✅ نظر انجمن علمی روان‌پزشکان ایران درباره واگذاری توزیع متادون به داروخانه‌ها:

⬅ جناب ‌آقای دکتر عزت‌اله گل‌علیزاده
نایب‌رئیس محترم اول شورای عالی و رئیس کمیسیون نظارت سازمان نظام پزشکی

با سلام و احترام
🍁 در پاسخ به نامه شماره 1398/100/20/6989 مورخ 1398/6/10 در خصوص واگذاری توزیع #متادون به داروخانه‌ها، به استحضار می‌رساند جدا کردن درمان اعتیاد از توزیع دارو از طریق واگذاری توزیع دارو به داروخانه‌ها، با توجه به پیچیدگی‌های صحنه اعتیاد و درمان در کشور و گسترده بودن مراکز، چشم‌انداز روشنی نخواهد داشت. در این خصوص توجه به نکات زیر را ضروری می‌دانیم:

🍁 #اعتیاد یا اختلال مصرف #مواد یک اختلال روان‌پزشکی متأثر از عوامل زیستی، روانی و اجتماعی است. منابع و شواهد علمی موجود در دنیا تصریح دارند که درمان و مدیریت این اختلال با ترکیبی از مداخلات هم‌زمان اعم از ارائه دارو، درمان اختلالات جسمی و روان‌پزشکی همراه، مدیریت موردی، مداخلات روان‌درمانی و غیره امکان‌پذیر است. ارجحیت خدمات برای درمان اختلالات اعتیادی، ارائه مدل‌های جامع و فراگیرِ چندبعدی است. خوشبختانه در کشور ما این ساختار از حدود دو دهه قبل استقرار یافته و مراکز درمانی موجود علیرغم کاستی‌ها و ناتوانایی‌ها در ارائه مدل جامع مطلوب، توانسته‌اند خدمات ارزشمندی از کاهش آسیب و درمان اعتیاد ارائه کنند. این مراکز تا حدودی در کنترل نسبی برخی آسیب‌های اعتیاد ازجمله سرایت بیماری‌های ویروسی، موفق بوده‌اند تا حدی که کاهش آسیب اعتیاد از اولویت بعضی از مدیران دستگاه‌ها خارج شده و خطرات آن را فراموش کرده‌اند.

🍁 توزیع دارو در داروخانه‌ها باعث نوعی عقب‌گرد در این رویکرد جامع‌نگر شده و تلاش برای شکل‌گیری مدل جامع زیستی-روانی-اجتماعی را دشوارتر می‌سازد و درمان را به‌سوی رویکرد ویزیت-نسخه-دارو (prescription-based) تقلیل خواهد داد. در درمان اعتیاد هر زمان مراجعان به‌جای بسنده کردن به مصرف دارو، به تقویت مهارت‌های فردی و بین‌فردی اقدام کرده و مشکلات زمینه‌ای و رفتاری خود را مخاطب قرار داده‌ باشند، نتایج مثبت حاصل شده و در مسیر بهبودی حرکت کرده‌اند.

🍁 تصور یا باور به این‌که از راه مصرف دارو، اعتیاد مرتفع شده و افراد درمان می‌شوند هیچ مبنای علمی ندارد. تمام سال‌های اخیر تلاش روان‌پزشکان فعال در درمان سوءمصرف مواد مخدر، ترویج نگرش بازتوانیِ روانی-اجتماعی بوده است و مراجعان را از دارو-محوری صرف بر حذر داشته‌اند. تأکید بر این بوده که نقش روان‌درمانی، خانواده‌درمانی، آموزش مراجعان، بازتوانی و مشکلات زمینه‌ساز اعتیاد نیازمند به گسترش و ارتقا است.
علاوه بر این، آمادگی و امکان توزیع دارو در داروخانه‌ها با توجه به آسیب‌شناسی پیچیدهی توزیع، مقوله نشت دارو در داروخانه‌ها و چگونگی تعامل مراجع با توزیع‌کننده زیر سؤال است. ازجمله این‌که مطالعه مقدماتی و امکان‌سنجی کاملی در این خصوص انجام نشده است و داروخانه‌ها آمادگی و زیرساخت لازم بر این مهم را ندارند.

🍁 به همین دلایل این اقدام نه‌تنها کمکی به روند درمان اعتیاد نخواهد کرد، بلکه مانع بهبود و اصلاح تلاش‌های دو دهه‌ی اخیر در زمینه‌ی درمان‌ اعتیاد خواهد شد و این تغییر روش مشکلات و عوارض جدیدی را ایجاد خواهد کرد که تبعات آن سال‌ها گریبان‌گیر نظام سلامت خواهد بود.

✍ دکتر مریم رسولیان
رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران

اختصاصی ادنا/ سخنگو و معاون درمان و پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر کشور:

🔴قدر دان خدمات پزشکان و درمانگران در حوزه درمان اعتیاد هستیم / پزشکان کماکان در صدر جدول اعتماد مردم هستند

✅ سردار سعید منتظرالمهدی، سخنگو و معاون درمان و پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر کشور گفت: جای هیچ نگرانی نیست. صدای کارشناسان و درمانگران حوزه اعتیاد و انتقادات شان درباره توزیع متادون از طریق داروخانه ها شنیده شده و قرار است در نشست های تخصصی که با حضور کارشناسان و منتقدان برگزار می شود از اظهار نظرهای آنها برای نوشتن دستورالعمل اجرایی مصوبه بهره برده شود.

⬅️قصه متادون، داستان امروز و دیروز نیست و از سال ۱۳۹۵ دستگاه های دولتی مرتبط از جمله وزارت بهداشت نسبت به این موضوع و نشت متادون حساسیت ویژه ای پیدا کرده اند و طرح واگذاری متادون به داروخانه ها هم در راستای همان حساسیت ها است.

⬅️در سالیان گذشته این موضوع در جلسات کارشناسی وزارت بهداشت و ستاد مبارزه با موادمخدر طرح شده و خروجی این جلسات، منتج به تصویب این طرح و ابلاغ آن توسط رئیس جمهور شده است.

