♦️حیثیت متن و ادعاهای ماتن: پاسخ به پرسش آقای مهندس عزیز در باره‌ی متون شریعتی

✍حسن محدثی‌ی گیلوایی
۳۱ تیر ۱۴۰۵


من آموخته ام که در مواجهه با متون به شهرت ماتن -صاحب و مولد متن- و تبلیغاتی که در باره‌ی او هست و سرمایه‌ی ناظر به شهرت اش توجه ویژه‌ای نکنم و برای آن امتیاز خاصی قائل نشوم؛ الا این‌که اگر او از مشاهیر است، قدری بیش‌تر متن او را جدی بگیرم و در کار بررسی اش دقت بیش‌تری به‌خرج بدهم.

اما هر متنی از لحظه‌ای که آغاز می‌شود، از عنوان اش _اگر عنوان داشته باشد- ادعاهایی را در معرفی‌ی خود مطرح می‌کند. متن از همان ابتدا خود را به خواننده معرفی می‌کند. مثلا می‌گوید: من اثری فلسفی هستم، یا کتابی تاریخ‌نگارانه ام، یا مقاله‌ای در حوزه‌ی ریاضیات هستم.

من خواننده به‌ناگزیر این معرفی را جدی می‌گیرم و هر چه در خواندن متن پیش‌تر می‌روم، بیش‌تر این ادعاهای ناظر به معرفی اش را می‌سنجم.

بدین ترتیب، با خواندن متن در حال تعیین تکلیف با آن نیز هستم. این پرسش در خواننده به‌نحو نهفته هست که من با چه نوع متنی سر و کار دارم؟ با متن ادبی؟ تاریخ‌نگارانه؟ دینی؟ فلسفی؟ عرفانی؟ و ...

پس من در این‌جا به‌طور مستقیم با ماتن سر و کار ندارم بل‌که به‌میان‌جی‌ی متن او با او سر و کار دارم.

اگر خواننده‌ی دقیق‌تری باشم، رفته‌رفته پرسش‌های بیش‌تری در باره‌ی متن می‌پرسم:

نوع معرفتی که متن ارائه می‌دهد، چیست؟

روش مورد استفاده در نگارش این متن کدام است؟

ادعاهای ماتن چیست؟

ماتن چه‌قدر در این متن به ادعاهایی که کرده وفادار مانده است؟

چه‌‌قدر گزاره‌های متن منطقی و قابل دفاع اند؟

نحوه‌ی حجت‌آوری در این متن کدام است؟

جنس مفاهیم و گزاره‌ها در این متن چیست؟

آیا من با متن منسجمی سر و کار دارم؟ یا صدر و میانه و ذیل متن با هم ناهم‌خوان اند؟

نحوه‌ی ارجاع‌دهی در متن چه‌گونه است؟

آیا ...

پس ما در درجه‌ی اول با متن سر و کار داریم و بر حسب نوع معرفی‌ی متن از خود اش، انتظارات ما از آن شکل می‌گیرد.

مثلا وقتی اسم کتاب دکتر شریعتی تاریخ تمدن هست، من درمی‌یابم که با متنی ادبی یا دینی یا عرفانی سر و کار ندارم. این قاعدتا متنی دانش‌پژوهانه باشد.

این‌گونه است که ما متن را ارزیابی می‌کنیم و انتظارات ما از آن و از ماتن شکل می‌گیرد. لذا این داوری که شریعتی خطیب یا ادیب است، مشکلات متن او را رفع نمی‌کند و نمی‌تواند بکند؛ زیرا داوری‌ای بیرون از متن او است.

یا این ادعا که شریعتی آدم بزرگی است و خیلی تاثیرگذار بوده (سخنی که شریعتیست‌ها به‌طور دائم و به‌زبان‌های مختلف تکرار می‌کنند)، به ارزیابی‌ی ما از متن او دخلی پیدا نمی‌کند. ممکن است نویسنده‌ای بزرگ باشد و خطاهای بزرگی نیز مرتکب شده باشد. این دو با هم غیر قابل جمع نیستند. بزرگی‌ی یک نویسنده او را از مسوولیت‌هایش معاف نمی‌کند.

این‌ها که گفتم، البته منحصر به شریعتی و کارهای او نیست. در مورد همه‌ی نویسنده‌گان و آثارشان صدق می‌کند.

در مورد شریعتی، هر متن او داستان جداگانه‌ای دارد. هبوط و کویر حکمی دارند و درس‌های اسلام‌شناسی و تاریخ تمدن و انسان و انسان بی‌خود حکم دیگری دارند.


🔻لینک پرسش:
https://t.me/NewHasanMohaddesi/14459

#نقد
#اخلاق_نگارش
#علی_شریعتی
#پروفسور_شاندل
#قواعد_دانش‌پژوهی

@NewHasanMohaddesi

♦️در باره‌ی یک پیش‌بینی‌ی غلط: پرسش و پاسخی با مخاطبی جوان و عزیز

✍حسن محدثی‌ی گیلوایی
۱ مرداد ۱۴۰۵


🔻م. ف.:

آقای دکتر سلام
میگم من سال 1401 سرباز بودم
تحیلی ارایه دادید مبنی بر اینکه نیمه اول سال 1402 اتفاقات بزرگ و خوبی که به نفع مردم باشه اتفاق می افته
اما نه تنها در تمام اون سال هیچ اتفاقی نیفتاده که برای مردم مثمر ثمر واقع بشه

بلکه شاهدیم که الان دو یا سه سال هم از اون قضیه گذشته و هیچ چیز خاصی رو شاهد نبودیم. نظرتون چیه درباره اون تحلیلتون و آینده؟!


🔸محدثی:
سلام بر شما! اتفاق که زیاد افتاده، اما تحلیل من اشتباه بوده. من از قدرت ... با خبر نبودم و پیش‌بینی ام اشتباه بوده متاسفانه!

فقط امیدوار ام جلوی خودکشی‌ی برخی رو گرفته باشه! باید یه روزی با صدای بلند عذرخواهی کنم. منتظر وقت مناسب هستم.


🔻م.ف.:
اتفاقا من اون زمان بقران حال روحی روانی خیلی خراب بود هر شب گریه میکردم به حال خودم و مردم شایسته‌ی این سرزمین که لیاقت این زندگی رو نداشتن
تحلیل شما و نظر شما یکی از دلایلی بود که واقعا باعث شد سمت اون راه نرم.


🔸محدثی:
هستی‌ی بخشنده رو شکر!


🔻م. ف..
از یک طرف ممنونم ازتون که کمکم کردید که زنده بمونم
اما از یک طرفی هم میبینم که زنده بودن من و ماها واقعا چه تاثیری در رشد و پیشرفت خودمون خانواده مون و جامعه و مملکتمون در عرصه رشد و پیشرفت ملی میهنی و بین اللملی داره؟!

اینه که باعث شده دوباره به حالت غم و اندوهی نزدیک تر بشم و به یک پوچ گرایی مطلق در عرصه هستی و زندگی فکر کنم
این حق من و ما نبودش!.
خدا برای باعث و بانیش نسازه


🔸محدثی:
ممنون ام که برای من نوشتید! امیدوار ام شرایط به‌تر بشه!


🔻م. ف.:
فقط یه پیشنهاد بهتون بکنم؟


🔸محدثی:
بله عزیز بفرما! لطف می‌کنی!


