On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.89K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 درباره‌ی بازار (۳) | ✍🏻 فاستینو بالوه ➣ @Notes_On_Liberty ❃ ارزش همواره قضاوتی درباره‌ی شیء را می‌رساند، چون شیء در صورتی و تنها تا هنگامی ارزش دارد که طلب شود یا میلی به آن وجود داشته باشد. مثلاً ممکن است میلیونری قطعه‌ی الماسی را صد هزار دلار بخرد و…
📃 درباره‌ی بازار (۴) | ✍🏻 فاستینو بالوه

➣ @Notes_On_Liberty

❃ با این حال، این تمایز قابل دفاع نیست، چون گرچه درست است که اتومبیل معمولاً ارزشی بیش از سوزن دارد، اما کاملاً ممکن است که در حالتی عینی (بسته به زمان و شرایط) سوزن ارزشمند‌تر از اتومبیل باشد. خیاطی که محتاج سوزن است، نمی‌‌تواند با اتومبیل دوخت‌و‌دوز کند. همچنین اگر جایی بنزین نباشد، اتومبیل هیچ ارزشی ندارد. وا‌نگهی یک اتومبیل به قدر چند سوزن ارزش دارد؟

❃ جواب دادن به این سوال، سخت و بلکه غیر‌ممکن است، چون سود‌مندی هر یک از این دو به فرا‌خور زمان و مکان تغییر می‌کند و دست‌آخر صرفاً قیمت‌هایی که در بازار به دست داده شده‌اند، رابطه‌ی ارزش مبادله‌ای دو کالا را برای ما عیان می‌کنند. به این دلیل نمی‌توان بر اساس ارزش کاربردی اتومبیل و سوزن، رابطه‌ای کمّی میان ارزش آن‌ها بر‌قرار کرد. همه آنچه می‌توان انجام داد، بر‌آوردی کیفی با سرشتی کلّی است، چون معمولاً اتومبیل را با‌ارزش‌تر از سوزن می‌دانند، اما همیشه لزوماً چنین نیست و این تفاوت ارزشی را هم نمی‌توان همواره به شکلی کمی بیان کرد.

❃ راستش را بخواهید، ارزش کاربردی اشیا هم ثابت نیست، چون اختراع یا کشفی جدید یا صرفاً تغییری در سلایق مردم می‌تواند این ارزش را کمتر کند یا حتی پاک، نیست و نابود کند. مادران ما در گنجه‌هایشان، لباس‌ها و کلاه‌هایی داشتند که در روزگار آن‌ها ارزش کاربردی خیلی زیادی داشته‌اند و امروز ارزشی ندارند. از سوی دیگر، کلاه‌ها و لباس‌های امروزی که بسیار ساده‌تر اما به‌روز‌ترند، کاملاً باارزش‌اند.

❃ پنیسیلین ارزش کاربردی دارو‌های زیادی را کم کرد، اما دارو‌های دیگری همچون استرپتومیسین، ترامیسین و کلرومیسین، ارزش کاربردی آن را کاهش داده‌اند. به این دلایل، مفهوم ارزش کاربردی هر چند بنیانی در واقعیت دارد، اما هدفی را در اقتصاد برنمی‌آورد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 درباره‌ی بازار (۵) | ✍🏻 فاستینو بالوه

➣ @Notes_On_Liberty

❃ برخی هم کوشیده‌اند که در کار، معیاری برای ارزش اشیا بیابند. این تلاش از این‌جا ریشه می‌گیرد که بر تعیین ارزش «عادلانه» پا فشرده‌اند و به این‌سان، مساله‌ای اقتصادی را با مساله‌ای اخلاقی که هیچ ربطی به آن ندارد، خلط کرده‌اند. این تلاش به دو صورت انجام شده. در روز‌های آغازین اقتصاد کلاسیک گفته می‌شد که چون اشیا حاصل کار انسانی‌ای هستند که در بهره‌گیری از منابع طبیعی یا تبدیل آن‌ها صرف شده، ارزش آن‌ها باید بر حسب کاری که در تولید‌شان انجام گرفته، حساب شود. سوسیالیست‌ها از این‌جا نتیجه گرفتند که کارگران باید همه‌ی درآمد کار خود را دریافت کنند و اتهام می‌زدند که سرمایه‌دار‌ها ارزش مازادی را نزد خود نگه می‌دارند که بخشی از درآمد کار را که برای صِرف ادامه حیات کار‌گران لازم است، در خود دارد.

❃ اقتصاد‌دانان کلاسیک زود دریافتند که در وهله‌ی اول، سختی محاسبه باعث می‌شود که در نظر گرفتن کار انجام‌شده در تولید به‌عنوان معیار ارزش محصول، عملاً غیر‌ممکن شود و افزون بر آن، کار لازم برای تولید یک شیء به فرا‌خور مکان و زمان، بسته به مهارت مدیران و کار‌گران در زمانی معین و میزان بهبود فنون و ابزار‌های تولید در گذر سالیان تغییر می‌کند.

❃ از این‌رو گفتند که ارزش اشیا را نه با کاری که تولید‌کننده مجبور شده انجام دهد، بلکه با کاری که خریدار از انجام آن بی‌نیاز شده، اندازه بگیریم. اما چون سخت است که تعیین کنیم خرید یک چیز واقعا خریدار نوعی را از انجام چه‌قدر کار بی‌نیاز کرده، این سنجه هم بی‌ثمر از کار درآمد. خرید خودرو جهت توزیع محصول، شیرینی‌فروشی را از انجام مقدار معینی کار معاف می‌کند و کارخانه تولید جوراب یا فروشگاه رادیویی را از مقداری دیگر. حال آیا هر یک از این‌ها باید قیمت متفاوتی بپردازند؟

➣ @Notes_On_Liberty
📃 درباره‌ی بازار (۶) | ✍🏻 فاستینو بالوه

➣ @Notes_On_Liberty

❃ بر این اساس آیا باید برای معیار ارزش، نه به کاری که خریدار از انجامش بی‌نیاز شده، بلکه به کاری که در تولید انجام گرفته، باز‌گردیم؟ یا آیا برای پرهیز از این مشکلات باید ارزش هر چیز را با میانگین کاری که از قرار معلوم تولید‌کنندگان مختلفش مجبور به انجام آن می‌شوند، تعیین کنیم؟ اما این هزینه متوسط را باید بر چه بنیانی استوار کنیم و قرار است چه کسی تعیینش کند؟ دولت؟ آیا قیمتی که باید برای چیز‌های مختلف بپردازیم، بایستی با حکم دیمی مقامات دولت تعیین شود، آن هم درحالی‌که آن‌ها مبنایی بیش از دیگران برای ارزش‌گذاری منصفانه ندارند؟

❃ این دقیقاً همان کاری است که امروز در شوروی انجام می‌شود و نتیجه‌اش این است که مصرف‌کنندگان وقتی می‌بینند که دولتْ قیمتی از نگاه آن‌ها پایین را برای کالایی وضع کرده، برای خریدش شتاب می‌کنند، تا این‌که مقدار موجود آن تمام می‌شود و بعد دولت وا‌دار می‌شود قیمت را افزایش دهد. بر‌عکس، وقتی مصرف‌کننده قیمتی را که دولت برای کالایی تعیین کرده، زیاد می‌پندارد، از خرید آن پرهیز می‌کند و این کالا برای مدتی نا‌معلوم فروخته نمی‌شود و در قفسه‌های انبار می‌‌ماند، سرمایه را از گردش خارج می‌کند و این خطر هست که خراب شود. بعد دولت برای این‌که خود را نجات دهد، وادار می‌شود که قیمت کالا را پایین آورد. به سخن دیگر، عرضه و تقاضا حتی در اقتصاد‌های دولتی هم تاثیر‌گذارند.

❃ عرضه و تقاضا، ساز‌و‌کار بازار را که تعیین‌کننده‌ی قیمت است، می‌سازند؛ قیمت، ارزش اجناس و خدمات برحسب یک کالای خنثی دیگر یعنی پول است. این قیمت‌ها با رقابت در بازار، نه فقط در میان کسانی که اجناس و خدمات را می‌فروشند، بلکه همچنین در میان کسانی که به دنبال خرید آن‌ها هستند، به وجود می‌آیند. وقتی مقدار موجود از یک کالا زیاد است و فروشش سخت، فروشنده‌ها برای اینکه سرمایه‌ای که این کالا محصول آن است، از گردش بازنایستد و از خطر استهلاک آن به‌خاطر فساد یا کهنگی‌اش در اثر تغییر سلیقه مصرف‌کنندگان برهند، قیمت‌ها را کاهش می‌دهند و برای فروش کالای خود با هم رقابت می‌کنند. بر‌عکس، وقتی کالایی کمیاب است و همه طالب آن هستند، افراد حاضرند که برای به دست آوردنش قیمت بالاتری بپردازند و رقابت در میان کسانی در‌می‌گیرد که به دنبال خرید آن هستند. با این همه، حالت اخیر کمابیش نادر است. معمولاً فروشندگان هستند که با هم رقابت می‌کنند و از قیمت‌ها می‌کاهند تا خریداران را راضی کنند.

