیسی رنج می‌برد، نمی‌تواند با سرکوب اعتراضات اقتصادی در دیگر کشورها همراهی کند و در عین حال انتظار همبستگی جهانی داشته باشد.
از نظر او، حق اعتراض نباید به ملیت، مذهب، گرایش سیاسی یا موافقت با مطالبات معترضان مشروط شود.
🔻 ۲. اعتراضات فرانسه؛ از آموزش عمومی تا حقوق کارگران
نویسنده به اعتراضات دانش‌آموزان فرانسوی علیه کاهش بودجه آموزش و کمبود معلم اشاره می‌کند و از پیوستن دانشجویان، کارگران و جلیقه‌زردها به این اعتراضات سخن می‌گوید.
او از مخاطبان ایرانی می‌خواهد به‌جای نسبت‌دادن اعتراضات به مهاجران و مسلمانان، به مطالبات اجتماعی آن توجه کنند:
▪️ دفاع از آموزش عمومی و رایگان
▪️ مخالفت با کالایی‌شدن آموزش و صنعت کنکور
▪️ دفاع از حقوق دانش‌آموزان مهاجر، از جمله کودکان افغانستانی
▪️ همبستگی با کارگران و دانشجویان معترض
در این نگاه، دفاع از آموزش و حقوق اجتماعی نباید به شهروندان یک کشور محدود بماند.
🔻 ۳. از دیگران همبستگی می‌خواهیم؛ با آنان چه می‌کنیم؟
نساجی با لحنی انتقادی می‌پرسد چرا برخی ایرانیان از مردم جهان انتظار دارند نسبت به رنج و سرکوب در ایران حساس باشند، اما خود نسبت به اعتراضات و مطالبات مردم دیگر کشورها بی‌اعتنایی یا حتی خصومت نشان می‌دهند.
او همچنین تناقض میان دو تصویر از هویت ملی را نقد می‌کند: تصویری که ایرانیان را نیازمند توجه و حمایت همگان می‌داند و تصویری که بر برتری و اقتدار تاریخی آنان تأکید می‌ورزد.
🔻 ۴. خشونت اعتراضی؛ مرز دفاع از حق و توجیه تخریب
یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های یادداشت، دفاع نویسنده از اشکال رادیکال اعتراض و اشاره به آتش‌زدن اموال در جریان جنبش‌های اجتماعی است.
نساجی معتقد است هنگامی که دولت‌ها و احزاب صدای معترضان را نمی‌شنوند، امکان تشدید اعتراضات افزایش می‌یابد.
بااین‌حال، تبیین زمینه‌های اجتماعی خشونت با موجه‌دانستن هر نوع تخریب یا به‌خطرانداختن جان انسان‌ها یکسان نیست. حق اعتراض مسالمت‌آمیز را باید از بحث مشروعیت اقدامات خشونت‌آمیز متمایز کرد.
🔻 ۵. همبستگی فرودستان به‌جای اتکا به قدرت‌های نظامی
نویسنده در پایان، از جنبش‌های اجتماعی در هند، اسپانیا، فرانسه، ایتالیا و آلبانی یاد می‌کند و خواستار پیوند میان گروه‌های فرودست در کشورهای مختلف می‌شود.
او به‌ویژه از آن دسته از جریان‌های سیاسی ایرانی انتقاد می‌کند که برای تغییر شرایط داخلی، چشم‌انتظار مداخله نظامی دولت‌های خارجی هستند.
در برابر چنین رویکردی، نساجی از سنت‌های فکری چپ و آنارشیستی الهام می‌گیرد و بر همبستگی فرامرزی معترضان و جنبش‌های اجتماعی تأکید می‌کند.
✳️ سخن پایانی
هسته اصلی استدلال رضا نساجی را می‌توان در یک پرسش خلاصه کرد:
آیا حق اعتراض و آزادی بیان، اصولی جهان‌شمول‌اند یا تنها زمانی ارزشمند شمرده می‌شوند که معترضان از نظر سیاسی به ما نزدیک باشند؟
این پرسش، فارغ از موافقت یا مخالفت با لحن تند نویسنده و همه مواضع او، مسئله‌ای مهم درباره سازگاری اخلاقی در دفاع از حقوق شهروندی پیش می‌کشد.