🔻م. ف.:
آقای دکتر من اون زمان هیچکی رو نداشتم که در این زمینه باهاش صحبت کنم
دوست آشنا رفیق فامیل و اینها زیاد بودند
اما حس میکردم که هیچ کدومشون حرف من رو درک نمیکنن این بود که اومدم سمت شما و خیلی مکالمه ی امیدوار کننده و دلگرمی باهم داشتیم
تنها یک چیز بود که همیشه باعث می شد زمانی که خیلی با شما احساس راحتی و دلگرمی میکردم یک مقداری بینمون فاصله بندازه و اون هم استفاده ی شما از کلمه (عزیز) بودش
این باعث میشد اون حس امنیتی و آرامشی که در مکالمه و گفت‌وگو با شما داشتم یک مقداری آسیب ببینه و حس کنم که شما غریبه اید و نباید همه ی حرف ها رو به شما بزنم
دوست داشتم بهتون بگم ایکاش میشد از پسوند (م) در انتهای کلمه ی عزیز استفاده کنید تا حس آرامش در مکالمه از بین نره

البته من چون یک آدم بشدت احساسی بودم این فکر رو میکردم و هم اکنون هم میکنم
شاید برای شما امری عادی و فاقد هر نوع عیب و ایرادی باشه
اما به هر روی
دوست داشتم که این نکته رو خدمتتون عارض بشم!


🔸محدثی:
چشم عزیز ام! ممنون ام که گفتید! قربان محبت ات! امیدوار ام همیشه سالم و شاد باشی و بمانی!


🔻م. ف.:
دعای من ده هشتادی و تمام نسل زد برای شما ؛
امیدوارم در پناه اهورا مزدا خداوندگار خرد ایرانیان باستان سالم و شاداب باشید
باشد که همواره گفتار نیک پندار نیک و کردار نیک سر لوحه کار تمام هم میهمانانمان عزیزمان در داخل و خارج کشور و سراسر دنیا قرار بگیرد
در آخر تنها ایران می ماند
پاینده ایران.


🔸محدثی:
فدای محبت شما عزیز! زنده باشید! دعاتون برای من ثروت بزرگیه! پاینده ایران و مردمان عزیز اش!

#مهاجرت
#خودکشی
#پیش‌بینی_غلط
#تحولات_اجتماعی
@NewHasanMohaddesi

♦️آقای اقتصاددان و دین‌مالی‌ی مدرنیته: حتا روشن‌فکران دینی و آخوندها هم مدرنیته را این‌گونه دین‌مالی نکرده اند!

✍حسن محدثی
۱ مرداد ۱۴۰۵

مطابق مطالعه‌ای تجربی که زیر نظر ام انجام گردید و به صورت کتاب منتشر شد، دین در ایران ضد مدرنیته و ضد مدرنیزاسیون و ضد مدرنیسم بوده است (بنگرید نسبت دین و نوسازی در ایران و مالزی، دکتر نسیم نعمتی‌زاده. تهران: نقد فرهنگ).

برخلاف نظر دکتر غنی‌نژاد، دین در ایران مهم‌ترین مانع تحقق قانون بوده است. ما هنوز در ایران چیزی به نام قانون را تجربه نکرده ایم بل‌که هم‌چنان احکام فقهی بر نظام حقوقی‌ی ایران حکم‌فرما هستند.

اما اقتصاددان ما، در حال دین‌مالی‌ی مدرنیته است و دین توحیدی را مقوم قانون می‌داند!

هنوز حملات شیخ فضل‌الله نوری و حملات آیت‌الله مصباح یزدی (دنباله‌روی شیخ فضل‌الله در عصر ما) به قانون و عقلانیت در گوش ما طنین‌انداز است.

تا زمانی‌که فقه حکم‌فرما و تعیین‌کننده است، امکان ندارد چیزی به نام قانون در این کشور شکل بگیرد. احکام فقهی در تقابل با احکام عقلانی قرار دارند. اولی تکلیف‌مدارانه است و دومی عقل‌مدارانه.

#دین
#فقه
#قانون
#مدرنیته
#دین‌مالی
@NewHasanMohaddesi

♦️خطاها را توجیه نکنیم! ارجاع جعلی در متون دانش‌پژوهانه غیر قابل قبول است

✍حسن محدثی‌ی گیلوایی
۲ مرداد ۱۴۰۵

در این روزها متاسفانه در صفحات گوناگون تلگرام و اینستاگرام دیدم که طرف‌داران فرهیخته و غیر فرهیخته‌ی دکتر شریعتی به انحای مختلف کوشیده اند خطای دکتر علی‌ی شریعتی را موجه‌سازی کنند.

از میان افراد گوناگون می‌توانم از خانم افسانه نجاتی و دوست عزیز ام دکتر سیدجواد میری را نام ببرم. ملاحظه‌ی این نوشته‌ها از افراد فرهیخته به‌راستی مرا در مورد تحولات مثبت جامعه‌مان مایوس می‌کند. وقتی افراد فرهیخته می‌کوشند به هر نحوی خطاها را بپوشانند، از افراد معمولی چه انتظاری داریم؟!

به‌عنوان مثال، دکتر میری‌ی عزیز نوشته است:

"ذیل عناوینی همچون این که در متن "علمی" شریعتی از شاندل استفاده کرده یا ... آدرس غلط دادن است. ما می‌دانیم که حتی در دهه چهل در ایران این فقط شریعتی نبود که "شاندل" داشت بل غلامحسین ساعدی هم "همزاد" داشت و نامش "گوهر مراد" بود. برای فهم پیچیدگی‌های متفکران بزرگ خود را باید بزرگ کنیم نه این که آنها را کوچک کنیم تا اندازه‌ی مغزهای فندقی "ما" بشوند و عده‌ای که مغزهایشان رنگ زده است برایمان کف برنند یا دشناممان بدهند چون با "مد غالب" همراهی نمی‌کنیم."


ایا دکتر میری تفاوت ارجاع دانش‌پژوهانه را با کار یک داستان‌نویس (غلامحسین ساعدی) درنمی‌یابد؟! یا موضوع دفاع از شریعتی برای او حیثیتی شده است؟

علی‌ی شریعتی یا سیدجواد طباطبایی هر قدر بزرگ باشند و هر که باشند، مجاز نیستند اخلاق و قواعد نگارش و پژوهش را زیر پا بگذارند. یکی ارجاع جعلی داده است و یکی به گفته‌ی سردبیر مجله‌ی اندیشه‌ی پویا با نام مستعار سیروس پرویزی چند مقاله در تمجید از خود اش نوشته است. لطفا خطاها را توجیه نکنیم و در برابر نقدهای درست ایستاده‌گی نکنیم و کمک کنیم مردم ما گامی به پیش بردارند و الگوهای به‌تری برای خود بسازند!


🔻لینک یادداشت خانم افسانه نجاتی:
https://t.me/iranfardamag/6429

🔻لینک یادداشت دکتر سیدجواد میری:
https://t.me/seyedjavadmiri/23367

🔻لینک تصاویر مقاله‌ی رضا خجسته رحیمی در مجله‌ی اندیشه‌ی پویا در باره‌ی دکتر سیدجواد طباطبایی:
https://t.me/NewHasanMohaddesi/12553?single

#نقد
#اخلاق_نگارش
#علی_شریعتی
#افسانه_نجاتی
#سیدجواد_میری
#پروفسور_شاندل
#سیروس_پرویزی
#قواعد_دانش‌پژوهی
#سیدجواد_طباطبایی

@NewHasanMohaddesi

♦️پاک‌سازی‌ی صفحه‌ی اینستاگرام زیر سقف آسمان از توهین‌کننده‌گان و ماتحت‌نمایان

✍حسن محدثی‌ی گیلوایی
۲ مرداد ۱۴۰۵

از امروز شروع کردم به پاک‌سازی‌ی صفحه اینستاگرام ام از حضور توهین‌کننده‌گان و ماتحت‌نمایان. خوش‌بختانه تا این لحظه نتایج خوبی گرفته ام! و این کار در ادامه‌ی فعالیت ام در فضای مجازی انجام خواهم داد.