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #بازار
#بازار_آزاد #آزادی_اقتصادی
#لسه‌فر #تقسیم_کار #مبادله
#عرضه #تقاضا #قیمت #پول
#رقابت_آزاد #ارزش #رفاه
➣ @Notes_On_Liberty
📃 تبدیل دیانت از امر فرهنگی به امر سیاسی | ✍🏻 جواد طباطبایی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در تاریخ معاصر ایران که جنبش مشروطه‌خواهی پیروزمندی را تجربه کرده بود، کوشش‌ها برای ایدئولوژیکی کردن دیانت اهمیت چندانی پیدا نکردند. سبب این امر آن است که نظریه‌ی مشروطه‌خواهی ایران، نوعی از اصلاح دینی از مجرای تبدیل شرع به حقوق عرف جدید بود، و بنابراین، جریان‌هایی که در مخالفت با مشروطیت کوشش کردند با ایدئولوژیکی‌کردن دیانتْ آن را در خدمت سیاست قرار دهند، موفقیتی کسب نکرده و تا نیمه‌های دهه‌ی چهل خورشیدی، به صورت گروهک‌های کم‌اهمیت باقی ماندند.

❃ زمانی‌که در دهه‌ی چهل و پنجاه خورشیدی، ایران دوره‌ای از دگرگونی‌های در بنیادها را سپری می‌کرد، فرصتی پیدا شد تا دیانت به‌عنوان ابزاری برای دامن‌زدن به تشدید بحران ناشی از دگرگونی‌های اجتماعی و سیاسی مورد استفاده قرار گیرد. از همین زمان بود که اهل ایدئولوژی، برای اینکه بتوانند جایی فراخ‌تر برای دیانت دست‌وپا کنند، جا را بر ملّیت تنگ کردند. نمونه‌ی شریعتی در این مورد هم جالب توجه است که برحسب عادت درباره‌ی چیزهایی که نمی‌دانسته با قاطعیت بیشتری حرف می‌زده است.

❃ اهل ایدئولوژی تصوّر درستی از ملّیت ایرانی نداشتند، و هم‌چنان ندارند، زیرا تحوّل ملّیت ایرانی روند پیچیده‌ای داشته است، و اگر ملّت را در معنای جدید اروپایی آن -معادل nation- بدانیم، به دلایلی که پیشتر به وجهی از آن اشاره کردم، مضمون آن مفهوم به‌درستی روشن نخواهد شد.

❃ علی شریعتی، به دنبال جلال آل‌احمد، که دیانت را به‌عنوان ابزاری برای پیکار سیاسی به‌کار گرفت، کوشش کرد، در مخالفت با مشروطیت و در جهت تصفیه‌ی حساب با دستاوردهای آن، قرائتی ایدئولوژیکی از اسلام شیعی عرضه کند که بیشتر از آن‌که ربطی به دیانت داشته باشد، ایدئولوژی پیکار سیاسی در زیِّ «جامعه‌شناسیِ» هضم‌نشده بود.

❃ بدیهی است که با مقدمات دیانتِ ایدئولوژیکی، مفهومِ پیچیده‌یِ ملّیتِ ایرانی فهمیده نمی‌شد. سبب تبدیل‌شدن دیانت ایدئولوژیکی به مانع معرفتی برای فهم ملّیت ایرانی به این نکته‌ی مهم برمی‌گردد که ملّیت ایرانی امری فرهنگی است و بر پایه‌ی فرهنگ فراگیر ایرانی، در وحدت کثرت‌های آن، تکوین یافته است و اگر بتوان گفت، اولاً و بالذات، سیاسی نیست. از این حیث ملّیت ایرانی، که فرهنگ فراگیر آن دیانت ایرانیان را نیز شامل می‌شده است، هرگز تعارضی بنیادین با ملّیت ایرانی پیدا نکرد.

❃ به‌طور تاریخی، دریافت ایرانیان از دیانت امری فرهنگی بوده و هر زمانی‌که حکومت‌هایی خواسته‌اند دیانت را از امری فرهنگی به امری سیاسی تبدیل کنند، آسیب‌هایی بر اصل دیانت وارد کرده‌اند. این آسیب‌ها در هر دوره‌ای با توجه به ویژگی‌های آن زمان صورتی متفاوت پیدا کرده و باید بر مبنای داده‌های موردی آسیب‌شناسی شود.

❃ پیشتر، به مورد شاه سلطان حسین اشاره‌ای کردم، اما آن‌چه مورد اخیرِ دریافت غیر فرهنگی از دیانت را پرمخاطره‌تر کرده، جنبه‌ی ایدئولوژیکی آن است که دیانت را امری سیاسی و در تقابل با امر فرهنگی ملّیت قرار داده و این دریافت ایدئولوژیکی موجب شده است تا دیانتِ بیرونِ نظامِ فرهنگ به عامل سستی بنیان وحدت ملّی تبدیل شود.

📚 | دل ایرانشهر، فصلنامه سیاست‌نامه، شماره دهم. پاییز ۱۳۹۶. صفحه ۱۶

#ایران #انقلاب_مشروطه #مشروطه‌خواهی
#ملیت_ایرانی #فرهنگ_ملی #ایرانشهر
#دین_سیاسی #دیانت_سیاسی #ایدئولوژی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
«در جامعه‌ای که احساس افراد آن نسبت به هم‌دیگر سرد بوده باشد، رژیم خودکامه می‌تواند یک گام بیشتر گذارد و این سردی را به یخ‌زدگی مبدّل کند. از آن‌جاکه در چنین جامعه‌هایی هیچ چیز پایدار نیست، هرکسی از فرو افتادن به یک سطح اجتماعی پایین‌تر هراسان است و سراسیمه…
📃 رژیم خودکامه برای تضمین حاکمیت خود روحیه اخلاقی جامعه را تنزل می‌دهد، توجه مردم را از امور اجتماعی برمی‌گرداند و حتی آن‌ها را از اندیشیدن به یک انقلاب نیز بیزار می‌سازد... | ✍🏻 الکسی دو توکِویل

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در اجتماعی که پیوندهای خانوادگی، کاستی، طبقاتی و اخوت‌های صنفی در آن از بین رفته باشند، مردم بسیار آمادگی دارند که تنها برحسب منافع شخصی‌شان بیندیشند و بر وفق یک فردیت‌گرایی[*] بسیار محدود، فقط در اندیشه‌ی خود باشند و هیچ‌گونه دلبستگی به خیر همگانی از خود نشان ندهند. رژیم خودکامه نه تنها با چنین گرایش‌های فردپرستانه‌ای مقابله نمی‌کند، بلکه به آن‌ها بال‌وپر هم می‌دهد و بدین‌سان، حکومت‌شوندگان را از هرگونه احساس همبستگی و وابستگی متقابل و علایق همسایگی و دلبستگی به افزایش رفاه كل اجتماع، محروم می‌سازد. این‌گونه حکومت مردم را در زندگی خصوصی‌شان محصور می‌دارد و با سوءاستفاده از این گرایشی که آن‌ها در جهت جدانگه‌داشتن‌شان از دیگران پیدا می‌کنند، موفق می‌شود که آن‌ها را از یکدیگر بیگانه سازد. در جامعه‌ای که احساس افراد آن نسبت به همدیگر سرد بوده باشد، «رژیم» خودکامه می‌تواند یک گام بیشتر گذارد و این سردی را به یخ‌زدگی مبدل کند.