📚 منبع: یادداشت «سخنی با راست ایرانی که هرگز نفهمید»، نوشته رضا نساجی؛
#رضا_نساجی #حق_اعتراض #همبستگی_اجتماعی #راست_ایرانی #جنبش_های_اجتماعی #آموزش_رایگان #فرودستان #حقوق_شهروندی #خشونت_سیاسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 از فلسفۀ علم تا اخلاق تصمیم‌گیری؛ شش نشست علمی در پاییز و زمستان ۱۴۰۵
📚 برنامۀ سخنرانی‌های گروه مطالعات علم و فناوری مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران
🔹 گروه مطالعات علم و فناوری مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، برنامۀ شش سخنرانی علمی خود را برای پاییز و زمستان ۱۴۰۵ اعلام کرد.
این نشست‌ها با حضور پژوهشگران و استادانی از مراکز علمی ایران و خارج از کشور، به موضوعاتی در فلسفۀ علم، هستی‌شناسی، اخلاق، خودمختاری و اعتماد به نهاد علم اختصاص دارند.
📅 برنامۀ نشست‌ها:
🔻 ۱. راززدایی از استعارهٔ ناهار مجانی هستی‌شناسانه
🎙 محسن زمانی | پژوهشگاه دانش‌های بنیادی (IPM)
🗓 یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵ | ساعت ۱۶:۳۰ تا ۱۸
🔻 ۲. «سوق دادن» و مسئلۀ خودمختاری در تصمیم‌گیری
🎙 حسین شیخ‌رضایی | مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران
🗓 یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵ | ساعت ۱۶:۳۰ تا ۱۸
🔻 ۳. دفاع از خود در برابر تهدیدهای مشروط
🎙 عباس کاظمی اسکویی | پژوهشگاه دانش‌های بنیادی (IPM)
🗓 یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ | ساعت ۱۶:۳۰ تا ۱۸
🔻 ۴. دگراندیشی علمی و اعتماد به نهاد علم
🎙 حامد بیکران بهشت | مؤسسۀ تحقیقات سیاست علمی کشور
🗓 یکشنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۵ | ساعت ۱۶:۳۰ تا ۱۸
🔻 ۵. نشست با حضور سمیه توحیدی
🎙 سمیه توحیدی | دانشگاه بریستول
🗓 یکشنبه ۶ دی ۱۴۰۵ | ساعت ۱۶:۳۰ تا ۱۸
💻 به‌صورت آنلاین | موضوع سخنرانی متعاقباً اعلام می‌شود.
🔻 ۶. آیا تصورپذیری مستلزم امکان است؟
🎙 ایوب شاه‌مرادی | دانشگاه رور بوخوم
🗓 یکشنبه ۲۰ دی ۱۴۰۵ | ساعت ۱۶:۳۰ تا ۱۸
📍 محل برگزاری نشست‌های حضوری:
تهران، خیابان نوفل‌لوشاتو، خیابان آراکلیان، شمارۀ ۴، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، سالن دکتر نصر.
✅ شرکت در سخنرانی‌ها برای عموم علاقه‌مندان آزاد است.
#فلسفه_علم #فلسفه_فناوری #مطالعات_علم_و_فناوری #حکمت_و_فلسفه #نشست_علمی #اخلاق #هستی_شناسی #فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 اقتصاد ایران در چنبرۀ محاصره و تحریم؛ وقتی بحران حمل‌ونقل به سفرۀ مردم می‌رسد
📗 از اختلال در مرزها و بنادر تا تورم، بیکاری و فرسایش تولید
✍️ احمد علوی
📰 منبع: ایران گلوبال / گویا نیوز | ۲۸ مهر ۱۴۰۵
🔹 تحریم و محاصره اقتصادی فقط به معنای کاهش صادرات نفت یا توقف ورود کشتی‌ها نیست. اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل، نظام بانکی، بیمه، گمرک و تأمین مواد اولیه می‌تواند به‌تدریج تمام بخش‌های اقتصاد را درگیر کند.
احمد علوی در مقاله «اقتصاد لجستیک ایران در چنبره محاصره و تحریم» توضیح می‌دهد که چگونه بحران در شبکه انتقال کالا، از مرزها و بنادر آغاز می‌شود و به قیمت کالاها، تولید کارخانه‌ها، اشتغال و معیشت خانوارها سرایت می‌کند.
🔻 ۱. بحران لجستیک؛ فراتر از بسته‌شدن مرزها
در اقتصاد لجستیک، هزینه تجارت تنها کرایه حمل نیست؛ زمان انتظار، بیمه، انبارداری، تأمین مالی و خطر توقف کالا نیز بخشی از هزینه محسوب می‌شود.