⬅️من اندک ایامی است در ستاد مبارزه با مواد مخدر توفیق خدمت پیدا کرده ام و تمام تلاش ام را به کار می بندم تا این موضوع به بهترین نحو ممکن به فرجام برسد. این روزها جلسات متعددی با کارشناسان حوزه درمان اعتیاد از جمله کانون درمانگران اعتیاد ، مرکز ملی مطالعات اعتیاد و انجمن پزشکان عمومی در برخی استانها داشته ام و نظرات آنها را شنیده ام و البته برخی از درمانگران نیز با اجرای طرح توزیع متادون در داروخانه ها موافق هستند.

⬅️ستاد مبارزه با مواد مخدر از چندین دستگاه و ارگان مختلف تشکیل شده است. هر کدام از نمایندگان دستگاه های عضو، مکلف هستند که در رابطه با حوزه تخصصی‌شان نظرات مشورتی ارائه کنند. مثلاً در مورد موضوعات مرتبط با کاهش عرضه و تقاضا و مقابله، نیروی انتظامی، وزارت اطلاعات، وزارت دادگستری، سازمان زندانها و ... دستگاه های اصلی به شمار می روند. در حوزه درمان اعتیاد هم وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی، جزء دستگاه های تخصصی هستند که اظهار نظرهای کارشناسی شان مورد توجه قرار می گیرد.

⬅️در جلسه 136 ستاد مبارزه با مواد مخدر که توزیع متادون از طریق داروخانه‌ها به تصویب رسید، وزیر بهداشت و معاون درمان آن وزارتخانه و رئیس سازمان بهزیستی که دستگاه های مرتبط هستند، حضور داشتند و نظرات کارشناسی آنها در حوزه درمان اعتیاد حتماً مورد توجه رئیس جمهور و دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر قرار گرفته و تصمیم بر آن شده است که توزیع متادون از طریق داروخانه ها انجام شود.

⬅️دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر در آخرین نشست خبری خود که در اواخر مردادماه برگزار شد،اعلام کرد که مرجع تصمیم گیری درباره موضوع واگذاری متادون از طریق داروخانه ها، وزارت بهداشت است.

⬅️دغدغه شبانه روزی سردار مومنی علاوه بر مبارزه بی امان با سوداگران مرگ موضوع پیشگیری و درمان و باز اجتماعی شدن معتادان است و تمام ظرفیت های موجود و سرمایه های اجتماعی را در این حوزه بسیج کرده و چشم امیدش در حوزه درمان به پزشکان، متخصصان حوزه اعتیاد و دیگر اقشار اثرگذار است.

⬅️نمی توان وجود مشکل در زمینه نشت متادون به بازار آزاد را انکار کرد و به هر حال این طرح بر اساس یک مشکل واقعی و مهم به تصویب رسیده است.

⬅️جای هیچ نگرانی نیست و صدای کارشناسان و درمانگران حوزه اعتیاد و انتقادات شان شنیده شده است. در چنین شرایطی بهترین اقدام این است که همه، دست به دست هم بدهیم و جلسات کارشناسی با حضور نمایندگان دستگاه های دولتی عضو و مرتبط و کارشناسان اعتیاد و منتقدان این طرح برگزار کنیم تا نظرات و آراء، به هم نزدیک شود و سپس با لحاظ کردن نظرات کارشناسی، دستورالعمل اجرایی این مصوبه در سایه تشکیل کمیته درمان به ریاست معاونت درمان وزارت بهداشت نوشته شود به طوری که هم از مزایای سیستم توزیع داروخانه ای بهره ببریم و هم از تخصص، دانش و تجربه مراکز درمان اعتیاد سرپایی کما فی السابق استفاده کنیم.

⬅️قدردان خدمات پزشکان و درمانگران در حوزه درمان اعتیاد هستیم و کماکان پزشکان در صدر جدول اعتماد مردم هستند و اعتبارشان در جامعه بسیار بالا است.

در لینک زیر بخوانید:
http://yon.ir/WlFu3

🔆دکتر منتظرالمهدی سخنگو و معاون ستاد مبارزه با مواد مخدر کشور:
✅پزشکان کماکان درصدر جدول اعتماد مردم هستند
✅قدردان خدمات پزشکان وپرستاران درحوزه درمان اعتیاد هستیم
✅جای هیچ نگرانی نیست، صدای کارشناسان ودرمانگران حوزه اعتیاد را شنیدم

🌐ادامه خبر 👇 👇 👇
rahapress.ir/?p=2260

✅✅ ملاقات هیات مدیره صنف درمانگران اعتیاد استان گیلان با نائب رئیس کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی جناب آقای دکتر قربانی

✅ در این ملاقات اعضای هیات مدیره ضمن تشکراز مکاتبه آقای دکتر قربانی با رئیس جمهور در خصوص مصوبه ستاد مبارزه با مواد مخدر ،گزارشی از اقدامات و پیگیریهای انجام شده را خدمت ایشان ارائه دادند

✅ آقای دکتر قربانی نیز مجددا تاکید کردند که از طرف کمیسیون بهداشت پیگیر مطالبات درمانگران اعتیاد خواهند بود ،قول دادند که جلسات کارشناسی در این خصوص در کمیسیون بهداشت ادامه داشته باشد و از هیات مدیره درخواست نمودند که پیشنهادات و طرح های کارشناسی خود را در این حوزه تقدیم کمسیون بهداشت نموده تا از طریق مجلس پیگیری و اقدام شود

🆔️ mmt_iran

✅✅ حجت الاسلام افتخاری نماینده محترم شهرستانهای فومن و شفت در مجلس شورای اسلامی طی نامه ای به معاونت امور پارلمانی رئیس جمهور خواستار بازنگری در مصوبه ستاد مبارزه با موادمخدر در خصوص واگذاری توزیع داروهای مخدر به داروخانه ها شد.

@mmt_iran

🆔️ @mmt_iran

طرحی که پای مبتلایان به اعتیاد را می‌لرزاند

خدیجه ستارزاده- البرز- خبرنگار: مراکز درمان اعتیاد البرز به عنوان پناه و مکانی برای مداوای بیمارانی که خواسته یا ناخواسته گرفتار درد اعتیاد شده‌اند، تاکنون از اولین تا آخرین مرحله درمانی، از پذیرش بیمار تا تحویل و حتی مصرف حضوری دارو، را بر عهده داشته‌اند.