❃ از آن‌جاکه در چنین جامعه‌هایی هیچ‌چیز پایدار نیست، هرکسی از فرو افتادن به یک سطح اجتماعی پایین‌تر هراسان است و سراسیمه می‌کوشد تا وضع شخصی خویش را بهبود بخشد. چون در این اجتماع، پول نه‌تنها معیار انحصاری پایگاه اجتماعی شخص می‌گردد، بلکه برای انسان نجیب‌زادگی نیز می‌خرد، و از آن‌جاکه پول پیوسته دست به دست می‌گردد و حیثیت اجتماعی افراد و خانواده‌ها را بالا و پایین می‌برد، هرکسی بی‌تابانه در جست‌وجوی پول است و یا در صورت ثروتمند بودن، می‌کوشد تا ثروتش را دست نخورده نگهدارد. در یک حکومت خودکامه، عشق به سود، اشتیاق به کسب‌وکارهای پولساز، آرزوی پول درآوردن به هر قیمت و دلبستگی به آسایش مادی و زندگی آسوده، به‌گونه سوداهای حاکم در می‌آیند. اگر کوششی در جهت نظارت بر رشد این سوداها انجام نگیرد، سوداهای یادشده بر همه‌ی طبقات جامعه، حتی آن طبقاتی که تاکنون نسبت به این دلبستگی‌های سودپرستانه حساسیت داشته اند، تأثیر می‌گذارند و معیارهای اخلاقی کل ملّت را به پستی می‌کشانند. این در سرشت خودکامگی است که چنین آرزوهایی را تقویت کند و به آن‌ها میدانی برای تاخت‌وتاز دهد.

❃ «رژیم» خودکامه که برای تضمین حاکمیت خود روحیه اخلاقی جامعه را تنزل می‌دهد، توجه مردم را از امور اجتماعی برمی‌گرداند و حتی آن‌ها را از اندیشیدن به یک انقلاب نیز بیزار می‌سازد. «رژیم» خودکامه تنها می‌تواند جوّی از پنهان‌کاری را بپروراند که در آن، معاملات تقلّب‌آمیز رواج دارند و چپاولگران می‌توانند سودهای هنگفتی برند. در حکومت‌های دیگر نیز چنین تمایلاتی وجود دارند، اما در یک حکومت خودکامه است که این گرایش‌ها لجام‌گسیخته می‌شوند.

(* منظور توکویل فردگرایی که در فلسفه لیبرالیسم، از آن به‌عنوان حق آزادی فردی یاد می‌شود، نیست. بلکه خودپرستی که فرد بدون توجه به خیر عمومی و احترام آزادی دیگران و از راه‌های غیراخلاقی به‌دنبال تامین منافع خویش است که در متن به آن اشاره رفته است.)

#آزادی #آزادی_فردی #عصر_آزادی
#انقلاب_آزادی #توکویل #آزادی‌خواهی
#استبداد #خودکامگی #رژیم_خودکامه
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 استدلالی اقتصادی در دفاع از آزادی: آزادی و بشردوستی | ✍🏻 ایمون باتلر ➣ @Notes_On_Liberty ❃ کشورهای آزاد با بهره‌کشی از فقرای خود ثروتمند نمی‌شوند. همان‌گونه که «لئونید نیکونف»، فیلسوف روسی و استاد فلسفه اخلاق، در ملاحظات خود نشان داده، «سهم» متوسط درآمد…
📃 استدلالی اقتصادی در دفاع از آزادی: آزادی، تبعیض را بی‌اثر می‌کند | ✍🏻 ایمون باتلر

➣ @Notes_On_Liberty

❃ تبعیض در کشورهای ناآزاد رواج بسیار دارد. اگر شما از خانواده، طبقه، نژاد، جنسیت، یا مذهب مقبولی نباشید پیداکردن یک کار خوب یا دسترسی به خدمات خوب برایتان خیلی دشوار خواهد شد. اما اقتصادهای مبتنی بر بازار آزاد تبعیض را کاهش می‌دهند. تولیدکنندگان در جوامع مبتنی بر بازار آزاد برایشان صرف ندارد که بخواهند در هنگام معامله یا استخدام کارکنان بین افراد تبعیض قائل شوند.

❃ به‌طور مثال، استخدام‌کنندگان ممکن است از مهاجرین خوششان نیاید؛ به‌ویژه اگر مهاجرین از فرهنگ و نژاد و مذهبی متفاوت آمده باشند. اما گروه‌های مهاجر اغلب در واکنش به این قبیل احساسات منفی حاضرند دستمزد کمتری برای انجام کار دریافت کنند.

❃ در این صورت، استخدام‌کنندگانی که با استخدام کارگران بومی بین آن‌ها و مهاجرین تبعیض قائل می‌شوند نهایتاً خودشان را به لحاظ رقابتی در وضعیت نامساعدی قرار می‌دهند، زیرا دستمزدهای پرداختی آنان بالاتر از دستمزدهای پرداختی رقبایی است که حاضر به استخدام کارگران مهاجر شده‌اند. در نتیجه، یا سودشان کمتر می‌شود و یا ناچارند قیمت کالاهای تولیدی خود را افزایش دهند و خطر از دست دادن مشتری را به جان بخرند. هیچ‌یک از این دو گزینه برای کسب‌وکار مطلوب نیست. بنابراین، به صلاح منافع تجاری استخدام‌کنندگان نیست که بخواهند بین کارگران بومی و مهاجر تبعیض قائل شوند.

❃ اقتصاد مبتنی بر بازار آزاد حتی در بازار کار بومی و داخلی نیز تبعیض را کاهش می‌دهد. به‌طور مثال، در برخی مناطق ممکن است نسبت به اشتغال به کار زنان در بیرون از منزل حساسیت یا نوعی مخالفت فرهنگی وجود داشته باشد و باعث شود که پیدا کردن کار برای آن‌ها دشوارتر گردد. اما استخدام‌کنندگانی که برای استخدام بین زنان و مردان تبعیض قائل می‌شوند، در مقایسه با رقبایی که قائل به چنین تبعیضی نیستند، ناچار به استخدام از گستره‌ی محدودتری از استعدادها و توانایی‌ها هستند.

❃ مثال قابل توجه دیگر در این زمینه، مسئله اختلاف یا جدایی طبقات اجتماعی در هندوستان است. افزایش صنایع مربوط به فن‌آوری‌های پیشرفته در مراکزی مانند «حیدرآباد» چشم‌انداز اشتغال برای کارگران طبقات فرودست اجتماعی را تقویت کرده است.

❃ استخدام‌کنندگان در صنایع رقابتی فن‌آوری‌های پیشرفته در این مراکز به کارکنانی نیاز دارند که از هوش و توان ذهنی بالایی برخوردار باشند. برای این استخدام‌کنندگان به‌صرفه نیست که بین طبقات اجتماعی تبعیض قائل شوند یا بخواهند هنگام استخدام به عوامل فرهنگی توجه کنند. نفع شخصی کسبه آزاد توانسته است ظرف مدت تنها چند سال به اهدافی نائل گردد که قوانین ضد تبعیض هندوستان طی ده‌ها سال از رسیدن به آن‌ها عاجز بوده‌اند.

#اقتصاد #آزادی #اقتصاد_آزاد
#آزادی_فردی #آزادی_اقتصادی
#لسه‌فر #مالکیت_خصوصی
➣ @Notes_On_Liberty
📃 اگر در ولایت من بگردی و یک بُن کَبَر بجویی نیابی... | ✍🏻 میلاد عظیمی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ حکایت زیر را بخوانید:

«پادشاه هندوستان رسولی فرستاد به نوشروان که من به پادشاهی از تو اولی‌ترم؛ خراج به من فرست. نوشروان، مهتران بخواند و رسول را حاضر کرد و گفت: جواب پیغام بشنو. پس نوشروان صندوقی بخواست. بگشاد و صندوقچه‌ای از او بیرون کرد و مشتی کَبَر از آن‌جا برآورد و گفت به ولایت شما از این بوَد؟ گفت: بسیار بود. نوشروان گفت: برو ملِک هند را بگوی نخست ولایت خویش آبادان کن که همه ویران گشته است و کَوَر[=کبر] گرفته است و آنگه طمع ولایت آبادان [این و آن] کن که اگر در ولایت من بگردی و یک بُن کَبَر بجویی نیابی و اگر من بشنوم که اندر ولایت من یک بُن کَبَر است، عامل آن ناحیت را بر دار کنم.» (نصیحة‌الملوک غزالی، چاپ مرحوم همایی، ص۱۱۱. این حکایت با اختلافاتی در آداب‌الحرب و الشجاعة مبارکشاه، چاپ سهیلی خوانساری، ص۱۷۰-۱۷۱ نیز آمده است).

