گلوله‌ها
چطور
از میانِ زندگی
رد شدند
بی‌يك نگاه
به پشت سر؟

و حالا
نام‌ها
می‌افتند
یکی یکی
در امتداد دیوار
آجرها تمامی ندارند

@LS_leilasadeghi

بازخوانی نغمه‌ای آشنا برای آزادی
این اثر، یکی از نخستین ترانه‌های ساخته شده در جریان اعتراضات اخیر است که با نگاهی به ارزش‌های دموکراتیک و تکثرخواهانه شکل گرفته است.
• خواننده و تنظیم‌کننده: روزبه عماد
• ملودی: فولکلور روسی (کازاچوک)
• تدوین ویدیو: هرمز عابدی
• شاعر: علاء مهر

⁨ ⁨ شبنم وقتی که برایش این کلمه‌ها را تایپ می‌کرد، خوانده بود که بعضی آدم‌ها گیاهند و بعضی آدم‌ها حیوان، یادش نمی‌رود، بعد از خواندن آن جمله، همان روزی که دفتر کارش آمده بود، به اعتراض گفته بود که اگر شکل سومی از انسان‌ها وجود نداشت، نسل بشر منقرض می‌شد! پس نمی‌شود با این قطعیت همه چیز را طبقه‌بندی کرد. به نظرم باید به یک شکل سومی هم فکر کرد.

——
بخشى از كتاب منتشر نشده ام، "سولانين"⁩
#سولانين⁩

@LS_leilasadeghi

«بدن، تنها سنگر بقا در هجوم فاجعه»

در روزهایی که پیکر پاره‌پاره‌ی وطن، داغدارِ فجایع اخیر (۱۸ و ۱۹ دی‌ماه) است، سخن گفتن از «مهاجرت» و «پناهندگی»، دیگر نه یک انتخاب، که واکاویِ اجبارِ تن به متلاشی‌شدن است.
در این نشست، به بازخوانی فیلم «مهمانان هتل آستریا» (رضا علامه‌زاده) خواهم پرداخت؛ اثری که دهه‌ها پیش، تصویرگرِ عریانِ همان سرنوشتی بود که امروز بار دیگر با آن مواجهیم: اعدام، دستگیری و بدن‌هایی که در برزخِ میان ماندن و رفتن، به «میدان بقا» تبدیل می‌شوند.
در این نشست، درباره مهاجرت نه به مثابه یک «گذار» برای بازسازی زندگی، بلکه به عنوان تجربه‌ای از «متلاشی شدن ادراکی» صحبت خواهم کرد. با نگاهی به اثر رضا علامه‌زاده، به چگونگی محدودیت‌های زمانی-مکانی و فشارهای زیستی بر بدن خواهم پرداخت و اینکه چگونه در این فرایند بدن به ابزاری برای مدیریت بقا تبدیل می شود.

زمان: یکشنبه، ۱۵ فوریه ۲۰۲۶ | ساعت ۲ بعد از ظهر
مکان: کتابخانه کاپیلانو (Capilano Library)
نشانی:
3045 Highland Blvd, North Vancouver, BC, V7R 2X4
با حضور کارگردان: رضا علامه‌زاده
برگزارکننده: نشریه شهرگان

@LS_leilasadeghi

بدن به‌مثابه میدان بقا: واسازی کنش مهاجرت
لیلا صادقی

https://shahrgon.com/?p=182390
18 Feb 2026

و اگر مرگ نبود….
نوشته لیلا راعی


http://www.leilasadeghi.com/others-works/others-stories/1082-leila-raei

@LS_leilasadeghi

⁨ دیکتاتوری فقط یک ساختار سیاسی نیست؛ یک الگوی ذهنی است.

@LS_leilasadeghi

⁨ دیکتاتوری فقط یک ساختار سیاسی نیست؛ یک الگوی ذهنی است.

وقتی سال‌ها در فضای قدرت متمرکز زندگی می‌کنیم، ذهن ما به خطاهایی مثل «توهم اکثریت»، «دوگانه‌سازی یا این یا هیچ»، «سوگیری تأییدی» و «یکی‌گرفتن خود با حقیقت» عادت می‌کند. نتیجه؟ فکر می‌کنیم نظر ما نظر همه است و مخالف، تهدید است نه امکان.

تغییر از بالا به پایین اگر هم رخ بدهد، اغلب فقط تغییر نقاب است. چون مدل ذهنی همان است. تغییر پایدار از پایین به بالا شکل می‌گیرد؛ از بازنگری در پیش‌فرض‌های خودمان.