نباید اجازه دهید افراد بدزبان و پرخاش‌گر فضاهای سالم گفت‌وگو را از ما بگیرند و هنجار‌های نامطلوب خود را به ما تحمیل کنند.

#توهین
#فحاشی
#اینستاگرام
#ماتحت‌نمایی
@NewHasanMohaddesi

♦️ماتحت‌نُمایی چیست؟

✍️حسن محدثی‌ی گیلوایی
۲ مرداد ۱۴۰۵

👇👇👇

#فحاشی
#ماتحت‌نمایی
#ماتحت‌نمایی_کلامی
@NewHasanMohaddesi

♦️ماتحت‌نُمایی چیست؟

✍️حسن محدثی‌ی گیلوایی
۲ مرداد ۱۴۰۵

ماتحت‌نمایی در لغت به معنای نمایش ماتحت است. این لغت را برای توضیح نوعی کنش ساخته ام. ماتحت‌نمایی کنشی اجتماعی است که فرد در آن بخشی از عناصر ماتحت خود یا ماتحت کسی یا حیوانی را به سوی دیگری یا امور متعلّق به دیگری حواله می‌کند.

ماتحت‌نمایی دو گونه است: کلامی و غیرکلامی. ماتحت‌نمایی‌ی غیرکلامی یا عملی را یک‌بار که به ورزش‌گاه آزادی برای تماشای بازی‌ی ملوان و پرسپولیس رفته بودم، از نزدیک دیدم.

ماتحت‌نمایی در فضای مجازی اغلب از نوع کلامی جریان دارد. در اپلیکیشن‌ها و برنامه‌هایی که مردم عامی بیش‌تر در آن حضور دارند، ماتحت‌نمایی بیش‌تر رواج دارد. به‌عنوان مثال، ماتحت‌نمایی در اینستاگرام بسیار بیش‌تر از تلگرام دیده می‌شود. یکی از عواملی که سبب می‌شود ماتحت‌نمایی بیش‌تر در فضای مجازی رواج یابد، ناشناخته‌گی است. بسیاری افراد حاضر در فضای مجازی اسم و عکس و شناس‌نامه‌ی مشخّصی ندارند و این به آن‌ها این امکان را می‌دهد که به‌راحتی به این کار اقدام بکنند. در واقع، در فضای مجازی ما می‌بینیم که افراد ناشناس در صفحات افراد شناخته شده ماتحت‌نمایی می‌کنند. 


ماتحت‌نمایی‌ی کلامی، پدیده‌ای است که معمولاً از سوی مردم کوچه و بازار و عامی بیش‌تر رخ می‌دهد. ماتحت‌نمایی‌ی کلامی یعنی هدف گرفتن ماتحت (یا دیگر قسمت‌های بدن یا حتا چیزهای متعلق به) حریف یا ماتحت افراد وابسته و متعلق به حریف با ماتحت خود و دیگران در گفتار.

ماتحت‌نمایی یک پدیده‌ی اجتماعی‌ی رایج در فضاهای ورزشی و مجازی‌ی ایران است و در جهان سیاسی‌ی ایران نیز در میان مردم متعلق به سه جریان سیاسی بیش‌تر دیده می‌شود: به‌ترتیب  سلطنت‌طلبان، ملی‌گرایان، و در رده‌ی بعدی اسلام‌گرایان.


#فحاشی
#ماتحت‌نمایی
#ماتحت‌نمایی_کلامی
@NewHasanMohaddesi

♦️سالمندآزاری، از سر عمد یا غفلت با مشغله یا فراموشی

✍دکتر علی‌رضا معینی
۲ مرداد ۱۴۰۵

👇👇👇


#سالمندآزاری
#علیرضا_معینی
@NewHasanMohaddesi

♦️سالمند آزاری از سر عمد یا غفلت با مشغله یا فراموشی

✍دکتر علی رضا معینی
۲ مرداد ۱۴۰۵

سالمندآزاری را نباید تنها در مشت‌های گره‌کرده، زبان‌های تند یا زخم‌های آشکار جست‌وجو کرد. حقیقت آن است که این آزار، بیش و پیش از آنکه حادثه‌ای جسمانی باشد، واقعه‌ای اخلاقی و عاطفی است. هرگاه انسانی که عمری مأمن دیگران بوده است، در پایان راه، از دایره مهر و توجه بیرون رانده شود، هرگاه کرامت او در سکوتی سرد فرسوده گردد و نیازهای عاطفی و انسانی‌اش به دست فراموشی سپرده شود، سالمندآزاری آغاز شده است؛ خواه این فراموشی از سر قساوت باشد و خواه از سر غفلت.

گاه فرزندان می‌پندارند که اگر هزینه‌های درمان و معاش پدر یا مادر را پرداخته‌اند، حق فرزندی را نیز ادا کرده‌اند؛ حال آنکه سالمند، بیش از نان، محتاج هم‌نشینی است و بیش از دارو، تشنه شنیده شدن. انسان در سالخوردگی، نه تنها از نیروی جسمانی، بلکه از حلقه معاشران و هم‌صحبتان نیز تهی می‌شود و اگر خانواده نیز از او روی برتابد، تنهایی به تلخ‌ترین بیماری او بدل خواهد شد.

سالمندآزاری چهره‌های گوناگون دارد. گاهی در خشونت آشکار و تحقیر و تهدید و محروم کردن از حقوق مادی رخ می‌نماید و گاهی در سیمای خاموش بی‌اعتنایی، در تماس‌هایی که هر روز به فردا موکول می‌شوند، در دیدارهایی که پیوسته به تأخیر می‌افتند و در سکوت خانه‌ای که روزگاری از رفت‌وآمد فرزندان سرشار بود. چه بسیار سالمندانی که زخمی بر تن ندارند، اما دلشان از زخمی که نامش «فراموش شدن» است، خونین است.

این پدیده، همیشه از بدخواهی زاده نمی‌شود. شتاب زندگی امروز، گرفتاری‌های اقتصادی، فرسودگی روانی، اختلافات دیرینه خانوادگی، فاصله‌های جغرافیایی، ناآگاهی از نیازهای عاطفی سالمندان و گاه آزمندی نسبت به دارایی آنان، همگی دست به دست هم می‌دهند تا رشته‌های محبت، بی‌آنکه کسی قصد بریدنشان را داشته باشد، اندک‌اندک سست شوند. از همین رو، بسیاری از فرزندان نه ستمگرند و نه بی‌عاطفه؛ بلکه در گرداب روزمرگی، فرصتِ مهر ورزیدن را از کف می‌دهند و آنگاه که به خود می‌آیند، چه بسا فرصت نیز از دست رفته باشد.

نشانه‌های این رنج نیز همیشه پر سر و صدا نیست. سالمندی که ناگهان خاموش‌تر از گذشته شده است، از دیدار دیگران پرهیز می‌کند، پیوسته از مزاحم بودن خود سخن می‌گوید، اعتماد به نفسش فرو ریخته، خواب و خوراکش آشفته شده و در نگاهش اندوهی ماندگار خانه کرده است، بیش از آنکه به داروی تازه نیاز داشته باشد، محتاج محبتی تازه است. گاه حتی یک جمله کوتاه، یک دیدار بی‌بهانه یا نشستن کنار سفره‌ای مشترک، درمانی است که هیچ نسخه پزشکی جای آن را پر نمی‌کند.