❃ اندرز‌نامه‌ها، فشرده‌ی تجربه‌های سیاسی ملّت ماست؛ از مدارک عقل سیاسی در فرهنگ ماست. چندان مهم نیست که این حکایت در عالم واقع اتفاق افتاده یا نیفتاده است و یا انوشیروان اساساً چنین بوده یا نبوده است؛ آنچه اهمیت دارد این است که نویسنده‌ی نصیحةالملوک -محتملاً امام محمد غزالی و به‌عبارت درست‌تر سنّت اندرزنامه‌نویسی سیاسی ایران- ملاکی متین و معقول و معتبر برای سنجش کردار و کارنامه‌ی حکّام معرفی کرده است؛ معیار «آبادانی» مملکت؛ به این معنا که هر چه کشوری «آبادان»‌تر باشد، بهتر اداره شده است و حاکمانش شایسته‌تر بوده‌اند. در این چشم‌انداز میدان مسابقه و مقایسه‌ی حاکمان، «آبادانی» مملکت است و «پادشاهان بر یکدیگر حسد بردندی تا ولایت که آبادان‌تر است» (نصیحة‌الملوک،همان).

کبَر در این حکایت فقط آن گیاه خاردار نیست که در خرابه‌ها و کوه‌ها می‌رست و مصارف خوراکی و دارویی داشت. نمود و نمادِ «ویرانی» مملکت است؛ نماد و نمود توسعه‌نیافتگی و فقر و فساد و تبعیض و ظلم است.

❃ این سخن انوشیروان کهنه‌شدنی نیست: «برو ملِک هند را بگوی نخست ولایت خویش آبادان کن که همه ویران گشته است و کَوَرگرفته است و آنگه طمع ولایت آبادان[این و آن] کن که اگر در ولایت من بگردی و یک بُن کَبَر بجویی، نیابی». این یعنی کشوری که «آبادان»‌تر است قوی‌تر است، سربلندتر است و مستقل‌تر است. در نگاه دانایان پیشینه که پردازندگان این اندرزنامه‌ها بودند، «آبادانی» مملکت نتیجه‌ی عمل بود نه شعار. «آبادانی» مملکت میوه‌ی توانایی و دادگری حاکمان بود (نصیحة‌الملوک، همان).

#سیاست‌نامه‌نویسی #اندرزنامه #انوشیروان
#اندیشه_سیاسی #ایرانشهر #ایران #ایرانشهری
#غزالی #آبادانی #دادگری #ملت #دولت
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 جهل جامعه‌شناسانه (۱۰) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ «اینان همان کوروش کبیری‌ها یا ایرانشهری‌ها یا سلطنت‌طلب‌ها هستند که یکی از دو گروه تاچری‌های اسلام‌اند که معتقدند شریعتی به دوران گذشته تعلق دارد». با دانشی که در گوینده‌ی این سخن درباره‌ی اقتصاد و اسلام سراغ…
📃 جهل جامعه‌شناسانه (۱۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ از این جزئیات که بگذریم، من یک ایراد اساسی در این بیانات جامعه‌شناس دانشگاه مادر می‌بینم که نشان از ذهن نامنسجم و آشوبگرای او دارد که پیشتر نیز به آن اشاره کردم. کسی‌که فعال سیاسی حرفه‌ای نباشد خود را در میان دانشگاهیان جا زده است، حتیٰ اگر اهل سیاست عملی هم باشد، ناچار، باید «به‌جای سیاست»بازی «دنبال فلسفه سیاسی» باشد و اقتصاد را هم علم بداند، اعمّ ز اینکه مارکسیست یا ضد آن باشد.

❃ اگر کسی نه اقتصاد بداند و نه «فلسفه سیاسی»، و اصرار هم داشته باشد که درباره‌ی همه‌ی موضوعات عبارت‌های بی‌معنا ردیف کند، او را جز فعال سیاسی آشوبگرا نمی‌توان خواند که «بی‌خردی جامعه‌شناختی» خود را ابزاری برای تصفیه‌حساب‌هایی می‌کند که چندان ضرورتی ندارد، در حدّ او نیست، و در شرایط کنونی بسیار پرمخاطره نیز هست.

❃ اصرار اهل علوم اجتماعی برای کوبیدن کسانی‌که از وحدت ملّی و صیانت منافع ملّی دفاع و نظرها را به مخاطراتی جلب می‌کنند که شبح آن بیش از پیش به مرزهای ایران نزدیک شده است، آیا نتیجه‌ای جز ریختن آب به آسیاب ماجراجویان دور و نزدیک دارد؟ بر من روشن نیست که وقتی نشریه‌ای مانند خردنامه‌ همشهری از زبان همکار مردم‌شناس آن جامعه‌شناس اعلام می‌کند که «ایرانشهری نوع شستشو یافته‌ی ایدئولوژی‌های فاشیستی»است چه هدفی را دنبال می‌کند؟

❃ وقتی جامعه‌شناسِ فعال سیاسی کهنه‌کار نداند که فاشیسم چیست، از مردم‌شناس چه انتظاری می‌توان داشت که تصوری از چنین مباحث پیچیده‌ای داشته باشد؟ فاشیسم چیست و چگونه می‌توان آن را شستشو کرد تا به ایرانشهری تبدیل شود؟

➣ @Notes_On_Liberty
📃 جهل جامعه‌شناسانه (بخش پایانی)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در فرصت دیگری، باید با دقت بیشتری به مباحث مطرح شده در این مصاحبه‌ی مردم‌شناس برگردم، و نشان دهم که استاد مردم‌شناسی مانند همفکران خود چه اهداف خطرناکی را دنبال می‌کند. اما آن‌چه به نظر من شگفت می‌نماید این است که گویی این منتقدان جز عبارت‌هایی در فضای مجازی هیچ نمی‌خوانند و بر پایه‌ی آن عبارت‌های مثله‌شده نیز توهّم‌هایی پیدا می‌کنند، تعریف درست مفاهیمی را که به‌کار می‌برند نمی‌دانند و با تلقّی نادرستی از بحث‌ها و اتفاقات در کشورهای غربی پیدا می‌کنند، نتایجی می‌گیرند که مبیّن عمق فاجعه‌ی نظام دانشگاهی کشور است.

❃ از باب حسن ختام، نظر علما را به این نکته جلب می‌کنم که من بارها توضیح داده‌ام که ایران پیوسته ممالک محروسه و وحدتی در کثرت بوده است! تأکید من بر اصالت و استقلال جامعه در برابر دولت و توضیح مناسبات این دو، در سال‌های تدریس، و بازتاب این بحث‌ها در نوشته‌های متعدد، امری نیست که بر کسانی که بحث‌های جدّی را دنبال می‌کنند پوشیده باشد. پرسش این است که از چنین تأکیدی بر کثرت و جامعه‌ی مدنی در برابر دولت چگونه می‌توان «ایدئولوژی‌های فاشیسم» را درآورد؟ و چگونه می‌توان آن‌ها را شستشو داد و به ایرانشهری تبدیل کرد؟

❃ نظر استادان را به این نکته نیز جلب می‌کنم که پیشوای فاشیسم، آدولف هیتلر، با نظریه‌پرداز سوسیالیسم، کارل مارکس، و پیروان او، لنین و استالین، این نقطه‌ی مشترک را داشت که جامعه‌ی مدنی را از سنخ توهم‌های بورژوازی می‌دانست! همه‌ی این بزرگواران با استادان ما این نقطه‌ی مشترک را داشتند که به دلایل متفاوت گمان می‌کردند «تاریخ، ملّت، کشور» اموری بدیهی نیستند؛ منظورم در مردم‌شناسی نیست، در مناسبات جهانی و سیاست است.

❃ تا اطلاع ثانوی، در واقعیت مناسبات جهانی، ما ملّت هستیم، مردمان کشوری دارای تاریخ! این ملّت منافعی دارد که حدود و ثغور آن را خود تعیین و «به هر قیمت» از آن دفاع می‌کند. چنین دریافتی از ملّت، به ضرورت، ناسیونالیسم نیست. ایران کشورّ ملّتی بوده است که هر زمان به بهایی مناسب از خود دفاع نکرد مجبور شده است «به هر قیمت» از خود دفاع کند، یعنی به بهایی گزاف! این واقعیت‌ها برای یک ملّت الزاماتی دارد. جامعه‌شناسان و مردم‌شناسان می‌توانند بی‌نهایت در بدیهی نبودن این مفاهیم بحث کنند، اما اگر بخواهند جدّی گرفته شوند، نمی‌توانند جدّی، یعنی با توجه به موازین علمی و نه ایدئولوژی گروهکی، بحث نکنند.