علوی به گزارش‌هایی از افزایش ازدحام کامیون‌ها در مرز ترکیه و اختلال در تجارت مرزی پاکستان اشاره می‌کند.
به روایت او، در سپتامبر ۲۰۲۶ شمار کامیون‌های منتظر در مرز گوربولاک ترکیه از حدود ۲۰۰ به ۱۲۰۰ دستگاه افزایش یافته بود.
نکته مهم این است که بازبودن یک مرز، لزوماً به معنای امکان جابه‌جایی کافی و به‌موقع کالا نیست.
🔻 ۲. چگونه تأخیر در حمل کالا به تورم تبدیل می‌شود؟
افزایش هزینه حمل‌ونقل و بیمه، قیمت تمام‌شده کالاهای وارداتی را بالا می‌برد.
هم‌زمان، دیررسیدن مواد اولیه و قطعات می‌تواند تولید داخلی را کاهش دهد.
در چنین وضعیتی، حتی اگر قدرت خرید مردم کاهش یافته باشد، کمبود عرضه و افزایش هزینه تولید ممکن است قیمت کالاها را بالاتر ببرد.
به تعبیر اقتصادی، کشور با ترکیبی از شوک عرضه، شوک هزینه و فشار ارزی روبه‌رو می‌شود.
🔻 ۳. خطر توقف کارخانه‌ها و افزایش بیکاری
بسیاری از صنایع ایران برای ادامه فعالیت به مواد اولیه، قطعات، ماشین‌آلات و کالاهای واسطه‌ای وارداتی نیاز دارند.
گاه نرسیدن یک قطعه کم‌ارزش می‌تواند خط تولیدی بزرگ را متوقف کند.
تداوم این وضعیت ممکن است به کاهش شیفت‌های کاری، تعدیل نیروی انسانی، تعطیلی بنگاه‌ها و تعویق سرمایه‌گذاری منجر شود.
نویسنده هشدار می‌دهد که اگر اختلال‌ها طولانی شوند، پیامدهای آن از مشکلات روزمره تجارت فراتر می‌رود و به فرسایش ظرفیت تولید و رشد اقتصادی آینده می‌انجامد.
🔻 ۴. فشار مضاعف بر نرخ ارز و بودجه دولت
وقتی صادرات کاهش یابد یا وصول درآمدهای آن دشوار شود، منابع ارزی قابل استفاده محدود می‌شوند.
از سوی دیگر، استفاده از مسیرهای جایگزین و افزایش هزینه واردات می‌تواند تقاضا برای ارز را بیشتر کند.
علوی تأکید می‌کند که باید میان ارزش صادرات ثبت‌شده و ارزی که واقعاً وصول شده است تفاوت گذاشت.
کاهش درآمدهای ارزی و مالیاتی، هم‌زمان با افزایش نیاز به حمایت از تولید و کالاهای ضروری، بودجه عمومی را نیز زیر فشار قرار می‌دهد.
🔻 ۵. چرا خانوارهای کم‌درآمد بیشتر آسیب می‌بینند؟
بحران لجستیکی از دو مسیر به زندگی مردم منتقل می‌شود:
▪️ افزایش قیمت مواد غذایی، دارو، حمل‌ونقل و کالاهای ضروری
▪️ کاهش اشتغال، ساعات کار و درآمد خانوارها
خانوارهای کم‌درآمد بخش بزرگ‌تری از درآمد خود را صرف نیازهای اساسی می‌کنند و توان کمتری برای تحمل جهش قیمت‌ها دارند.
در مقابل، برخی بنگاه‌های برخوردار از دسترسی ترجیحی به ارز، مجوزهای وارداتی یا مسیرهای حمل مطمئن‌تر ممکن است نسبت به رقبای خود امتیاز پیدا کنند.
به این ترتیب، اختلال لجستیکی می‌تواند نابرابری اقتصادی را نیز تشدید کند.
🔻 ۶. خطر رکود تورمی و فرسایش بلندمدت اقتصاد
مقاله سه وضعیت را از یکدیگر متمایز می‌کند:
کوتاه‌مدت: افزایش زمان انتظار، هزینه حمل و فشار بر نقدینگی بنگاه‌ها.
میان‌مدت: کمبود نهاده‌های تولید، افزایش قیمت‌ها، فشار ارزی و کاهش اشتغال.