🔸این فرایند محاسن زیادی برای بیماران دارد، اما با توجه به نشت (انتقال به بیرون و بازار آزاد) داروهای ترک اعتیاد در جامعه و جلوگیری از این نشت، ستاد مبارزه با مواد مخدر با پیشنهاد وزارت بهداشت به دنبال این است که متادون از این پس از طریق داروخانه‌ها در اختیار معتادانی که اقدام به ترک کرده‌اند قرار گیرد. این پیشنهاد موافقان و مخالفان زیادی دارد و به اعتقاد کارشناسان مبارزه با اعتیاد نه‌تنها از نشت این داروی مخدر به بازار قاچاق کم نمی‌کند، بلکه موجب ریزش معتادان از چرخه درمان نیز می‌شود. این طرح ارائه‌شده نگرانی‌هایی را برای بیماران، خانواده‌های آنها و همچنین پزشکان مربوطه ایجاد کرده است.

🔸نگرانی یک بیمار در حال ترک اعتیاد

یک بیمار تحت درمان در یکی از مراکز درمان اعتیاد کرج می‌گوید: ۵ سالی است گرفتار مصرف مواد و اعتیاد شده‌ام و حدود ۶ ماه است برای درمان به این مرکز مراجعه می‌کنم. این بیمار که حدود ۶۰ سال سن دارد، می‌افزاید: تاکنون غیر از خانواده خودم کسی اطلاع از مشکل من نداشته، اما نگران هستم اگر تهیه دارو به داروخانه‌ها واگذار شود، دیگران هم از این موضوع مطلع شوند


🔸مشکلات دستورالعمل پیشنهادی

نایب رئیس صنف درمانگاهان اعتیاد البرز با اشاره به بخشنامه واگذاری توزیع داروهای آگونیست (داروهایی که برای درمان اعتیاد مصرف می‌شوند و به مخدرها شباهت دارند) به داروخانه‌ها می‌گوید: این دستورالعمل اشکالاتی به همراه دارد؛ اول این‌که سلسه‌مراتب تصویب در کمیته درمان کشوری را هنوز طی نکرده، در حالی که هر بخشنامه و مصوبه‌ای باید در کمیته درمان کشوری، که متولی اصلی سیاست‌گذاری‌های حوزه درمان در زمینه اعتیاد است و به ریاست معاون درمان وزارت بهداشت، عضویت دبیر ستاد مبارزه با مواد مخدر، معاونت درمان بهزیستی و دیگر اعضای کمیته است، تحلیل و مستندات نفع و ضرر این طرح در کمیته ارائه شود.

🔸تبعات نگران‌کننده مراجعه به داروخانه

نایب‌رئیس صنف درمانگاهان اعتیاد البرز می‌گوید: ضعف دوم طرح واگذاری توزیع داروهای آگونیست (داروهایی که برای درمان اعتیاد مصرف می‌شوند و به مخدرها شباهت دارند) به داروخانه‌ها این است که وقتی تعدادی از مراکز را به یک داروخانه وصل کنیم، بار کاری آن افزایش یافته و مراجعان باید مدت زمان زیادی در نوبت بایستند تا داروهای خود را تهیه کنند، در صورتی که فردی که به مرکز وارد می‌شود، پس از ویزیت، مشاوره و ثبت دستور در دفترچه در زمان ۵ تا ۷ دقیقه داروی خود را دریافت و مرکز را ترک می‌کند. اما با مراجعه به داروخانه نگرانی از بابت دیدن دوست و آشنا و حتی شناخت متصدیان داروخانه از بیمار، تبعات نگران‌کننده‌ای برای آنها دارد.

🔸توزیع دارو فقط از طریق داروخانه

مدیر امور داروی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی البرز با بیان این‌که طرح واگذاری توزیع داروهای آگونیست (داروهایی که برای درمان اعتیاد مصرف می‌شوند و به مخدرها شباهت دارند) به داروخانه‌ها، هنوز در حد دستورالعمل است، می‌گوید: مطمئنا این طرح با بررسی‌های لازم به صورت پایلوت اجرا می‌شود و پس از آن کل مراکز «ام‌ام‌تی» همه داروهای خود را از داروخانه تهیه می‌کنند. به گزارش همشهری «پریناز احمدی» با اشاره به این‌که در همه دنیا روال قانونی توزیع دارو از طریق داروخانه‌ها انجام می‌شود، می‌گوید: در کشور ما نیز در قانون با صراحت این موضوع تعریف شده که توزیع دارو باید فقط توسط داروخانه انجام شود.

متن کامل خبر در سایت همشهری آنلاین

🆔️ @mmt_iran

🆔 @mmt_iran

عرضه متادون در داروخانه‌ها روش مناسبی برای درمان معتادان نیست

رئیس فراکسیون غذا و دارو مجلس، با انتقاد از تصمیم مسئولان حوزه غذا و دارو برای عرضه متادون به معتادان در داروخانه‌ها تاکیدکرد که فعالیت کلینیک‌های ترک اعتیاد برای درمان این افراد باید با نظارت دقیق دستگاه‌های مربوطه تداوم یابد.

🔸همایون هاشمی در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری خانه ملت، در انتقاد به تصمیم اداره داروهای مخدر و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو برای عرضه متادون در داروخانه‌ها ، گفت: متادون در زمره داروهای OTC نیست که دارای عوارض نباشد و بتوان آن را در گیشه داروخانه‌ها بدون کنترل عرضه کرد.

نماینده مردم میاندوآب، شاهین دژ و تکاب درمجلس شورای اسلامی، ادامه داد: عرضه متادون، بوپرنورفین یا شربت تریاک در داروخانه‌ها بهانه و ابزاری است که توسط آن بیماران و معتادان را به مطب‌ها بکشانند.

وی تصریح کرد: عرضه متادون توسط داروخانه‌ها تنها توسط آمریکا در یک مقطع زمانی کوتاه صورت گرفت که به سرعت نیز به نتیجه نامطلوب و اثرات منفی آن پی بردند، اما بعد از آن در هیچ نقطه از دنیا صورت نگرفت.