درمان سالمندآزاری نیز پیش از آنکه در قوانین و آیین‌نامه‌ها باشد، در بیداری وجدان‌هاست. خانواده‌ای که مسئولیت مراقبت را میان اعضای خود تقسیم می‌کند، برای دیدار و گفت‌وگو با سالمند برنامه‌ای منظم دارد، او را در تصمیم‌های خانوادگی شریک می‌سازد، استقلال و شخصیتش را محترم می‌شمارد و بیش از آنکه برایش تصمیم بگیرد، به سخنانش گوش می‌دهد، نه تنها از سالمندآزاری دور شده، بلکه به اخلاق خانواده جان تازه‌ای بخشیده است.

بزرگ‌ترین خطای ما آن است که گمان کنیم والدین سالخورده، تنها به پول و درمان نیاز دارند. آنان پیش از هر چیز، محتاج آن‌اند که احساس کنند هنوز دیده می‌شوند، هنوز صدایشان شنیده می‌شود و هنوز جایگاهی در دل فرزندان خویش دارند. بسیاری از سالمندان، از فقر مالی رنج نمی‌برند، اما از فقر محبت فرسوده می‌شوند؛ و این فقر، اگر درمان نشود، جان را زودتر از تن پیر می‌کند.

از این رو، سالمندآزاری تنها یک مسئله پزشکی یا اجتماعی نیست؛ آزمونی برای وجدان انسان است. جامعه‌ای که حرمت سالخوردگان را پاس می‌دارد، در حقیقت آینده خویش را پاس داشته است؛ زیرا هر جوانی، اگر بخت یارش باشد، روزی همان سالمندی خواهد شد که امروز از کنار او بی‌اعتنا می‌گذرد.

#سالمندآزاری
#علیرضا_معینی
@NewHasanMohaddesi

♦️زبان و بیان دکتر شریعتی

✍ دکتر علی رضا معینی
۳ مرداد ۱۴۰۵

شریعتی را باید با زبان خودش فهمید؛ زبانی که میان اندیشه و شعر، میان اعتراف و تمثیل، و میان تجربه‌ی زیسته و بیانِ نمادین رفت‌وآمد می‌کند. در چنین افقی، «شاندل» نه ابزار فریب، بلکه نقابی هنری است؛ نقابی برای آن‌که راوی بتواند از پسِ خودِ صریح و روزمره، به ژرفای تجربه‌ی درونی‌اش راه ببرد. استفاده از شخصیت خیالی در نوشتار، نه تنها خطا نیست، بلکه در سنت ادب و اندیشه، شیوه‌ای شناخته‌شده برای نزدیک شدن به حقیقتی است که زبان عادی از بیان آن ناتوان می‌ماند.

برای فهم این شیوه، کافی است به سنت بزرگ ادب فارسی نگاه کنیم. مولوی در مثنوی، بارها حقیقت را در قالب حکایت و تمثیل می‌ریزد تا معنایی فراتر از گزارش مستقیم بیافریند. مثلا در داستان «موسی و شبان»، شخصیتی ظاهرا ساده و عامیانه به میدان می‌آید، اما همین چهره‌ی روایی، وسیله‌ای می‌شود برای بیان رابطه‌ی عشق، فهم، و حدود ظاهرگرایی دینی. یا در حکایت‌های دیگر مثنوی، حیوانات، درویشان، پادشاهان و غلامان فقط افراد یک داستان نیستند، بلکه هر کدام حامل یک معنا و لایه‌ی فکری‌اند. در این‌جا هیچ‌کس از مولوی انتظار ندارد که این شخصیت‌ها را به‌عنوان «سند تاریخی» بخواند؛ زیرا مقصود او گزارش واقعه نیست، بلکه آشکار کردن حقیقتی معنوی است.

عطار نیز همین مسیر را به شکلی دیگر ادامه می‌دهد. در منطق‌الطیر، مرغان، هدهد، سیمرغ و وادی‌های هفت‌گانه، همگی عناصر یک روایت نمادین‌اند که سفر روح را نشان می‌دهند. مرغان، انسان‌های پراکنده و سرگشته‌اند؛ هدهد، راهنماست؛ و سیمرغ، حقیقت نهایی و مطلوبِ سلوک. روشن است که عطار نمی‌خواهد بگوید این موجودات به همان شکل بیرونی و تاریخی وجود دارند، بلکه با زبان تمثیل می‌خواهد تجربه‌ی عرفانی را قابل فهم کند. همین منطق در الهی‌نامه و مصیبت‌نامه نیز دیده می‌شود؛ جایی که شخصیت‌ها و موقعیت‌ها بیشتر از آن‌که «واقعیت بیرونی» باشند، «صورت‌های معنایی» هستند.

در سنت ادبی ما، حتی شخصیت‌هایی مثل لیلی و مجنون، خسرو و شیرین، و یوسف و زلیخا نیز فقط نام‌های یک روایت نیستند، بلکه به‌تدریج به الگوهای نمادین عشق، فراق، وصال، آزمون و رهایی تبدیل شده‌اند. در بیان عرفانی، این چهره‌ها گاه از سطح داستان فراتر می‌روند و به زبانِ معنا بدل می‌شوند. به همین دلیل است که یک متن می‌تواند هم داستان باشد و هم تمثیل، هم روایت باشد و هم تأویل.

شریعتی را نیز باید در همین افق خواند. او در «کویر» و «گفت‌وگوهای تنهایی» از شاندل بهره می‌گیرد تا صدای درونی خویش را در صورتی دیگر بازتاب دهد. «شاندل» در این‌جا نه شاهدِ یک فریب، که صورتِ یک حضورِ نمادین است؛ حضوری که به شریعتی امکان می‌دهد از خلوتِ خویش، از اضطرابِ انسان، از تنهایی، ایمان، عشق و مرگ سخن بگوید. این شگرد، در ادب جهان و ایران، سابقه‌ای دراز دارد و همواره یکی از راه‌های والای بیان معنا بوده است. همان‌طور که مولوی و عطار حقیقت را در قالب حکایت و شخصیت‌های نمادین بیان می‌کنند، شریعتی نیز در متنِ ادبی و تأملی خود از یک چهره‌ی خیالی برای عمق‌بخشیدن به تجربه‌ی فکری و عاطفی‌اش استفاده می‌کند.

از این‌رو، شریعتی را نمی‌توان با معیار خشکِ گزارش تاریخی یا استناد دانشگاهی سنجید. او در مقامِ نویسنده و متفکر، گاه از شخصیت خیالی بهره می‌گیرد تا حقیقتی درونی را آشکار کند، نه آن‌که سندی بیرونی جعل نماید. پس داوریِ شتاب‌زده درباره‌ی «شاندل» به‌عنوان نشانه‌ی شیادی، بیش از آن‌که نقدِ شریعتی باشد، نشانِ ناآشنایی با منطقِ ادبیات است. هرکس میان زبانِ تمثیل و زبانِ استدلال مرز نگذارد، ناگزیر به خطای داوری خواهد افتاد.