بلندمدت: افت سرمایه‌گذاری، فرسودگی ماشین‌آلات، خروج نیروی کار ماهر و کاهش ظرفیت رشد اقتصادی.
در شدیدترین سناریوی مورد بررسی نویسنده، کاهش تولید و سرمایه‌گذاری می‌تواند به چرخه‌ای از فرسایش اقتصادی تبدیل شود؛ هرچند تحقق چنین سناریویی قطعی نیست.
🔻 ۷. راه برون‌رفت از بحران چیست؟
از تحلیل مقاله می‌توان چند اولویت سیاستی استخراج کرد:
▪️ تسهیل امور گمرکی و کاهش زمان توقف کالا
▪️ تقویت ظرفیت مسیرهای زمینی و ریلی جایگزین
▪️ اولویت‌بندی واردات دارو، کالاهای ضروری و نهاده‌های تولید
▪️ شفافیت در تخصیص ارز و مجوزهای وارداتی
▪️ پایش مستمر هزینه حمل، حجم تجارت، تولید صنعتی و اشتغال

✳️ سخن پایانی
پیام اصلی مقاله احمد علوی این است که خطر محاصره و تحریم، تنها در کاهش تجارت خارجی خلاصه نمی‌شود.
وقتی انتقال کالا دشوار شود، تولید آسیب می‌بیند؛ کاهش تولید به افت درآمد و سرمایه‌گذاری می‌انجامد؛ و کاهش سرمایه‌گذاری، توان اقتصاد برای عبور از بحران را تضعیف می‌کند.
از این منظر، امنیت اقتصادی فقط به ذخایر ارزی یا میزان صادرات وابسته نیست؛ توان حفظ جریان کالا، دسترسی به نهاده‌های تولید و تاب‌آوری زنجیره تأمین نیز بخشی از آن است.
📖 مطالعه متن کامل مقاله در گویا نیوز
#احمد_علوی #اقتصاد_ایران #تحریم #لجستیک #تورم #رکود_تورمی #معیشت #تولید #اشتغال #زنجیره_تأمین
#فرهیختگان روزن آگاهی

درگذشت مهدی خان‌بابا تهرانی؛ از مبارزات چپ انقلابی تا بازاندیشی در دموکراسی
◾️ مهدی خان‌بابا تهرانی، از چهره‌های باسابقه جنبش چپ ایران و فعالان سیاسی و دانشجویی پیش از انقلاب ۱۳۵۷، شامگاه دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵، در ۹۲سالگی در فرانکفورت آلمان درگذشت.
خان‌بابا تهرانی از نسلی از کنشگران سیاسی ایران بود که فعالیت خود را در فضای مبارزات ضدسلطنتی و جریان‌های چپ آغاز کردند؛ نسلی که تجربه انقلاب، اختلافات درونی جنبش چپ، مهاجرت و تحولات سیاسی دهه‌های بعد، زمینه بازنگری در بسیاری از باورهای پیشین آنان را فراهم کرد.
🔻 از آرمان انقلاب تا ضرورت دموکراسی
یکی از جنبه‌های قابل‌توجه زندگی سیاسی خان‌بابا تهرانی، تحول تدریجی دیدگاه‌های او بود.
او که سال‌ها در جریان‌های مختلف چپ فعالیت داشت، در دهه‌های پایانی زندگی به نقد تجربه‌های سیاسی گذشته، بازاندیشی در اندیشه‌های انقلابی و تأکید بر دموکراسی و تقویت جامعه مدنی روی آورد.
🔻 اهمیت بازنگری در تجربه‌های تاریخی
زندگی سیاسی خان‌بابا تهرانی یادآور یکی از پرسش‌های مهم تاریخ معاصر ایران است:
چگونه نسلی که با آرمان عدالت اجتماعی و رهایی از استبداد وارد مبارزه سیاسی شد، در مواجهه با تجرب

🔴 سیاست نمی‌تواند ما را رستگار کند؛ خطر تبدیل امید دینی به آرمان‌شهر سیاسی
📗 تأملی بر نسبت دین، سیاست و اندیشه رستگاری در جهان مدرن
✍️ مارک لیلا | ترجمه زانیار ابراهیمی
🔹 آیا سیاست می‌تواند انسان را از رنج، نادانی، ستم و تباهی برای همیشه نجات دهد؟ یا انتظار رستگاری از سیاست، خود می‌تواند سرچشمه نوع تازه‌ای از خشونت و سلطه شود؟
مارک لیلا، فیلسوف سیاسی آمریکایی، در کتاب «خدای مُرده‌زاد؛ دین، سیاست و غرب مدرن» به یکی از تنش‌های دیرپای اندیشه غربی می‌پردازد: پیوند میان امید دینی به رستگاری و میل انسان به تحقق آن در تاریخ و سیاست.