کلینیک‌های ترک اعتیاد دارای تیم متخصص برای درمان روح و جسم معتادان هستند

🔸هاشمی تاکید کرد: کلینیک‌های متادون درمانی یا درمان سوء‌ مصرف مواد مخدر دارای تیم و اجزای مختلف هستند و روانشناس، مددکار اجتماعی، پرستار متخصص و آموزش‌دیده و پزشک در این مراکز فعالیت می‌کنند و معتادی که بستر زمانی برای درمان وی تعریف شده به صورت روزانه یا هفتگی از این مراکز دارو دریافت کرده و توسط پزشک و روانشناس در هفته چند بار این فرد بررسی شده و ویزیت می‌شود که در تسریع روند درمانش بسیار اثرگذار است.

تعجب می‌کنم که برای عرضه متادون در داروخانه‌ها با این سرعت تصمیم‌گیری شد

🔸عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، اظهار کرد: تعجب می‌کنم که در مورد این موضوع با این سرعت تصمیم‌گیری شده است، ضمن اینکه در شرایط کنونی هم تعداد زیادی از مراکز هستند که به صورت غیرقانونی متادون عرضه می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: اگر هدف از راه‌اندازی کلینیک‌های درمان سوء مصرف مواد مخدر تنها عرضه متادون بوده که خطا است، بنابراین هدف این است که معتادان را به این کلینیک‌ها بکشانیم تا آنها را تحت نظر قرار داده و سایر اقدامات درمانی اعم از اجتماع‌پذیری و بازتوانی ذهنی و روانی را برای این افراد انجام دهیم.

🔸عرضه متادون در داروخانه‌ها به ضرر این مراکز است

این نماینده مردم در مجلس دهم، یادآورشد: بنده از جمله افرادی هستم که با عرضه این دارو در داروخانه‌ها بدون تجویز پزشک صدرصد مخالف هستم، چرا که این اقدام به ضرر داروخانه‌ها تمام می‌شود، بنابراین نباید تنها با این روش راه معتادان را به داروخانه‌ها کج کنیم، بلکه آنها باید به کلینیک‌ها هدایت شوند تا روانشناسان و مددکاران اجتماعی به آنها کمک کنند، ضمن اینکه برای این افراد پرونده تشکیل شود و تاریخچه زندگی و دغدغه‌هایشان بررسی و ثبت شود.

🔸ممانعت از بروز تخلف در مراکز ترک اعتیاد نیازمند بازرسی دقیق است

رئیس فراکسیون غذا و دارو مجلس شورای اسلامی، عنوان کرد: این امری غیرقابل انکار است که کلینیک‌های درمان سوء مصرف مواد مخدر نیاز به بازنگری، حمایت‌های ویژه و بازرسی دقیق دارند تا با مراکزی که تخلفی در این حوزه انجام می‌دهند، برخورد شود، اما نباید نتایج اقدامات اثرگذار این مجموعه‌ها را نیز یک روزه از بین ببرند./

متن خبر در سایت خانه ملت خبر گزاری مجلس شورای اسلامی

📌 ۵/۴ ٪ جمعیت کشور درگیر #اعتیاد است! این در حالی است که به گفته یکی از نمایندگان مجلس فقط یک‌پنجم آمار واقعی مصرف مواد در کشور اعلام می‌شود.

📌سالانه ۷۵۰۰ نوزاد معتاد در ایران متولد می‌شود. این یعنی ۰/۵٪ زنان باردار کشورمان دچار اعتیاد هستند.

📌پس از سال‌ها مبارزه مسلحانه و انتظامی با این پدیده شوم اجتماعی و دادن هزاران شهید و جانباز، ناموفق بودن بسنده کردن به این‌گونه برخوردها بر همه آشکار گشته و اعتیاد به‌عنوان یک بیماری شناخته شده است. از آن زمان حدود ۷۰۰۰ مرکز درمان سوءمصرف مواد با تیم‌های درمانی شامل پزشک، روانشناس و پرستار به این مبارزه پیوسته‌اند.

🔹هم‌اکنون پس از سال‌ها یکی از پرسش‌های اساسی نظام سلامت کشور ما این است:

🔹 آیا مراکز درمان اعتیاد موفق بوده‌اند؟

📌مسلما به‌طور کامل نه؛ حتما در این مسیر طولانی کاستی‌های بسیار داشته‌اند.

📌اما فراموش نکنیم وظیفه این مراکز از آغاز «کاهش آسیب» تعریف شده بود؛ امری که به‌طور واضح در آن پیشرفت‌های انکارناشدنی داشته‌اند.

📌فراموش نکنیم حداقل ۷۰۰۰ پزشک، ۷۰۰۰ پرستار و ۷۰۰۰ روانشناس در کنار هم با کاستن محسوس از آسیب‌های اعتیاد بر پیکر جامعه و خانواده‌های ایرانی، یکی از معدود تیم‌های موفق نظام سلامت کشور را تشکیل داده‌اند.

📌اما متاسفانه تصمیم اخیر ستاد مبارزه با مواد مخدر دایر بر تغییر شیوه ارایه خدمات مراکز درمان اعتیاد، دستاوردهای چندین ساله این مراکز را با خطر مواجه کرده است.

🔹دکتر آذرخش مکری، از مهم‌ترین صاحب‌نظران و کارشناسان دانش درمان اعتیاد، در مصاحبه اخیر خود تاکید کرده است: من به‌عنوان کسی که سال‌ها در حوزه اعتیاد کار و پژوهش کرده‌ام، هشدار می‌دهم که اگر این طرح اجرایی شود، آشفته‌بازاری درست می‌شود که مدیریت‌کردنی نیست.

🔹دکتر مکری در این مصاحبه و همچنین نشست «۱۵ سال با #متادون» انجمن پزشکان عمومی ایران (تیر ۱۳۹۸) ضمن پذیرش نقصان در ارایه خدمات مراکز، پیشنهاد کرد که با ارتقای جایگاه مراکز درمان اعتیاد در نظام سلامت، از آن‌ها برای حل سایر معضلات سلامت که بر پایه عادات ناصحیح شکل می‌گیرند استفاده شود.

🔹دکتر مکری و همفکرانش دکتر فرهودیان، دکتر نوروزی و دکتر دانشمند از اساتید به‌نام درمان اعتیاد کشور که معتقدند مراکز درمان اعتیاد فقط جای توزیع دارو نیست، در نشست ۲۸ شهریور ۱۳۹۸ انجمن پزشکان عمومی ایران (سمینار اعتیاد و سلامت روان: ارتقای کارکرد درمان نگهدارنده در مراکز درمان سرپایی) در پنل «شیوه اصلاح و تغییر کارکرد مراکز درمان سرپایی» درباره چگونگی ارتقاء کیفیت خدمات و جایگاه این مراکز در نظام سلامت کشور با ما سخن خواهند گفت.