دکتر غنی‌نژاد اگر شریعتی را نمی‌پسندد، حق دارد او را نقد کند؛ اما نقد، با پرتابِ اتهامِ سبک و بی‌پایه یکی نیست. این‌که شریعتی در آثار ادبی و تأملی خود از «شاندل» بهره برده، دلیل بر شیادی او نیست، بلکه نشان می‌دهد با متنی سروکار داریم که در قلمرو ادبیات، تمثیل و خودکاوی نوشته شده است، نه در میدانِ استناد علمی. خلطِ این دو حوزه، نخستین لغزشِ جدی در داوری است. کسی که با معیار خشکِ سند، متنِ شاعرانه را می‌سنجد، از گلیمِ روش خود فراتر رفته است.

شریعتی در «کویر» و «گفت‌وگوهای تنهایی» از شخصیتی خیالی برای بیانِ لایه‌های پنهانِ جانِ خویش استفاده می‌کند؛ این کار نه تنها ناموجه نیست، بلکه در سنت ادبی، کاملاً شناخته‌شده است. مولوی با حکایت، عطار با تمثیل، سنایی با رمز، و بسیاری از نویسندگان بزرگ با شخصیت‌پردازی نمادین، همین راه را پیموده‌اند. بنابراین، فروکاستنِ چنین شگردی به «جعل» و «شیادی» بیشتر از آن‌که نشانِ دقت باشد، نشانه‌ی شتاب‌زدگی و کم‌ظرفیتی در فهمِ متن است.

ادامه👇👇👇

#نقد
#اخلاق_نگارش
#علی_شریعتی
#پروفسور_شاندل
#علیرضا_معینی
#قواعد_دانش‌پژوهی

@NewHasanMohaddesi

نقدِ شریعتی اگر قرار است جدی باشد، باید بر پایه‌ی فهمِ درستِ ژانر، زبان و مقصود او باشد، نه بر اساس اتهام‌هایی که از درکِ نادرستِ ماهیتِ نوشته برمی‌خیزد.

#نقد
#اخلاق_نگارش
#علی_شریعتی
#پروفسور_شاندل
#علیرضا_معینی
#قواعد_دانش‌پژوهی

@NewHasanMohaddesi

♦️توهین به بزرگان فرهنگ را رد کنیم، اما خطاها را توجیه نکنیم

✍حسن محدثی‌ی گیلوایی
۳ مرداد ۱۴۰۵


مواجهه‌ی صفر و صدی آفتی بزرگ در فرهنگ ایرانی است و در مورد دکتر علی شریعتی نیز بارها تکرار شده و هنوز هم تکرار می‌شود. یکی -مثل دکتر موسی غنی‌نژاد- او را شیاد معرفی می‌کند و دیگری -طرف‌داران شریعتی- از او بت می‌سازند و خطاهای او را هم به‌حساب هنر و خلاقیت او می‌نویسند!

مایه‌ی شگفتی است! بلوغ فرهنگی در خروج از این نگاه اهریمنی / الاهی است. ارجاع جعلی در آثار دانش‌پژوهانه مثل درس‌های تاریخ تمدن و برخی آثار دیگر توسط شریعتی غیرقابل توجیه است.

تصور می‌کنم بخشی از حملات به شریعتی ریشه در همین‌گونه توجیهات نامعقول دارد و سبب می‌شود به حملات به او دامن زده شود.

#نقد
#اخلاق_نگارش
#علی_شریعتی
#پروفسور_شاندل
#قواعد_دانش‌پژوهی

@NewHasanMohaddesi

🔸🔸🔸نقد🔸🔸🔸

♦️[چیزهایی که والدین نیاموخته اند: تعریضی به یادداشت سال‌مندآزاری]

✍ثریا حمیدی
۳ مرداد ۱۴۰۵

اینکه در موضوع سالمند و سالمند آزاری انگشت اتهام به سوی اخلاق و وجدان فردی نشانه گرفته شده و احتمالا قصد آن می‌رود که از طریق بیدار کردن احساس شرم و گناه فردی جلوی این آسیب گرفته شود خود حکایت آزار دیگری است!

نگاه به حیطه سالمند و سالمندآزاری صرفا از منظر وظیفه اخلاقی، به تهیه گزارش صدا و سیمای ملی از سرای سالمندان در روزهای مناسبتی به ویژه در روز مادر یا پدر شبیه است؛ یک طرفه، پر از قضاوت اخلاقی و بدون کوچکترین اشاره ای به نقش ساختارهای سیاسی، اجتماعی، دین و آموزش در دامن زدن به اختلافات بین والدین و فرزندان.

برداشتم این هست که والدین ما از ورای عمری نگاه مال-گونه به زن و فرزندان در سایه نهادهای دین و آموزش، به تحکم و طلبکاری عادت کرده اند. آنها هیچ وقت یاد نگرفته اند که در ارتباط با لایه های سنی مختلف فرزندان می بایست استراتژیهای ارتباطی مختلفی داشته باشند مانند آداب و مناسکی که برای برهه های مختلف زندگی اجتماعی و اعتقادی خود یاد گرفته اند.

نگهداشت خوی تحکم و دیکته نظرات خود در قالب مصلحت به فرزندان حتی در امور بسیار شخصی و یا کارهای تخصصی فرزندان و در همه برهه های سنی انها، رفتاری است که از طریق مناسک دینی، فرهنگی و اجتماعی تقویت و تثبیت می‌شود.

والدین هیچ وقت در معرض اموزشی که آنها را تشویق به رعایت حد و مرز ارتباطی خود با فرزندان کند، قرار نمی گیرند. همزمان با رشد فرزندان، هیچ نهادی در گوش والدین زمزمه نمی‌کند که بعد از بلوغ جسمی، جنسی، اجتماعی و اقتصادی فرزندان ، رابطه آنها رابطه تعاملی و گفتگویی خواهد بود و نه رئیس و مرئوسی و یا مالک و مملوک!

در واقع اینکه همزمان با آموزش دیدن فرزندان در نهادهای آموزشی و مسلح شدن آنها به انواع اطلاعات رنگارنگ و به روز شده، والدین آنها از این آموزش‌ها محروم می شوند و کلیه تعاملات آنها تنها از ورای آموزه های سنتی و بعضا "تاریخ مصرف گذشته" تنظیم می شود آسیب و آزار ساختاری محسوب می شود که می‌تواند به بستری برای شعله ورتر کردن تنش های بین فردی والدین و فرزندان تبدیل شود.

اطلاله کلام نشود اما در کنار مشکلات معیشتی فرزندان، بنظرم سراهای سالمندان پر از والدینی است که به قول ترکها به فرزندان خود " آفتاب داده اند اما نورش را نه"! و در این عدم توازن ارتباطی اولین مقصر ساختارهای کلان جامعه هست و بعد فرزندان.


#سالمندآزاری
#ثریا_حمیدی
#علیرضا_معینی
@NewHasanMohaddesi

✔️ فرزند‌آزاری؛ هنگامی که دادخواهی، خود به بیداد بدل می‌شود

✍ دکتر علی‌رضا معینی
۴ مرداد ۱۴۰۵

از یادداشت متین سرکار خانم  حمیدی چنین برمی‌آید که برخی والدین، در روزگار اقتدار خویش، با تندی، تحقیر، محرومیت یا خشونت، کام فرزندان را تلخ کرده‌اند و اکنون که آن فرزندان به بلوغ و استقلال رسیده‌اند، اگر رشته احترام را از دست نهاده‌اند، چندان نباید بر آنان خرده گرفت؛ زیرا آنچه امروز دیده می‌شود، بازتاب زخمی است که دیروز بر جانشان نشسته است.

این سخن، در نگاه نخست، همدلانه و حتی دادخواهانه می‌نماید؛ اما هر سخن دادخواهانه‌ای الزاماً عادلانه نیست. گاه دادخواهی، اگر از مرز انصاف بگذرد، خود صورتی دیگر از بیداد می‌شود.