وقتی به ایستادن داریوش آشوری کنار رضا پهلوی فحش می‌دهیم،
وقتی به مخالفت گلشیفته فراهانی با جنگ توهین می‌کنیم،
در واقع ناتوانی در تحمل «ناهمسانی شناختی» را نشان می‌دهیم.

جامعه‌ای که تفاوت را تاب نمی‌آورد، مستعد بازتولید همان الگوی اقتدارگرایانه است؛ حتی اگر اسم حکومت عوض شود.

دموکراسی قبل از آنکه یک نظام سیاسی باشد، یک ظرفیت روانی است:
توان زیستن کنار نظر مخالف، بدون حذف آن.

اگر هنوز می‌گوییم «یا این یا هیچ»،
مسئله فقط رژیم نیست؛
مسئله زیرساخت فکری ماست.

تغییر بیرونی بدون تغییر در سوگیری‌های درونی،
یعنی همان داستان، با نامی تازه.

* من طرفدار جریانی هستم که بتوانم با آن مخالفت کنم، و در عین مخالفت، در دل آن زندگی کنم.⁩

@LS_leilasadeghi

دیکتاتوری فقط یک ساختار سیاسی نیست؛ یک الگوی ذهنی است
لیلا صادقی

https://shahrgon.com/?p=182447
22 Feb 2026

تاریخ را نه قهرمان‌ها می‌نویسند، نه دیکتاتورها؛
تاریخ، در حقیقت، حاصلِ ماندگاریِ نفس‌هاست:
نفسِ مردمی که از زیر آوارها نظاره‌گرند.

می‌توان از رفتنِ یک سایه‌ی شوم آسوده شد
و در همان لحظه،
برای شهری که در آتش به خاکستر می‌نشیند، سوگوار بود.
زبانِ انسان ظرفِ تناقض‌هاست؛
شادمانی و اندوه را همزمان صرف می‌کند.

چراکه مسئله فقط رفتن یا ماندنِ یک حاکم نیست؛
مسئله «چگونگیِ رفتن» است.
در سیاست، همان‌قدر که آمدن معنا دارد، رها کردن نیز فضیلت است.
وقتی قدرت خود را هم‌ارزِ سرزمین بداند، سقوطش را با سقوطِ کشور یکی می‌گیرد؛
و این‌جاست که کشتی، به‌جای واگذاریِ سکان، به‌سوی صخره رانده می‌شود.
چسبیدن به سکان،
نه از ترسِ محاکمه،
بلکه از ناتوانیِ پذیرشِ پایان است.

افسوس که جنگ، شوم‌ترین نویسنده است؛
همه‌ی جمله‌ها را با قلمِ آتش به پایان می‌رساند
و هیچ‌کس را بی‌خط‌خوردگی رها نمی‌کند.

کاش روزی برسد که تاریخِ ما،
به‌جای صدای گلوله و انفجار،
با صدای باز شدنِ پنجره‌ها آغاز شود.

@LS_leilasadeghi

تقدس و شکست گفت‌وگو

لیلا صادقی

سی سال پیش، نقد یک باور دینی مانند اسلام در ایران با خودسانسوری شدیدی همراه بود؛ اغلب فرد پیش از آنکه جمله‌اش را کامل کند، در ذهن خود آن را سانسور می‌کرد — نه از سر احترام، بلکه از سر ترس.

امروز ممکن است شکل ترس تغییر کرده باشد، اما سازوکار روانی همان است؛ تنها تفاوت در این است که موضوع تقدس جابه‌جا شده و دامنه‌اش گسترده‌تر شده است.

روانشناسان اجتماعی سال‌هاست روی این پدیده کار کرده‌اند. بر اساس «نظریه هویت اجتماعی» تجفل و جان ترنر (1979)، انسان‌ها برای اینکه احساس امنیت کنند، خودشان را در قالب «گروه‌ها» تعریف می‌کنند. وقتی یک باور، رهبر یا ایدئولوژی تبدیل به هویت ما شود، نقد آن مساوی با تهدید خود ما تلقی می‌شود و این یعنی تقدس. به عبارت دیگر، تقدس یعنی خارج کردن یک مفهوم از حوزه‌ی پرسش. وقتی چیزی مقدس می‌شود، سه اتفاق می‌افتد:
1. دیگر درباره‌اش سؤال نمی‌پرسیم.
2. فقط اطلاعاتی را می‌پذیریم که تصویر مثبتش را تقویت کند (سوگیری تأییدی).
3. نقدش را حمله‌ی شخصی تلقی می‌کنیم.