او می‌نویسد:
«سیاست نمی‌تواند ما را رستگار کند.»
🔻 ۱. خطای بنیادین الهیات لیبرال
به باور لیلا، متألهان لیبرال با وجود فاصله‌گرفتن از صورت‌های سنتی دین، همچنان نوعی امید پنهان به رستگاری سیاسی را حفظ کردند.
این امید گاه در آرزوی پایان تبعید قوم یهود و گاه در رؤیای رهایی تمام بشریت از جهل و سرکوب، از طریق سکولارشدن پیام مسیحی، جلوه می‌کرد.
در این برداشت، سیاست دیگر صرفاً عرصه تنظیم مناسبات قدرت و زندگی جمعی نیست؛ بلکه به ابزاری برای تحقق وعده‌ای رهایی‌بخش تبدیل می‌شود.
🔻 ۲. وقتی امید آخرالزمانی وارد سیاست می‌شود
لیلا یادآوری می‌کند که سنت‌های الهیاتی راست‌کیش یهودیت و مسیحیت، طی قرن‌ها کوشیده‌اند امید به رستگاری را زنده نگه دارند، اما در عین حال مؤمنان را از تلاش برای تحقق مستقیم آن به دست خودشان بازدارند.
بااین‌همه، این کوشش همیشه موفق نبوده است.
در مقاطع گوناگون تاریخ غرب، شورهای موعودباورانه و آرمان‌شهری از مرزهای الهیات رسمی عبور کرده و به زندگی سیاسی راه یافته‌اند.
لیلا از پیوند این شورها با شورش‌های توده‌ای، جنگ‌های داخلی و کشتارهای جمعی سخن می‌گوید؛ موقعیت‌هایی که در آنها ایمان به آینده‌ای نجات‌بخش، به نیرویی برای بسیج سیاسی تبدیل شده است.
🔻 ۳. سیاست؛ عرصه اصلاح یا وعده نجات نهایی؟
از این بحث می‌توان تمایزی مهم استخراج کرد:
▪️ سیاست به‌مثابه اصلاح: کوششی محدود و بازنگری‌پذیر برای کاهش بی‌عدالتی، مهار قدرت و بهبود شرایط زندگی.
▪️ سیاست به‌مثابه رستگاری: وعده برپایی نظمی نهایی که قرار است انسان و جامعه را یک‌بار برای همیشه از شر و رنج برهاند.
خطر رویکرد دوم آن است که وقتی یک آرمان سیاسی جای حقیقتی نهایی و مقدس بنشیند، مخالفت با آن نیز ممکن است نه اختلاف‌نظر، بلکه مانعی در راه نجات بشر تلقی شود.
این نکته، تفسیری از هشدار لیلاست؛ نه ادعای اینکه هر آرمان‌خواهی سیاسی لزوماً به خشونت می‌انجامد.
🔻 ۴. آیا این سخن به معنای کنارگذاشتن سیاست است؟
خیر. از این گزاره که سیاست نمی‌تواند انسان را رستگار کند، ضرورتاً بی‌اهمیت‌بودن آزادی، عدالت، قانون یا کنش سیاسی نتیجه نمی‌شود.
می‌توان برای کاهش رنج انسان‌ها و اصلاح نهادهای اجتماعی تلاش کرد، بی‌آنکه از یک حکومت، انقلاب یا ایدئولوژی انتظار نجات نهایی داشت.
محدوددانستن توان سیاست، با بی‌اعتنایی به مسئولیت سیاسی یکسان نیست.
✳️ سخن پایانی
هشدار مارک لیلا را می‌توان چنین صورت‌بندی کرد:
هرگاه سیاست بار وعده رستگاری نهایی را بر دوش بکشد، خطر آن پدید می‌آید که قدرت سیاسی خود را فراتر از نقد و محدودیت بداند.
شاید یکی از مهم‌ترین درس‌های تاریخ اندیشه سیاسی همین باشد: می‌توان به جهانی عادلانه‌تر امید بست، بی‌آنکه سیاستمداران، حکومت‌ها یا ایدئولوژی‌ها را منجی انسان تصور کرد.