📌پیام اصلی این نشست این است: درمان اعتیاد را جدی بگیرید!

📌با حضور یکپارچه در این نشست و همراهی با این پیام، عزم خود را در ارتقای جایگاه مراکز درمان در نظام سلامت به همه دست‌اندرکاران این حوزه نشان خواهیم داد.

🔸🔸🔸🔸🔸

📌سمینار #اعتیاد و سلامت روان (ارتقای کارکرد درمان نگهدارنده در مراکز درمان سرپایی)

📌 همراه پنل گفت‌وگو: شیوه اصلاح و تغییر کارکرد مراکز درمان سرپایی

📌۲۸ شهریور ۱۳۹۸، با ۵ امتیاز بازآموزی

🔖دبیر علمی: دکتر آذرخش مکری/ استادیار روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران

🔖با حضور اساتید: دکتر رضا دانشمند، دکتر علی فرهودیان و دکتر علیرضا نوروزی
➖➖➖
🔸شانزدهمین #برنامه #جامع علمی فصلی انجمن پزشکان عمومی ایران

🔸با حداکثر امتیاز بازآموزی و تخفیف برای اعضای انجمن

🔸۲۷ تا ۲۹ شهریور، تهران، مرکز همایش‌های رازی

🔸ثبت‌نام اینترنتی 👇👇👇
events.isgp.ir/

🆔️ @mmt_iran

اختصاصی ادنا/ مدیرعامل موسسه دانش اعتیاد و روان‌شناسی ایرسا:

مدیران ارشد ستاد بهتر است جام زهر را بنوشند و قبول کنند که اشتباه کرده اند

به نظر من ساده ترین راه برون‌رفت از این مشکل این است که ستاد مبارزه با مواد مخدر اشتباهش را بپذیرد و به جایگاه اصلی‌اش که هماهنگ‌کننده برنامه‌های کشور در حوزه اعتیاد است، بازگردد.

🔸️مدیرعامل موسسه دانش اعتیاد و روان‌شناسی ایرسا بر این اعتقاد است که مصوبه اخیر ستاد درباره «عرضه متادون از طریق داروخانه‌ها به بیماران»، مراحل معمول یک مصوبه در ساختار ستاد مبارزه با مواد مخدر را طی نکرده، بنابراین غیرقانونی است. به گفته او پیگیری ها برای تغییر مصوبه باید از طریق وزیر کشور انجام شود. همچنین ستاد مبارزه با مواد مخدر با برگزاری یک هم اندیشی و جمع آوری نظرات موافق و مخالف و تصمیم گیری بر اساس نتایج هم اندیشی می تواند به جایگاه اصلی خود که هماهنگ کننده برنامه های اعتیاد کشور است بازگردد و اعتبارش را دوباره بازیابد.


مصوبه واگذاری متادون از طریق داروخانه ها مشکل قانونی دارد

«بر اساس ساختار سازمانی ستاد مبارزه با مواد مخدر، برای اینکه طرحی در حوزه درمان اعتیاد تصویب شود ابتدا باید در کمیته درمان ستاد در مورد آن تبادل‌نظر صورت گیرد. سپس به کمیته تلفیق ارجاع داده شود که اعضای کمیته‌های دیگر ستاد مانند کمیته حقوقی و کمیته مقابله و ... حضور دارند. درصورتی‌که آنجا هم مصوب شود. سپس باید در جلسه اصلی ستاد به بحث گذاشته و مصوب شود.»

کمیته درمان هم نمی‌تواند فی البداهه در مورد موضوع کلانی که اثرات آن یک میلیون معتاد را تحت تأثیر قرار می‌دهد، تصمیم‌گیری کند. ورود چنین موضوعی به کمیته درمان هم نیازمند پیش‌نیازها و زیرساخت‌هایی است. انجام کارهای پژوهشی و تحقیقاتی و جمع‌آوری نظرات کارشناسان مستقل و مدیران دولتی سازمان‌های مرتبط از جمله این پیش‌نیازها است.

هیچ برنامه پایلوتی در مورد مصوبه اخیر ستاد انجام نشده است

صفاتیان می‌گوید: «در مورد عرضه متادون از طریق داروخانه‌ها به بیماران هیچ پایلوتی هم انجام نشده است که بگوییم بر اساس نتایج این برنامه پایلوت به این نتیجه رسیده‌اند که این اقدام باید در کشور اجرایی شود. آنچه در چند استان به‌صورت محدود پایلوت شده و نتایج مفیدی هم نداشته واگذاری متادون از طریق داروخانه‌ها به مراکز درمان سرپایی بوده است؛ بنابراین ازاین‌جهت هم زیرساخت‌های لازم برای تصمیم‌گیری در مورد این طرح در کمیته درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر فراهم نبوده است.»

واگذاری متادون از طریق داروخانه ها به بیماران با سیاست های کلی نظام همسو نیست

🔸️با توجه به اینکه روند معمول در مورد این مصوبه انجام نشده است می‌توانیم بگوییم بند (۸) مصوبه جلسه ۱۳۶ ستاد مبارزه با مواد مخدر نهاد ریاست جمهوری مبنی بر «واگذاری داروهای مخدر به داروخانه‌های خاص» غیرقانونی است. نمی‌توان بدون هیج مقدمه‌ای به‌یک‌باره، موضوعی را در جلسه اصلی ستاد با حضور رئیس‌جمهور مطرح کرد و همان‌جا هم آن را مصوب کرد.

به گفته او بر اساس آنچه در منابع علمی درمان اعتیاد آمده است. 80 درصد درمان اعتیاد غیر دارویی و فقط 20 درصد درمان دارویی است که با واگذاری متادون به داروخانه‌ها عملاً، 80 درصد درمان اعتیاد نادیده گرفته می‌شود و 20 درصد درمان همه درمان فرض می‌شود. چون بیماری که دارویش را از داروخانه دریافت کند دیگر برای درمان‌های غیر دارویی به مراکز درمان سرپایی اعتیاد نخواهد رفت و با این سیاست‌گذاری اشتباه ما بیماران را از 80 درصد درمان محروم می‌کنیم.