در این مرحله بحث منطقی نیست؛ بحث «حفاظت از هویت» است.
از آنجایی که وقتی جامعه‌ای سال‌ها درگیر بحران اقتصادی، فشار سیاسی یا ناامنی اجتماعی بوده، به‌طور طبیعی دچار اضطراب جمعی می‌شود. از سوی دیگر، براساس نظریه «مدیریت وحشت» که در سال 1986 از سوی جف گرینبرگ، شلدون سولومون و تام پیشچینسکی مطرح شد، وقتی انسان‌ها با ناامنی و بی‌ثباتی مواجه می‌شوند، بیشتر به باورهای قطعی و رهبران کاریزماتیک می‌چسبند؛ چون این باورها به آن ها احساس معنامندی و ثبات می‌دهد. در چنین فضایی، مردم از پیچیدگی خسته می‌شوند و به دنبال یک روایت ساده هستند: «این خوب است. آن یکی بد است.» و از آنجایی که ذهن انسان در چنین شرایطی ابهام را دوست ندارد، به تقدس یعنی حذف ابهام گرایش پیدا می کند.

در تاریخ معاصر ایران، نقد برخی باورهای دینی یا عملکرد روحانیت، سال‌ها مساوی با «ضدیت با دین» تلقی می‌شد که در عمل، به معنای بسته شدن فضای گفت‌وگو بود. این روزها اما این پدیده در حوزه های دیگر نیز تجلی پیدا کرده و نشان می دهد سازوکار تقدس تنها مربوط به مذهب نیست. به عبارتی، هر جریان سیاسی اگر به مرحله‌ی تقدس برسد، همان الگو را بازتولید می‌کند. وقتی طرفداران یک چهره سیاسی هیچ نقدی را برنمی‌تابند و هر پرسشی را «همراهی با جمهوری اسلامی» تلقی می‌کنند، سازوکار ذهنی همان است. همانطور که در ساختار حکومتی مانند جمهوری اسلامی نیز سال‌ها هرگونه نقدی با برچسب «ضدانقلاب» پاسخ داده شده است. از نظر ساختار روانی، با شکل گیری تقدس، رفتارها شبیه می‌شود:
• نقد برابر است با خیانت
• سؤال برابر است با توهین
• اختلاف نظر برابر است با دشمنی

درنتیجه، در چنین شرایطی جامعه دو قطبی می‌شود که پیامد این دو قطبی شدن، از کار افتادن عقل جمعی است.

جاناتان هایت در کتاب «ذهن درستکار» (2012) توضیح می‌دهد که قضاوت‌های اخلاقی ما بیشتر از آنکه نتیجه استدلال باشند، حاصل شهودهای سریع و احساسی‌اند. به تعبیر او، ذهن اخلاقی ابتدا حکم می‌دهد و سپس برای آن استدلال می‌سازد. به همین دلیل، وقتی یک ایده یا رهبر وارد حوزه «اخلاق مقدس» می‌شود، نقد آن نه به‌عنوان بحث فکری، بلکه به‌عنوان تعرض اخلاقی درک می‌شود.

نتیجه چه می‌شود؟
• گفت‌وگو و تبادل نظر کاهش می‌یابد.
• دو قطبی‌سازی جامعه تشدید می‌شود.
• خشم پنهان و عدم اعتماد عمومی افزایش می‌یابد.
• نخبگان فکری و افرادی که اهل نقد و پرسش هستند، ممکن است از فضا فاصله بگیرند.

در نهایت باید گفت که تقدس بیش از آنکه یک پدیده فرهنگی یا سیاسی باشد، بازتابی از سازوکارهای بنیادین ذهن انسان است. مغز ما برای مدیریت عدم قطعیت، اضطراب و تهدیدهای وجودی، تمایل دارد مفاهیم و افراد را «مقدس» کند تا پردازش شناختی ساده‌تر شود و هویت روانی امن بماند. اما این مکانیزم محافظتی، وقتی به سطح جامعه تعمیم می‌یابد، عقل جمعی را فلج می‌کند و گفتگو و پرسشگری را از کار می اندازد.

راه خروج از این چرخه، توانایی پرسشگری و تحمل ابهام است، حتا وقتی این پرسش‌ها هویت گروهی یا باورهای تثبیت‌شده را به چالش می‌کشند. پردازش اطلاعات متنوع و مواجهه با تضادهای شناختی برای یادگیری و تصمیم‌گیری مؤثر ضروری است و تنها زمانی که ذهن‌ها بتوانند بدون ترس از تهدید هویت، داده‌ها و ایده‌های مختلف را ارزیابی کنند، جامعه می‌تواند از ظرفیت کامل هوشمندی جمعی، انعطاف شناختی و توانایی تطبیق با پیچیدگی‌های محیط بهره‌مند شود.