📚 | مقاله‌ی دکتر جواد طباطبایی، در سیاست‌نامه شماره‌ی ۷

#ایران #ایرانشهر #ایران‌شناسی
#شاهنشاهی_ایران #شرق‌شناسی
#ملی‌گرایی #ناسیونالیسم
➣ @Notes_On_Liberty
📃 سوسیالیسم: پیدایش برنامه‌ریزی سوسیالیستی (۱) | ✍🏻 رابرت هیلبرانر

➣ @Notes_On_Liberty

❃ سوسیالیسم (Socialism) به‌عنوان اقتصادی با برنامه‌ریزی متمرکز که دولت در آن تمامی ابزارهای تولید را کنترل می‌کند، در قرن بیستم سرانجامی تراژیک داشت. این نوع نظام اقتصادی که از تعهد به اصلاح نقایص اقتصادی و اخلاقی کاپیتالیسم نشات گرفت، هم به‌لحاظ سوء‌ کارکرد اقتصادی و هم از نظر ظلم اخلاقی از کاپیتالیسم بسیار پیشی گرفت. با این حال، ایده و آرمان سوسیالیسم از بین نرفته است. مشخص نیست که آیا شکلی از سوسیالیسم در نهایت به‌عنوان یک نیروی‌سازمان‌دهنده مهم دوباره ظهور خواهد کرد یا نه اما افرادی که داستان شگرف فراز و نشیب‌های آن را مدنظر قرار نداده باشند، نمی‌توانند دورنمای آن را به دقت برآورد کنند.

- پیدایش برنامه‌ریزی سوسیالیستی:

❃ غالباً این‌گونه تصور می‌شود که ایده‌ی سوسیالیسم از آثار کارل مارکس استخراج می‌گردد. در حقیقت،‌ مارکس تنها چند صفحه راجع به سوسیالیسم، چه به‌عنوان یک طرح کلّی اخلاقی یا یک طرح کلّی عملی برای جامعه نوشت. معمار واقعی نظم سوسیالیستی لنین بود. وی اولین کسی بود که با مشکلات عملیِ سازمان‌دهی یک نظام اقتصادی بدون استفاده از انگیزه‌های محرک سودجویی یا قیود ذاتی رقابت، مواجه شد.

❃ لنین کار خود را با این خیال باطل و کهنه آغاز کرد که اگر محرک سود و مکانیسم بازار کنار گذاشته شوند، از پیچیدگیِ سازماندهی اقتصادی کاسته می‌شود. در یکی از دست‌نوشته‌های او آمده است: این سازماندهی «شبیه عملیات ابتدایی مشاهده، ضبط و صادرکردن رسید است برای کسی که می‌تواند بخواند و بنویسد و با چهار عمل اصلی جبر آشنایی دارد».

➣ @Notes_On_Liberty
📃 سوسیالیسم: پیدایش برنامه‌ریزی سوسیالیستی (۲) | ✍🏻 رابرت هیلبرانر

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اما به‌واقع حیات اقتصادی‌ای که تحت این چهار عمل ابتدایی پیگیری می‌شد، به سرعت چنان آشفته و نابه‌سامان گردید که تولید شوروی در فاصله‌ی چهار سال بعد از انقلاب ۱۹۱۷ به ۱۴‌ درصد مقدار پیش از انقلاب رسید. لنین در سال ۱۹۲۱ مجبور شد سیاست اقتصادی جدید (NEP) را ارائه کند. این سیاست متضمن بازگشتی جزئی به انگیزه‌های بازار کاپیتالیسم بود. این آمیزه زودگذر سوسیالیسم و کاپیتالیسم در سال ۱۹۲۷ و پس از آن‌که استالین فرآیند اشتراکی‌کردن اجباری مالکیت را آغاز کرد، خاتمه یافت.

❃ استالین می‌خواست منابع روسیه را بسیج کند تا این کشور بتواند جهش کرده، به یک قدرت صنعتی تبدیل شود. دستگاهی که تحت حکومت استالین و اسلاف وی تکامل پیدا کرد، به شکل هرمی از دستورها درآمد. در راس این هرم گاسپلان (Gosplan) قرار داشت که بلندرتبه‌ترین آژانس برنامه‌ریزی حکومتی بود و مسیرهای کلی از قبیل نرخ رشد هدف و تخصیص فعالیت‌ها میان محصولات نظامی و غیرنظامی، صنایع سبک و سنگین و نیز میان مناطق مختلف را برای اقتصاد تعیین می‌کرد.

❃ گاسپلان این رهنمودها و دستورالعمل‌ها را به وزارتخانه‌های برنامه‌ریزی صنعتی و منطقه‌ای انتقال می‌داد و مشاوران فنی این وزارتخانه‌ها کل طرح ملّی را به دستورالعمل‌هایی تقسیم کرده و آن‌ها را به کارخانه‌های خاص، مراکز قدرت صنعتی، مزارع اشتراکی و... واگذار کردند. این‌ هزاران زیر-برنامه‌ نهایتاً توسط مدیران و مهندسان کارخانه‌ها که مجبور به پیاده‌سازی آن‌ها بودند، مورد بررسی دقیق قرار می‌گرفتند. سپس طرح کلّی تولید به همراه پیشنهادها، تصحیحات صورت گرفته و پاسخ‌های کسانی که آن را مشاهده کرده بودند، این بار هرم را رو به بالا طی می‌کرد. بالاخره پس از مذاکره طرح کاملی به دست می‌آمد که شورای عالی روی آن رای‌گیری می‌کرد و سپس این طرح به قانون تبدیل می‌شد. از این‌رو برنامه پایانی به یک دفتر سفارشات بسیار بزرگ شباهت پیدا می‌کرد که میزان پیچ و مهره‌ها، تیرهای فولادی، غلات، تراکتور، پنبه، مقوا و زغالی که روی هم رفته تولید ملّی این کشور را تشکیل می‌داد، در آن معین شده بود.

❃ به لحاظ نظری چنین دفتر سفارشاتی باید برنامه‌ریزها را قادر می‌ساخت که هر ساله اقتصاد در حال حرکت را‌سازماندهی کنند -البته به این شرط که پیچ و مهره‌ها با هم مطابقت داشته باشند، ستون‌های فولادی در ابعاد درستی ساخته شده باشند، محصول غلات به نحو مناسبی انبار شده باشد، تراکتورها قابل‌بهره‌برداری باشند و پنبه، مقوا و زغال تولید شده از نوعی باشد که برای موارد استفاده مختلف آن‌ها موردنیاز بود. اما میان تئوری و عمل شکافی بزرگ و رو به گسترش وجود داشت.

- ادامه دارد...

#سوسیالیسم #برنامه‌ریزی_متمرکز
#مارکس #لنین #سوسیالیسم_ویرانگر
#لغو_مالکیت_خصوصی #اشتراکی‌سازی
➣ @Notes_On_Liberty
📄 آنگاه که آزادی نابود شود... | ✍🏻 جواد طباطبایی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ «آنگاه که آزادی نابود شود، پلیدی‌های دیگر نیز در پی آن خواهد آمد و بدون آزادی دیگر خوبی‌ها که بندگی آن‌ها را به تباهی کشانده است، مزه و لذت خود را از دست خواهند داد. به نظر من، مردم به آزادی تنها بهایی نمی‌دهند، زیرا اگر آزادی را می‌خواستند، به‌دست می‌آوردند.» (دُ لا بوئتی)

❃ فقدان آزادی نه‌تنها سعادت و انسانیت بشر را که جوهر سرشت اوست، نابود می‌کند، بلکه انحطاط کشور را نیز به‌دنبال می آورد. همچنان‌که آزادی، جوهر سرشت انسانی است، اساس مناسبات مردم کشور و شالوده آن نیز هست. بنیان کشور با آزادی استوار می‌ماند و با فقدان آن از میان می‌رود، زیرا در هیچ کشوری که به‌جای شهروندان از بردگان فراهم آمده باشد، نظام آزادی برقرار نخواهد شد و چنین کشوری را جز اردوگاه بردگان و مزدوران نمی‌توان نامید.

❃ برعکس، در نظام آزاد، بر اثر رقابت میان شهروندان، حوزه‌ای عمومی به وجود می‌آید و شهروندان برای تأمین منافع خصوصی خود حوزه‌ای از مصالح عمومی به‌وجود می‌آورند تا پشتوانه‌ای برای تأمین منافع خصوصی باشد. پایان نظام آزادی آغاز نظام بندگی است، و اگرچه نظام بندگی آغازی دارد، اما انجامی ندارد، زیرا کشور و همه‌ی شئون آن در سراشیب انحطاط و تباهی میفتد.

