گذشتگان، خلیج را «شاخاب» و ملت ایران را با عنوان «پارس» می‌خواندند و این نقطه جغرافیایی را «شاخاب پارس» می‌نامیدند. داریوش بزرگ، پادشاه هخامنشی در سال ۵۲۲ قبل از میلاد مسیح از این پهنه آبی به عنوان «دریایی که از پارس آغاز می‌شود» یاد کرده ‌است.

در «کهن‌ترین» اطلس‌ جهان از آناکسیماندروس که ۶۰۰ سال پیش از میلاد مسیح کتابت شده نیز این منطقه «خلیج فارس» نوشته شده است.

زمین‌شناسان معتقدند که در حدود پانصد هزار سال پیش، شکل نخستین خلیج فارس در کنار دشت‌های جنوبی ایران تشکیل شد و به مرور زمان، بر اثر تغییر و تحول در ساختار درونی و بیرونی زمین، شکل کنونی خود را یافت.

خلیج فارس به لحاظ موقعیت استراتژیک و منابع طبیعی از جمله نفت و گاز، از دوران گذشته تا به امروز مورد توجه دولت‌ها و ملت‌ها بوده است.

شاه عباس صفوی ۱۰ اردیبهشت سال ۱۰۰۰ هجری شمسی توانست تنگه هرمز را از تصرف پرتغالی‌ها خارج کند.

چارلز بلگریو، کارزار دولت انگلیس در بحرین یک کتاب در سال ۱۹۶۶ منتشر کرد و در آن نوشت: «عرب‌ها ترجیح می‌دهند خلیج فارس را با نام دیگری بنامند».

از جزایر خلیج فارس می‌توان به تنب بزرگ و کوچک، کیش، قشم و لاوان اشاره کرد.