📚 منبع:
مارک لیلا، خدای مُرده‌زاد؛ دین، سیاست و غرب مدرن، ترجمه زانیار ابراهیمی، تهران: نشر هرمس، چاپ سوم، ۱۴۰۲، صفحات ۲۴۰ و ۲۴۱.
🔗 بازنشر از کانال عدنان فلاحی
#مارک_لیلا #خدای_مرده_زاد #فلسفه_سیاسی #دین_و_سیاست #الهیات_سیاسی #آرمان_شهر #موعودباوری #اندیشه_سیاسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 چگونه نارضایتی انباشته به کنش جمعی تبدیل می‌شود؟
📗 از بحران معیشت و فرسایش اعتماد عمومی تا شکل‌گیری اعتراضات اجتماعی
✍️ احمد علوی
📰 ایران امروز | ۲۸ مهر ۱۴۰۵
🔹 چرا فقر، تورم، فساد و ناکارآمدی حکمرانی همیشه به اعتراضات گسترده منجر نمی‌شوند؟
احمد علوی در مقاله‌ای تحلیلی با عنوان «چگونه نارضایتی انباشته به کنش جمعی تبدیل می‌شود؟» به بررسی یکی از پرسش‌های مهم جامعه‌شناسی سیاسی می‌پردازد:
چه عواملی باعث می‌شوند نارضایتی‌های پراکنده و فردی به آگاهی جمعی، اعتراض عمومی و گاه بحران اقتدار سیاسی تبدیل شوند؟
نویسنده با بهره‌گیری از نظریه‌های مانکور اولسون، داگ مک‌آدام و تیمور کوران، نشان می‌دهد که شدت بحران اقتصادی به‌تنهایی برای توضیح شکل‌گیری جنبش‌های اجتماعی کافی نیست.
🔻 ۱. چرا بحران اقتصادی الزاماً به خیزش عمومی نمی‌انجامد؟
در بسیاری از جوامع، فقر و نابرابری گسترده وجود دارد، اما اعتراضات فراگیر شکل نمی‌گیرد.
به باور نویسنده، مردم ممکن است در برابر بحران، واکنش‌های متفاوتی نشان دهند:
▪️ مهاجرت و خروج از کشور
▪️ کناره‌گیری از فعالیت اجتماعی
▪️ سازگاری فردی با شرایط دشوار
▪️ مشارکت در اعتراضات و کنش‌های جمعی
مانکور اولسون در نظریه کنش جمعی توضیح می‌دهد که حتی افرادی با منافع مشترک ممکن است به دلیل هزینه‌ها و خطرهای مشارکت، از اقدام جمعی خودداری کنند.
بنابراین، نارضایتی شرط مهمی برای اعتراض است، اما شرط کافی نیست.
🔻 ۲. ابربحران‌های ایران و انباشت نارضایتی
علوی مجموعه‌ای از بحران‌های ساختاری اقتصاد ایران را بررسی می‌کند:
▪️ تورم مزمن و کاهش قدرت خرید
▪️ بی‌ثباتی ارزش پول ملی
▪️ دشواری تأمین مسکن
▪️ ناامنی شغلی و کاهش دستمزد واقعی
▪️ افت کیفیت خدمات عمومی
▪️ رانت و نابرابری در دسترسی به منابع
او معتقد است هنگامی که شهروندان احساس کنند کار، تحصیل و پس‌انداز دیگر چشم‌اندازی برای بهبود زندگی فراهم نمی‌کنند، نارضایتی اقتصادی ممکن است به احساس انسداد اجتماعی تبدیل شود.
در چنین شرایطی، مسئله فقط کاهش درآمد نیست؛ بلکه اعتماد به عادلانه‌بودن قواعد اقتصادی و امکان پیشرفت اجتماعی نیز آسیب می‌بیند.
🔻 ۳. فرسایش اعتماد؛ وقتی روایت رسمی اعتبار خود را از دست می‌دهد
یکی از محورهای مقاله، رابطه میان تجربه روزمره مردم و اعتبار گفتمان رسمی حکومت است.
به باور نویسنده، هنگامی که وعده‌های رسمی درباره بهبود شرایط با تجربه واقعی شهروندان ناسازگار باشد، اعتماد عمومی ممکن است کاهش یابد.
او میان سه وضعیت تمایز می‌گذارد:
نارضایتی از عملکرد حکومت، کاهش اعتماد به نهادها و بحران مشروعیت سیاسی.