📚 دکتر جواد طباطبایی، جدال قدیم و جدید، از نوزایش تا انقلاب، نشر نگاه معاصر، ۱۳۸۲، صفحه ۲۱۲

#آزادی #آزادی_فردی #آزادی‌خواهی
#شهروندی #حقوق_شهروندی #قانون
➣ @Notes_On_Liberty
«هنگامی‌که در فرمانروایی منوچهر، ایران و توران در نبردی گران و سهمگین بودند که با چندین سال خشکسالی، بی‌بارانی و بی‌توشگی همراه شده بود، آرش از فراز کوهی بلند تیر شگفتی‌انگیز خود را از کمان رها کرد و این تیر پهنه‌های فراخ را پیمود، از کوهساران بسیار گذشت، دره‌های ژرف و جنگل‌های انبوه را پست و پشت نهاد تا در دورجایی بر درخت گردویی نشست.

افراسیاب، پادشاه توران که این تیر را مهر برنهاده بود، هنگامی‌که آن را در آن‌جا دید به ناچار آن بوم را مرز ایران و توران نهاد و هم نبرد به پایان رسید و هم خشکسالی، بی‌توشگی و رنج و درد گران که ایرانیان به آن دچار آمده بودند.

بدین‌سان شاید از آن جشن تیرگان هم به «تشتر» باز می‌گردد و هم به تیری که آرش درافکند. ایرانیان در جشن تیرگان هم آن ایزد را گرامی می دارند و نیایش می‌برند و هم فرا یاد کاری شگرف و بی‌مانند میایند که آرش به انجام رسانید.»

❈ میرجلال‌الدین کزازی، اندیشمند، نویسنده و شاهنامه‌پژوهش ایرانی

❃ جشن تیرگان فرخنده باد.
➣ @Notes_On_Liberty
📃 «مقدمه»ای در جامعه‌شناسی (۱) | ✍🏻 مصطفی نصیری

➣ @Notes_On_Liberty

۱- مسئله خیلی ساده است، اگر کسانی مدعی هستند که در علوم انسانی، به‌ویژه در «اندیشه سیاسی و جامعه‌شناسی»، نه‌تنها گرفتار تصلّب و زوال نیستیم، که علی‌الـ«دوام» قلّه‌های «اندیشه» را نیز یکی پس از دیگری فتح کرده‌ایم و می‌کنیم، کافی است که برای راستی‌آزمایی مدعای آنان، وضعیت رجوع به اصل متن یا متن‌های اساسی مربوط به آن علم، یا تعداد تفسیرها و ترجمه‌هایی‌که از متن‌های موردنظر انجام‌شده، را مورد بررسی قرار بدهیم، زیرا می‌دانیم که متن‌های پایه‌ای، این خصوصیت را دارند که همواره متناسب با «زمانه»، فهم جدیدی از آن‌ها به‌وجود می‌آید که تفسیر یا ترجمه‌های روزآمد را ناگزیر می‌سازد.

۲- دکتر سید جواد طباطبایی بالغ بر سه دهه است که علوم انسانی به‌ویژه رشته‌های مربوط به اندیشه‌های «سیاسی و اجتماعی» در دانشگاه‌ها و «پژوهشگاه»های ایران را ایدئولوژیکی خوانده، یا به‌بیانی دیگر، آن‌ها را معطوف به قدرت و در سایه آن دیده است که به‌جای بررسی‌های «نظری» در باره «جامعه»، یا «اجتهاد در مبانی» این علوم با توجه به شرایط تاریخی خود، عملاً به تقلید از «مدهای زمانه» بسنده کرده‌اند. هم‌چنین از نظر دکتر طباطبایی، مشکل اصلی علوم مذکور در این است که فاقد «پرابلم»[مشکل] در سطح کلان و ملّی هستند، امری که به‌نوبه خود نتیجه فقدان خودآگاهی ملی و اشباع از هیجان «خودآگاهی کاذب جهان‌وطنی» است.

اینک پس از حدود ۳ دهه از طرح انتقادات دکتر طباطبایی، گروهی از استادان جامعه‌شناسی در دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌های متعدد، تاکنون سه جلسه در نقد سه کتاب اساسی دکتر طباطبایی، شامل: کتاب «ابن‌خلدون» و علوم اجتماعی، کتاب «خواجه نظام‌الملک» و گفتار در تداوم فرهنگی ایران، و کتاب زوال اندیشه سیاسی در ایران، برگزار کرده است.

اگر این سه جلسه را پیامی از سوی جامعه‌شناسی ایران تلقی کنیم که می‌خواهد در برابر نقدهای آقای دکتر طباطبایی از خود اعاده حیثیت نماید، که چنین فرضی البته دور از ذهن نیست، در این‌صورت، هرچند اصل جلسه نقادی را باید به فال نیک گرفت، اما با دقت در شخصیت و صیت علمی کسانی که در این کار شرکت کردند، (به‌جز یکی ـ دو نفر) قانع می‌شویم که آن‌چه برای چنین مواجهه‌ایی تدارک دیده‌اند، نه تقریباً، که تحقیقاً، «هیچ» است.

به‌ویژه گرداننده‌ی این جلسات که فعّالی فناتیک در حوزه مطالبه‌سازی قومی است. اینک وقت آن است که بدون هیچ‌گونه پیشداوری درباره اعتبار علمی هر یک از «سخنرانان» این سه «پنل» کم‌دست‌زن، توان علمی جامعه‌شناسی ایران را با نظر به معیاری که در بند یک آوردیم، مورد سنجش قرار بدهیم.

۳- هیچ تردیدی نیست که مهم‌ترین متنی که در جهان اسلام در حوزه جامعه‌شناسی به رشته تحریر درآمده، کتاب «مقدمه ابن‌خلدون» می‌باشد که دارای اعتبار جهانی است. ابن‌خلدون در این کتاب، خود را اولین «مستنبط»کننده علمی به‌نام «عمران»، و به‌تعبیر گروهی، «بنیان‌گذار علم جامعه‌شناسی» معرفی کرده است. برخی براساس این «متن» که برای سده‌هایی در جهان اسلام ناشناس بود، ابن‌خلدون را بنیادگذار علم «جامعه‌شناسی» می‌دانند، و گروهی نیز چنین دیدگاهی ندارند. اما هر دو گروه کوچک‌ترین تردیدی ندارند که «مقدمه» ابن‌خلدون، مهم‌ترین «متن» در تاریخ «علم‌الاجتماع» در جهان اسلام، و یکی از متن‌های اساسی در تاریخ تحول این علم به‌شمار می‌آید.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 «مقدمه»ای در جامعه‌شناسی (۲) | ✍🏻 مصطفی نصیری

➣ @Notes_On_Liberty

چنین دیدگاهی ایجاب می‌کند که «ابن‌خلدون‌شناسی» در دپارتمان‌های جامعه‌شناسی در دانشگاه‌ها و «پژوهشکده‌»های ایرانی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار باشد. پس بی‌تردید، می‌توان مطمئن شد که وضعیت «مطالعات خلدونی»، مهم‌ترین معیار و شاخص برای ارزیابی سیر تحول و موقعیت فعلی «علم جامعه‎شناسی» در ایران خواهد بود.

حال؛ پرسشی که پیش می‌آید این است که این «متن پایه‌ای» تاکنون چندین بار در ایران ترجمه و یا تفسیر شده است؟ به‌عبارت دیگر، جامعه‌شناسی ایران تا چه حدی توانسته است به این کتاب نزدیک شود و با آن ارتباط مستقیم و یا غیرمستقیم برقرار کند؟

۴- در پاسخ به پرسش پیشین، اطمینان داریم که مقدمه ابن‌خلدون تنها یک‌بار توسط مرحوم گنابادی، و آن هم در سال ۱۳۳۶ ترجمه شده است. طبیعی است که ترجمه مرحوم گنابادی به‌لحاظ ادبی و حتی اصول ترجمه، همواره مورد ستایش بوده است، اما با این حال، تردیدی نیست که اساس فهم او از «مقدمه»، یا به‌تعبیری که از دکتر طباطبایی به یاد داریم، از «بزنگاه»های کتاب «مقدمه»، متناسب با سنّت یا «منطق گفتاری» غالب در دهه‌ ترجمه کتاب است.