هنگام خواندن این استدلال‌ها، بی‌اختیار به یاد «سیلی» ترانه علیدوستی در فیلم برادران لیلا افتادم؛ آنجا که شکاف میان نسل‌ها، زبان احترام را به زبان ملامت و رنج بدل می‌کند. آن صحنه را می‌توان فهمید، اما آیا باید آن را به قاعده‌ای اخلاقی برای زندگی اجتماعی بدل کرد؟

اگر بنا باشد هر فرزندی با استناد به لغزش‌های گذشته والدین، خود را از هرگونه تکلیف اخلاقی نسبت به آنان رها بداند، آنگاه باید نام این وضعیت را «فرزند‌آزاری» گذاشت؛ زیرا در این هنگام، قربانی کسی است که نه نیروی جوانی دارد، نه قدرت اقتصادی، نه توان دفاع از خویش. عدالت، هنگامی که تنها گذشته را ببیند و اکنون را نبیند، دیگر عدالت نیست.

پرسشی نیز در این میان هست که به آسانی نمی‌توان از کنار آن گذشت. اگر همین پدر یا مادر هنوز جوان، نیرومند، ثروتمند و صاحب اقتدار بودند و می‌توانستند فرزند را از مال یا فرصت یا حمایت محروم کنند، آیا باز هم همین فرزندان با همان صراحت و تندی رفتار می‌کردند؟ یا آنچه امروز شجاعت نامیده می‌شود، بیش از آنکه از عدالت برخیزد، از جابه‌جایی موازنه قدرت برمی‌خیزد؟ این پرسش را نمی‌توان نادیده گرفت.

نسل امروز، بیش از هر زمان دیگر، منزلت انسان را با میزان دانایی، مهارت، بهره‌وری و تسلط بر فناوری می‌سنجد. گویی سن، تجربه و سپیدی مو دیگر سرمایه‌ای اجتماعی نیستند. احترام را نه در زیستن، بلکه در توانستن می‌جویند. اما آیا هر آنچه رایج است، مطلوب نیز هست؟ تاریخ تمدن، بارها نشان داده است که عادی شدن یک رفتار، هرگز دلیل بر درستی آن نیست.

جامعه متمدن را تنها از روی برج‌های بلند، فناوری پیشرفته یا رشد اقتصادی نمی‌توان شناخت. یکی از معیارهای بلوغ مدنی آن است که با ضعیف‌ترین اعضای خود چگونه رفتار می‌کند؛ با کودکان، با بیماران و با سالمندان. از همین روست که در سنت‌های اخلاقی کهن گفته‌اند: بزرگان را گرامی بدارید و بر خردسالان مهر بورزید؛ زیرا هر دو، بیش از دیگران محتاج حمایت‌اند. این سخن، پیش از آنکه آموزه‌ای دینی باشد، خلاصه تجربه هزاران سال زیست انسانی است.

به همین سبب است که پیشرفته‌ترین کشورهای جهان، از نروژ و سوئد و فنلاند گرفته تا سوئیس و هلند، حقوق ویژه و حمایت‌های مثبت برای سالمندان در نظر گرفته‌اند؛ از خدمات درمانی و مراقبت خانگی گرفته تا حمایت‌های اجتماعی، تسهیلات شهری و قوانین سختگیرانه در برابر هرگونه آزار سالمند. آنان دریافته‌اند که احترام به سالمندان، احترام به گذشته نیست؛ احترام به آینده خویش است، زیرا هر جوانی اگر فرصت زیستن بیابد، روزی سالمند خواهد شد.

از منظر علوم رفتاری نیز همین معنا تأیید می‌شود. انسان‌شناسان گفته‌اند یکی از نخستین نشانه‌های تمدن آن بود که انسان، ناتوان و سالخورده را رها نکرد. مارگارت مید، ترمیم استخوان شکسته انسان نخستین را نشانه تولد تمدن می‌دانست؛ زیرا کسی که پای شکسته دارد، جز با مراقبت دیگران زنده نمی‌ماند. فرانس دو وال نیز همدلی و مراقبت از افراد ناتوان را از ریشه‌های تکامل اخلاقی انسان برمی‌شمارد و سارا بلفر هردی نشان می‌دهد که همکاری میان نسل‌ها، یکی از رازهای بقای نوع بشر بوده است.

از این رو، ثروتمندتر بودن، داناتر بودن، موفق‌تر بودن یا خودساخته‌تر بودن فرزند، هرگز مجوز فرو نهادن حرمت والدین سالخورده نیست. ممکن است پدر یا مادری در گذشته خطا کرده باشند؛ همان‌گونه که هیچ انسانی از خطا مصون نیست. اما خطای گذشته، مجوز ستم امروز نمی‌شود. اگر دیروز فرزندی آزرده شده است، امروز نباید والدی آزرده گردد. زنجیره رنج را باید جایی گسست، نه آنکه آن را از نسلی به نسل دیگر منتقل کرد.

احترام به والدین، پیش از آنکه ادای دِینی به گذشته باشد، سرمایه‌ای برای آینده جامعه است. جامعه‌ای که سالمندانش را بی‌حرمت کند، در حقیقت آینده خویش را بی‌حرمت کرده است؛ زیرا هر نسل، دیر یا زود، به جایگاه نسل پیشین خواهد رسید. تمدن، از آنجا آغاز می‌شود که انسان، حتی هنگامی که قدرت انتقام دارد، راه انصاف را برمی‌گزیند.

#فرزندآزاری
#سالمندآزاری
#ثریا_حمیدی
#علیرضا_معینی
@NewHasanMohaddesi

🔸🔸🔸نقد🔸🔸🔸


♦️[غیبت یک صدا؛ دل‌خستگی والد و فرزند] /۱

✍بهزاد شقاقی
۵ مرداد ۱۴۰۵

در میانه‌ی این مناقشه‌ی قلمی دو روشنفکر خوش‌نیت، من را بیش ازهر چیز، غیبتِ یک صدا آزار می‌دهد؛ صدایی که نه در نوشته‌ی دکتر معینی شنیده می‌شودو نه در پاسخِ سرکار خانم حمیدی: صدای خودِ سالمند.

اینجا، در این جدال دیالکتیکی تمام‌عیار، هر دو طرف چنان غرق در اثبات درستی روایت خویش‌اند که گویی دارند بر سرِ جسدِ یک غایب، خطابه می‌خوانند. دکتر معینی، با آن انبوه ارجاعات انسان‌شناختی و یادآوری استخوانِ ترمیم‌شده در عصرِ پارینه‌سنگی، می‌کوشد وجدانِ فردی را بیدار کند و نشان دهد که تمدن از آنجا آغاز شد که انسانِ ناتوان را رها نکرد. و سرکار خانم حمیدی، با تیزهوشی تمام، پرده از آن ساختارهای دینی و آموزشی برمی‌دارد که به والدین آموخته‌اند تا با فرزندان چونان مِلکی رفتار کنند و اکنون که این فرزندان بالیده‌اند، طلبکارِ احترامی‌اند که هرگز تمرینِ بخشیدنِ آن رانداشته‌اند. هر دو درست می‌گویند، اما حقیقتِ هر دو، مثلِ دو لبه‌ی یک قیچی، درست از میان آن موجود زنده و نفس‌کشنده می‌برند که نه قدرتِ قلم دارد و نه حوصله‌ی این منازعاتِ فلسفی را؛ موجودی که شاید فقط می‌خواهد یک عصرِ جمعه، بی‌آنکه کسی یادآوری کند که چه قدر برایش زحمت کشیده، کنارِ سفره‌ای بنشیند و صدای قاشقِ چایخوریِ فرزندانش را بشنود.