«طرحی بدون طی مراحل و تشریفات معمول در حضور رئیس‌جمهور تصویب و توسط او ابلاغ شده است اما این به معنای پایان کار نیست. می‌شود این مصوبه تغییر کند که من برای تغییر آن پیشنهاداتی دارم.»


پیگیری ها بهتر است از طریق وزیر کشور انجام شود

این کارشناس اعتیاد بر این اعتقاد است که برای تغییر این مصوبه بهترین کاری که می‌توان انجام داد این است که موضوع از طریق وزیر کشور پیگیری شود؛ زیرا با توجه به اینکه در حکمی که رئیس‌جمهور برای دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر صادر کرده گفته شده این موضوع باید با هماهنگی وزارت کشور انجام شود؛ وزیر کشور تنها فردی است که می‌تواند خیلی سریع و به‌صورت قانونی و بر اساس ساختار اداری و سازمانی به این موضوع رسیدگی کند.

«من که فکر می‌کنم اگر نظرات مخالف و موافق در جلسه ستاد مبارزه با مواد مخدر در اختیار رئیس‌جمهور قرار داده می‌شد او هرگز حاضر نمی‌شد چنین مصوبه‌ای را امضاء کند. به نظرم حتی وزارت بهداشت هم این مصوبه را امضاء نمی‌کرد و زیر بار مسئولیت آن نمی‌رفت.»

متن کامل خبر در پایگاه خبری اعتیاد آدنا

🆔️@mmt_iran

ریزش مراجعه معتادان به مراکز درمان اعتیاد

رئیس کانون سراسری درمانگران اعتیاد کشور:
🔷واگذاری داروهای مخدر به داروخانه‌ها باعث خدشه‌دار شدن ارتباط درمانی درمانگر با بیمار می‌شود و کمیت و کیفیت درمان اعتیاد نیز کاهش می‌یابد.
🔷همچنین احتمال امتناع معتادان برای مراجعه به داروخانه بدلیل ترس از دیده شدن وجود دارد.
🔷تنها ۱.۵ درصد از داروی قاچاق بازار آزاد از مراکز درمان اعتیاد نشت می‌کند. #اجتماعی
✅ @Khabar_Fouri

🆔️ @mmt_iran

🆔️ @mmt_iran

هشدار نسبت به توزیع «داروهای مخدر» از طریق داروخانه‌ها

🔸️درحالیکه چندی پیش سخنگوی ستاد مبارزه با مواد مخدر از تصویب طرح «توزیع متادون و داروهای مخدر از طریق داروخانه‌ها» خبر داد، رئیس کانون سراسری درمانگران اعتیاد کشور ضمن انتقاد نسبت به تصویب این طرح، افزایش اپیدمی اعتیاد در کشور، عدم مراجعه معتادان یقه‌سفید برای تهیه داروهای ترک اعتیاد از داروخانه‌ها بدلیل ترس از دیده شدن و ... را از عوارض این مصوبه دانست.

🔸️در جلسه ۱۳۶ ستاد مبارزه با مواد مخدر توزیع متادون از طریق داروخانه‌ها به تصویب و تصمیم بر آن شده است که توزیع متادون از طریق داروخانه‌ها انجام شود؛ تصمیمی که انتقاد برخی از درمانگران حوزه اعتیاد را در پی داشته است؛ در حالی که سعید منتظرالمهدی سخنگوی ستاد مبارزه با مواد مخدر عنوان کرده صدای کارشناسان و درمانگران حوزه اعتیاد و انتقادات‌ آنها درباره توزیع متادون از طریق داروخانه‌ها شنیده شده است و اطمینان خاطر داده که جای هیچ نگرانی نیست، اما مجتبی غالبی، رئیس کانون سراسری درمانگران اعتیاد کشور در گفت‌وگویی با ایسنا به تشریح دلایل مخالفت خود و برخی کارشناسان با این طرح پرداخت.

🔸️وی با اشاره به تصویب طرح واگذاری داروهای مخدر به داروخانه‌ها، گفت: ستاد مبارزه با مواد مخدر در جلسه صد و سی و ششم، طرحی را تحت عنوان «واگذاری داروهای مخدر به داروخانه‌ها» مصوب کرده است تا براساس آن، بیمار برای ترک اعتیاد به پزشک مستقر در مرکز درمان اعتیاد مراجعه کند و پزشک با تجویز دارو، بیمار را به داروخانه ارجاع دهد. حال آنکه قوانین بین‌المللی سازمان بهداشت جهانی، سازمان مقابله با جرم و مواد مخدر سازمان ملل، ماده ۱۵ اصلاحیه قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام، و آیین‌نامه‌های اجرایی از سوی وزارت بهداشت بر این باورند که برای ترک اعتیاد دارو و خدمات درمانی باید با هم و در یک پکیج و یک مرکز به بیماران ارائه شود و در صورتی که دارو از خدمات درمانی تفکیک شود، نه تنها ناقض قوانین بین‌المللی و ملی هستیم، بلکه آسیب‌های اجتماعی نیز افزایش می‌یابد.

🔸️به گفته غالبی، مقرر شده بود ستاد مبارزه با مواد مخدر، طرح "توزیع" داروهای آگونیست از داروخانه‌ها به مراکز درمانی را به صورت پایلوت تصویب و اجرا کند که متاسفانه عده‌ای به دنبال انحراف مصوبه مذکور و "عرضه" داروهای مخدر از داروخانه به بیماران هستند. یکی از اهداف نویسندگان این طرح آن است که مانع نشت داروی متادون به بازار سیاه شوند اما طرحی که در استان قم و فارس به صورت آزمایشی اجرا شده با رویکرد توزیع داروهای مخدر بوده است یعنی کلینیک‌های درمان اعتیاد این دو استان، به جای دریافت دارو از معاونت دارو و غذای دانشگاه، داروها را از داروخانه‌های منتخب آنها دریافت می‌کردند.
وی افزود: می‌توان گفت این طرح در استان فارس و قم ناموفق بوده است، به طوری که درمانگران استان قم صریحا اعلام کردند، این طرح دارای عواقبی است. زیرا نه تنها هیچ کاهشی در میزان داروی غیر قانونی موجود در بازار سیاه نداشته، بلکه ایراداتی از جمله مشکلات امنیتی آن از طرف انجمن صنفی استان فارس و همچنین گزارش نماینده دانشگاه علوم پزشکی قم به معاونت درمان وزارت بهداشت ارائه شده است.