گمان نمی‌کنم کسی در این واقعیت که «فهم نظری» یا همان، «پارادایم فکری» در ایران بیست تا چهل، با ایران هشتاد تا نود یکی نیست، بخواهد مناقشه‌ای بکند. دوره‌ای که کتاب مقدمه توسط محمد پروین‌گنابادیِ عضو رسمی حزب توده ترجمه و منتشر شد، دوره جدال گفتاری میان نیروهای متخالف در گیرودار سنّت و مدرنیته، و دوره خلأ ناشی از غلبه یک منطق گفتاری در حوزه فکر است.

پس فهم و ترجمه مرحوم گنابادی از «مقدمه» ابن‌خلدون، نمی‌تواند متاثر از شرایط کلی زمان ترجمه، و هم‌چنین ایدئولوژی سیاسی خاص او نباشد. نکته دیگر، سرعت شتابان تحولات در ساحت اندیشه در این نیم‌سده‌ای است که از زمان ترجمه کتاب می‌گذرد. شتاب تحولات در هیچ یک از کشورهای اسلامی در نیم‌سده اخیر، به اندازه ایران نیست، و همین امر دلیلی است تا بگوییم؛ ترجمه مرحوم گنابادی از مقدمه، همان‌قدر می‌تواند معتبر باشد که فهم و ترجمه مرحوم فروغی از «سیر حکمت در اروپا».

بنابراین همه باید این واقعیت را بپذیریم که فهم «استاد جامعه‌شناسی» ما در موقعیت سال ۱۳۹۶ ایران، به‌ صدها دلیلِ بی‌نیاز از مناقشه و فارغ از هرگونه داوری ارزش‌گذارانه، بالضروره نمی‌تواند در سطح فهم مرحوم گنابادی از این متن در سال ۱۳۳۶ مانده باشد!!

- ادامه دارد...

#ابن‌خلدون #جامعه‌شناسی #اندیشه_سیاسی
#ترجمه #مشکل_ترجمه #ابن‌خلدون‌شناسی
#زوال_اندیشه_سیاسی #زوال #نهضت_ترجمه
➣ @Notes_On_Liberty
📃 لودویگ فون میزس درباره‌ی نازیسم (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ فلسفه حزب نازی، حزب ناسیونال‌سوسیالیست کارگران آلمان، خالص‌ترین و سازگارترین نمود روح ضد سرمایه‌داری و سوسیالیستی روزگار ما است. اندیشه‌های بنیادین در نازیسم، ریشه‌ای آلمانی یا «آریایی» ندارند و مختص آلمانی‌های امروز هم نیستند. در تبارنامه اندیشه‌ی نازیسم، لاتینی‌هایی همچون سیسموندی و ژرژ سورل، و آنگلوساکسون‌هایی چون کارلایل، روسکین و هوستون استوارت چمبرلين، برجسته‌تر از هر آلمانی دیگری بودند. حتی افسانه برتری نژاد آریایی، این شناخته‌شده‌ترين تن‌پوش ایدئولوژیکی نازیسم هم ریشه‌ای آلمانی نداشت. آفریننده‌اش گوبینوی فرانسوی بود.

❃ آلمانی‌های یهودی‌تباری چون لاسال، لاسون، اشتال و والتر راتنو بیش از کسانی مانند سومبارت، اسپن و فردیناند فراید در شكل‌دهی به اندیشه‌های بنیادین نازیسم نقش داشتند. شعاری هم كه نازی‌ها فلسفه اقتصادی خود را به آن فروکاستند «نفع عمومی رتبه‌ای بالاتر از نفع خصوصی دارد»، انديشه‌ای است كه در پس برنامه آمریکایی «نیو دیل» و مدیریت شورایی امور اقتصادی قرار دارد. اين شعار حکایت از آن می‌کند که کسب‌وکار همراه با سودجویی به منافع حیاتی اکثریت بزرگ جامعه آسيب می‌رساند و اين وظيفه مهم دولت مردمی است که با کنترل عمومی تولید و توزیع، جلوی پیدایی سود را بگیرد.

❃ تنها مولفه‌ی مشخصاً آلمانی در نازیسم، جد و جهد آن پس از فتح لبنسراوم بود و این نیز پیامد سازش نازی‌ها با اندیشه‌هایی بود كه بر سیاست‌های پرنفوذترین احزاب سیاسی همه كشورهای دیگر سايه انداخته بود. اين احزاب، برابری درآمدی را عامل مهم در سیاست‌های خود می‌خوانند. نازی‌ها هم همین کار را انجام می‌دهند.

❃ ویژگی خاص نازی‌ها عدم پذیرش وضعیتی است که در آن آلمانی‌ها به قول خودشان برای همیشه محکوم به «حبس» در منطقه‌ای نسبتاً کوچک و پر جمعيت باشند كه بهره‌وری نیروی کار در آن ضرورتاً از بهره‌وری در کشورهای نسبتاً کم‌جمعیتی که بهره بسیار بیشتری از منابع طبیعی دارند، کمتر است. هدف‌شان توزیع منصفانه‌تر منابع طبیعی زمین است.

❃ آن‌ها به‌مثابه ملّتی «ندار»، با همان احساس به ثروت کشورهای غنی‌تر می‌نگرند که بسیاری از مردم در کشورهای غربی به درآمد بالاتر برخی هموطنان‌شان. «ترقی‌خواهان» در کشورهای آنگلوساکسون بر این نکته پا می‌فشارند که برای آن‌هایی که به‌خاطر درآمدهای نسبتاً کوچک‌شان ستم ديده‌اند، «داشتن آزادی ارزشی ندارد». نازی‌ها همین گفته را پیرامون روابط بین‌المللی بر زبان می‌آورند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 لودویگ فون میزس درباره‌ی نازیسم (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ از نگاه آن‌ها تنها آزادی دارای اهمیت، آزادی از وارد کردن غذا است. هدفی كه در سر دارند، دستیابی به سرزمینی چنان بزرگ و چنان غنی از منابع طبیعی است كه بتوانند در خودکفایی اقتصادی و با استانداردی دست‌کم به اندازه‌ی همه‌ی کشورهای دیگر در آن زندگی کنند. خود را انقلابی‌هایی می‌پندارند که برای دستیابی به حقوق طبیعی و مسلّم‌شان با صاحبان منافع در انبوهی از ملّت‌های ارتجاعی می‌جنگند.

❃ نشان‌دادن بی‌اعتباری مغلطه‌هایی كه در اندیشه‌ی نازی‌ها وجود دارد، برای اقتصاددانان ساده است. اما آن‌هایی كه اقتصاد را «ارتدوکس و ارتجاعی» می‌خوانند و کوچکش می‌شمارند و خشک‌مغزانه از مرام دروغین سوسیالیسم و ناسیونالیسمِ اقتصادی پشتیبانی می‌کنند، نمی‌توانستند آن را نپذيرند. چه اینکه نازیسم چیزی نبود مگر کاربستِ منطقیِ باور‌هایِ خودِ آن‌ها در شرایطِ خاصِ آلمانِ نسبتاً پر جمعیت.

❃ بیش از هفتاد سال، استادان علوم سیاسی، تاریخ، حقوق، جغرافی و فلسفه در آلمان، مشتاقانه ذهن شاگردان خود را با نفرتی جنون‌آمیز از کاپیتالیسم پر می‌کردند و از جنگ «رهایی» در برابر غرب کاپیتالیستی جانبداری می‌کردند. سوسیالیست‌های آلمانی که در همه کشورهای خارجی بسیار ستوده می‌شدند، پیشتازان دو جنگ جهانی بودند. در آغاز قرن گذشته، اکثریت بزرگی از آلمانی‌ها پشتیبانان تندرو سوسیالیسم و ناسیوناليسم تهاجمی بودند. در آن روزها سرسختانه به اصول نازيسم سر سپرده بودند. چیزی که نازیسم در آن روزگار کم داشت و بعدها به آن افزوده شد، صرفاً واژه‌ای بود كه باورهایشان را برساند.

❃ وقتی سیاست‌های شورایی نابود‌سازی انبوه همه مخالفان و خشونت سر‌سختانه و بی‌رحمانه، خود‌داری‌ها و خود‌باز‌داری‌ها در برابر کشتار دسته‌جمعی را از میان برد -عاملی که هنوز برخی آلمانی‌ها را آزار می‌داد- دیگر هیچ‌چیز نمی‌توانست جلوی پیشرفت نازیسم را بگیرد.