@LS_leilasadeghi

پیام یک دوست از ایران:



اینجا مردم در واقع 3 دسته هستند، یک دسته همون طرفدارای همیشگی حکومت که 25 الی 30 درصد هستند ( چه کسایی که سر در آخور جمهوری اسلامی دارند چه کسایی که دل در مذهب و پایگاه فکری جمهوری اسلامی) با جدیت حرف از جنگیدن و مقابله می زنند ( حتی اونهایی که 2 تا بچه کوچیک دارند) با جدیت میگن که مرگ یکبار، شیون یکبار، اگر الان کوتاه بیاییم و صلح کنیم، باز 6 ماه دیگه آمریکا و اسرائیل میرن مخازن بمب هاشون رو پر میکنند و حمله می کنند. یا اینوری یا اونوری (حتی کوچکترین ترس و تردیدی ندارند)
یک عده طرفدار پهلوی یا سرنگونی جمهوری اسلامی که مناظره گر حملات هستند و هرچند کم کم دارند میترسند و نگران میشوند ولی هنوز امید دارند از دل این جنگ ققنوسی دربیاد.
بقیه هم مثل ما که شاید بشه گفت 40 الی 50 درصد (نیمی از جمعیت) نگران و هراسان از آینده ای که در انتظار داریم.
یک طرف میتونه طی یکی الی دو هفته آینده ایران رو تبدیل کنه به جهنم و طرف دیگه ماندگاری جمهوری اسلامی و خیل عظیمی از ویرانی ها و حجم انتقامی که حکومت میخواهد از ملت بگیره .
همین الان دارند ملت رو به مصادره اموال و اعدام تهدید می کنن.

پیام یک دوست از تهران

وضعيتى دشوار

ترس در مغز، فاصله در جامعه

ترس یکی از بنیادی‌ترین واکنش‌های انسانی است و نقش آن تنها محدود به محافظت از زندگی نیست؛ بلکه بر تصمیم‌گیری‌ها و روابط اجتماعی نیز تأثیر می‌گذارد.
مغز هر فرد ترس را به شیوه‌ای متفاوت پردازش می‌کند؛ بخش‌هایی مانند آمیگدالا و سیستم عصبی سمپاتیک، واکنش فوری به تهدید ایجاد می‌کنند، اما شدت و کیفیت تجربه ترس تحت تأثیر تجربیات گذشته، محیط اجتماعی و عملکرد شناختی فرد قرار دارد. کسی که بحران، جنگ یا فقر را تجربه کرده، تهدیدها را پررنگ‌تر می‌بیند، در حالی که فردی بدون تجربه مشابه همان خطرها را کم‌رنگ احساس می‌کند.

تأثیر عوامل فرهنگی و ارزش‌های اجتماعی نیز بر شکل‌گیری ترس‌های متفاوت قابل توجه است. برخی از تجزیه کشور و تهدید تمامیت ارضی می‌ترسند، برخی از فساد یا دیکتاتوری جدید، و برخی دیگر از استثمار و دخالت خارجی نگرانند. این تفاوت‌ها به معنای بی‌اعتنایی به کشور نیست، اما ترس‌های غالب، مسیر واکنش‌ها، اولویت‌ها و تصمیم‌گیری‌ها را متفاوت می‌کند.

علاوه بر این ها، ساختار شخصیتی بر واکنش فرد به ترس تاثیرگذار است. افراد هیجانی، ترس را لحظه‌ای و شدیدتر تجربه می‌کنند، در حالی که افراد تحلیلی تهدید را می‌سنجند و راه‌های مدیریت آن را ارزیابی می‌کنند.

زمانی که افراد ترس‌ها و نگرانی‌های خود و دیگران را می‌پذیرند و تفاوت‌ها را به رسمیت می‌شناسند، برچسب‌گذاری اجتماعی رخ نمی‌دهد. اما در شرایطی که پذیرش وجود ندارد، مغز برای ساده‌سازی و کاهش اضطراب دیگران را دسته‌بندی کرده و برچسب‌هایی مانند «وطن‌فروش» یا «بی‌شرف» رواج می‌دهد. این واکنش شناختی، که مکانیسمی برای کاهش اضطراب است، به جای کاهش خطر، باعث افزایش فاصله، سوءتفاهم و چند قطبی کردن اجتماعی می‌شود.

شناخت این سازوکارها نشان می‌دهد که اختلاف‌ها در جامعه ایران ریشه در ترس‌های متفاوت و نحوه پردازش آن‌ها در مغز انسان دارد، نه در عشق یا وفاداری به وطن. پذیرش تفاوت‌ها، به رسمیت شناختن نگرانی‌های متفاوت و ایجاد فضایی برای همدلی، راهی ممکن برای کاهش شکاف‌ها و ایجاد وحدت میان مردم می تواند باشد.

@LS_leilasadeghi