این سه وضعیت یکسان نیستند و گذار از یکی به دیگری نیز اجتناب‌ناپذیر نیست.
🔻 ۴. نقش رسانه‌ها در آشکارشدن نارضایتی‌های پنهان
علوی با استفاده از نظریه «ترجیحات پنهان» تیمور کوران توضیح می‌دهد که در شرایط محدودیت سیاسی، افراد ممکن است نارضایتی واقعی خود را آشکار نکنند.
اما وقتی متوجه شوند دیگران نیز تجربه‌ها و نگرانی‌های مشابهی دارند، برداشتشان از میزان مخالفت اجتماعی تغییر می‌کند.
در برخی شرایط، این فرایند به پدیده‌ای موسوم به «آبشار اعتراضی» می‌انجامد؛ یعنی آشکارشدن مخالفت عده‌ای، دیگران را نیز به بیان نارضایتی تشویق می‌کند.
بااین‌حال، نویسنده تأکید می‌کند که انتشار اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی به‌تنهایی به سازمان‌یابی و اعتراض پایدار منجر نمی‌شود.
🔻 ۵. هفت مرحله تبدیل نارضایتی به کنش جمعی
مهم‌ترین بخش مقاله، ارائه الگویی هفت‌مرحله‌ای برای توضیح این فرایند است:
۱. انباشت بحران‌های زندگی روزمره: گسترش مشکلات اقتصادی و اجتماعی.
۲. شکل‌گیری احساس بی‌عدالتی عمومی: پیوند مشکلات فردی با برداشت از توزیع نابرابر منابع و فرصت‌ها.
۳. فرسایش اعتماد به نهادهای رسمی: کاهش اعتبار وعده‌ها و راه‌حل‌های حکومتی.
۴. آشکارشدن نارضایتی‌های پنهان: آگاهی افراد از تجربه‌ها و نگرانی‌های مشترک.
۵. شکل‌گیری تفسیر مشترک از بحران: پیوند مطالبات اقتصادی، صنفی و اجتماعی در چارچوب‌هایی فراگیرتر.
۶. تبدیل نارضایتی به کنش جمعی: اهمیت‌یافتن اعتماد متقابل، شبکه‌های ارتباطی و ارزیابی هزینه مشارکت.
۷. گسترش اعتراض و احتمال بحران اقتدار: پیوند اعتراضات گروه‌های مختلف و افزایش فشار بر نهادهای حکمرانی.
📌 نکته مهم: این مراحل الزاماً خطی نیستند و هیچ مرحله‌ای وقوع مرحله بعدی را تضمین نمی‌کند.
🔻 ۶. جنگ، تحریم و پیچیده‌ترشدن معادلات اجتماعی
نویسنده معتقد است شرایط جنگی و فشارهای خارجی می‌توانند بحران‌های اقتصادی و اجتماعی را تشدید کنند.
اما آثار سیاسی جنگ یکسان نیست.
از یک سو، اختلال در تولید، تجارت و معیشت ممکن است نارضایتی را افزایش دهد.
از سوی دیگر، محدودیت‌های امنیتی، افزایش هزینه اعتراض و نگرانی از بی‌ثباتی می‌توانند مشارکت اجتماعی را کاهش دهند.

بنابراین، نه سکوت جامعه الزاماً نشانه رضایت است و نه نارضایتی گسترده، وقوع خیزش عمومی را تضمین می‌کند.
🔻 ۷. از بحران اقتصادی تا بحران اقتدار
علوی در جمع‌بندی مقاله هشدار می‌دهد که انکار بحران‌های اقتصادی و اجتماعی ممکن است پیامدهایی فراتر از افزایش نارضایتی داشته باشد.
اگر شهروندان احساس کنند نهادهای مسئول مشکلات را به رسمیت نمی‌شناسند یا توانایی حل آنها را ندارند، اعتماد به سازوکارهای رسمی حل مسئله نیز ممکن است تضعیف شود.
بااین‌حال، نویسنده از پیش‌بینی قطعی تحولات سیاسی پرهیز می‌کند و تأکید دارد که مسیر آینده به مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی وابسته است.
✳️ سخن پایانی
مهم‌ترین آموزه این مقاله آن است که بحران اقتصادی و بحران سیاسی را نمی‌توان به‌سادگی معادل یکدیگر دانست.
فقر و تورم می‌توانند زمینه نارضایتی را فراهم کنند، اما تبدیل آن به کنش جمعی به عوامل دیگری مانند اعتماد اجتماعی، برداشت مشترک از بی‌عدالتی، اعتبار نهادها و ظرفیت‌های ارتباطی و سازمانی وابسته است.