❃ نازی‌ها به‌تندی شیوه‌های شورایی را به‌کار بستند. نظام تک‌حزبی و برجستگی و برتری این حزب در حیات سیاسی، جایگاه فوق‌العاده‌ی مهم پلیس مخفی، اردو‌گاه‌های بیگاری، اعدام یا حبس همه مخالفان، ریشه‌کنی خانواده‌های متهمین و تبعیدی‌ها، روش‌های تبلیغاتی، سازماندهی احزاب وا‌بسته در خارج از کشور و به‌کار‌گیری آن‌ها برای مبارزه با دولت‌های خارجی و با جاسوسی و خرابکاری، استفاده از خدمات دیپلماتیک و کنسولی برای بر‌پایی انقلاب و بسیاری چیز‌های دیگر را از روسیه وارد کردند.

- ادامه دارد...

#نازیسم #فاشیسم #سوسیالیسم
#ناسیونال‌سوسیالیسم #مارکسیسم
#هیتلر #آلمان #حزب_نازی #میزس
➣ @Notes_On_Liberty
📄 تاملٔی در ترجمه متن‌های اندیشه سیاسی جدید: مورد شهریار ماکیاولی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ «تاملٔی در ترجمه متن‌های اندیشه سیاسی جدید: مورد شهریار ماکیاولی» اثری در نقد ترجمه‌های ماکیاولی، به تالیف استاد جواد طباطبایی است. دکتر سید جواد طباطبایی در این کتاب بزرگ‌ترین مشکل ترجمه آثار سیاسی در ایران را تفاسیر و ترجمه نادرست این آثار به‌دلیل نبود روح پژوهش و غلبه‌ی روحیه «تتبعات ادبی» در نهادهای متولی تولید علم در ایران می‌داند که نتیجه آن فروغلتیدن در «تفنن و لغت‌بازی» و تولید «توهم دانش» به‌جای دانش است.

❃ وی بحث خود را با نمونه‌ی موردی کتاب «شهریار» ماکیاولی که از نخستین متن‎های اساسی اندیشه‎ سیاسی جدید است آغاز می‌کند. طباطبایی می‌گوید یکی از بزرگ‌ترین مشکلاتی که درباره‌ی فهم ماکیاولی در ایران وجود دارد به‌دلیل فن غلط ترجمه‌ آثار اوست که این مساله موجب شده که تفاسیر نادرستی هم از او ارایه شود.

❃ وی در این کتاب بیان می‌کند مشکل ترجمه‌ «شهریار» ماکیاولی در ایران این است که بیشتر آن‌ها دقیق نیستند و فهم درستی از مطالب او نشده است و بیشتر ترجمه‌هایی که از این اثر در ایران شده، بی‌سروته و نادرست است. بنابراین ما متوجه نمی‌شویم که او دقیقاً چه چیزی گفته و نکته‌ دیگر این‌که این فهم غلط موجب شده که تفاسیر نادرست از او به‌وفور در آثار علمی تکرار شود و اتفاقاً به همین دلیل ماکیاولی شهرت پیدا کرده است.

❃ طباطبایی این کتاب را با توضیحی درباره میل مفرط به «لغت‌بازی» در حوزه تالیف و ترجمه در حوزه اندیشه سیاسی آغاز کرده است. بحث محوری طباطبایی در این کتاب آن است که دانشگاه در ایران در «تفنن و لغت‌بازی» فرولغزیده و در نتیجه نهاد متولی تولید علم، به‌جای دانش تنها به تولید «توهم دانش» پرداخته است و مهم‎ترین نتیجه‎ جانشین‌کردن تخصص با تفنن، بی‎اعتنایی به جوهر اندیشه و ایجاد توهم دانستن و فهمیدن است.

❃ طباطبایی معتقد است، «لغت‌بازی» در قلمرو اندیشه با آن‌چه در ادبیات و با زبان سروکار دارند، متفاوت‌ است. این قیاس، قیاس مع‌الفارق است. لغت‌بازی در قلمرو اندیشه برخلاف ادبیات با محور عقلانیت است که به ثمر می‌نشیند. وی در کتاب خود آورده است: «اصل در انتقال اندیشه، فهم اندیشه برای بیان دقیق آن در زبان دیگری است، نه پرداختن به واژه‎ها و این ممکن نیست مگر با آشنایی دقیق با مبانی فکر.»

❃ در واقع در این کتاب بحث او بر سر این است که ترجمه را چه کسانی و چه نهادی می‌بایست به سرانجام رساند؟ در ایران نهادی چون دانشگاه متولی نهضت ترجمه نیست و این کار را به بیرون از نهاد آکادمیک و هر کس که سودای آن را در سر داشته باشد، سپرده‌اند. در کتاب طباطبایی ترجمه‎ محمود محمود‎ و ترجمه داریوش آشوری از کتاب «شهریار» مفصلاً نقد شده‌اند.

#ترجمه #مشکل_ترجمه #بحران_ترجمه
#شهریار #طباطبایی #ماکیاولی #دانشگاه
➣ @Notes_On_Liberty
«کنشی که به نام اکثریت انجام می‌پذیرد -چه با میل و چه با زور- ناگزیر در دست یک یا چند تن قرار می‌گیرد؛ حقیقت ندارد که با وقف خود به اکثریت، خود را وقف هیچ‌کس نمی‌کنیم و شرایط برای همه یکسان می‌شود، برعکس، خود را وقف کسانی می‌کنیم که به نامِ اکثریت دست به عمل می‌زنند.»

❈ بنژامن کنستان، شور آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 سوسیالیسم: پیدایش برنامه‌ریزی سوسیالیستی (۲) | ✍🏻 رابرت هیلبرانر ➣ @Notes_On_Liberty ❃ اما به‌واقع حیات اقتصادی‌ای که تحت این چهار عمل ابتدایی پیگیری می‌شد، به سرعت چنان آشفته و نابه‌سامان گردید که تولید شوروی در فاصله‌ی چهار سال بعد از انقلاب ۱۹۱۷ به…
📃 سوسیالیسم: مشکلات ظهور می‌کنند (۱) | ✍🏻 رابرت هیلبرانر

➣ @Notes_On_Liberty

❃ این شکاف بلافاصله ظاهر نشد. در نگاه مجدد به آن دوره می‌توان دید آنچه که لنین و استالین در سال‌های ابتدایی با آن مواجه بودند، بیشتر از آن‌که اقتصادی باشد شبه‌نظامی بود. در واقع کار رژیم، عبارت بود از بسیج روستاییان در نیروی کار جهت ساخت جاده‌ها و خطوط راه‌آهن، سدها و شبکه‌های الکتریکی، مجتمع‌های فولاد و کارخانه‌های ساخت تراکتور.

❃ این تکلیفی دشوار بود، اما سهمگینی آن از آنچه سوسیالیسم پنجاه سال بعد با آن مواجه می‌شد، بیشتر نبود؛ در سال‌های آخر، مشکل سوسیالیسم نه سختی انجام پروژه‌های غول‌آسا، بلکه مشکل‌شدن به انجام رساندن کامل پروژه‌ها و ایجاد هماهنگی بین اجزای اقتصاد بود. اقتصاد شوروی در سراسر دهه ۱۹۶۰ نرخ‌های رشد بزرگی (تقریبا دو برابر نرخ رشد آمریکا) را برای رشد کلی خود گزارش می‌کرد، اما ناظران به تدریج نشانه‌هایی از یک مشکل در شرف وقوع را مشاهده می‌کردند.

❃ یکی از این نشانه‌ها مشکل تعیین میزان محصولات به‌نحوی بود که رفاه همه افراد حاضر در اقتصاد را به حداکثر برساند، نه اینکه فقط امتیازهای کسب شده توسط مدیران کارخانه‌ها بابت انجام اموری فراتر از اهداف محول‌شده به آن‌ها را زیاد کند. مساله‌ این بود که برنامه مزبور تولید را بر حسب مقادیر فیزیکی تعیین کرده بود. یکی از پیامدهای این امر حداکثرسازی طول یا وزن محصولات توسط مدیرها بود و نه حداکثرسازی کیفیت آن‌ها. کاریکاتور مشهوری در محله طنز کروکودیل مدیر کارخانه‌ای را نشان می‌دهد که با افتخار تولید بی‌سابقه خود را نشان می‌داد که یک میخ بسیار بزرگ بود که از یک جرثقیل آویزان شده بود.

➣ @Notes_On_Liberty