نکته‌ی غریبِ ماجرا اینجاست که هر دو نویسنده، فارغ از اختلافِ مبنا، در یک نقطه‌ی کور مشترک‌اند: هردو، «رابطه» را از منظرِ «وظیفه» می‌نگرند. یکی می‌گوید وظیفه‌ی فرزند، جبرانِ گذشته است؛ دیگری می‌گوید وظیفه‌ی ساختار، اصلاحِ گذشته است. اما در این میان، کسی از «دلخستگی مضاعف» سخن نمی‌گوید: دلخستگی سالمندی که یک عمر در قامت «مالک» زیسته و حالا با دیدنِ استقلالِ فرزند، نه تنها جایگاه خویش را گم کرده، که اصلاً واژگانی برای تعریف دوباره‌ی این رابطه‌ی تازه ندارد؛ و دلخستگیِ فرزندی که سال‌هازیرِ سایه‌ی تحکمِ پدرانه، نفس‌کشیده و حالا که به پشت پای همان پدر رسیده، می‌بیندکه حتی در لحنِ صمیمی‌ترین جمله‌اش هم، هنوز ردِّ آن بغضِ کهنه، به چشم می‌خورد.

این دو دلخستگی، در این یادداشت‌ها، درگیرِ یک جنگِ روایت‌اند؛ جنگ بر سرِ این که«نخستین ظالم» کیست، غافل از آن که تاریخِ ظلم، هرگز نقطه‌ی آغازِ مشخصی ندارد و هر نسلی، هم قربانی نسلِ پیش است و هم ظالمِ نسل بعد.

دکتر معینی در پاسخِ خود، تیری هوشمندانه اما سخت‌جانبانه پرتاب می‌کند: «اگر پدر هنوز ثروتمند و مقتدر بود،باز همین صراحت را داشتید؟» این پرسش، آن چنان بی‌رحمانه و واقع‌گرایانه است که آدمی را به تلخی تمامِ مناسباتِ انسانی می‌اندازد. اما اگر این پرسش را بپذیریم، چه؟ اگر بپذیریم که احترامِ امروز، بیش از آنکه از دلِ وجدان بجوشد، از تغییرِموازنه‌ی قدرت سرچشمه می‌گیرد، آنگاه تمامِ آن بنای رفیعی که دکتر معینی با کمک مارگارت مید و فرانس دووال برافراشته است، فرو می‌ریزد. زیرا در آن صورت، دیگر تمدن چیزی نیست جز بازیِ هوشمندانه‌ی قدرت، و ما همان‌قدر دور از اخلاق‌گراییِ اصیل هستیم که جدالِ دو نویسنده بر سر جسد یک سالمندِ فرضی، ما را از اصلِ ماجرا دور کرده است.

و اینجا، شاید بد نباشد که از ورای این مشاجراتِ قلمی، به یک حقیقت تلخ دیگر هم اشاره کنیم؛ حقیقتی که نه درادبیات وجدانیِ دکتر معینی می‌گنجد و نه در نقد ساختاری سرکار خانم حمیدی. آن هم «خستگیِ طبقاتی» است. انبوهِ فرزندانی که در این سال‌های گران‌تر از جان، با چندشیفت کاری، تورمِ مزمن و آینده‌ای مبهم، چنان از پا افتاده‌اند که حتی برای اندیشیدن به گناهِ تقصیرِ خود، رمقی باقی نمانده است. چگونه می‌توان از این انسانِ خسته، انتظارِ هم‌نشینیِ عاطفی مداوم داشت؟ چگونه می‌توان از او خواست که به تماشای تنهایی پدر یا مادر بنشیند، در حالی که خودش در میانه‌ی شلوغی یک اتوبوس خطِ واحد، تنهاتر از هر سالمندی است؟ و از سویِ دیگر، چگونه می‌توان از آن پدر یا مادری که تمامِ عمر را در قامتِ «رئیس» زیسته، انتظار داشت که در واپسین سال‌ها، ناگهان به استادی گفت‌وگو مبدل شود؟ آیا نهادهای دینی و آموزشی که سال‌ها از تحکمِ والدین حمایت کردند، حالا می‌توانند در یک چشم‌برهم‌زدن، نسخه‌ای برای مدارا بپیچند؟

#فرزندآزاری
#سالمندآزاری
#ثریا_حمیدی
#بهزاد_شقاقی
#علیرضا_معینی

@NewHasanMohaddesi

🔸🔸🔸نقد🔸🔸🔸


♦️[غیبت یک صدا؛ دل‌خستگی والد و فرزند] /۲

✍بهزاد شقاقی
۵ مرداد ۱۴۰۵

شاید آنچه در این میان گمشده، نه وجدانِ فردی است و نه نقدِ ساختاری، بلکه «مسئولیتِ جمعی» در برابر یک زخمِ نسلی است که هیچ‌کس به تنهاییِ خود نمی‌تواند آن را درمان کند. همان‌گونه که در کوچه‌پس‌کوچه‌های شهرِ خودمان، می‌بینیم که بسیاری از سالمندان، با تمامِ آن خویِ سلطه‌گری، اگر در فضایی بی‌طرفانه و با میزبانی یک نهاد مدنی مستقل، پای میز گفت‌وگو بنشینند، از چارچوب‌های کهنه‌شان بیرون می‌آیند؛ همان‌گونه که بسیاری ازفرزندانِ عاصی، اگر ذره‌ای از فشارِ معیشت کاسته شود، بیش از آنکه به سراغِ کینه‌های دیرینه بروند، به دنبال یک دیدارِ بی‌بهانه خواهند گشت.

متن پایانی دکتر معینی، با آن ارجاع به «پیشرفته‌ترین کشورهای جهان»، هر چند پر از صلابتِ اخلاقی است، اما بویِ یک توصیه‌ی از بالا را دارد؛ گویی با یک جزوه‌ی تربیتی طرفیم که می‌خواهد به فرزندِ ایرانی بگوید: «چون نروژی‌ها و سوئدی‌ها و ... این کار را می‌کنند، تو هم باید بکنی». غافل از آن که نروژی‌ها برایِ این کار، از یک سو، نظام رفاهی چهل‌ساله دارند که دغدغه‌ی نانِ شب را از دوشِ فرزندان برداشته است و از سوی دیگر، نسل‌ها در آنجا، در یک فرآیندِ تدریجی و نه انقلابی، به بازتعریفِ مرزبندی‌های عاطفی دست زده‌اند. اما ما، در این سرزمینِ پر از شتاب‌زدگی، یک‌باره می‌خواهیم از پدرِ خوی‌فرمان، فرزندی دموکراتیک بسازیم و از فرزند سرخورده، پرستاری مهربان. این انتظار، خودش آزار دیگری است؛ آزارِ ناشی از نادیده‌گرفتنِ زمان و بستر.

شاید درمان، در این میان، نه در فروکاستنِ تقصیر به گردن یکی از این دو نسل، که در پذیرش این حقیقتِ تلخ باشد که ما در یک «گسستِ نسلیِ تاریخی» گرفتاریم؛ گسستی که ریشه‌هایش در دلِ نهادهایی است که امروز هر دو طرفِ این مناظره، فقط یکی از آن‌ها را متهم می‌کنند. و تا وقتی که برایِ این گسست، جز سرزنشِ اخلاقی یا نقدِ ساختاری یک‌سویه، نسخه‌ی دیگری نپیچیم، این جدلِ قلمی، همان‌قدر به کارِ سالمندانِ واقعی می‌آید که فیلم‌های شب عیدِ صداوسیما به کارِ سرای سالمندانِ حومه‌ی شهر.