به بیان دیگر:
شدت نارضایتی به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست؛ چگونگی درک مشترک بحران و امکان کنش جمعی نیز اهمیت دارد.
📖 مطالعه متن کامل مقاله در ایران امروز
#احمد_علوی #جامعه_شناسی_سیاسی #کنش_جمعی #جنبش_های_اجتماعی #بحران_اقتصادی #اعتماد_عمومی #اعتراضات_اجتماعی #ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 روزنامه اعتماد منتشر نشد؛ آیا گفت‌وگو با بهزاد نبوی علت توقف انتشار است؟
📰 ابهام درباره سرنوشت روزنامه اعتماد؛ از مشکل تأمین کاغذ تا احتمال اجرای حکم توقیف دوماهه
🔹 روزنامه «اعتماد» از روز سه‌شنبه منتشر نشده است؛ توقفی که به گزارش «سلام آنلاین»، هم نسخه چاپی و هم انتشار اینترنتی این روزنامه را دربر گرفته و پرسش‌هایی درباره علت آن ایجاد کرده است.
این توقف در حالی رخ داده که آخرین شماره منتشرشده اعتماد، گفت‌وگویی با بهزاد نبوی، فعال سیاسی اصلاح‌طلب، با تیتر درشت «احیای سند مسکوت» را روی جلد داشته است.
در بالای جلد نیز از نبوی چنین نقل شده است:
«اسلام‌آباد و دو روزنه‌ای که ایران می‌گشاید.»
🔻 سه روایت درباره توقف انتشار اعتماد
▪️ مشکل تأمین کاغذ: برخی منابع، منتشرنشدن روزنامه را ناشی از مشکلات مربوط به کاغذ عنوان کرده‌اند.
▪️ پیامد مصاحبه با بهزاد نبوی: به گزارش باشگاه روزنامه‌نگاران ایران، یکی از اعضای تحریریه اعتماد، توقف انتشار را به گفت‌وگوی اخیر این روزنامه با بهزاد نبوی مرتبط دانسته است.
▪️ احتمال اجرای حکم توقیف: سایت عصر ایران احتمال داده است که منتشرنشدن اعتماد ناشی از اجرای حکم توقیف دوماهه این روزنامه باشد.
🔻 ماجرای حکم توقیف چیست؟
خبرگزاری فارس پیش‌تر، در پنجم مهر، از صدور حکم توقیف دوماهه روزنامه اعتماد خبر داده بود؛ حکمی که بنا بر گزارش‌های منتشرشده، در آن زمان اجرا نشده بود.
اکنون این احتمال مطرح شده است که حکم یادشده تأیید و اجرایی شده باشد.
بااین‌حال، تا زمان انتشار گزارش سلام آنلاین، اطلاعیه رسمی و روشنی درباره علت توقف انتشار اعتماد منتشر نشده بود.
مدیران روزنامه نیز ابراز امیدواری کرده‌اند که انتشار آن از روز بعد از سر گرفته شود.
🔻 مسئله‌ای فراتر از یک روزنامه
ابهام درباره توقف انتشار یک روزنامه، به‌ویژه هنگامی که احتمال ارتباط آن با محتوای یک مصاحبه سیاسی مطرح می‌شود، پرسش‌هایی درباره شفافیت تصمیم‌های نظارتی و وضعیت آزادی مطبوعات ایجاد می‌کند.
در چنین شرایطی، انتشار توضیح رسمی درباره وضعیت حقوقی روزنامه و علت توقف فعالیت آن، برای جلوگیری از گسترش شایعات و روشن‌شدن واقعیت ضروری است.
✳️ پرسش اصلی این است:
آیا اعتماد به دلیل مشکلات فنی و اقتصادی منتشر نشده، یا با تصمیمی قضایی و نظارتی روبه‌رو شده است؟
تا روشن‌شدن علت رسمی، نمی‌توان ارتباط مصاحبه بهزاد نبوی با توقف انتشار روزنامه را قطعی دانست.
📰 منبع: سلام آنلاین، به نقل از باشگاه روزنامه‌نگاران ایران، عصر ایران و فارس
#روزنامه_اعتماد #بهزاد_نبوی #آزادی_مطبوعات #روزنامه_نگاری #رسانه #آزادی_بیان
#فرهیختگان روزن آگاهی