«ریزش مراجعه معتادان به مراکز درمان اعتیاد»

🔸️ رئیس کانون سراسری درمانگران اعتیاد کشور ضمن تشریح عوارض مصوبه «واگذاری داروهای مخدر به داروخانه‌ها» اظهار کرد: بیمارانی که قصد ترک اعتیاد دارند در صورتی جذب مراکز ترک اعتیاد می‌شوند که طی روند درمانی، دارو به آنها ارائه و از خدمات مشاوره‌ای، رفتاری و آزمایشات نیز بهره‌مند شوند، حال اگر این داروها در دسترس داروخانه‌ها قرار گیرد بیمار با مراجعه به داروخانه‌ها و یا مراکز غیرقانونی و قاچاق، دارو را دریافت می‌کند و به مراکز مراجعه‌ای نمی‌کند، درنتیجه روند درمانی آموزش‌های رفتاری و مشاوره‌ای او تکمیل نخواهد شد؛ انگیزه مراجعه مددجویان کاهش می‌یابد، ارتباط درمانی درمانگر با بیمار خدشه‌دار می‌شود و کمیت و کیفیت درمان اعتیاد نیز کاهش می‌یابد.

 نامشخص شدن دوز مصرف داروهای ترک اعتیاد برای بیماران

غالبی درباره عوارض مصرف خودسرانه داروهای آگونیست گفت: با توجه به اینکه فاصله دوز درمانی داروهای مخدر با دوز مسمومیت آن‌ها بسیار کم است، باید این داروها تحت نظارت پزشک، پرستار و در مراکز معتبر و با رعایت قوانین خاص مصرف شود، تا از مسمومیت مصرف‌کننده جلوگیری به عمل آید. به همین دلایل داروهای مذکور در همه کشورها و طبق قوانین بین المللی، جزء داروهای "تحت کنترل" طبقه‌بندی می‌شوند و ارائه آنها در داروخانه مقدور نیست.

احتمال امتناع معتادان برای مراجعه به داروخانه بدلیل ترس از دیده شدن

متن خبر در ایسنا

🆔️ @mmt_iran

☘☘☘☘☘☘☘☘
#بیانیه

بیانیه شماره ۱ کانون سراسری انجمنهای صنفی مراکز درمان سو مصرف مواد کشور

همکاران گرامی
ضمن عرض تسلیت به مناسبت ایام شهادت سرور آزادگان جهان سیدالشهدا (ع) متاسفانه در روزهای اخیر مصوبه غیرکارشناسی و غیرعلمی ستاد مبارزه با مواد مخدر مبنی بر واگذاری توزیع داروهای آگونیست به داروخانه‌ها موجب تشویش و نگرانی دانشمندان و پزشکان درمانگر اعتیاد و بیش از یک میلیون بیمار تحت درمان شده‌است.

منتخبین شما در صنوف استانی و کانون کشوری کوشیده‌اند از راههای قانونی و با تعامل گسترده با مسئولین مختلف نظام از این اشتباه غیرقابل جبران جلوگیری کنند. از نمایندگان محترم مجلس بویژه کمیسیون اجتماعی و کمیسیون بهداشت ودرمان مجلس ،اعضای هیات رئیسه مجلس ، مجمع تشخیص مصلحت نظام ، سازمان نظام پزشکی ، انجمن روانپزشکان ایران ، انجمن پزشکان عمومی، مرکز ملی مطالعات اعتیاد ، سازمان بهزیستی و اساتید گرانقدری که به انحاء مختلف ما را یاری و حمایت نمودند سپاسگزاریم و رجاء واثق داریم که به لطف خدا و درایت مسئولین عزیز این مصوبه بزودی اصلاح خواهد شد .
از همه همکاران گرامی خواهشمندیم باصبوری و تلاش همراه باامیدواری در کنار ما باشند و از هرگونه اعمال خلاف قانون دوری جویند. از دشمنان این آب و خاک و رسانه‌های بیگانه نیز که نه برای دلسوزی بلکه به امید واهی ایجاد اختلاف قصد ورود به این موضوع داخلی را دارند می‌خواهیم که اشک تمساح نریزند ؛ نظام اسلامی و مسئولین دوراندیش آن خود به سرپنجه تدبیر مشکلات را حل خواهند نمود.

هیات مدیره کانون سراسری انجمنهای صنفی مراکز درمان سو مصرف مواد کشور
☘☘☘☘☘☘☘☘☘

🆔️ @mmt_iran

نمی‌گذارم در دوره مسئولیتم اقدام غیر علمی در حوزه درمان معتادان انجام شود

سخنگوی ستاد مبارزه با مواد مخدر کشور درباره موضوع توزیع متادون در کشور گفت: اجازه نمی‌دهم در دوران مسئولیتم کار غیر علمی و پزشکی در حوزه درمان اعتیاد انجام شود.


🔸️سردار سعید منتظرالمهدی که در شب تاسوعای حسینی از مرکز جامع درمان اعتیاد و نگهداری زنان و کودکان جمعیت خیریه «تولد دوباره» بازدید کرده بود در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری فارس با اشاره به این اقدام ویژه و ضرورت توجه به زنان، مادران و فرزندان‌شان و همچنین زنان باردار مصرف‌کننده مواد بر مغفول ماندن این حوزه تأکید و گفت:‌اگر کودکان این مادران معتاد به درستی مراقبت نشوند و فرآیند اجتماعی شدن‌شان به خوبی طی نشود در آینده قربانیان آسیب‌های اجتماعی از جمله اعتیاد خواهند بود و اگر قبول داریم که درمان اعتیاد زنان، مادران و فرزندان‌شان و زنان باردار مصرف‌کننده مواد مسئله مهمی برای نظام سلامت است بایستی دولت هزینه ایجاد چنین مراکزی را متقبل شود.

🔸️سردار منتظرالمهدی در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه در خصوص توزیع داروی متادون،گفت: همانطوری که قبلاً هم عرض کردم قصه متادون قصه امروز و دیروز نیست و از سال 95 مطرح است و دبیرکل ستاد سردار مؤمنی هم در صحبت‌های اخیرشان چندین بار تأکید کردند که این حوزه تخصصی وزارت بهداشت است و می‌بایست سازوکار آن در کمیته درمان وزارت بهداشت بررسی شود.