#فرزندآزاری
#سالمندآزاری
#ثریا_حمیدی
#بهزاد_شقاقی
#علیرضا_معینی

@NewHasanMohaddesi

♦️ویژه‌گی‌های اهل قلم شیاد و شارلاتان و توهین‌های دکتر غنی‌نژاد: جهش از نقد متن به تخریب شخصیت

✍حسن محدثی‌ی گیلوایی
۵ مرداد ۱۴۰۵

👇👇👇
#شیاد
#شارلاتانیسم
#موسی_غنی‌نژاد
#پروفسور_شاندل
@NewHasanMohaddesi

♦️ویژه‌گی‌های اهل قلم شیاد و شارلاتان و توهین‌های دکتر غنی‌نژاد: جهش از نقد متن به تخریب شخصیت

✍️حسن محدثی‌ی گیلوایی
۵ مرداد ۱۴۰۵

مخاطب محترمی در پاسخ به یادداشت من که نوشته بودم نقد را از توهین جدا کنیم، مطلب زیر را نوشته است:


"هر کس را از جمله دکتر علی شریعتی را با توجه به رسالت ادعایی‌اش باید نقد کرد. لذا، با وجود تمام اختلافات فکری که با دکتر موسی غنی‌نژاد دارم در مورد اطلاق صفت شیاد به دکتر شریعتی با او موافقم. اثر گذاری دکتر شریعتی بر جامعه‌ی تحصیل کرده و ملتهب آنروز چیزی نیست که بتوان آنرا انکار کرد و لذا نتایجی که آن تفکر و آن سوگیری‌ها به بار آورده‌اند هم معلوم و مبرهن‌اند و به خوبی نشان میدهند که رسالتش چه بوده است و چگونه آنرا تلیت کرده و به خورد مریدان داده‌اند!
امروز ما داریم حاصل آن تفکرات را برداشت می‌کنیم!"


من دریافتم که توضیحات ام هنوز چندان قانع‌کننده و روشن نبوده است که برخی هنوز مدعای بسیار توهین‌آمیز دکتر غنی‌نژاد را صحیح می‌دانند و آن را تکرار می‌کنند. من صادقانه عرض کنم که دغدغه‌ی دفاع از دکتر شریعتی را ندارم زیرا اولاً معتقد ام او از معدود شخصیت‌های جهانی‌ی ما است و آن‌قدر در جهان فکری‌ی معاصر جا باز کرده که جامعه‌شناس بسیار برجسته‌ای چون آنتونی گیدنز نیز لازم دانسته اشاره‌ای به او در کتاب جامعه‌شناسی اش بکند. بنابراین، چه جای آن دارد که من از او دفاع کنم؟! ثانیاً، بارها گفته ام که ارجاع شریعتی به یک پروفسور جعلی در آثار دانش‌پژوهانه کاری خطا بوده است و نباید کار خطا را توجیه کرد.

اما لازم می‌دانم از فرهنگ نقد دفاع کنم و آن را از فرهنگ توهین متمایز سازم و تذکر بدهم که به‌هیچ وجه نباید تسلیم فرهنگ توهین که این سال‌ها در فضای مجازی رواج گسترده‌ای یافته است، بشویم. من به‌هیچ وجه به چنین چیزی تسلیم نخواهم شد، حتّا اگر به قیمت انزوایم از فضای عمومی تمام شود.

فرهنگ نقد بر معیارهایی تمرکز دارد و این معیارها در کار نقّادی تعیین‌کننده اند. برخی از مهم‌ترین ویژه‌گی‌های نقد عبارت اند از:

۱. نقد روش‌مند است و ذکر شواهد و داده‌ها در روش نقد سهم مهمّی دارد؛

۲. بر مبنای اصولی معین و روشن دنبال می‌شود و ناقد اصول خود را بیان می‌کند؛

۳. در نقد ناقد از برچسب زدن صرف و توهین شخصی و تخریب اجتناب می‌کند و اگر می‌خواهد نقد شخصیت نیز بکند آن را آلوده به توهین نمی‌کند بل‌که با ذکر شواهدی از ویژه‌گی‌های آن شخصیت می‌کوشد نشان دهد که نقد شخصیت غیر از خصومت‌ورزی‌ی شخصی یا گروهی و حزبی است؛

۴. عواطف را مدیریت می‌کند و کینه‌ها و احساسات شخصی در آن بروز نمی‌کند و موجب رنجش عاطفی‌ی مخاطبان نمی‌شود، زیرا می‌خواهد عقول مخاطبان را هدف بگیرد و هدف اش برانگیختن احساسات مخاطبان یا چیز دیگری نیست؛

۵. ناقد اهریمنی‌سازی یا اسطوره‌سازی نمی‌کند و می‌کوشد با احتیاط سخن بگوید و احتمالی از خطا را لحاظ کند و موضع خود را مطلق نمی‌سازد؛

حالا فرض کنیم به‌راستی ما با فردی فریب‌کار و شیاد در دنیای علم و دانش و فرهنگ و نویسنده‌گی سر و کار داریم. کم نیستند افراد فریب‌کاری که اهل قلم اند و در دنیای علم و دانش فعالیت می‌کنند. این‌قدر این نوع فریب‌کاری در دنیای علم و دانش و فرهیخته‌گی جدی است که مبحثی در دنیا تحت عنوان شارلاتانیسم علمی پدید آمده است و مقالات زیادی نوشته شده که چه‌گونه این نوع شارلاتان‌ها و شیادان را شناسایی کنیم (برای مثال بنگرید به مقاله‌ی زیر: https://www.theseedsofscience.pub/p/scientific-charlatans-and-where-to). فریب در دانش‌گاه و کار دانش‌گاهیان امری است که به‌وفور وجود دارد؛ خصوصاً امروزه که دانش‌گاه‌های ما بسیار از استانداردهای دانش‌پژوهانه دور شده اند و فساد دانش‌گاهی به‌وفور وجود دارد (در انتشار مقالات و کتاب‌ها و پایان‌نامه‌ها و بسیاری از امور دیگر). پس ما شارلاتان‌های فرهنگی و دانش‌گاهی هم کم نداریم.

اما شارلاتان‌های فرهنگی چه ویژه‌گی‌هایی دارند؟ بگذارید نمونه‌هایی از این شیادان و شارلاتان‌ها را از همین مقاله‌ی کنسانتین آسیمونوف معرفی کنم (ترجمه‌ها از گوگل است و از من نیست. خودتان حتما مقاله را بخوانید لطفا! من به ترجمه‌های گوگل اطمینان ندارم اما برای این‌که وقت زیادی از من گرفته نشود، خود ام ترجمه نکردم):

۱. "هوانگ وو-سوک، دانشمند کره‌ای مشهور جهانی" که با شواهد تقلبی ادعا کرده بود سلول‌های بنیادی را برای درمان بیماری‌های مختلف شبیه‌سازی می‌کند. سرانجام، تقلبی بودن شواهد اش آشکار شد و او از دانش‌گاه اخراج و از کار علمی در کره و امریکا محروم شد و به دو سال حبس تعلیقی محکوم گردید؛

ادامه دارد👇👇👇

#شیاد
#شارلاتانیسم
#علی_شریعتی
#موسی_غنی‌نژاد
#پروفسور_شاندل
@NewHasanMohaddesi