🔸️واقعیت امر این است که من هم از عقبه اقدامات و جلسات و مصوبات گذشته در کمیته درمان خبری ندارم ولیکن آنچه مهم است در دوران مسئولیتم اجازه نمی‌دهم کار غیر علمی و پزشکی در حوزه درمان اعتیاد انجام شود.

🔸️وی ادامه داد: من معتقدم درمان در حوزه اعتیاد بسیار پیچیده و چند وجهی است و می‌بایست به همه ابعاد آن توجه کرد، بخشی از درمان اعتیاد مبتنی بر دارو است و بخش اعظم دیگر آن روحی و روانی و صیانتی است و نکته مهم این است که ما باید تلاش کنیم تسهیلات درمانی لازم را برای معتادان ایجاد کنیم چه از نظر دارو و چه از نظر حمایت‌های روحی و اجتماعی تا اشتیاق معتادین برای ترک بیشتر شود و طبیعتاً اگر در این حوزه تسهیل و تسریع انجام نشود معتادین در حال درمان هم به چرخه اعتیاد سابق خود برمی‌گردند.

🔸️وی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه این روزها اعتراضات زیادی در خصوص توزیع متادون از طریق داروخانه‌ها شنیدید و بیشتر نخبگان و اساتید حوزه درمان اعتیاد هم معتقدند این کار غیرعلمی است پس چرا اقدامی نمی‌شود، گفت: بله، من جلسات متمادی در این خصوص داشتم و نظر علمی و کارشناسی خودم را هم به مسئولین اعلام کرده‌ام و پیگیر موضوع هستم اما من سؤالم اینجا است چرا این عزیزان تا الان مراتب اعتراض‌شان را به وزارت بهداشت که مسئولیت اصلی این حوزه را دارد نگفتند ولی در عین حال من در حد وظیفه خودم تلاش می‌کنم که تمام تسهیلات لازم برای درمان معتادان انجام شود و حتماً با مسئولین وزارتخانه در این خصوص صحبت می‌کنم امیدوارم زورم برسد.

🔸️سردار منتظرالمهدی در پاسخ به اینکه اگر زورتان نرسید چه می‌کنید، گفت: مطمئن باشید اگر کار غیرعلمی باشد نمی‌گذارم انجام شود البته اگر زورم نرسید یقین داشته باشید لحظه‌ای بر مسند مسئولیتم نمی‌مانم و آن را ترک می‌کنم.

انتهای پیام

متن خبر در خبرگزاری فارس

✳️دکتر منتظر المهدی : نمیگذارم در دوره مسئولیتم اقدام غیرعلمی در حوزه درمان معتادان انجام شود و اگر زورم نرسد یک لحظه برمسند مسئولیتم نمیمانم

✅درمان اعتیاد بسیار پیچیده و چند وجهی است و میبایست از همه ظرفیتهای دارویی ،صیانتی و حمایتهای اجتماعی بهره برد
🚭👈 بهتراست معتاد نشویم ! که کار سخت و دشوار میشود
✅اُلویّت و اَوَلیّت درحوزه آسیبهای اجتماعی پیشگیری در ابعاد مختلف با استفاده از ظرفیتهای مردمی است

ادامه خبر در لینک زیر 👇 👇
🕊 rahapress.ir/?p=2362

🆔️ @mmt_iran

🆔️ @mmt_iran
🔸🔸🔸🔸🔸

📌سمینار #اعتیاد و سلامت روان (ارتقای کارکرد درمان نگهدارنده در مراکز درمان سرپایی)

📌 همراه پنل گفت‌وگو: شیوه اصلاح و تغییر کارکرد مراکز درمان سرپایی

📌۲۸ شهریور ۱۳۹۸، با ۵ امتیاز بازآموزی

🔖دبیر علمی: دکتر آذرخش مکری/ استادیار روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران

🔖با حضور اساتید: دکتر رضا دانشمند، دکتر علی فرهودیان و دکتر علیرضا نوروزی
➖➖➖
🔸ثبت‌نام اینترنتی 👇👇👇
events.isgp.ir/


📌با حضور یکپارچه در این نشست و همراهی با این پیام، عزم خود را در ارتقای جایگاه مراکز درمان در نظام سلامت به همه دست‌اندرکاران این حوزه نشان خواهیم داد.

🆔️ @mmt_iran

🔴کلینیک‌های ترک اعتیاد دارای تیم متخصص برای درمان روح و جسم معتادان هستند
✅دکتر همایون هاشمی تاکید کرد: کلینیک‌های متادون درمانی یا درمان سوء‌ مصرف مواد مخدر دارای تیم و اجزای مختلف هستند و روانشناس، مددکار اجتماعی، پرستار متخصص و آموزش‌دیده و پزشک در این مراکز فعالیت می‌کنند و معتادی که بستر زمانی برای درمان وی تعریف شده به صورت روزانه یا هفتگی از این مراکز دارو دریافت کرده و توسط پزشک و روانشناس در هفته چند بار این فرد بررسی شده و ویزیت می‌شود که در تسریع روند درمانش بسیار اثرگذار است.

👈تعجب می‌کنم که برای عرضه متادون در داروخانه‌ها با این سرعت تصمیم‌گیری شد.

👈عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، اظهار کرد: تعجب می‌کنم که در مورد این موضوع با این سرعت تصمیم‌گیری شده است، ضمن اینکه در شرایط کنونی هم تعداد زیادی از مراکز هستند که به صورت غیرقانونی متادون عرضه می‌کنند.

👈وی خاطرنشان کرد: اگر هدف از راه‌اندازی کلینیک‌های درمان سوء مصرف مواد مخدر تنها عرضه متادون بوده که خطا است، بنابراین هدف این است که معتادان را به این کلینیک‌ها بکشانیم تا آنها را تحت نظر قرار داده و سایر اقدامات درمانی اعم از اجتماع‌پذیری و بازتوانی ذهنی و روانی را برای این افراد انجام دهیم.

https://t.me/homayonhashemi02/172

🇮🇷کانال رسمی دکتر همایون هاشمی
🆔 @homayonhashemi